Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CÁN BỘ CÔNG ĐOÀN 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Công đoàn Nhiều ý kiến về khái niệm “Công đoàn” khác nhau, để ra một khái niệm chính xác về Công đoàn thì tác giả đã nêu một số quan điểm cơ bản như sau: Theo từ điển tiếng Việt Công đoàn là “một hiệp hội của những người làm công ăn lương có mục đích duy trì cải thiện các điều kiện thuê mướn họ” [14]. Theo điều 2 luật Công đoàn nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào năm (2018) “Công đoàn Lào là tổ chức quần chúng rộng rãi trong hệ thống chính trị của chế độ dân chủ của giai cấp công nhân và người lao động mà được thành lập dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đại diện cho người lao động, bảo vệ quyền, lợi ích, hợp pháp, tham gia quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội” [23, tr.
Theo điều 1 sửa đổi và bổ sung số điều của Luật Công đoàn theo Hiến pháp nước Cộng Hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2019 “Công đoàn Việt Nam là tổ cức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và của người lao động được thành lập trên cơ sở tự nguyện đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động, tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp về những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người lao động, tuyên truyển, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [11, tr. Cán bộ Cán bộ là tất cả những người làm việc trong bộ máy chính quyền, Đảng đoàn thể, quân đội. 9 Theo các quan điểm của nhà khoa học về cán bộ có nhiều ý kiến khác nhau, ở đây các nhà đã nghiên cứu một số tài liệu cơ bản sau: • Theo tác giả Dương Văn Sao, cán bộ chính là người “Đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho chính phủ hiêu rõ, để đạt chính sách cho đúng” [8, tr.
• Theo Từ điển Việt thì cán bộ là người làm công tác nhiệm vụ chuyên môn trong cơ quan Nhà nước, người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một chức vụ [14]. • Có nhiều quan niệm về cán bộ nhưng tựu trung lại có hai cách hiểu: Một cán bộ bao gồm những người trong biên chế Nhà nước làm việc trong các cơ quan Nhà nước, đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức xác định và các lực lượng vũ trang nhân dân từ trung ương đến địa phương và cơ sở. Hai cán bộ là những người giữ chức vụ trong một cơ quan hay một tổ chức để phân biệt những người không có chức vụ. • Theo khoản 1 điều 4 Luật cán bộ, công chức năm 2019 của Việt Nam, quy định rõ như sau: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước” [10, tr.
• Quan niệm về cán bộ, nhưng tựu trung lại có hai cách hiểu cơ bản sau: Một: Cán bộ bao gồm những người trong biên chế Nhà nước làm việc trong các cơ quan Nhà nước, đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức xác định và các lực lượng vũ trong nhân dân từ trung ương đến địa phương và cơ sở. Hai: Cán bộ là những người giữ chức vụ trong cơ quan theo đặc trưng sau: • Cán bộ được ủy nhiệm của Đảng, Nhà nước và các tổ chức • Cán bộ là người giữ chức vụ, một trọng trách nào đó trong tổ chức • Cán bộ phải thông qua tuyển chọn sau khi hoàn thành từ trường học 10 • Cán bộ được hưởng lương theo chính sách đãi ngộ Như vậy cán bộ là người lãnh đạo, quản lý hoặc người làm chuyên môn, viên chức, hưởng lương từ ngân sách Nhà nước hoặc tổ chức. Cán bộ Công đoàn Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và của người lao động, cùng với cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo bảo vệ quyền lợi của cán bộ, công nhân viên chức và những người lao động khác, tham gia quản lý nhà nước, tham gia kiểm tra giám sát hoạt động của cơ qua Nhà nước, tổ chức kiểm tra giáo dục cán bộ công nhân, viên chức, và những người lao động khác, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Theo Điều 5, Điều lệ công đoàn Việt Nam (được Đại hội Công đoàn Việt Nam lầ thứ XII), quy định: CBCĐ là người đảm nhiệm các chức danh từ tổ phó công đoàn trở lên thông qua bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị công đoàn, được cấp công đoàn có thẩm quyền chỉ định, công nhận, bổ nhiệm vào các chức danh cán bộ công đoàn hoặc được giao nhiệm vụ thường xuyên để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn [2, tr.
Từ khái niệm trên có thể thấy cán bộ Công đoàn có một số đặc trưng khác với cán bộ Đảng, cán bộ của các cấp chính quyền, cán bộ của các đoàn thể khác là những mặt cụ thể như sau: • Cán bộ Công đoàn là người đảm nhiệm các chức danh từ tổ phó Công đoàn trở lên thông qua bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị Công đoàn được cấp có thẩm quyền chỉ định, công nhận, tuyển dụng, bổ nhiệm vào các chức danh cán bộ Công đoàn hoặc được giao nhiệm vụ thường xuyên để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn. • Cán bộ Công đoàn gồm có cán bộ Công đoàn chuyên trách và cán bộ Công đoàn không chuyên trách. Thứ nhất: “Cán bộ Công đoàn không chuyên trách là người làm việc kiêm nghiệm, do đoàn viên tín nhiệm bầu và được cấp có thẩm quyền của 11 Công đoàn công nhận hoặc chỉ định vào các chức danh từ tổ phó Công đoàn trở lên”. Thứ hai: Cán bộ Công đoàn chuyên trách là người được đại hội, hội nghị Công đoàn các cấp bầu ra hoặc được cấp có thẩm quyền chỉ định, tuyển dụng, bổ nhiệm để đảm nhiệm công việc thường xuyên trong tổ chức Công đoàn.
Một số đặc trưng về cán bộ Công đoàn những mặt cụ thể như sau: Thứ nhất: Cán bộ Công đoàn là đoàn viên Công đoàn Thứ hai:Cán bộ Công đoàn là người được tuyển chọn, bổ nhiệm giao thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nào đó trong tổ chức Công đoàn, hoặc được lựa chọn thông qua bầu cử nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ của Công đoàn. Thứ ba: Cán bộ Công đoàn là cán bộ trực tiếp, tức là làm công tác vận động, tổ chức quần chúng công nhân viên chức lao động hoạt động, đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân viên chức lao động, đặc trưng này phân biệt cán bộ Công đoàn với cán bộ Đảng, Nhà nước và cán bộ của các đoàn thể khác. Thứ tư: Cán bộ Công đoàn trưởng thành từ phong trào quần chúng và được quần chúng tín nhiệm, lựa chọn thông qua bầu cử, nên đội ngũ cán bộ Công đoàn đều là những cán bộ nhiệt tình trong công tác Công đoàn, có kinh nghiệm vận động, tổ chức hoạt động quần chúng và có uy tín đối với công nhân viên chức lao động. Theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam thì Cán bộ Công đoàn là người đảm nhiệm các chức danh từ tổ phó Công đoàn trở lên thông qua bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị Công đoàn được cấp Công đoàn có thẩm quyền chỉ định, công nhận, nhiệm vụ vào các chức danh cán bộ Công đoàn hoặc được giao nhiệm vụ thường xuyên để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn [2, tr.
Phân loại cán bộ Công đoàn • Trên cơ sở chức năng nhiệm vụ có thể phân thành hai loại 12 • Cán bộ Công đoàn chuyên trách là người được đảm nhiệm công việc thường xuyên trong tổ chức Công đoàn, được đại hội, hội nghị Công đoàn các cấp bầu ra hoặc được cấp có thẩm quyền của Công đoàn bổ nhiệm, chỉ định. Cán bộ Công đoàn chuyên trách có thể chia thành 4 nhóm cơ bản sau: Nhóm thứ nhất: là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp Công đoàn như chủ tịch, phó chủ tịch, Ban chấp hành, trưởng, phó các ban nghiệp vụ thuộc cơ quan Công đoàn các cấp. Nhóm thứ hai: là phục vụ ở cơ quan Công đoàn các cấp hoặc cán bộ được bổ nhiệm vào ngạch công chức, viên chức làm công tác chuyên môn, nghiệp vụ. Nhóm thứ ba: là cán bộ trực thuộc Công đoàn các cấp quản lý trong các đơn vị sự nghiệp, đơn vị sản xuất kinh doanh trực thuộc hệ thống Công đoàn.
• Cán bộ Công đoàn không chuyên trách là người làm kiêm nghiệm, do đoàn viên tín nhiệm bầu vào các chức danh từ tổ phó Công đoàn trở lên và được cấp có thẩm quyền của Công đoàn công nhận hoặc chỉ định. • Căn cứ vào tính chất công việc, chức trách, nhiệm vụ có thể phân thành 2 loại như sau: Phân loại cán bộ Công đoàn như vậy để thấy rõ cơ cấu đội ngũ cán bộ Công đoàn là rất đa dạng, mỗi loại cán bộ Công đoàn đều có những đặc điểm, vai trò, vị trí, yêu cầu riêng nhưng lại có quan hệ tác động biện chứng với nhau. Do vậy để xây dựng tổ chức Công đoàn phải coi trọng nâng cao năng lực tất cả các loại cán bộ Công đoàn các cấp. Công đoàn Huyện Theo Luật Công đoàn nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào năm (2018) điều 8 về tổ chức Công Đoàn cho rằng “Công đoàn Huyện là tổ chức quần chúng trong hệ thống chính trị của giai cấp công nhân và người lao động được thành lập dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đại diện cho người lao động, bảo vệ quyền, lợi ích, hợp pháp, tham gia quản lý Nhà nước cấp Huyện” [23, tr.
13 Công đoàn Huyện là đơn vị tổ chức của Công đoàn được thành lập tại Huyện có đoàn viên tự nguyện tham gia, gia nhập được Công đoàn cấp tỉnh quyết định công nhận.