Nghiên cứu năng lực động của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu năng lực động của các doanh nghiệp bán lẻ việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực kinh tế tại Việt

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Năng Lực Động Của Các Doanh Nghiệp Bán Lẻ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu, điều này mang lại nhiều cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp bán lẻ trong nước. Khả năng cạnh tranh trở thành một yếu tố sống còn trong bối cảnh thị trường luôn biến động. Lý thuyết cạnh tranh dựa vào nguồn lực (RBV) đã được áp dụng để phân tích năng lực động của doanh nghiệp, tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào thị trường ổn định. Do đó, cần thiết phải nghiên cứu năng lực động trong điều kiện thị trường biến động, đặc biệt là trong ngành bán lẻ Việt Nam, nơi có nhiều tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức.

1.1. Thách thức và cơ hội trong ngành bán lẻ

Ngành bán lẻ Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài và sự thay đổi nhanh chóng trong nhu cầu tiêu dùng. Mặc dù vậy, thị trường này vẫn được đánh giá là hấp dẫn với tốc độ tăng trưởng cao. Các doanh nghiệp bán lẻ cần phải đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Việc nghiên cứu năng lực động sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện và phát triển các yếu tố then chốt để cải thiện kết quả kinh doanh.

1.2. Xu hướng và thực trạng thị trường bán lẻ

Thị trường bán lẻ Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, với sự gia tăng đáng kể về giá trị bán lẻ hàng hóa. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp phải nhiều khó khăn trong việc duy trì và phát triển do thiếu tính chuyên nghiệp và chưa áp dụng công nghệ hiện đại. Việc nghiên cứu và phát triển năng lực động là cần thiết để các doanh nghiệp có thể thích ứng với những thay đổi nhanh chóng trong môi trường kinh doanh.

II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án này nhằm mục tiêu hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về năng lực động của doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc xác định các thành tố năng lực động, phân tích cơ chế tác động của chúng đến kết quả hoạt động kinh doanh, và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực động cho doanh nghiệp. Từ đó, luận án sẽ cung cấp cái nhìn tổng quát về năng lực động và cách thức doanh nghiệp có thể tận dụng để cải thiện hiệu quả kinh doanh.

2.1. Nhận dạng các thành tố năng lực động

Luận án sẽ phân tích và nhận dạng các thành tố năng lực động, bao gồm năng lực hấp thụ và năng lực đổi mới sáng tạo. Những thành tố này đóng vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp thích ứng với các biến động của thị trường và cải thiện hiệu quả hoạt động. Việc xác định rõ các thành tố này sẽ tạo điều kiện cho việc xây dựng mô hình nghiên cứu và kiểm định giả thuyết.

2.2. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực động

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực động cho doanh nghiệp bán lẻ. Các giải pháp này sẽ được xây dựng dựa trên việc phân tích thực trạng và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các thành tố năng lực động đến kết quả hoạt động kinh doanh. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trong bối cảnh thị trường ngày càng khốc liệt.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án là phương pháp tiếp cận hệ thống và biện chứng, kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng. Quy trình nghiên cứu bao gồm các bước từ tổng quan tình hình nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận, thu thập dữ liệu, đến phân tích và đưa ra các giải pháp. Sự kết hợp này sẽ giúp tạo ra một bức tranh tổng thể về năng lực động của doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam.

3.1. Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua nhiều bước, từ việc xác định vấn đề nghiên cứu đến việc thu thập và phân tích dữ liệu. Các bước này bao gồm: tổng quan tình hình nghiên cứu, xác định khoảng trống nghiên cứu, xây dựng mô hình lý thuyết, thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, và cuối cùng là phân tích kết quả và đề xuất giải pháp. Quy trình này đảm bảo tính logic và hệ thống trong nghiên cứu.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Luận án sẽ sử dụng cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để đảm bảo tính toàn diện trong nghiên cứu. Dữ liệu thứ cấp sẽ được thu thập từ các báo cáo ngành, trong khi dữ liệu sơ cấp sẽ được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên gia và khảo sát doanh nghiệp. Việc kết hợp này giúp tạo ra một bức tranh rõ nét về thực trạng năng lực động và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 1.1 Tổng quan các nghiên cứu lý thuyết Thuật ngữ năng lực động (Dynamic Capability) lần đầu được Teece & Pisano (1994) nhắc đến trong một bài báo khoa học về năng lực động. Các nghiên cứu mang tính nền tảng để xây dựng khung lý thuyết về năng lực động và mối quan hệ của năng lực động đến quản trị chiến lược có thê kê đến như nghiên cứu của Teece & Pisano (1994); Helfat (1997); Teece & cộng sự (1997); Eisenhardt & Martin (2000); Zollo & Winter (2002); Winter (2003); Zahra & cộng sự (2006); Helfat & cộng sự (2007); Teece (2009). Đây được coi là các nghiên cứu lý thuyết quan trọng, giúp làm sáng tỏ khái niệm, bản chất của năng lực động cũng như sự cần thiết phải nghiên cứu năng lực động trong điều kiện môi trường biến động hiện nay. Ngoài các nghiên cứu lý thuyết nền tảng này, thời gian qua còn có một số công trình nghiên cứu về lý thuyết năng lực động trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã tái khắng định vai trò và tầm quan trọng của năng lực động với doanh nghiệp. Một số nghiên cứu điền hình từ giai đoạn 2010 đến nay có thể kế đến như: Nghiên cứu của Barreto (2010) được thực hiện trên cơ sở tổng quan các công trình nghiên cứu về năng lực động, nhận dạng các điểm hạn chế và thách thức chủ yếu từ các nghiên cứu, đề xuất việc cần khái niệm hóa năng lực động như là một cầu trúc tông hợp đa chiều, và đưa ra những cho các nghiên cứu về năng lực động trong tương lai. Bên cạnh đó, nghiên cứu đã chỉ ra vai trò và tầm quan trọng của các nghiên cứu năng lực động thông qua các công trình nghiên cứu về đề tài này. Dựa trên nghiên cứu định tính, tác giả đã chỉ ra tầm quan trọng của việc nghiên cứu năng lực động đối với DN trong điều kiện môi trường thay đổi và biến động.

đồng thời chỉ ra lĩnh vực nghiên cứu này không chỉ là chủ đề của quản trị kinh doanh mà còn là chủ đề cần được nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực quản trị chức năng khác nhau. Cùng với các nghiên cứu lý thuyết trước đó, nghiên cứu của Barreto (2010) đã tái khăng định sự cần thiết của nghiên cứu năng lực động trong điều kiện thị trường nhiều biến động và cạnh tranh hiện nay. Cuốn sách của Jones & cộng sự (2013) gồm 12 chương tập trung phân tích về các nguồn lực bên trong DN mà tập trung nhiều vào việc tạo lập và phát triển các nguồn lực vô hình dựa trên sự học hỏi đề cải biến thành các năng lực động trong DN. Cuốn sách đặc biệt tập trung phân tích trong bối cảnh của các DN khởi nghiệp.

Chương 9 và chương 12 của cuốn sách tập trung phân tích năng lực động và cách thức tạo ra năng lực động dựa trên quá trình học hỏi của DN khởi nghiệp đề từ đó tạo được thành công cho DN trong tương lai. Nghiên cứu của Williamson (2016) về việc xây dựng và tận dụng các năng lực động dựa trên việc ứng dụng đôi mới & sáng tạo được thực hiện dựa trên việc tông hợp các lý thuyết về năng lực động và năng lực đổi mới & sáng tạo; gắn kết năng lực đôi mới & sáng tạo để xây dựng năng lực động và lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp. Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính thông qua tình huống điền hình và phỏng vấn chuyên sâu 14 doanh nghiệp Trung Quốc trong hai giai đoạn — là những doanh nghiệp được cho là có tính đại diện tốt nhất cho các doanh nghiệp Trung Quốc có khả năng thúc đây và triển khai các hoạt động đổi mới & sáng tạo thành công. Bài viết cũng chỉ ra ba thành tố của năng lực động đề nghiên cứu là: năng lực cảm nhận cơ hội, năng lực năm bắt cơ hội và năng lực chuyền đôi.

Kết quả của nghiên cứu cho thấy thông qua việc tối ưu hóa năng lực đổi mới & sáng tạo, cả ba thành tố của năng lực động đều được phát huy tối đa. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng năng lực động là yêu tô quan trọng giúp doanh nghiệp tạo lập và duy trì lợi thế cạnh tranh bền vững. Đóng góp của nghiên cứu là đã chỉ ra mối quan hệ trực tiếp và tích cực của năng lực động đến lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ dừng lại phân tích ba nhóm thành tố của năng lực động được kế thừa từ Teece & cộng sự (2009).

Các thành tố còn lại của năng lực động vẫn chưa được đề cập trong nghiên cứu này. 10 Nghiên cứu của Vijaya & cộng sự (2017) sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, nghiên cứu tại bàn trên cơ sở thu thập và xử lý các dữ liệu thứ cấp đề giải quyết vân đề. Trên cơ sở tổng hợp và hệ thống từ 171 bài viết nghiên cứu về năng lực động trong giai đoạn 1999 — 2016, bài viết đã tổng hợp và đưa ra: (1)- các biến số đầu vào của năng lực động: (2)- các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực động và (3)- các kết quả đạt được từ việc sử dụng và phát triển năng lực động. Các biễn số đầu vào của năng lực động bao gồm các nguồn lực của tô chức (nguồn nhân lực; tài chính: cơ sở hạ tầng và công nghệ kỹ thuật; thông tin, tri thức và các hệ thống của tổ chức; và mạng lưới hoạt động & các mối quan hệ); các quy trình của tô chức (công viêc — quy trình; hành vi quy trình; sự thay đổi - quy trình).

Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực động gồm các yêu tố nội bộ DN (văn hóa của tô chức, lãnh đạo, các yêu tố cụ thê của DN và các hành động quản trị) và các yếu tố bên ngoài (đối thủ cạnh tranh; nhà cung ứng; khách hàng: các đặc điêm của thị trường: các yếu tô văn hóa, kinh tế, xã hội, luật pháp). Các kết quả đạt được từ việc sử dụng và phát triên năng lực động gồm các kết quả trong ngắn hạn (tạo lập lợi thế cạnh tranh ngắn hạn, tạo ra hiệu suất và lợi nhuận cho DN, sáng tạo giá trị cho khách hàng và các kết quả trong dài hạn (tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn, thị phần và duy trì giá trị trong DN). Đóng góp của nghiên cứu là đã hệ thông được các yêu tố tác động, cấu thành và các kết quả từ năng lực động. Hạn chế của nghiên cứu là chưa đưa ra các kiểm định cụ thê về các thành tố, yếu tố tác động và các kết quả đạt được từ năng lực động ở DN/nhóm DN/ngành hàng cụ thê.

Nghiên cứu của Zeng & cộng sự (2017) đã chỉ ra vai trò của năng lực động không chỉ đơn thuần là việc làm mới một nhóm các năng lực cụ thê mà là một siêu năng lực giúp doanh nghiệp làm mới và tích hợp tất cả các năng lực của mình một cách liên tục. Nghiên cứu cũng đã bô sung thêm vào lý thuyết về năng lực động bằng việc nhận dạng các năng lực mang lại hiệu suất tối ưu cho doanh nghiệp. Dựa trên phương pháp nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn chuyên sâu 36 chuyên gia trong lĩnh vực sản xuất ngành hàng may mặc và điện tử của Trung Quốc, nghiên cứu đã thiết lập được mô hình quy trình phát triển năng lực gồm ba giai đoạn: (1)- Giai đoạn thiết lập các trọng tâm chú ý mới gồm: từ bỏ thói quen học hỏi từ các kinh nghiệm và các bài học có trước; chú trọng đầu tư vào các cơ sở nguồn lực mới; xây dựng văn hóa học tập trong toàn bộ doanh nghiệp. (2)- Giai đoạn tập trung vào quá trình chuyên đổi nguồn lực gồm: tiến hành thử nghiệm; tiến hành phân bô các tài nguyên, nguồn lực hiện có; xây dựng các mạng lưới kết nỗi mở rộng với các bên liên quan.

(3)- Đồng sáng tạo với hệ sinh thái gồm: thê chế hóa việc linh hoạt các thói quen; làm giàu hơn nữa các nguồn lực của doanh nghiệp; phối kết hợp các mạng lưới kết nỗi mở rộng với các bên liên quan. Giai đoạn (1) được chuyên sang giai đoạn (2) thông qua năng lực 11 lãnh đạo gồm: khả năng hoạch định lực lượng lao động chiến lược của doanh nghiệp; khả năng xây dựng hệ thống điều hành liên ngành. Giai đoạn (2) được chuyền sang giai đoạn (3) thông qua các năng lực nền tảng gồm: khả năng xây dựng cơ sở hạ tần nền tảng số cho doanh nghiệp; khả năng thúc đây các thành viên tham gia vào nền tảng số của doanh nghiệp. Đóng góp của nghiên cứu là ngoài việc xây dựng được mô hình quy trình phát triển năng lực của doanh nghiệp còn tập trung vào năng lực động tại cac quốc gia mới nổi và đang phát triển.

Tuy nhiên, hạn chế của nghiên cứu là mới chỉ tập trung vào nhóm các doanh nghiệp sản xuất với các đặc điểm khác biệt rõ ràng với các doanh nghiệp thương mại nói chung mà cụ thê là các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. Ở Việt Nam trong thời gian qua đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về năng lực cạnh tranh (NLCT) nói chung. Có thê kể đến như các nghiên cứu của Nguyễn Bách Khoa (2004), Nguyễn Vĩnh Thanh (2005), Trần Sửu (2006). Các nghiên cứu trên nhìn chung đã có đóng góp nhát định cho việc xây dựng phương pháp đánh giá NLCT cho các DN trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng “mở”.

Đối với các nghiên cứu cụ thê về năng lực động thì có thể thấy số lượng các nghiên cứu không nhiều. Các nghiên cứu về chủ đề năng lực động thực sự được chú ý ở Việt Nam từ 2009 đến nay. Có thể kề đến một vài nghiên cứu tiêu biểu sau: Nghiên cứu của Nguyễn Hoàng Việt (2012) đã làm rõ khái niệm năng lực kinh doanh. Dựa trên việc tổng hợp các cách tiếp cận khác nhau về năng lực động, tác giả bài báo đã phân năng lực kinh doanh thành bốn loại: năng lực tài sản, năng lực nguồn lực kinh doanh, năng lực kinh doanh hiển thị và năng lực kinh doanh động.

Nghiên cứu đã xây dựng được cấu trúc bậc năng lực kinh doanh. Theo đó, năng lực kinh doanh gồm năm bậc xếp theo thứ tự từ bậc thấp nhất đến bậc cao nhát là: năng lực nguồn >> năng lực hiển thị > năng lực động > tài sản chiến lược kinh doanh > lợi thế cạnh tranh bền vững.