Đặc Điểm Nghệ Thuật Kịch của Rabindranath Tagore

Chuyên khảo phân tích Đặc điểm nghệ thuật kịch rabindranath tagore, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Đặng Thị Uyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Bích Thúy
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn Học Nước Ngoài
• Đề tài: Đặc Điểm Nghệ Thuật Kịch Rabindranath Tagore
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghệ Thuật Kịch Rabindranath Tagore Giới Thiệu

Rabindranath Tagore, một thiên tài của văn học Ấn Độ, không chỉ nổi tiếng với thơ ca mà còn là một nhà viết kịch xuất sắc. Nghệ thuật kịch của ông mang đậm dấu ấn văn hóa Bengal và triết lý Tagore, đồng thời thể hiện sự giao thoa giữa sân khấu Ấn Độ truyền thống và kịch hiện đại. Các vở kịch của Tagore không chỉ là những tác phẩm giải trí mà còn là những lời bình luận sâu sắc về xã hội Ấn Độ, tâm linh và tư tưởng nhân văn. Ông đã mang đến cho sân khấu Ấn Độ một diện mạo mới, góp phần cách tân kịch cổ điển Ấn Độ. Gia tài kịch của R. Tagore gồm 42 vở, nhiều vở kịch trong số đó được đánh giá cao bởi đã đem đến cho sân khấu Ấn Độ một diện mạo mới. Điều này không chỉ vì “kịch của Tagore có sức sống mãnh liệt, thu hút nhiều người xem” mà còn góp phần cách tân kịch cổ điển Ấn Độ - thành tựu của văn học Veda cổ. Đề tài, chủ đề tư tưởng của kịch R. Tagore hướng đến một xã hội Ấn Độ tiến bộ. Ở đó, con người đấu tranh không mệt mỏi cho quyền con người, cho một cuộc sống bình đẳng và hướng thiện.

1.1. Rabindranath Tagore Nhà Văn Nhà Thơ Nhà Soạn Kịch

Rabindranath Tagore là một thiên tài đa tài, không chỉ là một nhà thơ đoạt giải Nobel với tập Gitanjali, mà còn là một nhà văn, nhà soạn kịch, triết gia, nhạc sĩ và họa sĩ. Sự nghiệp sáng tác của ông gắn liền với vận mệnh của Bengal và Ấn Độ, với lý tưởng giải phóng con người và Tổ quốc. Văn hóa truyền thống và sự ảnh hưởng của các trào lưu văn học phương Tây đã tạo nên một Tagore độc đáo, một ngôi sao sáng của Ấn Độ Phục hưng.

1.2. Kịch Tagore Sự Kết Hợp Giữa Truyền Thống và Hiện Đại

Kịch Tagore là sự kết hợp giữa kịch cổ điển Ấn Độ và kịch hiện đại phương Tây. Ông đã kế thừa và phát huy những yếu tố truyền thống trong kịch dân gian Ấn Độ, đồng thời thể hiện sự cách tân sân khấu khi kết hợp với nghệ thuật kịch phương Tây. Điều này tạo nên một phong cách độc đáo, vừa mang đậm bản sắc văn hóa Ấn Độ, vừa thể hiện những tư tưởng tiến bộ và nhân văn.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Kịch Tagore Vấn Đề Tiếp Cận

Việc nghiên cứu kịch Tagore ở Việt Nam còn gặp nhiều thách thức do số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu còn hạn chế. Phần lớn các đánh giá, nhận xét về kịch Tagore chỉ xuất hiện ngắn gọn trong các bài viết, bài nghiên cứu hoặc lời giới thiệu sách. Điều này đòi hỏi cần có những nghiên cứu toàn diện và cụ thể hơn về đặc trưng nghệ thuật kịch Tagore, đặc biệt là trong bối cảnh sân khấu thế giới đang ngày càng phát triển. Ở Việt Nam cho đến thời điểm này, việc nghiên cứu kịch Tagore không nhiều, phần lớn là những đánh giá, nhận xét ngắn gọn trong một số bài viết, bài nghiên cứu, trong lời dẫn của các tựa sách viết về Tagore. Chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu và cụ thể về đặc trưng nghệ thuật kịch của Tagore. Trong quá trình tìm hiểu và tiếp cận đề tài, chúng tôi đã thống kê và tổng hợp những ý kiến từ các công trình khoa học của các nhà nghiên cứu sân khấu kịch Ấn Độ nói chung và kịch Tagore nói riêng.

2.1. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Kịch Tagore

Hiện tại, số lượng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kịch Tagore ở Việt Nam còn rất hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc tiếp cận và phân tích một cách toàn diện các khía cạnh nghệ thuật của kịch Tagore, từ đề tài, xung đột, nhân vật đến ngôn ngữ.

2.2. Tiếp Cận Kịch Tagore Trong Bối Cảnh Sân Khấu Thế Giới

Để hiểu rõ hơn về giá trị nghệ thuật của kịch Tagore, cần phải đặt nó trong bối cảnh sân khấu thế giới, so sánh với các nhà viết kịch khác và phân tích những đóng góp của ông đối với sự phát triển của sân khấu hiện đại.

III. Cách Phân Tích Đề Tài và Xung Đột Trong Kịch Tagore

Đề tài và xung đột là hai yếu tố quan trọng trong kịch Tagore. Các đề tài thường xoay quanh các vấn đề lịch sử, thần thoại, tôn giáo, tình yêu và cuộc sống. Xung đột trong kịch Tagore thường mang tính tâm lý, xã hội và triết học, thể hiện sự đấu tranh giữa các giá trị khác nhau. Tagore thể hiện nhiều loại xung đột, tiêu biểu là xung đột giữa tình yêu nhân tính và bổn phận tôn giáo, xung đột giữa lý tưởng cao cả và tham vọng quyền lực, xung đột từ bi kịch gia đình.

3.1. Các Đề Tài Nổi Bật Trong Kịch Tagore

Kịch Tagore khai thác nhiều đề tài khác nhau, từ lịch sử, thần thoại, truyền thuyết đến tôn giáo, chiến tranh và tình yêu cuộc sống. Các đề tài này thường được thể hiện một cách sâu sắc và giàu ý nghĩa, phản ánh những trăn trở của Tagore về xã hội và con người.

3.2. Xung Đột Trong Kịch Tagore Biểu Hiện Của Tư Tưởng

Xung đột trong kịch Tagore không chỉ là yếu tố kịch tính mà còn là phương tiện để thể hiện tư tưởng và triết lý của ông. Các xung đột thường xoay quanh các vấn đề đạo đức, tôn giáo, xã hội và tâm lý, thể hiện sự đấu tranh giữa các giá trị khác nhau.

3.3. Phân Tích Xung Đột Giữa Bổn Phận Tôn Giáo và Tình Yêu

Một trong những xung đột điển hình trong kịch Tagore là sự giằng xé giữa bổn phận tôn giáo và tình yêu. Nhân vật thường phải đối mặt với sự lựa chọn khó khăn giữa việc tuân theo các quy tắc tôn giáo và theo đuổi tình yêu và hạnh phúc cá nhân.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Nhân Vật và Ngôn Ngữ Kịch Tagore

Nhân vật và ngôn ngữ là hai yếu tố quan trọng tạo nên đặc trưng nghệ thuật kịch Tagore. Các nhân vật trong kịch Tagore thường được xây dựng một cách đa dạng và phức tạp, thể hiện những khía cạnh khác nhau của con người. Ngôn ngữ trong kịch Tagore mang đậm chất trữ tình, triết lý và hành động, góp phần tạo nên không khí và tư tưởng của vở kịch. Khảo sát và phân loại hệ thống các nhân vật trong kịch R.Tagore: nhân vật tu sĩ, nhân vật nhà vua, nhân vật phụ nữ, và nhân vật trẻ em. Ngôn ngữ kịch Tagore là ngôn ngữ đối thoại và ngôn ngữ độc thoại đậm chất sân khấu dân gian Ấn Độ giàu chất trữ tình – triết lý.

4.1. Xây Dựng Nhân Vật Đa Dạng Trong Kịch Tagore

Kịch Tagore có sự xuất hiện của nhiều loại nhân vật khác nhau, từ tu sĩ, nhà vua, phụ nữ đến trẻ em. Mỗi nhân vật đều có những đặc điểm riêng, thể hiện những khía cạnh khác nhau của con người và xã hội.

4.2. Ngôn Ngữ Kịch Tagore Trữ Tình Triết Lý và Hành Động

Ngôn ngữ trong kịch Tagore mang đậm chất trữ tình, triết lý và hành động. Nó không chỉ là phương tiện để giao tiếp mà còn là công cụ để thể hiện tư tưởng, cảm xúc và tâm trạng của nhân vật.

4.3. Phân Tích Ngôn Ngữ Đối Thoại và Độc Thoại Trong Kịch

Kịch Tagore sử dụng cả ngôn ngữ đối thoại và độc thoại để thể hiện tâm lý và tư tưởng của nhân vật. Ngôn ngữ đối thoại giúp xây dựng mối quan hệ giữa các nhân vật, trong khi ngôn ngữ độc thoại giúp khán giả hiểu rõ hơn về thế giới nội tâm của nhân vật.

V. Ứng Dụng Kịch Tagore Tác Động Đến Sân Khấu Thế Giới

Kịch Tagore không chỉ có giá trị về mặt văn học mà còn có tác động lớn đến sân khấu thế giới. Các vở kịch của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và trình diễn ở nhiều quốc gia, góp phần giới thiệu văn hóa Ấn Độ đến với bạn bè quốc tế. Tác động của kịch Tagore đến sân khấu thế giới là không thể phủ nhận. Các vở kịch của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và trình diễn ở nhiều quốc gia, góp phần giới thiệu văn hóa Ấn Độ đến với bạn bè quốc tế.

5.1. Kịch Tagore Đại Diện Cho Văn Hóa Ấn Độ Trên Sân Khấu Thế Giới

Kịch Tagore là một trong những đại diện tiêu biểu của văn hóa Ấn Độ trên sân khấu thế giới. Các vở kịch của ông đã được trình diễn ở nhiều quốc gia, góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa, tư tưởng và triết lý của Ấn Độ đến với bạn bè quốc tế.

5.2. Ảnh Hưởng Của Kịch Tagore Đến Các Nhà Viết Kịch Khác

Kịch Tagore đã có ảnh hưởng đến nhiều nhà viết kịch khác trên thế giới. Phong cách viết kịch độc đáo của ông, với sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà viết kịch và đạo diễn.

VI. Kết Luận Giá Trị Nghệ Thuật và Tương Lai Kịch Tagore

Nghệ thuật kịch Tagore là một di sản văn hóa quý giá của Ấn Độ và thế giới. Các vở kịch của ông không chỉ là những tác phẩm giải trí mà còn là những lời bình luận sâu sắc về xã hội, con người và tâm linh. Việc nghiên cứu và phát huy giá trị nghệ thuật kịch Tagore là một nhiệm vụ quan trọng để bảo tồn và phát triển văn hóa Ấn Độ. Đối với người dân Ấn Độ, Tagore được tôn thờ và ngưỡng vọng. Vượt ra khỏi biên giới Ấn Độ rộng lớn, tên tuổi của Tagore còn được bạn bè năm châu biết đến và ngợi ca như một bậc thánh minh triết đầy tài năng và đức độ.

6.1. Giá Trị Vượt Thời Gian Của Kịch Tagore

Kịch Tagore có giá trị vượt thời gian, bởi vì nó đề cập đến những vấn đề nhân sinh quan trọng, như tình yêu, tự do, công lý và tâm linh. Các vấn đề này vẫn còn актуальные đến ngày nay, khiến cho kịch Tagore vẫn được yêu thích và quan tâm.

6.2. Tương Lai Của Kịch Tagore Trên Sân Khấu Thế Giới

Với những giá trị văn hóa và nghệ thuật to lớn, kịch Tagore có một tương lai tươi sáng trên sân khấu thế giới. Việc tiếp tục nghiên cứu, dịch thuật và trình diễn kịch Tagore sẽ giúp lan tỏa những thông điệp ý nghĩa của ông đến với nhiều người hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu (Arambha hoặc Prarambha) – Nỗ lực (Prayatra) – Khả năng đạt đến thành công (Prapti – Sambhava) – Sự chắc chắn của thành công (Niyataphalaprapti) – Hoàn thành mục tiêu (Phalayoga). Cốt truyện trong kịch Ấn Độ là quá trình “vận động tới thành công, kết thúc bằng hạnh phúc, thành công” [58, tr. Đó là quá trình nhân vật thể hiện những khát khao, lý tưởng, mục tiêu tinh thần tốt đẹp (Dharma), hướng đến sự hòa điệu tinh thần (Samvidvisranti) tuyệt đối. Theo Bharata thì bản thân kịch cũng thực hiện mục đích tôn giáo, là quá trình con người loại bỏ phần Karma tội lỗi để hướng đến sự giải thoát (Moksha).

Rasa (Cảm thức) là linh hồn của kịch, là “kinh nghiệm cuộc sống được tái tạo bằng nghệ thuật” [87, tr. Quá trình thưởng thức nghệ thuật đồng thời cũng là quá trình người xem thực hiện những nếm trải mĩ học, từ đó khơi gợi sự xót thương, xúc động trước nỗi đau, thán phục trước cái cao cả và căm phẫn cái xấu xa, độc ác 19 và làm phong phú cảm xúc con người, thoát khỏi những nhỏ nhen toan tính tầm thường. Vì vậy, Rasa được người Ấn Độ xem như là trải nghiệm trạng thái cận – giải thoát (Moksha). SAMVIDVISRANTI (HÒA ĐIỆU TINH THẦN) RASA (CẢM THỨC) BHAVA (XÚC CẢM) AVASTHAS (TRẠNG THÁI) KARMA (HÀNH ĐỘNG) NATYA (MÚA) – KAVYA (THƠ) – NATAKA (KỊCH) (Kết hợp Ca – Vũ – Nhạc) (Với cốt truyện) Sơ đồ: Rasa (Cảm thức), linh hồn của kịch Ấn Độ [58, tr.118] Không như kịch cổ điển phương Tây, sân khấu Ấn Độ không quan tâm đến luật tam duy nhất.

Chỉ có hành động là được chi phối bởi một cảm thức (Rasa) chủ đạo, và thường đó là cảm thức yêu đương. Không có bi kịch như kịch cổ điển Hy Lạp vì sân khấu Ấn Độ muốn tránh cho khán giả khỏi mọi cảm thức ghê sợ, khủng khiếp. Trong kịch Ấn Độ có tám Rasa, trong đó có năm Rasa tích cực là Srngara (Ái tình), Hasya (Hài hước), Karuna (Cảm thương), Adbhuta (Ngạc nhiên, thán phục), Vira (Hào hùng) và ba Rasa tiêu cực là Raudra (Giận dữ), Bhayanaka (Khủng khiếp) – Bidhatsa (Ghê tởm). Kịch Ấn Độ, cũng như các loại hình văn học nghệ thuật khác, đều chịu sự chi phối của mĩ học Bàlamôn, phải thể hiện cho được một số phạm trù như sau: 20 Thứ nhất: tư tưởng Varna (Đẳng cấp).

Nhân vật phải vượt qua mọi thử thách để hoàn thành bổn phận của đẳng cấp mình: Đẳng cấp Brahmin, đẳng cấp Kshatrya, đẳng cấp Vaisya, đẳng cấp Sudra. Thứ hai: triết lý Karma (Nghiệp báo) – Samsara (Luân hồi). Với người Ấn Độ, cuộc sống vận động theo vòng luân hồi, và con người tự nhận lấy kết quả do chính mình gây ra. Nếu ai gieo nhân nào, người đó ắt gặt quả nấy, ai gieo niềm vui sẽ gặt về niềm vui, ai gieo đau khổ thì sẽ thu về khổ đau.

Không chỉ trong kiếp này, mà sự vận động ấy sẽ chuyển qua các kiếp sống khác, và mãi mãi con người sẽ chìm trong vòng nghiệp báo ấy. Thứ ba: quan niệm Maya (Ảo ảnh). Đây là quan niệm về cuộc đời của người Ấn. Cuộc sống hiện tại không phải là mục tiêu trước mắt họ nhắm đến, mà thực chất họ luôn hướng về một cuộc sống khác hoàn toàn cuộc sống nơi trần thế.

Cuộc sống thực tại với họ chỉ là tạm bợ, là phù du, sắc sắc (có) rồi lại không không (mất). Điều mà người Ấn hướng đến là cõi niết bàn bất biến, vĩnh hằng. Kết thúc trong kịch Ấn Độ bao giờ cũng có hậu, không có bi kịch. Điều này xuất phát từ triết học Ấn Độ.

Người Ấn luôn thống nhất những cặp phạm trù đối lập, không có gì là bất biến, tất cả đều nằm trong sự luân chuyển giữa các cặp phạm trù Được – Mất, Hạnh phúc - Đau khổ, Thành công – Thất bại, Đẹp – Xấu, Ánh sáng – Bóng tối… Người Ấn Độ xem nghệ thuật nói chung và kịch nói riêng không đơn thuần là để giải trí mà còn là cầu nối để giao cảm với thần linh, tìm đến sự hòa hợp tinh thần. Đó là hành trình của các Tiểu ngã trên con đường kiếm tìm và hòa hợp với cái Đại ngã (Bản thể vũ trụ). Đây chính là mục đích tinh thần cao cả nhất, theo quan điểm của Hindu giáo. Kịch gia Rabindranath Tagore và thành tựu ở thể loại kịch 1.

Bối cảnh xã hội Ấn Độ từ thế kỉ XIX đến giữa thế kỉ XX. Rabindranath Tagore sinh ra ở tỉnh Bengal, một tỉnh giàu có vào bậc nhất của Ấn Độ. Đây là nơi phát sinh nhiều cuộc biến động lịch sử sâu sắc. Đồng thời là nơi mà ngôn ngữ đã sớm phát triển, làm nền cho truyền thống nhân đạo chủ nghĩa 21 rực rỡ nhất.

Tagore chào đời đương lúc phong trào giải phóng dân tộc bắt đầu sôi nổi và văn học Bengal thực sự bước vào thời kì phát triển mới. Từ cuối thế kỉ XVIII trở đi, dưới sự thống trị của thực dân Anh, quan hệ tư bản chủ nghĩa đã sớm phát triển ở Bengal. Trong hoàn cảnh đó, sự xuất hiện của tầng lớp trí thức dân tộc, đại diện cho quyền lợi của giai cấp tư sản đang lên, đã nhận thấy rõ bộ mặt nham hiểm của thực dân Anh và bất bình với tình trạng nô lệ ở Ấn Độ. Đại đa số họ là những trí thức mang trong mình dòng máu thấm nhuần nền văn hóa cổ Ấn Độ, đồng thời được tiếp xúc với những nền văn học ưu tú của nhân loại, đặc biệt là của Anh, Pháp, Nga.

Những con người ưu tú này muốn khôi phục lại nền văn hóa cổ vàng son của dân tộc mình, đồng thời muốn đem văn hóa phương Tây hòa vào dòng chảy văn hóa truyền thống của dân tộc với mong ước dùng văn học làm công cụ để giải phóng dân tộc. Những cuộc đấu tranh ấy ngày càng phát triển mạnh mẽ, nhất là từ sau cuộc khởi nghĩa lớn vào năm 1857 – 1859. Tuy bị thực dân Anh đàn áp dã man, nhưng nó đã đánh dấu sự suy tàn của chế độ phong kiến, là đòn tấn công trực diện vào bọn thực dân; đồng thời nung nấu ý chí, thức tỉnh tinh thần dân tộc, tinh thần đoàn kết của người dân Ấn Độ. Đặc biệt vào những năm cuối thế kỉ XIX, tổ chức “Đại hội Quốc dân” (1885) đã đánh dấu sự trưởng thành của giai cấp tư sản Ấn Độ, phong trào yêu nước chống thực dân, nhất là những năm đầu thế kỉ XX ngày càng trở nên sôi nổi.

Trên bối cảnh xã hội ấy, nền văn học Bengal phát triển mạnh mẽ, làm đòn bẩy cho các dòng văn học khác của Ấn Độ. Cùng với nghề in, xuất bản và báo chí, các thể loại văn học trở nên phong phú, đa dạng. Trước yêu cầu văn học cần phản ánh và biểu hiện đầy đủ sinh hoạt xã hội phức tạp, thơ ca Ấn Độ không thể làm hết nhiệm vụ cao cả ấy. Do đó, một số thể loại khác như kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết,… ra đời.

Ngôn ngữ Bengal làm công việc tiên phong cho các ngôn ngữ khác trong toàn Ấn Độ, góp phần làm cho bộ mặt văn học thêm sáng sủa, có chiều sâu. Đề tài của văn học lúc này vẫn tập trung khai thác phần nhiều về thần thoại lịch sử với văn phong lãng mạn, trừu tượng, thậm chí thần bí. Chủ đề đã hướng dần vào 22 cuộc sống hiện tại, vừa phát huy tính truyền thống nhân đạo chủ nghĩa, vừa tiếp thu được tính chất duy lý phản kháng của châu Âu gắn chặt với những đòi hỏi mới của thời đại: cải cách tôn giáo, xã hội. Sang những nằm đầu thế kỉ XX, cùng với phong trào “Tự chủ”, phong trào đấu tranh chống thực dân Anh chia sẻ mảnh đất Bengal (1905) và phong trào cách mạng do Bal Gangadhar Tilak cầm đầu (1908), văn học đã chuyển sang đấu tranh đòi độc lập và dân chủ.

Sau Thế chiến thứ nhất, tính chất này càng trở nên mạnh mẽ với phong trào của Gandhi, đặc biệt do ảnh hưởng của cuộc cách mạng tháng Mười Nga, với sự lớn mạnh của giai cấp công nhân và tư tưởng Macxit trong nước. Từ 1930, các nhà văn đã chuyển hướng sáng tác và tiến tới thành lập tổ chức “Hội các nhà văn tiến bộ Ấn Độ” (1936), đấu tranh chống chủ nghĩa Phát xít cho tới thời kì cao trào đấu tranh giành độc lập (1943-1947). Đó là cả một quá trình đấu tranh gay gắt giữa cái mới và cái cũ, giữa cải cách và bảo thủ, giữa duy lý và duy linh, giữa cách mạng và nô dịch. Mỗi giai đoạn khác nhau, văn học có những biểu hiện, khuynh hướng khác nhau, nhưng tựu chung lại là tinh thần đoàn kết đấu tranh chống đế quốc ngày càng mạnh mẽ của nhân dân Ấn Độ.

Trong bối cảnh xã hội ấy, quê hương Bengal chào đón một “ngôi sao sáng của Ấn Độ Phục hưng”, R. Đây chính là người con tiêu biểu nhất cho tinh thần đoàn kết thống nhất và phục hưng của đất nước Ấn Độ ở lĩnh vực văn học trong tương lai. Cuộc đời sáng tác của R. Tagore gắn liền với lý tưởng giải phóng con người.

Đúng như nhà thơ Hindi Nirana đã nói: “Tagore hòa hợp với ngôn ngữ và tâm hồn Bengal như hoa sen nở thơm ngát trong ánh bình minh” [4, tr. “Chẳng có gì quá đáng khi nói rằng Rabindranath Tagore là nhà thơ cũng như nhà văn vĩ đại nhất trong suốt ba ngàn năm hoạt động văn học của Ấn Độ” [53, tr. Hơn cả lời nhận xét của Jun Ohrui, R. Tagore vượt lên khỏi vị trí một đại thi hào Ấn Độ.

Ông còn là nhạc sĩ, họa sĩ, nhà hoạt động sân khấu, triết gia,… Từ những năm đầu thế kỉ XX, độc giả Việt Nam đã biết đến Tagore và rất yêu quý ông. Những người yêu văn học không ai là không nhắc tới Tagore, tới tập 23 Thơ Dâng, Mùa hái quả, Tôn giáo Con người. Đặc biệt, vào tháng 6 - 1929, trên đường từ Nhật Bản về Ấn Độ, Tagore đã ghé thăm Sài Gòn và để lại nhiều kỉ niệm đẹp cho giới văn nghệ sĩ báo chí ở Việt Nam. Tagore đã mặc bộ “quốc phục” mà những người thợ may đã cố gắng hoàn thành trong ba giờ để nhà thơ có thể mặc đi dạo quanh Sài Gòn.

Điều đó làm chúng ta càng yêu quý và nể trọng một nhân cách vĩ đại, một người luôn khao khát tìm kiếm, gắn kết mọi người lại trong “ngôi nhà chung của thế giới”. Nhắc đến Tagore, người dân Bengal thường nói đến khái niệm “văn hóa Tagore” để chỉ năng lực sáng tạo phong phú, mang tầm vóc sánh ngang với một nền văn hóa vĩ đại. Tám mươi năm cuộc đời và sự nghiệp của đại thi hào Rabindranath Tagore đã hoá thành huyền thoại, nói như Mahatma Gandhi: “Tagore là người lính canh vĩ đại của nhân gian”.