Chương I: Tổ chức giáo dục ở Việt Nam dưới triểu Nguyễn từ năm 1841 đến cuối thế kỷ XIX, I. Tổ chức giáo dục ở kinh đô. Tổ chức giáo dục ở địa phương. Chương II: Một số thay đổi về tổ chức thi cử ở Việt Nam dưới triểu Nguyễn từ nam 1841 đến cuối thế kỷ XIX.
I, Thi khảo hạch. Thi Binh V_ Thi ân khoa và chế khoa triểu Nguyễn. chươnh THỊ: Giáo dục Việt Nam dưới triểu Nguyễn từ những năm cuối thể ky XIX đến năm 1919. Thay đổi về nội dung học tập.
Thay đổi nội dung thi cử. e lrang E lee CHẾ VIỆT NAM DƯỜI TRIỂU NGUYÊN (841-1918)-Chươngl-Tổ chức giáo dục1841-cuñ XIX _”—z : PhầBn _ NỘI DUNG CHÍNH. nTa BN0ec46Ht2Imp Chương |: TỔ CHỨC GIÁO DỤC Ở NƯỚC TA DƯỚI TRIEU NGUYEN TỪ NĂM 1841 DEN CUOI THE KY XIX. TỔ CHỨC GIAO DUC Ở KINH ĐÔ.
-__1, Việc học của vua và hoàng tử. : Triểu Nguyễn tổn tại hơn 100 năm (Từ năm 1802 đến năm 1945) trai! ‘gua 13 đời vua. Các vua Nguyễn lên nắm quyển khi chế độ phong kiến| : Việt Nam đã suy yếu, khủng hoảng. Để cố gắng xây dựng một xã hội ổn ¡ định vững mạnh, các vua Nguyễn rất chú ý đến giáo dục nhằm đào tạo : nhân tài.
Hơn ai hết, các vua hiểu rằng, muốn cai trị muôn dân, muốn dat! :nước thanh bình thì trước tiên mình phải là một ông vua giỏi. Phải 1a! ' người tinh thông kinh sử, chư tử, lịch số .văn thơ lại càng phải giỏi hơn ' : các bể tôi. Vì vậy, ngoài việc chăm lo đến sự học hành của nhân dân các ' vua còn phải chú trọng đến việc học của mình. Cho nên, di đã lên ngồi ! : các vua vẫn tiếp tục học tập, ham đọc sách không biết mệt, tay không rời! ' kinh sử.
w Năm 1802, vua Gia Long lên ngôi thì tam năm sau öng cho dựng điện ! e t s ' Dưỡng Tâm dé làm nơi đọc sách. Đến năm 1821 vua Minh Mạng lại cho! !xây thêm một tòa nhà lấy tên Trí Nhân Đường trong khu vườn Thiệu! :Phương dùng để đọc sách và sáng tác. Năm 1848 khi Tự Đức lên ngôi 'ông cho xây tòa Kinh Diên tức viện Tập Hiển để nghe giảng bài. Nhà : Kinh Diên đặt ở Khâm Văn, khai giảng vào ngày tốt, sau khi tế Nam } i giao.
Mỗi thang vua vào lớp hoc sáu ngày (mong 2.mỗng 8, 12, 18, 22,! ‘28 ), và nghĩ hoc hai tháng (tháng 11, tháng 12 ). Nhan viên trong nhà ! ‘hoc gồm có: 2 giảng quan, 6 nhật giảng quan, thi độc hoc si, thi giảng: ‘hoc sĩ, hoặc thừa chỉ (mỗi hạng 4 người) và 4 chuyên viên tiếp bút thiếp: : thừa ứng trực viết sách. Các giảng quan phải nghiên cứu kỹ, soạn bài và : : giảng cho vua nghe, khi nghe vua có thể phát biểu hay góp ý. a i = oor mmnàHẾma Trang # HỌC CHẾ VIỆT NAM pub TRIỀU NGUYÊN (1841-1918)-Chưngl: -Tổ Tí chức giáo dục1841: cuối XIX - = Năm 1887, vua ~~ Khanh cho xây Thai Binhh Ngự Lam Thư Lau: 1am nơi cất giữ sách va đọc sách, khi nhà này bị hư hong và sup đỗ thi!Ũ ‘nam 1919,vua Khải Định cho xây lại như cũ, đặt tên Thái Bình Lâu để :.
vua tự học và đọc sách. Thay dạy các vua phải là những nhà khoa bảng+ 'tiếng tăm như thay Nguyễn Doãn Cử, thay Nguyễn Nhuận đã dạy vua : ‘Ham Nghị, thay Tùng Thiện Vương dạy vua Thành Thái, Duy Tân dạy ; :cho vua phép tắc làm thơ, kinh nghiệm dịch sách. h Ngoài ra, việc dạy đỗ cho các hoàng tử cũng rất chu đáo, bởi chỉnh đó ! ¡là trụ cột của quốc gia, họ phải là nhưng người có tư chất tính khí cao : Sang. 3 Nam 1817, vua Gia Long cho xây Tập Thiên Đường, là nhà học giành : :riêng cho các hoàng tử.
Vua Minh Mang đặt thêm Tôn Nhân Phủ dé; .rông nom kèm cặp các hoàng tử vương tôn. Từ thời vua Thiệu Trị trở di!: :do số hoàng tử tăng lên nhiều mà ông cho mở thêm nhiều nhà học khác như Dưỡng Chính, Quang Thiện, Quang Phước, Quang Nhân, Quảng | ¡ Học, Can Đông, đặc biệt dưới thời vua Tự Đức đã cấp cho ba người con : nuôi mỗi người một nhà học là Dục Đức Đường, Chánh Miệng Đường và : ¡ Dưỡng Thiện Đường. Tự Đức là một ông vua hay chữ nên rất chú trọng|. đến việc học của mọi người.
Riêng nhà học ở Can Đông ông đã cho đặt|' 'thêm một số quan chức ở đó để dạy cho các hoàng tử, năm 1848, Tự Đức|' : dụ rằng: "Nhà học ở Can Đông, ở nơi kinh su, các hoang thân tiến đức tu |' inghiép là tự đấy. Chuẩn định ở nha hoc ấy đặt một viên hoàng thân sư] ' bảo, một viên giáo đạo, hai viên tán thiện, hai mui viên giảng tập, bẩn| = viên chính tự giao đình thân chon cử, người nào thực là có học hạnh lão | ' thành nghiêm cẩn thì sung bổ các chức ấy để giúp việc học tập."”! _ Các quan chức ở nhà học của hoàng tử gồm: Giáo đạo (lấy quan van!c r e :có phẩm hàm từ tam phẩm trở lên). Tất ca! ' đều là những người có tài năng xuất sắc và được quan chúng mến mộ. Lúc còn nhỏ các hoàng tử được học các sách như: Tiểu học, Minh tâm _ — thảo giám .khi đã lớn thì cho học Tứ Thư, Ngũ Kinh.như bên Quốc tử ! Giám.
Thời gian biểu quy định: ngày lẽ nghe giảng kinh, truyện va phải ÌH ' hoc thuộc lòng, ngày chẩn nghe giảng sử (chỉ nghe cặn kẽ). se : Năm 1851, Tự Đức còn cho xây Tôn Học Đường giành cho con chau ! ' các hoàng thân (trừ những đã được tập tước phong ấm), tuổi từ 12 đến 25 | reEn :và các chat của vua tuổi từ 12 trở lên. °! Kham định Đại Nam Hội điển sự lệ — sdd — tận VH ~ trang. 178 1 Trang: 10 HỌC CHẾVIỆT NAM oud TrIEU NGUYỄN (t8-191)-Chương!-Téachức giáo dục 1861 cuối xix + __ Như vậy, qua đó chúng ta cũng thấy được rằng các vua triểu Nguyễn | Hn<m5i1lEgusr- 5 : rất chú trọng của mình, của con cháu mình và của muôn dân.
2 E ¥ n chọn Giám sinh : Nha Nguyễn rất chú trọng đến việc đào tạo nhân tài và bổi dưởng : nhân tài bởi nhân tài không tự nhiên sinh ra, mà phải có kế hoạch đào: ‘tao quy mô lâu dài mới có kết quả. | Nan 1803, Vua Gia Long cho lập Quốc tử giám ở Thưà Thiên nhưng| ¡ về mặt tổ chức cồn sơ sài, đến các thời vua sau quốc tử giám mới thực sự; - hoàn thiện về tổ chức trường cùng quy mô giáo dục học tập và được xem: : như là một trường đại học ngày nay. : _ Quốc Tử Giám được phân chia như sau: Ở giữa làm giảng đường, ở -trước làm di luân đường, hai bên tả, hữu làm phòng cho Tôn Sinh Giám : ¡ Sinh. Đây được xem là cơ quan giáo dục cao nhất bể thế nhất dưới thời: SHeaP6 : quân chủ, có trách nhiệm dao tạo nhân tài bổ sung cho bộ máy nha nước.
: Quốc Tử Giám đặt ở Kinh Đô do triểu đình trực tiếp trông nom. : _ Sinh viên học trong nhà Giám được tuyển chọn từ nhiều con đường !khác nhau: Cống cử, Thi cử, tiến cử và chia thành nhiều loại là Tôn học sinh và Ấm sinh, Cử nhân, Cống sinh, Học sinh. * Cử nhân: Là người đã đỗ kỳ thi Hương, chưa thi Hội hoặc không đỗ thị Hội. L] * Tôn học sinh: Là những sinh viên anh tuấn trong hoàng tộc, có họ ' gần với vua, được vua cho vào học ở nhà Giám.
« Ấm sinh: Được tuyển lựa trong các Ấm tử, Viên tử, con cháu các hàm tam phẩm trở lên. * Cống sinh: Tuyển trong các kỳ thi sát hạch tai dia phương, mỗi¡ phủ chọn một người. Năm 1948 Thiệu Trị yêu cầu phải 40 tuổi trở | eoa lên mới được cử làm Cống sinh, không có người xứng đáng thì thôi ; không cử nữa cũng không bắt buộc phải đi nếu không muốn. ce * Học sinh ; Được tuyển chọn từ con em thổ quan hay là dân.
Hễ là | người tuấn tú thông minh hiếu học đều cho phép chọn ra đưa về : Quốc tử Giám học tập. Ưu tiên cho các tỉnh miễn núi thuộc Bắc Kỳ : như Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hưng Hóa, : N3a02e8 Quảng Yên. Tất cả những sinh viên này được lưu trú trong trường, được miễn thuế : định, phu phen tạp dịch, được cấp quan áo và học bổng hang tháng. = t i i] ! 1 i i 1 1 i ' I i 1 Ù 1 i Í i HOC GHẾ VIỆT NAM DƯỚI TRIEU NGUYEN (1841-1919)-Chuongl:-Té chức giáo duc 1841-culi XIX rn + a een ne Paar Cra 2 nh ge el wae mai Ho Ere eee os pes ef ee eo|.
4 - ‘Thanh phan sinh viên trong Quốc Tử Giám rất phong phú phức tap và |. được cung cấp từ nhiều nguồn khác nhau. Bao gỗm con chau các quan : 'trong triểu, những người được cống cử từ các địa phương có cả địa:. phương xa (miễn núi) và cả những người giàu, nghèo, người đỗ đạt hoặc .chưa đỗ qua các kỳ thi, do vậy trình độ và năng lực của họ cũng có su: - chênh lệch.
Nhằm khuyến khích ma học tận của sinh viên ở Quốc tử Giám, năm + 1843 Thiệu Tri xuống dụ: “ kỳ dn cổng năm nay, không bì như lệ cổng | +thường, cho Bộ tư đi các tỉnh biên giới để tâu xét hỏi học sinh trong hàng|Ũ người nào có thể vào Giảm học thì giữ mực công bằng chon cử mỗi hạt : ‘mot người, không can câu nệ quá về thé trúng cách ở trường cũng không | + cẩn câu nệ về lệ phí mỗi một người, để mở rộng ân hug." | Vua Thiệu Trị không buông lơi việc chăm lo và nuôi đưỡng nhân tài, | được kế thừa từ vua Minh Mạng công với nhu cầu can nhiều nhân tài để : giúp việc nước, nên Thiéu Trị đã mở rộng ân huệ lấy thêm Giám sinh. ' Muốn cho đất nước phát triển thì phải có bộ máy nhà nước vững mạnh : vita lo chấn hưng văn hóa- ổn định chính trị, mở rộng bờ cõi. Mac di; : Thiệu Trị luôn chú trọng việc học nhưng nhân tài ngày càng hiếm a ? khiếnông rất lo lắng. Năm 1844, Thiệu Trị chuẩn y lời nghị: " Đến kỳ có lễ hàng năm tyuển| te cdling sỹ, trừ các tỉnh ở biên eo xa và các nhủ hạt duyên biên chưa có Ì ' người học nhiều có thể sung cống và học trò các tỉnh có người tình!