Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hiệu quả quản trị dòng tiền của doanh nghiệp Chương 2: Quy trình và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng hiệu quả quản trị dòng tiền tại Công ty Cổ Phần Clay Việt Nam Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị dòng tiền tại Công ty Cổ Phần Clay Việt Nam 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ DÒNG TIỀN CỦA DOANH NGHIỆP Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới và trong nước nhiều biến động với lạm phát tăng và lãi suất biến động mạnh như hiện nay, hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp ngày càng trở lên khó khăn. Quản trị dòng tiền giữ vai trò quan trọng tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Mặc dù vậy, nhiều doanh nghiệp đã không quan tâm tới vấn đề này. Một số doanh nghiệp đã đồng nhất giữa quản trị lợi nhuận và quản trị dòng tiền.
Do vậy, mục tiêu của các doanh nghiệp này là tập trung vào tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, không giống như lợi nhuận, dòng tiền có vai trò hỗ trợ hoạt động kinh doanh ngắn hạn, đảm bảo khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp. Như vậy, quản trị dòng tiền là nội dung quan trọng trong quản trị tài chính của doanh nghiệp. Trên thế giới và Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả khác nhau đã tập trung giải quyết vấn đề này.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước Quản trị dòng tiền là yếu tố quan trọng tạo tính thanh khoản của doanh nghiệp. Tính thanh khoản là tính năng kinh tế đặc biệt của tiền. Tính thanh khoản giúp doanh nghiệp tránh được những “cú sốc” về những dòng tiền không mong đợi Keynes,1936.
Nghiên cứu gần đây của Roychowdhury 2006 cho thấy các nhà quản trị tài chính đã quan tâm tới quản trị dòng tiền và “kiếm” được lợi ích từ quản trị dòng tiền của doanh nghiệp họ. Trong khảo sát 401 giám đốc tài chính của Graham 2004 , 21,4% các giám đốc tài chính coi dòng tiền và dòng tiền tự do là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong các kế hoạch thực hiện. Gần 51,6% trong số người được điều tra khảo sát lại cho rằng lợi nhuận là quan trọng nhất. Tuy nhiên, tới nhiên cứu của Melendrez 2005 , tác giả đã chứng minh rằng những doanh nghiệp kết hợp được giữa lợi nhuận kỳ vọng và dòng tiền kỳ vọng sẽ tạo ra lợi nhuận cao hơn.
Với các công trình nghiên cứu như trên, các tác giả đã đề cập tới 4 vai trò quan trọng của quản trị dòng tiền. Quản trị dòng tiền được nhà quản trị tài chính quan tâm tới nhiều hơn bên cạnh mục tiêu quản trị lợi nhuận. Các công trình nghiên cứu ngoài nước đã đưa ra các lập luận, cân nhắc các nhân tố tác động tới quản trị dòng tiền bao gồm nhóm các nhân tố: - Khả năng thanh khoản - Lợi nhuận - Rủi ro tài chính - Quản lý thanh khoản - Dự báo dòng tiền, tài trợ vốn ngắn hạn khi thâm hụt ngân quỹ, và đầu tư khoản tiền thặng dư trong ngân quỹ. Tính thanh khoản lại được đề cập tới trong các công trình nghiên cứu của các tác giả.
Tuy nhiên, tính thanh khoản chưa phản ánh được đầy đủ nội dung của quản trị dòng tiền. Qua nghiên cứu này cho thấy, các tác giả đồng nhất giữa việc quản trị lợi nhuận, khả năng thanh khoản với quản trị dòng tiền. Thêm vào đó, quản trị dòng tiền còn bao gồm các chiến lược và kế hoạch thực hiện để tập trung quan tâm vào vốn lưu động, quản trị rủi ro và mối quan hệ với các ngân hàng thương mại. Những yếu tố này sẽ ảnh hưởng tới dòng tiền và kết quả tài chính của doanh nghiệp.
Nghiên cứu của Leise San Jose’, Txomin Iturralde và Amaia Maseda, quản trị dòng tiền được phản ánh thong qua quản trị tiền cơ quản. Các tác giả nghiên cứu quản trị ngân quỹ dựa trên các nội dung như quản trị các khoản phải thu, phải trả và tạo ra mức tiền mặt tối ưu. Tuy nhiên, tác giả chưa phân tích sâu những nhân tố ảnh hưởng và làm thế nào để tạo ra mô hình ngân quỹ tối ưu trong quản trị dòng tiền của doanh nghiệp. Nghiên cứu của Pindado 2001 đưa ra quan điểm quản trị ngân quỹ sẽ liên quan phần nào đó tới vốn lưu động của doanh nghiệp, thông qua đó sẽ xây dựng được mức ngân quỹ tối ưu cần thiết cho doanh nghiệp.
Tác giả cho rằng chi phí cơ hội từ thặng dư tiền trong ngân quỹ có xu hướng gia tăng, quản trị ngân quỹ tối ưu sẽ liên quan đến các yếu tối khác ngoài khái niệm ngân quỹ. Vì thế, quản trị ngân quỹ được hiểu là quản trị tính thanh khoản trong ngắn hạn cảu doanh nghiệp, đồng thời nó sẽ ảnh hưởng tới những khoản mục có thể chuyển đổi thành 5 tiền tức thời với mục đích chính là làm gia tăng lợi nhuận và cải thiện quả trị vốn lưu động. Các nghiên cứu: chi phí nợ Amy L.Geile, 2003 , thị giá cổ phiếu doanh nghiệp niêm yết Ran Zhang,2006 , dự báo dòng tiền Narktabtee,2000 , tính thanh khoản trong quản trị dòng tiền Daniel Havran,2009. Những nghiên cứu này tập trung giải quyết mối quan hệ giữa quản trị dòng tiền và tác động của việc quản trị này tới khía cạnh khác nhau doanh nghiệp sẽ gặp phải.
Nghiên cứu của Amy L.Geile 2003 , tác giả đánh giá mối quan hệ giữa quản trị dòng tiền và chi phí nợ của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp tiến hành quản trị dòng tiền, nhà quản trị tài chính cần quan tâm tới việc phát sinh chi phí nợ nếu dòng tiền không được quản trị hiệu quả. Trong khi đó, Ran Zhang nghiên cứu sự tác động cảu quản trị dòng tiền tới thị giá cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết. Tuy nhiên, nghiên cứu này của tác giả tập trung nhiều vào việc quản trị dòng tiền tạo động lực cho doanh nghiệp, từ đó khiến thị giá cổ phiếu của các doanh nghiệp này thay đổi.
Trong tác phẩm Hiệu quả của dự báo dòng tiền trong quản trị dòng tiền của doanh nghiệp của Fionnuala M. Gormley và Nigel Meade xuất bản năm 2006 đã chỉ ra việc quản trị và dự báo dòng tiền giúp công ty tiết kiệm được chi phí giao dịch thông qua mô hình Penttinen. Trong nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra mối liên hệ giữa dự báo dòng tiền và chi phí giao dịch. Theo đó, nếu doanh nghiệp dự báo Quản trị dòng tiền của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam 8 dòng tiền có hiệu quả sẽ tiết kiệm chi phí giao dịch chi phí chuyển đổi chứng khoán ngắn hạn thành tiền hoặc ngược lại.
Tác giả cũng đã đánh giá được hiệu quả của việc dự báo dòng tiền, song chưa phân tích tác động của quản trị dòng tiền tới hiệu quả của việc dự báo. Để việc dự báo dòng tiền hiệu quả, nhà quản trị tài chính cần có những thông tin phù hợp và đáng tin cậy. Vậy, các nhà quản trị tài chính dựa vào đâu để quản trị dòng tiền và dự báo dòng tiền của doanh nghiệp? Đó chính là các báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Một số công trình nghiên cứu gần đây trên thế giới gián tiếp chỉ ra rằng, các nhà quản trị tài chính có thể mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp từ quản trị dòng 6 tiền.
Roychowdhury 2006 đã chỉ ra rằng, các công ty đã đưa ra báo cáo tài chính với lợi nhuận nhỏ thay vì lợi nhuận bị âm trên thực tế. Một số hoạt động mang lại được điều này như giảm một số chi phí có thể để đạt được mục tiêu lợi nhuận cần thiết. Như vậy, để có thể dự báo được dòng tiền hiệu quả, các doanh nghiệp cần phải tiếp cận tới báo cáo lưu chuyển tiền tệ thay vì chỉ tập trung vào báo cáo kết quả kinh doanh. Các công trình nghiên cứu trong nước Vai trò của quản trị dòng tiền ngày càng trở nên quan trọng đối với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, các nghiên cứu về quản trị dòng tiền và thực trạng quản trị dòng tiền trong doanh nghiệp còn rất nhiều hạn chế, chưa có nhiều nghiên cứu tiếp cận sâu rộng và đầy đủ. Có một số luận văn thạc sỹ bước đầu đề cập tới quản trị dòng tiền thông qua quản trị thu và chi ngân quỹ. Như luận văn “Hoàn thiện công tác quản lý ngân quỹ tại công ty chuyển phát nhanh TNT-Vietrans” của thạc sỹ Phạm Hoàng Dũng 2005 ; luận văn “Hoàn thiện chính sách quản lý ngân quỹ tại công ty Xăng dầy khu vực II” của thạc sỹ “Dương Thùy Linh 2006 ; luận văn “Tăng cường quản lý ngân quỹ tại Bảo Hiểm Việt Nam” của tác giả Đỗ Quan Cương 2006. Các nghiên cứu này đề cập tới quản lý ngân quỹ của doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực.
Tuy nhiên, các nghiên cứu lại chưa đưa ra được điều kiện tiền đề để xây dựng mô hình quản lý ngân quỹ, đồng thời chưa xác định những nhân tố tác động tới quản lý ngân quỹ của doanh nghiệp. Trong các năm gần đây, quản trị dòng tiền đã được nhắc tới nhiều hơn trong các bài bào và cái bài nghiên cứu của các tác giả. Các tác giả đã phân tích sâu hơn thông quan số liệu cụ thể và lượng hóa nhân tố tác động đến quản trị dòng tiền. Trong luận án “Quản trị tiền mặt – Thực trạng và giải pháp ở công ty Việt Hà” của tác giả Trần Hòa Bình 2010 đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị tiền mặt và làm rõ vai trò của quản trị tiền mặt trong vận hành doanh nghiệp.
Luận án đã góp phần định hướng giải pháp nhằm hoàn thiện quả trị dòng tiền cho các doanh nghiệp nói chung. 7 Trong luận án tiến sĩ của Phan Hồng Mai 2012 về “Quản lý tài sản ở các doanh nghiệp ngành xây dựng ở Việt Nam”. Tác giả đã làm rõ mối quan hệ giữa thu hồi nợ công và tìm kiếm nguồn tài trợ đối ứng với khoản phải thu. Tuy nhiên, luận văn chưa phản ánh toàn diện nội dung của quản trị dòng tiền trong doanh nghiệp nói chung va doanh nghiệp xây dựng nói riêng.
Luận án “Quản trị dòng tiền của các doanh nghiệp chế biến thực phẩm Việt Nam” của tác giả Đỗ Hồng Nhung 2014 đã đưa ra tiền đề quan trọng để xây dựng mô hình ngna quỹ tối ưu phù hợp với các doanh nghiệp chế biến thực phẩm Việt Nam.