CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC QUẢN TRỊ VỐN KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP 1.Quản trị vốn kinh doanh 1. Khái niệm và vai trò của vốn kinh doanh. Kh¸i niÖm vèn s¶n xuÊt trong doanh nghiÖp. Theo quan ®iÓm cña Marx , vèn ( t b¶n ) lµ gi¸ trÞ ®em l¹i gi¸ trÞ thÆng d , lµ mét ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
§Þnh nghÜa cña Marx cã tÇm kh¸i qu¸t lín nhng do bÞ h¹n chÕ bëi c¸c ®iÒu kiÖn kh¸ch quan lóc bÊy giê nªn Marx ®· quan niÖm chØ cã khu vùc s¶n xuÊt míi t¹o ra ®îc gi¸ trÞ thÆng d cho nÒn kinh tÕ. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay, vèn ®îc quan niÖm lµ toµn bé nh÷ng gi¸ trÞ øng ra ban ®Çu ®Ó thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. Kh¸i niÖm nµy kh«ng nh÷ng chØ ra vèn lµ mét yÕu tè ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt mµ cßn ®Ò cËp tíi sù tham gia cña vèn trong suèt thêi gian tån t¹i cña doanh nghiÖp. Nh vËy , vèn lµ yÕu tè sè mét cña mäi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh.
§iÒu ®ã ®ßi hái c¸c doanh nghiÖp ph¶i qu¶n lý vµ sö dông cã hiÖu qu¶ ®Ó b¶o toµn vµ ph¸t triÓn vèn , b¶o ®¶m cho doanh nghiÖp ngµy cµng lín m¹nh. V× vËy , c¸c doanh nghiÖp cÇn thiÕt ph¶i nhËn thøc ®Çy ®ñ h¬n vèn còng nh c¸c ®Æc trng cña vèn. §iÒu ®ã cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi c¸c doanh nghiÖp v× chØ khi nµo doanh nghiÖp 5 hiÓu râ ®îc tÇm quan träng gi¸ trÞ cña ®ång vèn th× doanh nghiÖp míi cã thÓ sö dông nã mét c¸ch cã hiÖu qu¶ ®îc. 6 C¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña vèn Vèn ®¹i diÖn cho mét lîng tµi s¶n nhÊt ®Þnh.
Cã nghÜa lµ vèn ®îc biÓu hiÖn b»ng gi¸ trÞ cña tµi s¶n h÷u h×nh vµ tµi s¶n v« h×nh cña doanh nghiÖp. Vèn ph¶i ®îc tÝch tô vµ tËp trung ®Õn mét lîng nhÊt ®Þnh , míi cã thÓ ph¸t huy t¸c dông ®Ó ®Çu t vµo tÝnh hiÖu qu¶ sö dông cña ®ång vèn. Vèn ph¶i vËn ®éng sinh lêi, ®¹t ®îc môc tiªu trong kinh doanh cña doanh nghiÖp. Vèn ph¶i g¾n liÒn víi chñ së h÷u nhÊt ®Þnh , kh«ng thÓ cã ®ång vèn v« chñ vµ kh«ng cã ai qu¶n lý.
Vèn cã gi¸ trÞ vÒ mÆt thêi gian. §iÒu nµy rÊt cã ý nghÜa khi bá vèn vµo ®Çu t vµ tÝnh hiÖu qu¶ sö dông cña ®ång vèn. Vèn ®îc quan niÖm nh mét hµng ho¸ vµ lµ mét hµng ho¸ ®Æc biÖt, cã thÓ mua b¸n quyÒn sö dông vèn trªn thÞ trêng, t¹o nªn sù giao lu s«i ®éng trªn thÞ trêng vèn vµ thÞ trêng tµi chÝnh. - Vèn kh«ng chØ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña nh÷ng tµi s¶n h÷u h×nh (TSHH) mµ cßn ®îc biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña nh÷ng tµi s¶n v« h×nh (TSVH ) cña doanh nghiÖp cã thÓ lµ vÞ trÝ kinh doanh , lîi thÕ trong mÆt hµng s¶n xuÊt, b»ng ph¸t minh s¸ng chÕ, c¸c bÝ quyÕt vÒ c«ng nghÖ) Vai trß cña vèn ®èi víi doanh nghiÖp 7 TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh víi bÊt kú quy m« nµo còng cÇn cã mét lîng vèn nhÊt ®Þnh , nã lµ ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò cho sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp.
Mçi doanh nghiÖp khi muèn thµnh lËp th× ®iÒu kiÖn ®Çu tiªn doanh nghiÖp ph¶i cã mét lîng vèn nhÊt ®Þnh , lîng vèn ®ã tèi thiÓu ph¶i b»ng lîng vèn ph¸p ®Þnh (lîng vèn tèi thiÓu mµ ph¸p luËt quy ®Þnh cho tõng lo¹i doanh nghiÖp) khi ®ã ®Þa vÞ ph¸p lý cña doanh nghiÖp míi ®îc x¸c lËp. Ngîc l¹i th× viÖc thµnh lËp doanh nghiÖp kh«ng thÓ thùc hiÖn ®îc. Trêng hîp trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh, vèn cña doanh nghiÖp (DN) kh«ng ®¹t ®iÒu kiÖn mµ ph¸p luËt quy ®Þnh , doanh nghiÖp sÏ bÞ tuyªn bè chÊm døt ho¹t ®éng nh ph¸ s¶n , gi¶i thÓ , s¸p nhËp … Nh vËy , vèn cã thÓ ®îc xem lµ mét trong nh÷ng c¬ së quan träng nhÊt ®Ó ®¶m b¶o sù tån t¹i t c¸ch ph¸p nh©n cña mét doanh nghiÖp tríc ph¸p luËt. Trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh , vèn lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh cho sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña mét doanh nghiÖp.
Vèn kh«ng nh÷ng ®¶m b¶o kh¶ n¨ng mua s¾m m¸y mãc thiÕt bÞ , d©y chuyÒn c«ng nghÖ ®Ó phôc vô cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt mµ cßn ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt diÔn ra thêng xuyªn liªn tôc. Vèn lµ yÕu tè quan träng quyÕt ®Þnh ®Õn n¨ng lùc s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp vµ x¸c lËp vÞ trÝ cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng. §iÒu nµy cµng thÓ hiÖn râ 8 trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay víi sù c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t , c¸c doanh nghiÖp kh«ng ngõng ph¶i c¶i thiÖn m¸y mãc thiÕt bÞ , ®Çu t hiÖn ®¹i ho¸ c«ng nghiÖp. TÊt c¶ nh÷ng yÕu tè nµy muèn ®¹t ®îc th× ®ßi hái doanh nghiÖp ph¶i cã mét lîng vèn ®ñ lín.
Vèn còng lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc më réng ph¹m vi ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. §Ó tiÕn hµnh t¸i s¶n xuÊt më réng th× sau mét chu kú kinh doanh ph¶i cã l·i, vèn cña doanh nghiÖp ®îc b¶o toµn vµ ph¸t triÓn §ã lµ c¬ së ®Ó doanh nghiÖp tiÕp tôc ®Çu t më réng ph¹m vi s¶n xuÊt , th©m nhËp vµo thÞ trêng tiÒm n¨ng tõ ®ã më réng thÞ trêng tiªu thô , n©ng cao uy tÝn cña doanh nghiÖp trªn thÞ trêng. NhËn thøc ®îc vai trß quan träng cña vèn nh vËy th× doanh nghiÖp míi cã thÓ sö dông vèn tiÕt kiÖm cã hiÖu qu¶ h¬n vµ lu«n t×m c¸ch n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vèn. NhiÖm vô cña C«ng t¸c qu¶n lý vèn - X¸c ®Þnh c¬ cÊu vèn hîp lý - Thùc hiÖn chÕ ®é b¸o c¸o tµi chÝnh chÝnh x¸c theo ®Þnh kú.
- X¸c ®Þnh kÕ ho¹ch , x¸c ®Þnh nhu cÇu , t×m biÖn ph¸p thÝch hîp ®Ó huy ®éng vèn. Ph©n lo¹i vèn trong doanh nghiÖp Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh , ®Ó qu¶n lý vµ sö dông vèn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ th× c¸c doanh nghiÖp ®Òu ph¶i tiÕn hµnh ph©n lo¹i vèn. Tuú vµo môc ®Ých vµ 9 lo¹i h×nh cña doanh nghiÖp mµ mçi doanh nghiÖp ph©n lo¹i vèn theo nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau. * Ph©n lo¹i vèn theo nguån h×nh thµnh + Vèn chñ së h÷u - Vèn ph¸p ®Þnh : Vèn ph¸p ®Þnh lµ vèn tèi thiÓu ph¶i cã ®Ó thµnh lËp doanh nghiÖp do ph¸p luËt quy ®Þnh ®èi víi tõng ngµnh nghÒ.
§èi víi doanh nghiÖp nhµ níc , nguån vèn nµy do ng©n s¸ch nhµ níc cÊp nh : c¸c kho¶n chªnh lÖch t¨ng gi¸ lµm t¨ng gi¸ trÞ tµi s¶n , tiÒn vèn trong doanh nghiÖp; c¸c kho¶n ph¶i nép nhng ®îc ®Ó l¹i doanh nghiÖp. - Vèn tù bæ sung : Vèn tù bæ sung lµ mét phÇn cña vèn s¶n xuÊt kinh doanh ®îc doanh nghiÖp trÝch tõ lîi nhuËn ®Ó l¹i. Nã ®îc thùc hiÖn díi h×nh thøc lÊy mét phÇn tõ quü ®Çu t ph¸t triÓn , quü dù phßng tµi chÝnh. Ngoµi ra ®èi víi doanh nghiÖp nhµ níc cßn ®îc ®Ó l¹i toµn bé sè khÊu hao c¬ b¶n tµi s¶n cè ®Þnh ®Ó ®Çu t thay thÕ , ®æi míi tµi s¶n cè ®Þnh.
§©y lµ nguån tµi trî nhu cÇu vèn cña doanh nghiÖp. + Vèn huy ®éng cña doanh nghiÖp §èi víi mçi doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng , vèn chñ së h÷u cã vai trß rÊt quan träng nhng chØ chiÕm tû träng nhÊt ®Þnh trong tæng sè nguån vèn. §Ó ®¸p øng nhu cÇu vèn cho s¶n xuÊt kinh doanh , doanh nghiÖp 10 ph¶i t¨ng cêng huy ®éng c¸c nguån vèn kh¸c nhau díi h×nh thøc vay nî , liªn doanh liªn kÕt , ph¸t hµnh tr¸i phiÕu vµ c¸c h×nh thøc kh¸c. - Vèn vay : Doanh nghiÖp cã thÓ vay ng©n hµng , c¸c tæ chøc tÝn dông , c¸c c¸ nh©n , ®¬n vÞ kinh tÕ ®Ó t¹o lËp hoÆc t¨ng thªm nguån vèn.
+ Vèn vay ng©n hµng vµ c¸c tæ chøc tÝn dông rÊt quan träng ®èi víi c¸c doanh nghiÖp. Nguån vèn nµy ®¸p øng thêi ®iÓm c¸c kho¶n tÝn dông ng¾n h¹n hoÆc dµi h¹n tuú theo nhu cÇu cña doanh nghiÖp trªn c¬ së c¸c hîp ®ång tÝn dông gi÷a ng©n hµng vµ doanh nghiÖp. + Vèn vay trªn thÞ trêng chøng kho¸n T¹i nh÷ng nÒn kinh tÕ cã thÞ trêng chøng kho¸n ph¸t triÓn vay vèn trªn thÞ trêng chøng kho¸n lµ mét h×nh thøc huy ®éng vèn cho doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp cã thÓ ph¸t hµnh tr¸i phiÕu , ®©y lµ mét c«ng cô tµi chÝnh quan träng dÔ sö dông vµo môc ®Ých vay dµi h¹n ®¸p øng nhu cÇu vèn cho s¶n xuÊt kinh doanh.
ViÖc ph¸t hµnh tr¸i phiÕu cho phÐp doanh nghiÖp cã thÓ thu hót réng r·i sè tiÒn nhµn rçi trong d©n ®Ó më réng s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh. Vèn liªn doanh liªn kÕt. Doanh nghiÖp cã thÓ liªn doanh , liªn kÕt , hîp t¸c víi c¸c doanh nghiÖp kh¸c ®Ó huy ®éng vèn nh»m thùc hiÖn môc ®Ých më réng ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. §©y lµ mét 11 h×nh thøc huy ®éng vèn quan träng v× liªn doanh liªn kÕt g¾n liÒn víi viÖc chuyÓn giao c«ng nghÖ , thiÕt bÞ gi÷a c¸c bªn tham gia nh»m ®æi míi s¶n phÈm, t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp.
Doanh nghiÖp còng cã thÓ tiÕp nhËn m¸y mãc thiÕt bÞ nÕu hîp ®ång liªn doanh quy ®Þnh vèn gãp b»ng m¸y mãc , thiÕt bÞ. - Vèn tÝn dông th¬ng m¹i TÝn dông th¬ng m¹i lµ kho¶n mua chÞu tõ ngêi cung cÊp hoÆc cung øng tríc cña kh¸ch hµng mµ doanh nghiÖp t¹m thêi chiÕm dông. TÝn dông th¬ng m¹i lu«n g¾n víi mét luång hµng ho¸ , dÞch vô cô thÓ , g¾n víi mét quan hÖ thanh to¸n cô thÓ nÕu chÞu t¸c ®éng cña c¬ chÕ thanh to¸n , cña chÝnh s¸ch tÝn dông kh¸ch hµng mµ doanh nghiÖp ®îc hëng. §©y lµ mét ph¬ng thøc tµi trî tiÖn lîi linh ho¹t trong kinh doanh vµ nã cßn t¹o kh¶ n¨ng më réng c¸c quan hÖ hîp t¸c kinh doanh mét c¸ch l©u bÒn.
Tuy nhiªn , c¸c kho¶n tÝn dông th¬ng m¹i thêng cã thêi h¹n ng¾n , nhng nÕu doanh nghiÖp biÕt qu¶n lý mét c¸ch cã khoa häc nã cã thÓ ®¸p øng phÇn nµo nhu cÇu vèn lu ®éng cho doanh nghiÖp. - Vèn tÝn dông thuª , mua Trong ho¹t ®éng kinh doanh , tÝn dông thuª mua lµ mét ph¬ng thøc gióp cho c¸c doanh nghiÖp thiÕu vèn vÉn cã ®îc tµi s¶n cÇn thiÕt sö dông vµo ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh .