Tài liệu: Nâng cao mức sống dân cư ở tỉnh sơn la theo hướng bền vững

Tài liệu Nâng cao mức sống dân cư ở tỉnh sơn la theo hướng bền vững tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành hiện nay

• Tác giả: Trần Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Thúy Quỳnh
• Trường học: Viện Chiến Lược Phát Triển, Bộ Kế Hoạch Và Đầu Tư
• Chuyên ngành: Địa Lý Học
• Đề tài: Nâng Cao Mức Sống Dân Cư Ở Tỉnh Sơn La Theo Hướng Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tình hình kinh tế xã hội hiện tại của Sơn La

Sơn La là tỉnh miền núi phía Bắc với tiềm năng phát triển lớn nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Mức sống của người dân còn thấp so với mức bình quân chung của đất nước, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Thu nhập bình quân của nông hộ còn hạn chế, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, và tỷ lệ lao động có việc làm ổn định còn thấp. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ từ chính sách phát triển kinh tế và các chương trình hỗ trợ xã hội, tỉnh đã có những bước tiến đáng kể trong nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.1. Các chỉ số kinh tế chính

Thu nhập bình quân đầu người ở Sơn La hiện nằm trong nhóm thấp nhất cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo dù đã giảm nhưng vẫn cao hơn mức bình quân toàn quốc. Ngành nông nghiệp vẫn là lĩnh vực chính, đóng góp phần lớn vào GDP địa phương. Các ngành công nghiệp truyền thống như xâm nhập chậm, hạn chế cơ hội việc làm đa dạng cho lao động địa phương.

1.2. Những thách thức chính

Sơn La gặp khó khăn trong phát triển cơ sở hạ tầng do địa hình phức tạp. Trình độ giáo dục dân cư còn thấp ảnh hưởng đến năng suất lao động. Tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm ổn định, đặc biệt ở thanh niên nông thôn. Sự ô nhiễm môi trường gia tăng do khai thác tài nguyên không bền vững.

II. Chiến lược phát triển kinh tế bền vững

Để nâng cao mức sống dân cư Sơn La, cần triển khai chiến lược phát triển kinh tế đa ngành, bền vững. Ưu tiên modernhóa nông nghiệp, phát triển các ngành công nghiệp nhẹ phù hợp với điều kiện địa phương. Khuyến khích đầu tư vào du lịch, dược liệu, chế biến lâm sản. Xây dựng các cơ sở hạ tầng quan trọng để kết nối với các tỉnh lân cận, mở rộng cơ hội thương mại. Phát triển chợ nông sản trực tuyến, giúp nông dân tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

2.1. Modernhóa nông nghiệp

Áp dụng công nghệ nông nghiệp tiên tiến, hỗ trợ nông dân sử dụng giống cây trồng, giống gia súc chất lượng cao. Xây dựng các mô hình sản xuất hàng hóa quy mô lớn, liên kết chuỗi giá trị. Đào tạo kỹ năng quản lý, kinh doanh cho nông hộ. Phát triển thương lại, trữ bảo quản nông sản giảm lãng phí.

2.2. Phát triển ngành công nghiệp mới

Khuyến khích các doanh nghiệp FDI đầu tư vào Sơn La, tạo việc làm cho lao động địa phương. Hỗ trợ khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phát triển du lịch sinh thái, văn hóa để tăng giá trị kinh tế. Khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo như thủy điện, năng lượng mặt trời.

III. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực chất lượng là chìa khóa phát triển bền vững. Cần tăng đầu tư vào giáo dục, đặc biệt giáo dục mầm non, tiểu học ở vùng sâu vùng xa. Nâng cao chất lượng dạy học, xây dựng cơ sở vật chất đáp ứng tiêu chuẩn. Phát triển giáo dục nghề, đào tạo kỹ năng để chuẩn bị lao động cho thị trường. Khuyến khích học sinh vùng khó khăn ở lại học tập thông qua các chính sách hỗ trợ học bổng. Xây dựng đội ngũ giáo viên giỏi thông qua tuyển dụng, đào tạo, nâng lương hợp lý.

3.1. Phát triển giáo dục

Tăng tỷ lệ trẻ em hoàn thành giáo dục bắt buộc đến 95%. Xây dựng, cải tạo cơ sở vật chất trường học ở vùng sâu. Cung cấp đồ dùng học tập, sách vở miễn phí cho học sinh khó khăn. Hỗ trợ chi phí ăn trưa, ký túc xá cho học sinh vùng xa.

3.2. Đào tạo kỹ năng lao động

Mở rộng các trung tâm đào tạo nghề, phát triển chương trình đào tạo phù hợp nhu cầu thị trường. Hỗ trợ người lao động tham gia khóa học nâng cao kỹ năng. Liên kết đào tạo giữa trường với doanh nghiệp, tạo cơ hội việc làm sau học. Phát triển giáo dục liên tục, học tập suốt đời cho lao động.

IV. Cải thiện dịch vụ công y tế và xã hội

Chất lượng dịch vụ công, y tế, xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống. Cần mở rộng mạng lưới y tế cơ sở ở vùng sâu vùng xa, trang bị đủ trang thiết bị, thuốc men cơ bản. Nâng cao năng lực các cơ sở y tế, đào tạo nhân viên y tế chất lượng. Phát triển bảo hiểm y tế toàn dân, hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho hộ nghèo. Cải thiện các dịch vụ xã hội như chăm sóc trẻ em, người già, người khuyết tật. Xây dựng hệ thống thông tin liên lạc, nước sạch, điện năng ổn định ở toàn tỉnh.

4.1. Phát triển y tế toàn dân

Xây dựng, nâng cấp bệnh viện tuyến tỉnh, bệnh viện huyện, trạm y tế xã. Cấp phát trang thiết bị y tế hiện đại cho các cơ sở. Tăng cường đào tạo bác sĩ, điều dưỡng viên phục vụ y tế cơ sở. Phát triển bảo hiểm y tế, giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh.

4.2. Hoàn thiện hạ tầng cơ sở

Xây dựng hệ thống nước sạch, vệ sinh môi trường ở vùng nông thôn. Mở rộng kết nối điện, internet đến các xã vùng xa. Phát triển hệ thống giao thông, kết nối giữa các huyện, xã. Cải tạo nhà ở cho hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, bảo đảm chỗ ở an toàn, vệ sinh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Nâng cao mức sống dân cư ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững" được tác giả Trần Thị Thanh Hà thực hiện tại Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Minh Tuệ và PGS.TS Ngô Thúy Quỳnh. Luận án thuộc chuyên ngành Địa lý học, mã số 9.01, bảo vệ năm 2019.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ mức sống dân cư (MSDC) theo hướng bền vững là mục tiêu cốt lõi trong chiến lược phát triển con người và kinh tế - xã hội (KT - XH). Tuy nhiên, về mặt lý luận, vấn đề mức sống dân cư bền vững (MSDCBV) ở cấp độ một tỉnh tại Việt Nam chưa được nghiên cứu thỏa đáng; các nội dung về bản chất, điều kiện đảm bảo, yếu tố ảnh hưởng và hệ thống chỉ tiêu đo lường cấp tỉnh vẫn chưa được làm sáng tỏ. Về mặt thực tiễn, mặc dù tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm từ 14,2% (năm 2010) xuống còn 5,8% (năm 2016), mức sống dân cư tăng lên nhưng chưa đảm bảo tính bền vững, nguy cơ tái nghèo còn cao tại vùng Trung du miền núi phía Bắc (TDMNPB) và Tây Nguyên. Đối với tỉnh Sơn La – địa bàn có diện tích tự nhiên rộng thứ ba cả nước với địa hình phức tạp chia thành ba tiểu vùng sinh thái – kinh tế, MSDC năm 2016 vẫn ở mức rất thấp so với mặt bằng chung: tỷ lệ hộ nghèo đa chiều chiếm 31,9% (đứng thứ 3/4 tỉnh Tây Bắc, 5/14 tỉnh TDMNPB và 5/63 tỉnh, thành phố cả nước); thu nhập bình quân đầu người một tháng (TNBQĐN/tháng) đứng thứ 3/4 tỉnh Tây Bắc, 13/14 tỉnh TDMNPB và xếp thứ 62/63 tỉnh, thành phố cả nước. Ngoài ra, làn sóng di cư ra khỏi tỉnh của người dân tộc thiểu số (DTTS) diễn biến phức tạp (năm 2010 có khoảng 21.920 người di cư, chiếm 2,4% dân số; năm 2016 ghi nhận khoảng 17.000 người di cư) với nguyên nhân căn bản là đời sống khó khăn và mức sống thấp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về MSDC theo hướng bền vững đối với một tỉnh dưới góc độ Địa lý học; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao MSDC ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững đến năm 2025 có căn cứ khoa học. Để đạt được mục tiêu này, luận án xác định 4 nhiệm vụ:

1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước có liên quan đến nâng cao MSDC theo hướng bền vững.
2. Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về MSDC theo hướng bền vững để vận dụng vào địa bàn một tỉnh ở Việt Nam.
3. Đánh giá thực trạng MSDC ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững giai đoạn 2010 – 2016.
4. Đề xuất các giải pháp nâng cao MSDC ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững đến năm 2025.

Đối tượng nghiên cứu là MSDC và vấn đề nâng cao MSDC theo hướng bền vững ở tỉnh Sơn La. Phạm vi nghiên cứu về nội dung bao gồm cả lý luận, thực trạng và giải pháp phát triển; phạm vi không gian bao quát toàn bộ lãnh thổ tỉnh Sơn La có xem xét sự phân hóa theo 3 tiểu vùng, theo 12 đơn vị hành chính cấp huyện/thành phố, giữa thành thị với nông thôn và đặt trong bối cảnh vùng TDMNPB; phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn 2010 – 2016 (sử dụng các cơ sở dữ liệu chính thức như Khảo sát MSDC Việt Nam 2016, Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thủy sản 2016) và định hướng đến năm 2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân tích bốn hướng nghiên cứu chính trong và ngoài nước:

Thứ nhất, tổng quan lý luận về MSDC và MSDC theo hướng bền vững: Tác giả điểm lại quan điểm kinh điển của C. Mác về mức sống; các công trình nước ngoài của Marina Moskowitz (2008) về lịch sử thuật ngữ mức sống; Helen Clark - Tổng giám đốc UNDP (2015) trong Báo cáo Phát triển con người; Từ điển Kinh tế chính trị học (1987); Michael Robert (2004) và ấn phẩm Thế giới: 202 quốc gia và vùng lãnh thổ (2003); Chương trình nghị sự phát triển bền vững 2030 (The 2030 Agenda for Sustainable Development, 2015) với 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs); Scott Cloutier và Deirdre Pfeiffer (2015) về khung phát triển cộng đồng bền vững thông qua hạnh phúc. Trong nước, các tài liệu từ điển của Viện Ngôn ngữ học (1994), Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), Đại từ điển tiếng Việt (2015); tư tưởng Hồ Chí Minh trong Hồ Chí Minh Toàn tập (2011); các công trình của Lê Hương (2007), Vũ Tuấn Huy (2011), Nguyễn Minh Tuệ (1996, 2002), Ngô Doãn Vịnh (1999), Nguyễn Trọng Chuẩn (2005), Trương Thị Thúy Hằng (2008).

Thứ hai, tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng tới MSDC theo hướng bền vững: Các công trình quốc tế gồm nghiên cứu của Richard M. Bird và cộng sự thuộc Ngân hàng Thế giới (1995) về quan hệ tài chính liên chính phủ; Nicholas Minot, Michael Epprecht (IFPRI) và Bob Baulch (IDS) (2003) về các yếu tố địa lý và không gian tác động đến đói nghèo; Susmita Dasgupta, Benoit Laplante, Craig Meisner, David Wheeler, Jianping Yan (Ngân hàng Thế giới, 2007) về tác động của biến đổi khí hậu; R. Layard (2011) về kinh tế học hạnh phúc; S. Grant (2014); Tushar Seth (2016); ADB (2015). Các công trình trong nước gồm Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng VI, VIII, IX, XII; Đỗ Thiên Kính (2003) về tác động của học vấn; Phan Thị Ngọc Trâm (2006); Lê Văn Toàn (2008); Trịnh Thị Kim Ngọc (2008); Nguyễn Đình Tấn (2009); Nguyễn Trọng Xuân (2009); Vũ Thị Vinh (2009); Phí Mạnh Hồng (2010); Nguyễn Thị Hoa (2010); Phạm Lê Thông (2011); Phan Thị Nữ (2012); Hoàng Cầm và Phạm Quỳnh Phương (2012); Nguyễn Văn Toàn, Trương Tấn Quân, Trần Văn Quảng (2012); Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (2012); Trần Quang Tuyến (2014); Khổng Tiến Dũng và Phạm Lê Thông (2014); Vũ Thanh Sơn (2014); Viện Năng suất Việt Nam (2016).

Thứ ba, tổng quan về đánh giá MSDC theo hướng bền vững: Bộ chỉ tiêu phát triển bền vững của Ủy ban Phát triển Bền vững Liên Hợp Quốc (CSD, 1995); khung nghèo đa chiều (MPI) của UNDP và Ngân hàng Thế giới; Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; các nghiên cứu của Phạm Thị Hồng Vân (2010), Phạm Thị Thanh Bình (2016), Phạm Quang Tin (2007), Lê Văn Toàn (2008), Nguyễn Việt Cường và Phạm Minh Thu (2011), Lê Kim Sa và Vũ Hoàng Đạt (2014), Viện Xã hội học (2016); các cuộc Điều tra mức sống dân cư Việt Nam (VHLSS) từ năm 1992 đến năm 2016 của Tổng cục Thống kê.

Thứ tư, tổng quan về giải pháp nâng cao MSDC theo hướng bền vững: Anthony J. và Kanbur Ravi (2005) về bất bình đẳng không gian; World Bank (2001, 2013, 2016); Wesley Krug (2016); Nguyễn Thị Cành và cộng sự (2001); Phạm Xuân Nam (2008); Nguyễn Hồng Sơn và Trần Quang Tuyến (2014); Lê Quốc Lý (2014); Vũ Mạnh Hùng và Trần Thị Kim Anh (2015); Báo cáo Việt Nam 2035 (2016).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các nghiên cứu đã công bố tiếp cận vấn đề ở tầm vĩ mô quốc gia hoặc tập trung vào các đô thị lớn, chưa đánh giá thỏa đáng vấn đề MSDC theo hướng bền vững ở cấp tỉnh dưới góc độ Địa lý học. Sự phân hóa mức sống theo không gian lãnh thổ (tiểu vùng, cấp huyện), giữa thành thị và nông thôn, và giữa các nhóm dân tộc thiểu số tại một địa bàn miền núi đặc thù như tỉnh Sơn La vẫn chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu, đồng bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các khung lý thuyết, khái niệm và phương pháp tiếp cận sau:

• Tháp nhu cầu của Abraham Maslow (5 tầng nhu cầu: thể lý, an toàn, giao lưu tình cảm/tương tác, quý trọng, tự thể hiện bản thân) làm cơ sở giải thích động lực thỏa mãn nhu cầu sống.
• Khái niệm MSDCBV: Được định nghĩa là mức độ đạt được về sự thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần của người dân hoặc cộng đồng luôn luôn gia tăng và gia tăng trong trạng thái ổn định, có lợi cho công cuộc phát triển KT - XH và người dân hài lòng. Khái niệm này được xác định theo chiều kích thời gian (gia tăng ổn định qua các năm) và không gian (mức độ chênh lệch giữa các tiểu vùng và nhóm dân cư được kiểm soát ở ngưỡng an toàn, hợp lý).
• Khung tiếp cận nghèo đa chiều theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg với 5 chiều cạnh và 10 chỉ số thiếu hụt.
• Quan điểm địa kinh tế mới: Phát triển kinh tế theo hướng tập trung (không cân đối), trong khi phát triển xã hội hướng tới sự hội tụ (đồng đều, bình đẳng).

Luận án vận dụng 5 quan điểm tiếp cận chính: quan điểm hệ thống, quan điểm tổng hợp – lãnh thổ, quan điểm lịch sử – viễn cảnh, quan điểm phát triển bền vững (ba trụ cột: kinh tế, xã hội, môi trường), quan điểm theo nguyên lý nhân – quả, cùng với các tiếp cận lý thuyết - thực tiễn, vi mô - vĩ mô, liên ngành - liên vùng.

Về phương pháp nghiên cứu cụ thể, luận án kết hợp các phương pháp định tính và định lượng:

1. Phương pháp phân tích thống kê: Thu thập, tổng hợp, xử lý dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê tỉnh Sơn La và các Sở, Ban, Ngành của tỉnh.
2. Phương pháp so sánh: So sánh chỉ tiêu mức sống qua các giai đoạn 2010 – 2016, so sánh giữa 3 tiểu vùng, giữa thành thị và nông thôn, giữa các dân tộc và so sánh Sơn La với vùng TDMNPB, vùng Tây Bắc và cả nước.
3. Phương pháp phân tích chính sách: Đánh giá hiệu lực, tác động của các chính sách giảm nghèo, chương trình 135, chính sách tín dụng ưu đãi, hạ tầng, giáo dục, y tế đối với địa bàn.
4. Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên môn của lãnh đạo và chuyên viên các Sở (Lao động – Thương binh và Xã hội, Kế hoạch và Đầu tư, Giáo dục và Đào tạo, Y tế), UBND các huyện, thành phố và lãnh đạo cấp xã tại các địa bàn khảo sát.
5. Phương pháp bản đồ và hệ thông tin địa lý (GIS): Sử dụng phần mềm MapInfo và SPSS để xử lý không gian, thành lập hệ thống 10 bản đồ chuyên đề về hành chính, nhân tố tự nhiên, KT - XH, thu nhập, phân hóa tiểu vùng, giáo dục, nghèo đa chiều, y tế - nhà ở - nước sạch, tổng hợp mức sống và bản đồ định hướng phát triển đến năm 2025.
6. Phương pháp đánh giá theo thang điểm: Xây dựng thang đo gồm 5 bậc (1: thấp, 2: khá thấp, 3: trung bình, 4: khá cao, 5: cao) cho từng chỉ tiêu đơn lẻ, sau đó tổng hợp tính điểm để phân hạng mức sống cho 12 huyện, thành phố thuộc tỉnh Sơn La.
7. Phương pháp dự báo: Dự báo khả năng đạt được các chỉ tiêu mức sống bền vững của tỉnh đến năm 2025 dựa trên xu thế phát triển và quy hoạch KT - XH.
8. Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát chọn mẫu 360 hộ gia đình phân bổ đều tại 12/12 huyện, thành phố của tỉnh Sơn La (mỗi huyện/thành phố 30 hộ). Khảo sát thực địa thực hiện qua 2 đợt vào tháng 12/2016 và tháng 6/2017 bằng phiếu hỏi phỏng vấn trực tiếp; nội dung thu thập gồm thu nhập, chi tiêu, tích lũy, đồ dùng bền lâu, nhà ở, điện nước, vệ sinh, biến động mức sống giai đoạn 2010 – 2016 và các hình thức hỗ trợ xã hội; dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến nâng cao mức sống dân cư theo hướng bền vững

Chương 1 trình bày tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm nội dung: lý luận về mức sống dân cư bền vững, các yếu tố ảnh hưởng, phương pháp đánh giá và hệ thống giải pháp chính sách. Tác giả chỉ ra rằng hầu hết các nghiên cứu quốc tế và trong nước đã khẳng định tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần nhưng không đồng nghĩa với việc mức sống sẽ được nâng cao một cách bền vững nếu thiếu sự gắn kết hài hòa với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Các công trình đo lường mức sống đã chuyển dịch từ việc thuần túy dựa vào thu nhập và chi tiêu sang tiếp cận đa chiều (MPI, các chỉ tiêu phát triển con người HDI, CSD).

Từ kết quả tổng quan, chương 1 xác định các nội dung có thể kế thừa và làm rõ những vấn đề luận án cần đi sâu giải quyết: (i) làm rõ quan niệm về nâng cao MSDC theo hướng bền vững; (ii) xác định hệ thống các yếu tố ảnh hưởng; (iii) xây dựng bộ tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá cấp tỉnh; (iv) phân tích sự phân hóa không gian lãnh thổ về mức sống dưới góc độ Địa lý học; (v) xác định các điều kiện cần thiết để nâng cao MSDC ở một tỉnh miền núi như Sơn La.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao mức sống dân cư theo hướng bền vững

Chương 2 làm sáng tỏ nội hàm khái niệm MSDCBV, phân định rõ giữa mức sống cá nhân, hộ gia đình và mức sống cộng đồng. Mức sống tốt được thể hiện khi các chỉ tiêu đạt mức cao, gia tăng ổn định, tỷ trọng chi cho ăn uống giảm dần trong tổng chi tiêu, người dân hài lòng và xã hội tiến bộ. Tác giả phân tích hệ thống các yếu tố ảnh hưởng đến MSDCBV gồm: điều kiện tự nhiên, tài nguyên môi trường; đường lối, chính sách của Nhà nước; phát triển kinh tế và các mô hình sinh kế; dân số, nguồn nhân lực và trình độ học vấn; kết cấu hạ tầng kỹ thuật; các yếu tố thị trường, giá cả và hội nhập quốc tế.

Chương này cũng thiết lập khung đánh giá MSDC theo hướng bền vững ở cấp tỉnh tại Việt Nam thông qua hệ thống chỉ tiêu: thu nhập bình quân đầu người, chênh lệch thu nhập, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, cơ cấu chi tiêu (chi cho giáo dục, lương thực thực phẩm), tỷ lệ tích lũy so với thu nhập, điều kiện nhà ở kiên cố và tỷ lệ hộ tiếp cận nước hợp vệ sinh. Đồng thời, tác giả tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và bài học rút ra từ thực tế Việt Nam, vùng TDMNPB và điển hình tỉnh Thái Nguyên (chú trọng phát triển công nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với tạo việc làm và đào tạo nguồn nhân lực) để áp dụng vào điều kiện tỉnh Sơn La.

Chương 3: Thực trạng mức sống dân cư theo hướng bền vững ở tỉnh Sơn La

Chương 3 phân tích thực trạng MSDC tỉnh Sơn La giai đoạn 2010 – 2016 dựa trên nguồn số liệu thống kê chính thức và dữ liệu điều tra thực địa 360 hộ gia đình. Các yếu tố ảnh hưởng được đánh giá chi tiết: vị trí địa lý miền núi hiểm trở; biến đổi khí hậu và thiên tai lũ quét, sạt lở đất; kinh tế chuyển dịch chậm, GRDP bình quân đầu người thấp; cơ cấu lao động nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn; trình độ học vấn và tay nghề của lao động còn hạn chế (với hơn 80% dân số là đồng bào DTTS); kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, nước sinh hoạt còn nhiều thiếu thốn.

Về thực trạng, mức sống dân cư tỉnh Sơn La trong giai đoạn nghiên cứu đã có bước chuyển biến nhưng nhìn chung vẫn ở mức thấp và bộc lộ sự thiếu bền vững:

Chỉ tiêu đánh giá mức sống	Tỉnh Sơn La (năm 2016)	So sánh với vùng TDMNPB / Cả nước
Thu nhập bình quân đầu người/tháng	Rất thấp (xếp 62/63 cả nước)	Xếp thứ 13/14 tỉnh vùng TDMNPB; thứ 3/4 Tây Bắc
Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều	31,9%	Đứng thứ 5/14 tỉnh TDMNPB; thứ 3/4 Tây Bắc; thứ 5/63 cả nước
Số lượt di cư ra khỏi tỉnh	Khoảng 17.000 người	Tỷ lệ di cư thuần âm cao do điều kiện sinh kế khó khăn
Cơ cấu chi tiêu	Tỷ trọng chi cho LTTP còn cao	Tỷ lệ chi cho giáo dục và tích lũy còn thấp
Phân hóa mức sống theo không gian	Phân hóa rõ rệt giữa 3 tiểu vùng	Trục QL6 phát triển hơn vùng lòng hồ Sông Đà và vùng cao biên giới
Phân hóa theo đơn vị hành chính	Chênh lệch lớn giữa 12 huyện/TP	Thành phố Sơn La, Mộc Châu, Mai Sơn dẫn đầu; Sốp Cộp, Bắc Yên, Mường La ở mức thấp

(Nguồn: Tổng hợp từ các bảng số liệu Chương 3 của luận án)

Sự phân hóa MSDC diễn ra sâu sắc:

• Theo không gian: Tiểu vùng dọc Quốc lộ 6 (gồm TP Sơn La, Mai Sơn, Mộc Châu, Vân Hồ, Yên Châu) có mức sống cao nhất; tiểu vùng vùng lòng hồ thủy điện Sông Đà (Mường La, Quỳnh Nhai, Bắc Yên, Phù Yên) và tiểu vùng vùng cao biên giới (Sông Mã, Sốp Cộp) có mức sống rất thấp, điều kiện tiếp cận dịch vụ xã hội khó khăn.
• Theo địa bàn và dân tộc: Chênh lệch thu nhập giữa thành thị và nông thôn lớn; mức sống của đồng bào dân tộc thiểu số (như người Mông, Khơ Mú, La Ha...) thấp hơn đáng kể so với dân tộc Kinh và Thái.
• Kết quả đánh giá theo thang điểm 12 huyện/thành phố cho thấy sự phân tầng rõ rệt: nhóm có mức sống khá cao và trung bình gồm TP Sơn La, Mộc Châu, Mai Sơn; nhóm có mức sống thấp và rất thấp tập trung ở các huyện vùng sâu như Sốp Cộp, Bắc Yên, Mường La, Quỳnh Nhai.

Nguyên nhân của các hạn chế được luận án chỉ ra gồm: xuất phát điểm kinh tế thấp, địa hình chia cắt, thiên tai thường xuyên; trình độ dân trí và tác phong lao động chậm đổi mới; cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư phân tán; việc triển khai một số chính sách hỗ trợ còn mang tính cào bằng, chưa khơi dậy được nội lực tự vươn lên của người dân.

Chương 4: Giải pháp nâng cao mức sống dân cư ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững

Chương 4 xác lập quan điểm, mục tiêu và định hướng nâng cao MSDC tỉnh Sơn La đến năm 2025. Quan điểm chỉ đạo là phát triển kinh tế nhanh và bền vững, lấy phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao làm trọng tâm gắn với chuỗi giá trị; kết hợp hài hòa giữa phát triển các vùng kinh tế động lực với ưu tiên nguồn lực cho các vùng khó khăn, vùng đồng bào DTTS để thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.

Luận án đề xuất 3 nhóm giải pháp chủ yếu:

1. Nhóm giải pháp nâng cao thu nhập: Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; nhân rộng các mô hình sinh kế hiệu quả (trồng cây ăn quả trên đất dốc, chăn nuôi đại gia súc, phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến); phát triển nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC); phát triển công nghiệp chế biến nông sản và du lịch (đặc biệt tại Mộc Châu); mở rộng việc làm phi nông nghiệp và đào tạo nghề cho lao động nông thôn.
2. Nhóm giải pháp giảm bớt sự chênh lệch mức sống: Ưu tiên nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế cho các tiểu vùng khó khăn (vùng lòng hồ Sông Đà, vùng biên giới) và các xã vùng sâu; triển khai hiệu quả chương trình giảm nghèo đa chiều; hỗ trợ cải thiện điều kiện nhà ở kiên cố, cung cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh; nâng cao chất lượng giáo dục và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho đồng bào DTTS.
3. Nhóm giải pháp nâng cao vai trò quản lý của chính quyền các cấp: Nâng cao hiệu lực điều hành, đổi mới cơ chế phân cấp quản lý ngân sách; cải cách thủ tục hành chính, thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn; lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thực thi chính sách an sinh xã hội.

Chương 4 cũng đưa ra các đánh giá dự báo về khả năng đạt được các chỉ tiêu MSDC của tỉnh Sơn La đến năm 2025: nâng cao thu nhập bình quân đầu người, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều theo lộ trình, tăng tỷ lệ nhà ở kiên cố và tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các tiểu vùng.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã đúc kết, hệ thống hóa và làm rõ quan niệm, nội hàm của MSDCBV dưới góc độ Địa lý học. Luận án đã xây dựng khung phân tích, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống chỉ tiêu đánh giá MSDC theo hướng bền vững có tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế ở cấp độ một tỉnh tại Việt Nam.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp bức tranh toàn diện và có hệ thống về thực trạng MSDC tỉnh Sơn La giai đoạn 2010 – 2016; làm rõ quy luật phân hóa không gian mức sống theo 3 tiểu vùng, theo 12 đơn vị hành chính cấp huyện và theo các thành phần dân tộc; xác định nguyên nhân căn bản của tình trạng mức sống thấp và kém bền vững. Đồng thời, luận án đề xuất hệ thống quan điểm, mục tiêu và 3 nhóm giải pháp đồng bộ có căn cứ khoa học nhằm nâng cao MSDC tỉnh Sơn La theo hướng bền vững đến năm 2025, đóng góp cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương trong việc hoạch định chính sách kinh tế - xã hội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án bị giới hạn bởi nguồn số liệu thống kê thứ cấp cấp tỉnh đối với một số chỉ tiêu chuyên sâu về mức sống bền vững còn thiếu đồng bộ; dữ liệu điều tra sơ cấp thực địa dừng lại ở quy mô mẫu 360 hộ gia đình phân bổ trên 12 huyện, thành phố; mốc số liệu khảo sát thực tế tập trung ở giai đoạn 2010 – 2016.

Về hướng nghiên cứu tiếp, các nghiên cứu trong tương lai cần tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu sau năm 2016; mở rộng quy mô mẫu điều tra xã hội học theo từng nhóm dân tộc thiểu số đặc thù; và tiến hành đánh giá thực nghiệm tác động của các chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao, chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản đối với mức sống bền vững của người dân tỉnh Sơn La giai đoạn sau năm 2020.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Địa lý học (đặc biệt là Địa lý kinh tế - xã hội), Kinh tế phát triển, Xã hội học: Tham khảo khung lý luận về mức sống bền vững cấp tỉnh, phương pháp đánh giá không gian kết hợp GIS và phương pháp tính điểm tổng hợp.
• Cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ hoạch định chính sách tại tỉnh Sơn La (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban Dân tộc tỉnh, UBND các huyện, thành phố) và các tỉnh thuộc vùng TDMNPB: Sử dụng các số liệu thực trạng, bản đồ phân hóa lãnh thổ và các nhóm giải pháp đề xuất để xây dựng kế hoạch phát triển KT - XH, chính sách giảm nghèo đa chiều và chương trình an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều và thu nhập bình quân đầu người của tỉnh Sơn La năm 2016 được ghi nhận như thế nào trong luận án?
Năm 2016, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh Sơn La chiếm 31,9%, đứng thứ 3 trong 4 tỉnh Tây Bắc, thứ 5 trong 14 tỉnh vùng TDMNPB và thứ 5 trong số 63 tỉnh, thành phố cả nước. Thu nhập bình quân đầu người một tháng của tỉnh xếp thứ 3 trong 4 tỉnh Tây Bắc, thứ 13 trong 14 tỉnh vùng TDMNPB và xếp thứ 62 trong 63 tỉnh, thành phố cả nước.

2. Quy mô mẫu và thời gian thực hiện điều tra xã hội học của tác giả được triển khai ra sao?
Tác giả đã chọn mẫu khảo sát gồm 360 hộ gia đình, chia đều cho 12/12 huyện, thành phố thuộc tỉnh Sơn La (mỗi huyện, thành phố 30 hộ). Thời điểm điều tra thực địa được tiến hành qua 2 đợt vào tháng 12 năm 2016 và tháng 6 năm 2017 bằng hình thức phỏng vấn trực tiếp theo phiếu hỏi.

3. Luận án phân tích sự phân hóa mức sống dân cư tỉnh Sơn La theo các cấp độ không gian nào?
Luận án phân tích sự phân hóa mức sống theo 3 tiểu vùng sinh thái – kinh tế (tiểu vùng dọc Quốc lộ 6, tiểu vùng vùng lòng hồ Sông Đà, tiểu vùng vùng cao biên giới), theo 12 đơn vị hành chính cấp huyện/thành phố, theo phân vùng khu vực thành thị – nông thôn, và theo các thành phần dân tộc cư trú trên địa bàn.

4. Dữ liệu về tình hình di cư ra ngoài tỉnh của dân cư Sơn La trong văn bản phản ánh điều gì?
Văn bản phản ánh tình trạng di cư thuần âm của người dân tộc thiểu số từ Sơn La vào các tỉnh Tây Nguyên diễn biến đáng kể do đời sống khó khăn và mức sống thấp; cụ thể năm 2010 có khoảng 21.920 người di cư (chiếm khoảng 2,4% dân số) và đến năm 2016 vẫn ghi nhận khoảng 17.000 người di cư.

5. Luận án xây dựng phương pháp đánh giá tổng hợp mức sống cho 12 huyện, thành phố của tỉnh Sơn La bằng kỹ thuật nào?
Tác giả áp dụng phương pháp đánh giá theo thang điểm: lựa chọn các chỉ tiêu phản ánh mức sống, phân chia mỗi chỉ tiêu thành 5 bậc cơ bản (thấp, khá thấp, trung bình, khá cao, cao) tương ứng với thang điểm 1, 2, 3, 4, 5, sau đó tính toán điểm tổng hợp và phân hạng trình độ mức sống cho 12 huyện, thành phố.

Kết luận

Luận án "Nâng cao mức sống dân cư ở tỉnh Sơn La theo hướng bền vững" của tác giả Trần Thị Thanh Hà là công trình nghiên cứu chuyên ngành Địa lý học tiếp cận toàn diện vấn đề mức sống dưới giác độ không gian lãnh thổ cấp tỉnh. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích thống kê, hệ thông tin địa lý (GIS), đánh giá thang điểm và khảo sát thực địa 360 hộ gia đình, luận án đã làm sáng tỏ thực trạng phân hóa mức sống sâu sắc giữa các tiểu vùng, các huyện và các dân tộc tại tỉnh Sơn La giai đoạn 2010 – 2016. Hệ thống 3 nhóm giải pháp đề xuất đến năm 2025 gắn liền với phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nâng cao thu nhập và hoàn thiện chính sách an sinh xã hội cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác quy hoạch phát triển bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NÂNG CAO MỨC SỐNG DÂN CƯ THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Tổng quan các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến đề tài luận án là yêu cầu bắt buộc và có ý nghĩa hết sức quan trọng. Theo yêu cầu của việc nghiên cứu là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về nâng cao MSDC theo hướng BV, tác giả tiến hành thu thập tài liệu, phát hiện những điểm có thể kế thừa cho luận án và xác định rõ những vấn đề lý luận cần làm rõ, bổ sung mới. Theo tinh thần đó, tác giả tập trung tổng quan các vấn đề chủ yếu dưới đây: 1. Tổng quan lý luận về mức số ng dân cư theo hướng bền vững 1.

Công trình nước ngoài 1. Mức số ng dân cư Trong Toàn tập của C. Mác từng khẳng định: “Mức sống không chỉ là sự thỏa mãn những nhu cầu của đời sống vật chất, mà còn là sự thỏa mãn những nhu cầu nhất định, những nhu cầu được sản sinh ra bởi chính những điều kiện xã hội mà trong đó con người đang sống và trưởng thành” [9, tr. Nghĩa là ngoài đòi hỏi về những điều kiện vật chất, con người ta còn hướng tới những nhu cầu xã hội.

Điều đó cũng chứng tỏ rằng mức sống không phải là phạm trù nhất thành bất biến mà luôn biến đổi theo thời gian và không gian nhất định. Theo Marina Moskowitz (2008) [105], thuật ngữ “mức sống” được hình thành vào năm 1902 và đã trở nên phổ biến ở Mỹ vào đầu thế kỷ XX. Mặc dù định nghĩa chính xác của nó vẫn còn mơ hồ, nó thường phản ánh về tầng lớp trung lưu và sự thoải mái về vật chất. Thuật ngữ không phải là một thước đo chính xác về cách mọi người sống.

Thay vào đó, nó thể hiện lý tưởng của người Mỹ trung lưu muốn sống như thế nào. Trong Tổng quan Báo cáo Phát triển con người năm 2015, tác giả Helen Clark – Tổng giám đốc UNDP nhấn mạnh: “Ngày nay, con người sống lâu hơn, nhiều trẻ em được đến trường và nhiều người được tiếp cận với nước sạch và các điều kiện vệ sinh cơ bản hơn. TNBQĐN trên thế giới tăng lên và tỷ lệ nghèo giảm xuống, kết quả là mức sống của rất nhiều người được nâng cao” [83, iii]. Theo đó, MSDC được quan niệm là các nhu cầu cần thiết của đời sống con người, chỉ báo mật thiết nhất của MSDC là TNBQĐN và tỷ lệ hộ nghèo.

10 Như vậy, tổng quát lại có thể thấy một số tác giả nổi tiếng nước ngoài quan niệm về MSDC có những điểm tương đồng đó là: MSDC đề cập đến mức độ giàu có, thoải mái, hàng hóa vật chất và nhu cầu cần thiết có sẵn cho một lớp kinh tế xã hội nhất định trong một khu vực địa lý nhất định, thường là một quốc gia. MSDC liên quan chặt chẽ đến chất lượng đời sống. Mức số ng dân cư theo hướng bền vững Đã có một số công trình nước ngoài có đề cập tới tư tưởng liên quan tới vấn đề MSDC theo hướng BV như: Theo Từ điển Kinh tế chính trị học (1987): “Những đặc trưng quan trọng nhất của việc nâng cao mức sống là tiến trình phát triển của nó và trình độ phù hợp với các nhu cầu. Tiến trình phát triển được quyết định bởi nhịp điệu tăng của các chỉ tiêu như thu nhập thực tế, mức tiêu dùng các hàng hóa, lương thực, thời gian nhàn rỗi, tỷ trọng lao động cơ khí hóa trong tổng số hao phí lao động,.

Nghiên cứu của Michael Roberlt (2004) về “Tình hình chung của Anh và Mỹ” [34] và Thế giới: 202 quốc gia và vùng lãnh thổ (2003) [56] của Nxb Thông tấn, Hà Nội đã chỉ ra rằng: Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy, kinh tế tăng trưởng sẽ có điều kiện để thực hiện giảm nghèo, nâng cao mức sống. Tuy nhiên, trong thực tế không phải cứ kinh tế tăng trưởng thì khoảng cách giàu nghèo sẽ giảm, mức sống sẽ tăng. Thực tiễn nhiều nước trên thế giới đã chứng minh điều này mà điển hình là Mỹ hay Ấn Độ. Cho nên chỉ PTBV với sự hài hòa ba yếu tố mới tác động một cách hiệu quả nhất đến vấn đề giảm nghèo, nâng cao mức sống.

Hay nói cách khác, chính PTBV là điều kiện, là cơ sở của giảm nghèo, nâng cao mức sống. Bởi lẽ, ngay chính nội hàm của PTBV đã bao hàm vấn đề xã hội mà trong đó giảm nghèo là cốt lõi. Cho nên, khi thực hiện PTBV nghĩa là phải tính đến sự hài hòa cả ba yếu tố trong hoạch định chính sách, và điều đó cũng có nghĩa là tăng trưởng kinh tế nhưng không phải bằng mọi giá mà phải gắn với giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. Chính vì vậy theo tác giả một chính sách PTBV sẽ là điều kiện tốt để thực hiện nâng cao MSDC có hiệu quả và BV hơn.

Chương trình The 2030 Agenda for Sustainable Development1 [117] đã được lãnh đạo của 154 quốc gia thành viên đã thông qua một cách đầy táo bạo với nhiều tham vọng trong kỳ họp lần thứ 70 của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc diễn ra từ 25-27/9/2015 tại NewYork. Chương trình gồm 17 mục tiêu PTBV (SDGs) và và 1 Chương trình nghị sự phát triển bền vững 2030 11 169 chỉ tiêu cụ thể trong đó có một số mục tiêu quan trọng như xóa đói nghèo, bảo vệ hành tinh, đảm bảo thịnh vượng chung cho tất cả (Phụ lục 1). Đặc biệt phấn đấu đến năm 2030, xoá bỏ hoàn toàn nghèo đói cho tất cả mọi người ở mọi nơi, hiện nay được tính là những người có mức sống dưới 1,25 $ một ngày. Như vậy là PTBV tiếp tục được nâng lên về chất và đây cũng là cơ hội để cuộc chiến chống đói nghèo, nâng cao mức sống trên thế giới có thêm động lực, bớt khó khăn hơn.

Theo Scott Cloutier và Deirdre Pfeiffer (2015) trong nghiên cứu “Sustainability Through Happiness: A Framework for Sustainable Development”2 [116]: Hạnh phúc thường được coi là một đặc điểm cá nhân mà mỗi người chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, hạnh phúc cũng là một đặc trưng cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài cá nhân. Bài viết này đưa ra một khuôn khổ phát triển cộng đồng BV thay thế nhằm tập trung vào cơ hội cải thiện hạnh phúc. Cuối cùng, sự hạnh phúc đưa ra một biện pháp phổ quát tập trung vào mức sống con người và một khuôn khổ phát triển cộng đồng có thể chuyển thành một tương lai BV.

Công trình trong nước 1. Mức sống dân cư Ở Việt Nam, quan niệm cụ thể về MSDC chưa được đề cập tới nhiều trong các công trình nghiên cứu. Tuy vậy, trong các từ điển về tiếng Việt khái niệm về mức sống cũng đã được đề cập đến khá cụ thể. Theo nghiên cứu của Viện Ngôn ngữ học (1994): “mức sống là mức đạt được của các điều kiện sinh hoạt vật chất và tinh thần” [87, tr.

Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002) đã đưa ra khái niệm mức sống vừa khái quát, vừa cụ thể: “Mức sống là phạm trù kinh tế – xã hội đặc trưng mức thỏa mãn nhu cầu về thể chất, tinh thần và xã hội của con người. Được thể hiện bằng hệ thống các chỉ tiêu số lượng và chất lượng của điều kiện sinh hoạt và lao động của con người” [25, tr. Như vậy, có thể thấy một mặt, mức sống được quyết định bởi số lượng và chất lượng của cải vật chất và văn hóa dùng để thỏa mãn nhu cầu của đời sống; mặt khác, được quyết định bởi mức độ phát triển bản thân nhu cầu của con người. Mức sống không chỉ phụ thuộc vào nền sản xuất hiện tại mà còn phụ thuộc vào quy mô của cải quốc dân và của cải cá nhân đã được tích lũy.

Mức sống và các chỉ tiêu thể hiện nó là do tính chất của hình thái KT – XH quyết định. Còn trong Đại từ điển tiếng Việt (2015): “mức sống là mức đạt được trong chi dùng, hưởng thụ các điều kiện vật chất, tinh thần” [94, tr. Theo tác giả Lê Hương (2007) trong bài viết “Học vấn, mức sống của người 2 “Tính bền vững thông qua sự hạnh phúc: Khung phát triển bền vững” 12 dân và vấn đề sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường”: mức sống là một nhân tố có tác động nhất định đến thái độ, hành vi của người dân, bởi nó liên quan đến khả năng đáp ứng các nhu cầu – một trong những nội lực quan trọng quy định hành vi của con người [28, tr. Tác giả Vũ Tuấn Huy (2011) trong bài viết “Một số vấn đề xã hội cơ bản trong PTBV hộ gia đình vùng Tây Bắc nước ta hiện nay” quan niệm: mức sống là một chỉ báo xã hội phản ánh các chiều cạnh đa dạng trong điều kiện sống của hộ gia đình, nguồn lực, cơ hội và rủi ro trong quá trình thực hiện các chức năng của gia đình [27, tr.

Ngoài các công trình đã phân tích còn một số giáo trình cơ bản, đề cập đến cơ sở lý luận về MSDC, tiêu biểu như Giáo trình đào tạo thạc sĩ Dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội [72] của tác giả Nguyễn Minh Tuệ (1996). Giáo trình đã đề cập đến những nội dung cơ bản về MSDC, cũng như mối quan hệ dân số và PTBV. Mức số ng dân cư theo hướng bền vững Trong bộ Hồ Chí Minh Toàn tập (xuất bản năm 2011), những nội dung có liên quan tới vấn đề MDSC theo hướng BV cũng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra. Người lưu ý cần phải: “làm cho người nghèo thì đủ ăn, người đủ ăn thì khá giàu, người giàu thì giàu thêm” [35, tr.61] vì “Dân có giàu thì nước mới mạnh” [36, tr.

Như vậy, theo Hồ Chí Minh: phải tiến tới giảm nghèo và tăng giàu. Đây chính là quan điểm phát triển MSDC theo hướng BV để tiến tới một xã hội ngày càng giàu có, văn minh và hạnh phúc. Do đó, tiếp nối tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong suốt quá trình lãnh đạo Cách mạng, Đảng ta luôn lấy độc lập dân tộc, tự do hạnh phúc của nhân dân làm mục đích lý tưởng của mình. Chính vì vậy, mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đều nhằm làm cho toàn dân có cuộc sống ngày càng tốt hơn, hạnh phúc hơn.