Luận văn thạc sĩ về nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thanh long Tiền Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh thúc đẩy xuất khẩu ổn định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành thanh long tiền giang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Malcolm McPherson
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thanh Long Tiền Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC HỘP
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu và nguồn thông tin
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, BÀI HỌC KINH NGHIỆM, TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Lý thuyết năng lực cạnh tranh của cụm ngành
• 2.2. Bài học kinh nghiệm về phát triển cụm ngành
• 2.2.1. Cụm ngành rượu vang California
• 2.2.2. Cụm ngành đồng bằng sông Cửu Long
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước và đóng góp của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CỤM NGÀNH VÀ RÀO CẢN MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU THANH LONG TIỀN GIANG
• 3.1. Tình hình phát triển thanh long ở Việt Nam và Tiền Giang
• 3.2. Tổng quan cụm ngành thanh long Tiền Giang
• 3.3. Lợi thế cạnh tranh của cụm ngành thanh long Tiền Giang
• 3.4. Điều kiện yếu tố đầu vào
• 3.5. Bức tranh cho chỉ số và cạnh tranh của doanh nghiệp
• 3.6. Các ngành công nghiệp liên quan và hỗ trợ
• 3.7. Vai trò của Chính phủ, chính quyền
• 3.8. Đánh giá năng lực cạnh tranh của cụm ngành và các rào cản xuất khẩu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH, HẠN CHẾ ĐỀ TÀI
• 4.1. Khuyến nghị chính sách
• 4.2. Nâng cấp sản phẩm, phương châm cao và ă
• 4.3. Thúc đẩy liên kết, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh
• 4.4. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh xuất khẩu thanh long Tiền Giang

Thanh long Tiền Giang đã trở thành một trong những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và kỹ thuật canh tác tiên tiến, thanh long không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa, cần có những chiến lược cụ thể.

1.1. Đặc điểm nổi bật của thanh long Tiền Giang

Thanh long Tiền Giang nổi bật với chất lượng cao, hình thức đẹp và hương vị đặc trưng. Sản phẩm này đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, tạo niềm tin cho người tiêu dùng quốc tế.

1.2. Vai trò của thanh long trong phát triển kinh tế địa phương

Ngành thanh long không chỉ góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo mà còn tạo ra hàng triệu việc làm cho người dân địa phương. Sự phát triển của ngành này đã thúc đẩy các ngành dịch vụ và thương mại tại Tiền Giang.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thanh long

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng cụm ngành thanh long Tiền Giang đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc, cạnh tranh từ các nước khác và áp lực về chất lượng sản phẩm là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc

Khoảng 80% sản lượng thanh long Tiền Giang được xuất khẩu sang Trung Quốc, dẫn đến sự bấp bênh về giá cả và thị trường. Điều này tạo ra rủi ro lớn cho nông dân và doanh nghiệp.

2.2. Cạnh tranh từ các nước sản xuất khác

Nhiều quốc gia như Thái Lan, Mexico và Israel cũng đang gia tăng sản xuất thanh long, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho thanh long Việt Nam, đặc biệt là về giá cả và chất lượng.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thanh long

Để nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thanh long, cần áp dụng các phương pháp và chiến lược cụ thể. Việc cải tiến kỹ thuật sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải tiến kỹ thuật sản xuất và công nghệ chế biến

Áp dụng công nghệ mới trong trồng trọt và chế biến sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch và tăng giá trị gia tăng cho thanh long.

3.2. Đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và marketing

Xây dựng thương hiệu mạnh cho thanh long Tiền Giang sẽ giúp tăng cường nhận diện sản phẩm trên thị trường quốc tế, từ đó thu hút nhiều khách hàng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thanh long Tiền Giang

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc mở rộng thị trường và tăng trưởng doanh thu.

4.1. Các mô hình thành công trong xuất khẩu thanh long

Một số doanh nghiệp đã áp dụng mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ, giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và ổn định đầu ra cho sản phẩm.

4.2. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ của chính phủ

Chính phủ đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ cho ngành thanh long, từ việc cung cấp vốn vay ưu đãi đến hỗ trợ kỹ thuật, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho thanh long Tiền Giang

Với những nỗ lực cải tiến và phát triển bền vững, thanh long Tiền Giang có thể vươn xa hơn trên thị trường quốc tế. Việc đa dạng hóa thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Triển vọng xuất khẩu thanh long trong những năm tới

Dự báo rằng thị trường xuất khẩu thanh long sẽ tiếp tục mở rộng, đặc biệt là vào các thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu, nếu chất lượng sản phẩm được đảm bảo.

5.2. Những chính sách cần thiết để hỗ trợ ngành thanh long

Cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ để giúp ngành thanh long phát triển bền vững, bao gồm việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiền Giang, một tỉnh thuộc vùng châu thổ sông Cửu Long, được biết đến là “vương quốc trái cây” của Việt Nam với diện tích cây ăn quả trên 70.000 ha, trong đó thanh long là cây trồng chủ lực chiếm khoảng 90% diện tích cây ăn quả của tỉnh. Giai đoạn 2005-2014, giá trị sản xuất bình quân hàng năm của nhóm cây ăn quả đạt khoảng 8.000 triệu đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân 29,1%, cao hơn nhiều so với các nhóm cây trồng khác. Thanh long Tiền Giang không chỉ góp phần xóa đói giảm nghèo mà còn giúp Việt Nam trở thành nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, cụm ngành thanh long Tiền Giang đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, chiếm khoảng 80% sản lượng xuất khẩu. Sự phụ thuộc này dẫn đến giá cả bấp bênh, co cụm vào phân khúc cấp thấp và thiếu động lực nâng cao chất lượng sản phẩm. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là nhận dạng các lợi thế cạnh tranh then chốt và những thiếu hụt trong năng lực cạnh tranh (NLCT) của cụm ngành thanh long Tiền Giang, từ đó đề xuất chính sách nâng cao NLCT nhằm thúc đẩy xuất khẩu ổn định đến nhiều thị trường khác ngoài Trung Quốc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào huyện Chợ Gạo và huyện Gò Công Tây, Tiền Giang, trong bối cảnh phát triển ngành thanh long giai đoạn 2010-2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững cụm ngành thanh long, góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình kim cương của Porter (1990, 1998, 2008) để phân tích NLCT của cụm ngành thanh long Tiền Giang. Mô hình này gồm sáu trụ cột chính: (i) điều kiện yếu tố đầu vào (nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở hạ tầng, vốn), (ii) điều kiện cầu (nhu cầu nội địa và quốc tế), (iii) các ngành liên quan và hỗ trợ, (iv) bối cảnh chiến lược và cạnh tranh của doanh nghiệp, (v) vai trò của chính phủ và chính quyền địa phương, và (vi) yếu tố ngẫu nhiên. Trong đó, yếu tố ngẫu nhiên được loại bỏ do khó đo lường.

Ngoài ra, nghiên cứu còn áp dụng phương pháp tiếp cận phát triển kinh tế dựa trên cụm ngành (CCED) của Choe và Roberts (2011a, 2011b) với 38 tiêu chí đánh giá NLCT tương đối, giúp nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu và thiếu hụt trong NLCT hiện tại của cụm ngành. Các tiêu chí này được điều chỉnh phù hợp với đặc thù ngành thanh long dựa trên ý kiến chuyên gia.

Bên cạnh đó, luận văn tham khảo kinh nghiệm phát triển cụm ngành rượu vang California (Hoa Kỳ) và cụm ngành cá tra đồng bằng sông Cửu Long (Việt Nam) để rút ra bài học về nâng cao NLCT thông qua đổi mới kỹ thuật, liên kết doanh nghiệp, phát triển thị trường và vai trò quản lý nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thu thập thông tin sơ cấp và thứ cấp.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các báo cáo, đề án, tài liệu của Sở NN&PTNT, Sở Công Thương, Cục Thống kê các tỉnh Tiền Giang, Long An, Bình Thuận, Viện Cây ăn quả miền Nam, Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương và các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ngành thanh long.

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phỏng vấn sâu với 5 doanh nghiệp trong ngành thanh long Tiền Giang, 1 doanh nghiệp xuất khẩu tại TP.HCM, 10 vựa thanh long lớn tại huyện Chợ Gạo, 20 hộ nông dân, 1 hợp tác xã, 5 tổ hợp tác sản xuất, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung phỏng vấn, đánh giá NLCT dựa trên mô hình kim cương Porter và phương pháp CCED, so sánh điểm số NLCT tương đối giữa các cụm ngành thanh long Tiền Giang, Bình Thuận và Long An.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2014, với thu thập dữ liệu sơ cấp thực hiện trong năm 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. NLCT của cụm ngành thanh long Tiền Giang còn thấp: Điểm trung bình NLCT hiện tại là khoảng 1,97 trên thang 5, trong khi điểm kỳ vọng là 4,12, cho thấy khoảng cách lớn và nhiều thiếu hụt. So với cụm ngành thanh long Bình Thuận (điểm trung bình cao hơn) và Long An, Tiền Giang có NLCT kém hơn.

2. Phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc: Khoảng 80% sản lượng thanh long xuất khẩu của Tiền Giang được bán sang Trung Quốc qua cửa khẩu biên giới, với giá cả bấp bênh và thị trường chủ yếu ở phân khúc cấp thấp. Các doanh nghiệp và vựa thanh long phụ thuộc hoàn toàn vào kênh phân phối của thương lái Trung Quốc, dẫn đến tình trạng “được mùa rớt giá” và cạnh tranh không lành mạnh.

3. Thiếu nguồn thanh long an toàn, sạch bệnh: Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và chất kích thích tăng trưởng vượt mức quy định làm giảm chất lượng sản phẩm, gây khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Nhật Bản. Tỷ lệ thanh long đạt tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP còn thấp, chỉ khoảng 20-30% sản lượng.

4. Chi phí xuất khẩu cao và hạn chế về công nghệ bảo quản: Chi phí vận chuyển quốc tế, chiếu xạ và xử lý nhiệt cao làm giảm sức cạnh tranh của thanh long Tiền Giang trên thị trường quốc tế. Hiện tại, Tiền Giang chưa có cơ sở chiếu xạ và xử lý nhiệt, các doanh nghiệp phải thuê dịch vụ ở TP.HCM hoặc các tỉnh khác.

5. Liên kết nội ngành yếu và cạnh tranh thiếu lành mạnh: Mạng lưới doanh nghiệp nhỏ lẻ, chủ yếu là các vựa thu mua và sơ chế, không có doanh nghiệp đầu đàn dẫn dắt. Liên kết giữa doanh nghiệp với nông dân và giữa các doanh nghiệp còn lỏng lẻo, cạnh tranh chủ yếu dựa trên giá thấp làm giảm uy tín cụm ngành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do cụm ngành thanh long Tiền Giang phát triển dựa trên lợi thế tự nhiên và nhu cầu thị trường Trung Quốc không khắt khe, dẫn đến thiếu động lực đổi mới kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm. So với cụm ngành rượu vang California và cá tra đồng bằng sông Cửu Long, thanh long Tiền Giang chưa phát triển được các yếu tố sản xuất chuyên biệt, công nghệ cao, liên kết doanh nghiệp và quản lý nhà nước hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm NLCT tương đối giữa ba cụm ngành thanh long Tiền Giang, Bình Thuận và Long An, cũng như biểu đồ cơ cấu thị trường xuất khẩu thanh long Việt Nam giai đoạn 2009-2013. Bảng thống kê chi phí xuất khẩu và tỷ lệ áp dụng VietGAP cũng minh họa rõ các rào cản kỹ thuật và tài chính.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ các điểm yếu cần khắc phục để nâng cao NLCT, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và phát triển bền vững cụm ngành thanh long Tiền Giang.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp chất lượng sản phẩm và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng: Thiết lập quy hoạch vùng trồng thanh long tập trung, kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Hỗ trợ nghiên cứu lai tạo giống mới, cải tiến kỹ thuật canh tác, áp dụng công nghệ bảo quản hiện đại như chiếu xạ và xử lý nhiệt. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Sở NN&PTNT, Viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

2. Thúc đẩy liên kết và hợp tác trong cụm ngành: Thành lập và nâng cao hiệu quả hoạt động các hiệp hội doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác để tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, xây dựng chuỗi cung ứng ổn định. Khuyến khích cạnh tranh lành mạnh, minh bạch thông tin thị trường. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Chính quyền địa phương, doanh nghiệp, nông dân.

3. Xây dựng hệ thống thông tin và quản lý chất lượng minh bạch: Thiết lập cơ quan quản lý cụm ngành chịu trách nhiệm thu thập, công khai thông tin thị trường, quản lý chất lượng, chứng nhận nguồn gốc sản phẩm và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Công Thương.

4. Hỗ trợ tài chính và chính sách ưu đãi đầu tư: Cải thiện điều kiện vay vốn ưu đãi cho doanh nghiệp và nông dân đầu tư công nghệ cao, mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm mới. Ban hành chính sách miễn giảm thuế, hỗ trợ xúc tiến thương mại quốc tế. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Chính phủ, UBND tỉnh, ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước: Nhận diện các rào cản và đề xuất chính sách phát triển cụm ngành thanh long, từ đó xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.

2. Doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu thanh long: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, từ đó điều chỉnh chiến lược sản xuất, liên kết và mở rộng thị trường.

3. Nông dân và hợp tác xã trồng thanh long: Nắm bắt các xu hướng kỹ thuật canh tác, tiêu chuẩn chất lượng và cơ hội liên kết với doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả sản xuất.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp và phát triển cụm ngành: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cụm ngành thanh long Tiền Giang phụ thuộc nhiều vào thị trường Trung Quốc?
   Do thị trường Trung Quốc có quy mô cầu lớn, tiêu chuẩn không quá khắt khe và vị trí địa lý gần, các thương lái Trung Quốc chiếm ưu thế trong kênh phân phối, tạo sự phụ thuộc lớn cho cụm ngành.

2. Những rào cản kỹ thuật nào ảnh hưởng đến xuất khẩu thanh long sang thị trường khó tính?
   Bao gồm yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP, chiếu xạ và xử lý nhiệt, trong khi chi phí và công nghệ hiện tại của cụm ngành còn hạn chế.

3. Liên kết doanh nghiệp và nông dân trong cụm ngành thanh long hiện ra sao?
   Liên kết còn yếu, chủ yếu là các vựa thu mua nhỏ lẻ, thiếu doanh nghiệp đầu đàn và hợp tác xã hiệu quả, dẫn đến khó kiểm soát chất lượng và ổn định nguồn cung.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành thanh long?
   Cần nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng công nghệ hiện đại, phát triển liên kết nội ngành, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu đa dạng.

5. Vai trò của chính quyền địa phương trong phát triển cụm ngành thanh long là gì?
   Chính quyền cần xây dựng chính sách hỗ trợ, quy hoạch vùng trồng, quản lý chất lượng, hỗ trợ tài chính, xúc tiến thương mại và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy liên kết và cạnh tranh lành mạnh.

Kết luận

• Cụm ngành thanh long Tiền Giang có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương và xuất khẩu quốc gia nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức về năng lực cạnh tranh.
• Phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc làm giá cả bấp bênh, hạn chế phát triển bền vững và nâng cao giá trị sản phẩm.
• Thiếu hụt về kỹ thuật sản xuất, công nghệ bảo quản, quản lý chất lượng và liên kết doanh nghiệp là những rào cản chính.
• Cần có chính sách đồng bộ nâng cấp chất lượng sản phẩm, thúc đẩy liên kết, xây dựng hệ thống thông tin minh bạch và hỗ trợ tài chính.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai quy hoạch vùng trồng, thành lập cơ quan quản lý cụm ngành, phát triển hiệp hội doanh nghiệp và xúc tiến thị trường quốc tế.

Hành động ngay hôm nay để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cụm ngành thanh long Tiền Giang!

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ IÁO D C VÀ ÀO TẠ TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PH HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT  NGUYỄN THỊ K M DUYÊN THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU ỔN ĐỊNH HƢỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM GÀ H THANH LONG TIỀN GIANG LUẬN VĂN THẠC Ĩ CHÍN SÁ H CÔNG TP. HỒ CHÍ M NH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ IÁO D C VÀ ÀO TẠ TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PH HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT  NGUYỄN THỊ K M DUYÊN THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU ỔN ĐỊNH HƢỚNG NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM GÀ H THANH LONG TIỀN GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍ SÁ H CÔNG Cu nn n :C n sc c n M s : 60340402 NGƢỜIHƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. MALCOLM MCPHERSON ThS. LÊ THỊ QU N H TR M TP. HỒ CHÍ M NH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2016 Tác giả Nguyễn Thị Kim Duyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -ii- LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin gửi sự tri ân sâu sắc đến tất cả quý Thầy/Cô và các anh/chị nhân viên ở Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã tạo lập môi trƣờng học tập năng động, chuyên nghiệp, cởi mở và thân thiện. Tôi xin trân trọng cảm ơn thầy Malcolm McPherson và cô Lê Thị Quỳnh Trâm đã cùng đồng hành và tận tâm hƣớng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn các cơ quan quản lý nhà nƣớc, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và các cá nhân đã nhiệt tình hỗ trợ, cung cấp thông tin, tài liệu hữu ích cho đề tài nghiên cứu. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy/cô trong Hội đồng chấm luận văn đã đóng góp những ý kiến sâu sát giúp tôi hoàn thiện luận văn này. Cảm ơn Ban giám đốc Sở Ngoại vụ tỉnh Tiền Giang và gia đình đã tạo nguồn động viên tinh thần lớn lao giúp tôi an tâm học tập và thực hiện luận văn. Cuối cùng, cảm ơn các bạn học viên MPP7 đã cùng tôi chia sẻ, vƣợt qua các áp lực và ghi dấu những ký ức đẹp đẽ trong quá trình học tập tại Chƣơng trình. Nguyễn Thị Kim Duyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iii- TÓM TẮT Ở Tiền Giang, cụm ngành thanh long đã có những đóng góp quan trọng trong xóa đói, giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phƣơng. Thanh long Tiền Giang cũng đã góp phần đƣa Việt Nam trở thành nƣớc xuất kh u thanh long lớn nhất thế giới. Xuất kh u là kênh tiêu thụ sản ph m chính của cụm ngành này với Trung Quốc là thị trƣờng chủ lực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào những nhà nhập kh u Trung Quốc đã và đang dẫn dắt cụm ngành co cụm vào phân khúc cấp thấp với giá cả rất bấp bênh. Để đạt đƣợc lợi ích kinh tế cao và lâu dài, cụm ngành cần thúc đ y xuất kh u ổn định đến nhiều thị trƣờng, đ c biệt ở những phân khúc thị trƣờng chất lƣợng cao. Để mở rộng thị trƣờng xuất kh u, c ụm ngành thanh long Tiền Giang cần nâng cao năng lực cạnh tranh N CT . Cụm ngành này đƣợc hình thành và phát triển dựa trên những lợi thế về điều kiện tự nhiên, các yếu tố sản xuất phổ thông và quy mô cầu lớn với thị hiếu thiếu khắt khe của thị trƣờng Trung Quốc. Những yếu tố đó không tạo ra lợi thế cạnh tranh lâu dài cho thanh long Tiền Giang. Để nâng cao N CT , cụm ngành cần sớm tạo lập các lợi thế cạnh tranh vững bền hơn nhƣ: i k thuật trồng trọt và công nghệ sản xuất, bảo quản trình độ cao; ii chất lƣợng và thƣơng hiệu sản ph m đƣợc cơ quan chuyên trách quản lý ch t chẽ đảm bảo nguồn thanh long an toàn, đáp ứng tốt các yêu cầu nhập kh u của các thị trƣờng khó tính; iii doanh nghiệp có tinh thần kinh doanh mạnh mẽ, cạnh tranh lành mạnh và liên kết ch t chẽ với nhau; iv các ngành liên quan và hỗ trợ có N CT cao, cung cấp sản ph m, dịch vụ chất lƣợng tốt; (v) các thể chế hỗ trợ, hợp tác tạo kết nối mạnh mẽ bên trong và huy động nguồn lực hỗ trợ tích cực t bên ngoài cụm ngành; (vi) thƣơng hiệu cụm ngành và kênh phân phối đƣợc phát triển mạnh mẽ ở các thị trƣờng tiêu thụ. Theo đó, để thanh long Tiền Giang vƣơn xa, phát triển vững vàng trên thị trƣờng quốc tế, chính sách hỗ trợ cần tập trung vào các trọng tâm: (i) ă , . Cụm ngành thanh long ở Tiền Giang nói riêng và ở Bình Thuận, ong n nói chung là những bộ phận quan trọng của ngành thanh long Việt Nam do đó ngoài nỗ lực của chính quyền các địa phƣơng, Chính phủ cần sớm thực thi chính sách đ c thù để hỗ trợ các cụm ngành này phát triển bền vững. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iv- MỤ LỤ LỜI C M Đ O N .iii MỤC LỤC . iv D NH MỤC C C HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT . vi DANH MỤC HÌNH VẼ . vii DANH MỤC HỘP .viii D NH MỤC PHỤ ỤC . ix CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn thông tin. Nguồn thu thập thông tin . Cấu trúc luận văn . CƠ SỞ LÝ THUYẾT, BÀI HỌC KINH NGHIỆM, TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC V Đ NG G P CỦ ĐỀ T I . Lý thuyết năng lực cạnh tranh của cụm ngành. Bài học kinh nghiệm về phát triển cụm ngành . C m ngành r u vang California . C m ngành c ồng bằng sông Cửu Long . Tổng quan các nghiên cứu trƣớc và đóng góp của đề tài . N NG ỰC C N H TR N H CỦ CỤM NG NH V R O CẢN MỞ RỘNG TH TRƢỜNG XUẤT H U TH NH ON G TIỀN GIANG . Tình hình phát triển thanh long ở Việt Nam và Tiền Giang . T ng quan c m ngành thanh long Tiền Giang . ợi thế cạnh tranh của cụm ngành thanh long Tiền Giang . Đ ều ki n y u t u vào . 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. B i c nh cho chi c và c nh tranh của doanh nghi p . Các ngành công nghi p liên quan và h tr . Vai trò của Chính phủ, chính quyề . Đánh giá năng lực cạnh tranh của cụm ngành và các rào cản xuất kh u . ẾT LUẬN, KHUYẾN NGH CH NH S CH, H N CHẾ ĐỀ T I .2 Khuyến nghị chính sách . Nâng c p s n ph ng ch ng cao và ă . Thúc liên k t , khuy nh tranh lành m nh .3 Hạn chế của đề tài . 37 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 43 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -vi- DANH MỤ CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT T v t tắt T n đầ đ ủ ti ng Anh T n đầ đ ủ ti n Việt CCED Cluster-based City Economic Phát triển kinh tế thành phố dựa vào Development cụm ngành CQ Cây ăn quả CNHN Công nghiệp hàng năm CNLN Công nghiệp lâu năm ĐBSC Đồng b ng sông Cửu ong FAO Food and Agriculture Tổ chức ƣơng thực và Nông nghiệp Organization of The United iên hiệp quốc Nations GAP Good Agriculture Practices Thực hành nông nghiệp tốt GlobalGAP Global Good Agriculture Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu Practices NAFIQAD National Agro-Forestry- Cục Quản lý Chất lƣợng Nông âm Fisheries Quality Assurance sản và Thu sản Department NLCT Năng lực cạnh tranh NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn SOFRI Southern Horticultural Viện Cây ăn quả miền Nam Research Institute TP Thành phố TX Thị xã TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh VASEP Vietnam Association of Hiệp hội Chế biến và Xuất kh u T hu Seafood Exporters and sản Việt Nam Producers VietGAP Good Agriculture Practices Thực hành nông nghiệp tốt Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -vii- DANH MỤ HÌNH VẼ Hình 1-1. Giá trị sản xuất bình quân của các nhóm cây trồng (giai đoạn 2005-2014) . Cơ cấu tiêu thụ thanh long Tiền Giang. Mô hình im cƣ ơng Porter . Thang đo lƣờng năng lực cạnh tranh của cụm ngành . Một số loại thanh long trên thế giới . Xu hƣớng phát triển thanh long ở Tiền Giang, Long An, Bình Thuận giai đoạn 2010-2014) . Kim ngạch xuất kh u thanh long Việt Nam 2009-2013 . Xu hƣớng phát triển thanh long Tiền Giang giai đoạn 2005 – 2014) . Chuỗi giá trị thanh long Tiền Giang . Diễn biến giá thanh long (loại 1) tại vƣờn (2014-2015). Sơ đồ cụm ngành thanh long Tiền Giang . Mô hình kim cƣơng của cụm ngành thanh long Tiền Giang . NLCT của cụm ngành thanh long Tiền Giang, Long An, Bình Thuận . 31 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -viii- DANH MỤ HỘP Hộp 3. Quy định kiểm soát nhập kh u trái cây tƣơi tại một số quốc gia . Phụ thuộc hoàn toàn kênh phân phối của nhà nhập kh u, thanh long Tiền Giang xuất kh u thiếu ổn định . Thanh long đẹp phải sử dụng thuốc gấp 3 lần và thời gian cách ly 1 ngày . Sản xuất thanh long theo quy trình G P: lợi ích không cao, không chắc chắn . Cạnh tranh thiếu lành mạnh làm giảm sức hấp dẫn của các thị trƣờng khó tính, tăng sự phụ thuộc thị trƣờng Trung Quốc. 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -ix- DANH MỤ PHỤ L C Phụ lục 1. Giá trị sản xuất ngành trồng trọt (theo giá hiện hành) phân theo nhóm cây trồng của tỉnh Tiền Giang . Triển vọng của một số cây ăn quả chính tại Tiền Giang . Tình hình sản xuất một số cây ăn quả chính ở Tiền Giang . Hiệu quả sản xuất thanh long ruột trắng năm 2011 . Hiệu quả sản xuất lúa năm 2011 tính trung bình . Địa bàn khảo sát và nghiên cứu của luận văn . Danh sách doanh nghiệp và nội dung phỏng vấn . Danh sách vựa thanh long và nội dung phỏng vấn . Danh sách các tổ chức liên kết và nội dung phỏng vấn . Danh sách hộ nông dân và nội dung phỏng vấn . Danh sách cơ quan quản lý nhà nƣớc và nội dung phỏng vấn.