CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1.1 Tổng quan về Quản lý Tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu 1.1 Đơn vị sự nghiệp có thu 1.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Theo nghị định 10/NĐ-CP năm 2006, đơn vị hành chính sự nghiệp là các đơn vị nhận ngân sách của nhà nước để phục vụ các nhiệm vụ của nhà nước, chủ yếu là các hoạt động chính trị, xã hội. Đơn vị sự nghiệp công lập, là đơn vị sự nghiệp do nhà nước thành lập, với chức năng là cung cấp dịch vụ và sản phẩm công ích cho xã hội, được phân biệt rõ ràng với cơ quan hành chính chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Trong hệ thống cơ quan nhà nước thì đơn vị sự nghiệp chiếm một tỷ lệ lớn so với các cơ quan hành chính nhà nước. Vai trò của đơn vị sự nghiệp công trong nền kinh tế và trong đời sống xã hội là vô cùng quan trọng vì những lợi ích mà nó đem lại cho người dân.
Lợi ích đó được chi trả bởi nhà nước hoặc một phần từ người dân, đem lại nguồn thu cho đơn vị. Nguồn thu này là cơ sở hình thành các đơn vị sự nghiệp có thu với cơ chế quản lý tổ chức và tài chính đặc thù. Nói một cách ngắn gọn - Đơn vị sự nghiệp có thu là một loại đơn vị sự nghiệp công , có nguồn thu sự nghiệp, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng. Đơn vị sự nghiệp có thu cung cấp dịch vụ công cho xã hội.
Dịch vụ công là những dịch vụ có đặc tính không loại trừ và không cạnh tranh trong tiêu dùng. Không loại trừ có nghĩa là tất cả mọi người đều có quyền sử dụng và tiêu dùng dịch vụ này, dù người tiêu dùng có trả tiền hay không trả tiền cho dịch vụ đó. Không cạnh tranh nghĩa là việc sử dụng và tiêu dùng của người này không ảnh hưởng đến sự sử dụng và tiêu dùng của người khác, một hay nhiều người cùng tham gia sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 dụng, tiêu dùng thì chất lượng dịch vụ cũng ngang nhau. Ví dụ: Đèn chiếu sáng công cộng, công viên.
Theo nghị định số 31/2005/NĐ-CP của Chính phủ về sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích được xác định là sản phẩm, dịch vụ công ích khi đồng thời đáp ứng các điều kiện sau đây: 1. Là sản phẩm, dịch vụ thiết yếu đối với đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, cộng đồng dân cư của một khu vực lãnh thổ hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh. Việc sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ này theo cơ chế thị trường khó có khả năng bù đắp chi phí. Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng giao kế hoạch, đấu thầu theo giá hoặc phí do nhà nước quy định Các lĩnh vực hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu gồm có giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, văn hóa thể thao, phát thanh truyền hình, môi trường… Tổ chức hành chính Tổ chức sự nghiệp Cơ quan hành Đơn vị sự Tổ chức đoàn Cơ quan an chính nhà nước nghiệp công thể xã hội ninh quốc phòng Quản lý Phục vụ Cung cấp Thực hiện nhà nước quản lý dịch vụ nhiệm vụ nhà nước công công Hình 1.1 VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG TRONG HỆ THỐNG CƠ QUAN NHÀ NƯỚC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp có thu có vai trò tự chủ trong điều hành hoạt động của đơn vị, trong quản lý tài chính và xã hội hóa nguồn lực để phát triển các hoạt động sự nghiệp.
Trong quá trình hoạt động, đơn vị được phép thu một số khoản phí hoặc thu từ các hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ để bù đắp một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động, vừa tạo nguồn tích lũy cho các hoạt động phát triển chung. Mức tự đảm bảo kinh phí của các đơn vị sự nghiệp được tính bằng công thức sau Mức tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên của đơn vị sự nghiệp Theo khả năng đảm bảo kinh phí hoạt động, đơn vị sự nghiệp chia thành 2 nhóm: Nhóm 1-Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động; Nhóm 2 – Đơn vị sự nghiệp có thu, trong đó có đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động (mức tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên dưới 100%) và đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo kinh phí hoạt động (mức tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên trên 100%). Việc phân loại đơn vị sự nghiệp theo quy định trên được ổn định trong thời gian 3 năm. Sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Các loại đơn vị sự nghiệp ĐVSN do ĐVSN có thu ngân sách nhà nước ĐVSN tự ĐVSN tự đảm bảo đảm bảo đảm bảo toàn bộ một phần KP hoạt kinh phí KP hoạt động hoạt động động Hình 1.2 PHÂN LOẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP THEO KHẢ NĂNG ĐẢM BẢO KINH PHÍ HOẠT ĐỘNG 1.3 Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp có thu: Thứ nhất, sản phẩm hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu là những dịch vụ thiết yếu đáp ứng nhu cầu của xã hội mà không ai ngoài nhà nước phải đứng ra đảm nhiệm. Sự tồn tại các tổ chức sự nghiệp là để thực hiện vai trò và chức năng xã hội của nhà nước, nó là một bộ phận của khu vực công, sứ mệnh của nó là phục vụ toàn thể xã hội, vì lợi ích của cộng đồng, mọi công dân đều có cơ hội như nhau được tiếp cận các dịch vụ của nó. Thứ hai, việc cung ứng các dịch vụ công này không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Việc trao đổi dịch vụ công giữa các đơn vị sự nghiệp và các tổ chức, cá nhân không thông qua quan hệ thị trường đầy đủ, nghĩa là nó không giống với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp.
Thứ ba, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu không trực tiếp phục vụ cho quản lý hành chính nhà nước, không mang tính quyền lực pháp lý như hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước. Nó được phân biệt với hoạt động quản lý nhà nước. Thứ tư, đơn vị sự nghiệp có thu có nguồn thu thường xuyên từ hoạt động sự nghiệp mang lại nguồn thu cho ngân sách nhà nước và được tự chủ về mặt tài chính, không phụ thuộc vào cơ chế xin cho như cơ quan hành chính thuần túy. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp có thu Chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp có thu hiện nay được quy định theo nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của chính phủ và thông tư 71/2006/TT-BTC ngày 9/8/2006.
Theo đó quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập. Đơn vị thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm phải là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán. Bản chất của việc trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm thể hiện trên hai mặt: Thứ nhất, đó là quá trình tự do hóa cho khu vực sự nghiệp, giải phóng khu vực này khỏi phần lớn những ràng buộc mang tính chất mệnh lệnh của bộ máy quản lý hành chính. Thứ hai, đồng thời với tự do hóa là quá trình tạo lập các quyền hạn cho loại hình tổ chức sự nghiệp để nó trở thành một thực thể kinh tế độc lập có thể tồn tại và phát triển trong điều kiện cơ chế thị trường.
Mục tiêu của việc trao quyền tự chủ phải thực sự tạo ra được lợi ích cho đơn vị sự nghiệp, cho những cán bộ, nhân viên của nó thông qua sự điều tiết của thị trường. Lợi ích thu được và được hưởng này chính là động lực đối với tổ chức sự nghiệp, đó cũng chính là ý nghĩa thực chất của việc trao quyền tự chủ Cơ chế giám sát đối với quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm thể hiện qua việc các tổ chức sự nghiệp cùng một lúc phải chịu sự điều tiết từ 2 phía: Từ nhà nước và từ cơ chế thị trường. Quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm như thế nào đi nữa, các đơn vị sự nghiệp cũng không thể hoàn toàn tự do hành động; sự tồn tại không tách rời khu vực công và sự điều tiết từ phía khu vực công đối với các tổ chức sự nghiệp là cơ sở cho sự tồn tại của quyền giám sát của nhà nước, của xã hội đối với các tổ chức sự nghiệp. Quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức sự nghiệp công cần phải được hiểu và quy về là quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của người đứng đầu tổ chức.
Và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 cơ chế quản lý đối với tổ chức sự nghiệp dịch vụ công thực tế chủ yếu là cơ chế quản lý đối với người đứng đầu tổ chức.2 Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp và sự nghiệp có thu 1.1 Khái quát về quản lý Thuật ngữ quản lý được giải thích bằng nhiều cách khác nhau và có thể nói là chưa có một định nghĩa nào được tất cả mọi người chấp nhận hoàn toàn. Các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý như sau: - Mary Parker Follett cho rằng “Quản lý là nghệ thuật đạt được mục đích thông qua người khác”. - Fayel: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy”.
Có thể nói, bản chất của quản lý là theo đuổi năng suất, hiệu quả nên đối tượng quản lý không chỉ có con người mà còn bao gồm tài chính, vật chất.