CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MINH BẠCH THÔNG TIN TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT THÔNG QUA SỰ TỰ NGUYỆN CÔNG BỐ THÔNG TIN TRÊN BẢN THUYẾT MINH BÁO CÁO TÀI CHÍNH Minh bạch TTTC và tự nguyện công bố thông tin trên bản thuyết minh BCTC là vấn đề đã được nghiên cứu của rất nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu thuộc nhiều cấp độ ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam. Để có một cái nhìn toàn cảnh, luận văn nêu lên những khái niệm tổng quan, các quy định về công bố thông tin. Luận văn chọn lựa và giới thiệu một số công trình nghiên cứu có tính tiêu biểu liên quan đến vấn đề này và đưa ra kinh nghiệm công bố thông tin trên TTCK Việt Nam.1 Thông tin tài chính và minh bạch thông tin tài chính 1.1 Khái niệm thông tin tài chính TTTC là những thông tin liên quan đến dòng tiền, kết quả kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp ở những thời kỳ xác định, được xác định vào những thời điểm nhất định. TTTC có thể là thông tin trong quá khứ hoặc thông tin mang tính dự báo, thông thường được biểu hiện bằng đơn vị tiền tệ.
TTTC thường được thể hiện trên các BCTC của doanh nghiệp (Nivra, 2008). Ngoài ra nếu đứng ở góc độ hệ thống thông tin kế toán thì BCTC được xem là kết quả đầu ra của một hệ thống thông tin kế toán, được xử lý và cung cấp bởi quy trình nghiệp vụ kế toán tài chính; hoặc ở góc độ người sử dụng thông tin, BCTC là nguồn cung cấp TTTC hữu ích cho việc ra quyết định kinh tế. Tình hình tài chính của doanh nghiệp được phản ánh thông qua các BCTC, bảng kê chi tiết tài sản, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, chiến lược phát triển của doanh nghiệp trong tương lai. Từ đây nhà đầu tư có được cái nhìn tổng thể về TTCK cũng như thông tin đối với các CTNY.
Trong phạm vi nghiên cứu, vì TTTC là kết quả của quá trình soạn thảo BCTC và quá trình công bố thông tin chủ yếu qua BCTC nên thuật ngữ “TTTC” xét trên phạm vi hẹp có nghĩa tương đồng với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 “thông tin trên BCTC”, do vậy luận văn sử dụng thuật ngữ TTTC cũng có nghĩa là muốn nhắc đến thông tin trên BCTC.2 Khái niệm minh bạch thông tin tài chính Có nhiều khái niệm về minh bạch TTTC được đưa ra bởi các tổ chức nghề nghiệp cũng như trong nghiên cứu, có thể nêu một vài khái niệm phổ biến như sau: Theo từ điển chuyên ngành tài chính thì minh bạch là trạng thái trong đó tất cả các thông tin đều được cung cấp một cách đầy đủ và công khai cho công chúng. Theo tổ chức S&P (Standard & Poors), minh bạch là công bố kịp thời và đầy đủ của việc điều hành, hoạt động và tài chính của công ty cũng như các thông lệ quản trị công ty liên quan đến quyền sở hữu, hội đồng quản trị, cơ cấu quản lý và quy trình quản lý. Theo nghiên cứu của Robert M.Bushman, Piotroski và Smith (2001), xem xét sự minh bạch trên góc độ công ty: “Minh bạch công ty được định nghĩa như là sự sẵn có phổ biến của các thông tin thích hợp và đáng tin cậy về công việc thực hiện định kỳ, những vị thế tài chính, các cơ hội đầu tư, quản trị, giá trị và những rủi ro của các giao dịch công khai”. Theo Malik (2004), công bố thông tin minh bạch là sự cung cấp thông tin đáng tin cậy, liên quan rộng rãi về hoạt động đinh kỳ, vị thế tài chính, cơ hội đầu tư, quản trị, giá trị, rủi ro kinh doanh của các doanh nghiệp.
Theo Toutaev (2004), thông tin minh bạch là số lượng và chất lượng thông tin mà doanh nghiệp cung cấp đến các thành phần khác nhau kể cả các cổ đông và những người có lợi ích liên quan đến doanh nghiệp. Minh bạch là phạm vi và nghệ thuật công bố của doanh nghiệp mà doanh nghiệp thực hiện trong BCTC hàng năm. Theo Barth và Schipper (2008), minh bạch là một đặc tính được mong đợi của BCTC, được định nghĩa là phạm vi mà các BCTC cho thấy các giá trị kinh tế ngầm định của tổ chức theo cách sẵn sàng cho sự hiểu biết của những người sử dụng các báo cáo này. Tóm tại: minh bạch TTTC là một thuật ngữ dùng để đánh giá chất lượng của BCTC bởi vì chức năng cơ bản của BCTC là cung cấp thông tin cho các đối LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 tượng bên ngoài doanh nghiệp, nhằm hỗ trợ cho các đối tượng này đưa ra các quyết định tối ưu.
Từ những nghiên cứu đã đề cập ở trên, chúng tôi cho rằng minh bạch TTTC có được khi người sử dụng có thể hiểu được đúng thực trạng tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các đặc điểm của minh bạch TTTC có thể xem là sự sẵn có của các TTTC cho người sử dụng và giữa người cung cấp thông tin và người sử dụng thông tin không tồn tại sự bất cân xứng về thông tin.3 Tầm quan trọng của minh bạch thông tin tài chính Thông qua việc nghiên cứu lý thuyết về minh bạch TTTC, có thể thấy rằng minh bạch TTTC là hết sức cần thiết. Thông qua kênh thông tin, nhà đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, các chuyên gia tài chính ngân hàng có thể nhận biết được xu hướng phát triển của thị trường từ đó đưa ra được những cảnh báo hoặc định hướng phát triển. Thông tin tốt và minh bạch có thể giúp gia tăng niềm tin và sự đầu tư vốn, ngược lại nó có thể làm gia tăng chi phí và hành vi thiếu đạo đức cho cả nền kinh tế.
Đối với nhà đầu tư Minh bạch TTTC góp phần giảm thiểu rủi ro đối với nhà đầu tư vì các nhà đầu tư thường gặp bất lợi do thông tin bất cân xứng. Do đó, họ có thể bị thiệt hại nếu chọn phải những chứng khoán xấu hoặc phải tốn nhiều chi phí để sàng lọc thông tin trên thị trường. Việc cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời thông tin để nhà đầu tư có thể đưa ra các quyết định đầu tư là cần thiết. Đây là một vấn đề đáng quan tâm nhằm giảm bớt sự bất cân xứng về thông tin dẫn đến sự lựa chọn bất lợi và đầy rủi ro cho nhà đầu tư.
TTTC là cơ sở để các nhà đầu tư phân tích, đánh giá, thương lượng với nhau. Thông tin là thước đo phản ánh giá trị của doanh nghiệp. Thông qua hệ thống các chỉ số về vốn, về lợi nhuận, về chiến lược kinh doanh… nhà đầu tư có thể thấy được những thuận lợi hay khó khăn hay tiềm năng phát triển của tổ chức phát hành. Minh bạch TTTC giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn.
Minh bạch LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 TTTC sẽ giúp nhà đầu tư có quyền kiểm soát chất lượng của những chứng khoán trên thị trường. Qua đó họ sẽ xác định mức giá giao dịch tối ưu nhất cho mình. Như vậy, dưới góc độ nhà đầu tư, minh bạch TTTC mang đến niềm tin và sự bảo vệ, đồng thời giúp nhà đầu tư đưa ra các quyết định hợp lý và hiệu quả. Đối với doanh nghiệp niêm yết TTCK định giá doanh nghiệp, thông tin công bố sẽ ảnh hưởng đến giá chứng khoán của doanh nghiệp.
Việc công bố thông tin cũng như việc tự quảng cáo. Nếu thông tin công bố xây dựng được niềm tin cho các đối tượng sử dụng sẽ giúp cho doanh nghiệp có chỗ đứng bền lâu hơn trên thị trường chứng khoán Đối với cơ quan quản lý TTTC có tác động rất lớn đối với thị trường cũng như cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiện toàn hoạt động của thị trường và việc hoạt định chính sách phát triển TTCK. Thông qua việc công bố thông tin trên TTCK, các cơ quan quản lý có thể đảm bảo được tính công khai, công bằng, hiệu quả của các giao dịch và có cơ sở để bổ sung, hoàn thiện các văn bản pháp lý. Thông tin là huyết mạch của thị trường.
Minh bạch TTTC có thể giảm thiểu tính kém hiệu quả của thị trường. Minh bạch TTTC làm giảm thiểu sự bất ổn thị trường do tính chủ quan của các nhà hoạch định chính sách gây ra, khiến cho chính sách tiền tệ dễ dự đoán hơn và các thị trường tài chính hoạt động hiệu quả hơn. Minh bạch và trách nhiệm giải trình cũng có thể đóng một vai trò lớn trong việc giảm thiểu bất ổn kinh tế vĩ mô. Theo nghiên cứu của tổ chức Standard & Poor, vai trò của minh bạch thông tin cũng là vai trò của việc công bố thông tin trong việc giảm thông tin bất cân xứng giữa các cổ đông nội bộ và các cổ đông thiểu số, chủ nợ hay các bên liên quan khác.
Minh bạch thông tin là một trong những nhân tố quan trọng nhất giúp thị trường chứng khoán phát triển. CTNY phải có trách nhiệm công bố thông tin một cách rõ ràng minh bạch theo đúng pháp luật để cho các nhà đầu tư có những quyết định đúng đắn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Sự tự nguyện công bố thông tin thông qua bản thuyết minh báo cáo tài chính.1 Khái niệm về sự tự nguyện Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, công bố thông tin bắt buộc của các CTNY không thể đáp ứng thông tin đa dạng của nhà đầu tư. TTCK phát triển yêu cầu cao hơn đối với việc công bố thông tin của các CTNY, các CTNY cần công bố thông tin tự nguyện, vì tự nguyện công bố thông tin có tác động tích cực về việc trao đổi thông tin của các cơ quan quản trị doanh nghiệp và lợi ích của các bên liên quan, làm giảm thông tin bất cân xứng của các nhà đầu tư và nâng cao chất lượng công bố thông tin.
Trong phạm vi đề tài, chúng tôi chỉ đề cập đến sự tự nguyện công bố thông tin, việc tự nguyện công bố có thể bổ sung và mở rộng cho việc công bố bắt buộc vì mục đích của việc thực hiện đầy đủ, đa dạng và có hệ thống của công bố thông tin. Một vài khái niệm về sự tự nguyện công bố thông tin được đưa ra thông qua các nghiên cứu trước đây: - Theo Adina P. (2008), công bố tự nguyện có nghĩa là các thông tin được cung cấp thêm nhằm thỏa mãn nhu cầu của những người sử dụng thông tin bên ngoài doanh nghiệp như các nhà phân tích tài chính, các công ty tư vấn, các nhà đầu tư là các tổ chức.