Chương 1: Tổng quan lý thuyết và thực tiễn về hệ thống c¸c chØ tiªu thèng kª Chương 2: Ph©n tÝch thùc tr¹ng ¸p dụng hệ thống chỉ tiªu thống kª trong hoạt động quản lý SXKD than tại Tập đoàn CN Than- Kho¸ng sản Việt Nam Ch¬ng 3: Hoµn thiÖn hÖ thèng c¸c chØ tiªu thống kª nhằm n©ng cao hiệu quả hoạt động quản lý sản xuất kinh doanh than ¸p dụng trong Tập đoàn C«ng nghiệp Than- Kho¸ng sản Việt Nam LuËn v¨n ®îc hoµn thµnh t¹i khoa Qu¶n trÞ kinh doanh, Trêng §¹i häc Bach Khoa Hà nội. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ thùc hiÖn luËn v¨n, t¸c gi¶ ®· nhËn ®îc sù híng dÉn tËn t×nh cña TS. Nghiªm Sỹ Thương - khoa Kinh tÕ vµ qu¶n trÞ kinh doanh, trêng §¹i häc Bach khoa Hà nội. §ång thêi t¸c gi¶ còng nhËn ®îc sù gióp ®ì rÊt nhiÖt t×nh, nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« gi¸o trong khoa Kinh tÕ vµ qu¶n trÞ kinh doanh, Viện sau §¹i häc trêng §¹i häc Bach khoa Hà nội vµ cña l·nh ®¹o TËp ®oµn C«ng nghiÖp Than – Kho¸ng s¶n ViÖt Nam nhÊt lµ phßng Thèng kª- Ban KÕ to¸n thèng kª- TKV.
T¸c gi¶ xin ch©n thµnh c¸m ¬n sù gióp ®ì vµ c¸c ý kiÕn ®ãng gãp cña tËp thÓ c¸c thÇy c« gi¸o Trêng §¹i häc Bach khoa Hà nội chÊt trong qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu vµ hoµn thµnh kho¸ häc còng nh hoµn thµnh quyÓn luËn v¨n nµy. T¸c gi¶ còng xin ®îc c¸m ¬n ch©n thµnh c¸c nhµ khoa häc, nh÷ng t¸c gi¶ ®i tríc ®· cho phÐp sö dông, kÕ thõa nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu; c¸c chuyªn gia kinh doanh than cña TËp ®oµn TKV vµ c¸c ®¬n vÞ trùc thuéc ®· tham gia, gãp ý, gióp ®ì vµ ñng hé t¸c gi¶ ®Ó hoµn thµnh luËn v¨n nµy. 5 Ch¬ng 1 Tæng quan lý thuyÕt vµ thùc tiÔn vÒ hÖ thèng c¸c chØ tiªu thèng kª trong ho¹t ®éng S¶n xuÊt kinh doanh 1. Tæng quan lý thuyÕt vÒ hÖ thèng c¸c chØ tiªu thèng kª trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh 1.
Vai trß quan träng cña hÖ thèng c¸c chØ tiªu thèng kª trong c«ng t¸c qu¶n lý vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch x©y dùng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ë níc ta 1. Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ hÖ thèng chØ tiªu thèng kª Ngµy nay, thèng kª lµ mét trong nh÷ng c«ng cô qu¶n lý vÜ m« quan träng, cã vai trß cung cÊp c¸c th«ng tin thèng kª trung thùc, kh¸ch quan, chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ kÞp thêi phôc vô c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ níc trong viÖc ®¸nh gi¸, dù b¸o t×nh h×nh, ho¹ch ®Þnh chiÕn lîc, chÝnh s¸ch, x©y dùng quy ho¹ch, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi ng¾n h¹n vµ dµi h¹n, ®¸p øng nhu cÇu th«ng tin thèng kª cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n kh¸c. Con sè thèng kª còng lµ c¬ së quan träng ®Ó kiÓm ®iÓm, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch, quy ho¹ch, chiÕn lîc vµ c¸c chÝnh s¸ch ®ã. HiÖn nay, ViÖt Nam rÊt coi träng c«ng t¸c thèng kª, ®Æc biÖt lµ c«ng t¸c x©y dùng, hoµn thiÖn vµ ®æi míi hÖ thèng chØ tiªu thèng kª kinh tÕ-x· héi.
HÖ thèng chØ tiªu thèng kª ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ nguån lùc cña nÒn kinh tÕ, ho¹t ®éng cña thÞ trêng, cña liªn doanh liªn kÕt, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trong c¸c ngµnh kinh tÕ, hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, thu nhËp vµ ®êi sèng d©n c, thu nhËp cña Nhµ níc. Bªn c¹nh ®ã, th«ng qua hÖ thèng chØ tiªu thèng kª gióp cho c¸c doanh nghiÖp cã c¸i nh×n cô thÓ h¬n vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ, tõ ®ã ®¸nh gi¸ ®îc chÝnh x¸c t×nh h×nh ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ m×nh, tõ ®ã x¸c ®Þnh vµ ph¸t huy nh÷ng mÆt m¹nh cña ®¬n vÞ ®ång thêi xem xÐt vµ kh¾c phôc nh÷ng mÆt cßn yÕu kÐm. ë tÇm quèc gia, tæ chøc thèng kª nhµ níc cã chøc n¨ng vµ nhiÖm vô ph¶n ¸nh to¸n bé qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi th«ng qua viÖc theo dâi, tæng hîp, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ c¸c nh©n tè cÊu thµnh tæng thÓ ®ã mét c¸ch liªn tôc, khoa häc vµ 6 kh¸ch quan. Tuy vËy, thèng kª kh«ng chØ ®¬n thuÇn m« t¶ hoÆc chôp ¶nh mét c¸ch ®¬n gi¶n, còng kh«ng thÓ ®i s©u tÝnh to¸n tÊt c¶ nh÷ng g× n»m trong gãc ®é quan s¸t cña nã mµ kh«ng cã sù lùa chän nµo, tr¸i l¹i, thèng kª lùa chän nh÷ng thùc tÕ ®Æc trng, ®iÓn h×nh vµ quan träng nhÊt cña qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi.
Hay nãi cô thÓ h¬n lµ thèng kª lùa chän ra mét hÖ thèng c¸c chØ tiªu thèng kª ë tÇm quèc gia vµ ®i kÌm theo ®ã lµ nh÷ng quy ®Þnh vÒ tªn gäi, ph¹m vi, ph¬ng ph¸p tÝnh, kÓ c¶ quy ®Þnh thèng nhÊt biÓu mÉu b¸o c¸o, ph©n c«ng ®¬n vÞ tù chÞu tr¸ch nhiÖm thu thËp, tæng hîp b¸o c¸o c¸c chØ tiªu thèng kª. HÖ thèng chØ tiªu thèng kª (System of statistical indicators) lµ tËp hîp nh÷ng chØ tiªu thèng kª nh»m ph¶n ¸nh b¶n chÊt cña lÜnh vùc nghiªn cøu. HÖ thèng chØ tiªu thèng kª do c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ban hµnh. Trong thèng kª kinh tÕ - x· héi cã nhiÒu lo¹i hÖ thèng chØ tiªu thèng kª: hÖ thèng chØ tiªu thèng kª cña tõng ngµnh, tõng lÜnh vùc vµ hÖ thèng chØ tiªu thèng kª quèc gia hoÆc chung cho nhiÒu lÜnh vùc, v.
HÖ thèng chØ tiªu thèng kª quèc gia chung cho nhiÒu lÜnh vùc lµ hÖ thèng chØ tiªu cã ph¹m vi réng, ph¶n ¸nh t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi chñ yÕu cña ®Êt níc hoÆc vÒ c¸c mÆt s¶n xuÊt vËt chÊt, dÞch vô, ®êi sèng v¨n hãa, x· héi. Nh vËy, ta cã thÓ thÊy r»ng hÖ thèng chØ tiªu thèng kª bao gåm c¸c nhãm chØ tiªu thèng kª. Mçi nhãm chØ tiªu bao gåm c¸c chØ tiªu thèng kª cô thÓ. C¸c chØ tiªu thèng kª ®îc x©y dùng trªn c¬ së nhu cÇu th«ng tin cho ho¹t ®éng qu¶n lý Nhµ níc cña c¸c cÊp, cña doanh nghiÖp, c¸c tæ chøc.
HÖ thèng chØ tiªu lµ mét tËp hîp c¸c chØ tiªu qua ®ã cã thÓ ph¶n ¸nh ®îc ®Çy ®ñ c¸c mÆt, c¸c tÝnh chÊt quan träng nhÊt cña tõng bé phËn, tõng yÕu tè cÊu thµnh tæng thÓ. Víi nh÷ng môc ®Ých nghiªn cøu kh¸c nhau, hÖ thèng chØ tiªu ®îc cÊu thµnh tõ c¸c nhãm chØ tiªu t¬ng øng. HÖ thèng chØ tiªu cã t¸c dông lîng ho¸ c¸c mÆt quan träng nhÊt, c¬ cÊu kh¸ch quan vµ mèi liªn hÖ c¬ b¶n nhÊt cña ®èi tîng nghiªn cøu, tõ ®ã ®a ra nh÷ng kÕt luËn thÝch hîp. HÖ thèng chØ tiªu thèng kª cña mçi níc ®îc x©y dùng phï hîp víi yªu cÇu cña lý thuyÕt hÖ thèng, yªu cÇu so s¸nh quèc tÕ, tÝnh hiÖn ®¹i, tÝnh hiÖu qu¶ vµ tÝnh kh¶ thi.
7 HÖ thèng chØ tiªu thèng kª quèc gia lµ tËp hîp nh÷ng chØ tiªu thèng kª ph¶n ¸nh t×nh h×nh kinh tÕ- x· héi chñ yÕu cña ®Êt níc ®Ó thu thËp th«ng tin thèng kª ph¶n ¸nh trong tõng thêi kú nh»m ®¸p øng yªu cÇu ®¸nh gi¸, ph©n tÝch thùc tr¹ng kinh tÕ- x· héi thêi kú ®ã vµ dù b¸o t×nh h×nh, x©y dùng, ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong thêi kú tiÕp theo. HÖ thèng chØ tiªu thèng kª quèc gia lµ c¬ së ®Ó ph©n c«ng, phèi hîp viÖc thu thËp, tæng hîp, ph©n tÝch vµ c«ng bè th«ng tin thèng kª, x©y dùng ch¬ng tr×nh ®iÒu tra thèng kª quèc gia, x©y dùng chÕ ®é b¸o c¸o thèng kª tæng hîp vµ chÕ ®é b¸o c¸o thèng kª c¬ së. HÖ thèng chØ tiªu Thèng kª Quèc gia lµ x¬ng sèng cña ho¹t ®éng thèng kª vµ bé m¸y thèng kª Nhµ níc, mét mÆt thÓ hiÖn yªu cÇu c¬ b¶n nhÊt, cÊp thiÕt nhÊt cña x· héi ®èi víi c«ng t¸c thèng kª, mÆt kh¸c, lµm c¨n cø cho viÖc x©y dùng c¸c chÕ ®é b¸o c¸o thèng kª tæng hîp, ch¬ng tr×nh ®iÒu tra thèng kª quèc gia, chÕ ®é b¸o c¸o thèng kª c¬ së vµ sù ph©n c«ng, ph©n nhiÖm ttong thu thËp, tæng hîp vµ c«ng bè sè liÖu thèng kª. HÖ thèng chØ tiªu thèng kª quèc gia míi nhÊt cña ViÖt Nam ®îc ban hµnh theo QuyÕt ®Þnh sè 305/2005/Q§-TTg ngµy 24/11/2005 cña Thñ tíng ChÝnh phñ gåm 274 chØ tiªu, chia thµnh 24 nhãm kh¸c nhau.
ChØ tiªu thèng kª (Statistical indicator) lµ tiªu chÝ mµ biÓu hiÖn b»ng sè cña nã ph¶n ¸nh quy m«, tèc ®é ph¸t triÓn, c¬ cÊu, quan hÖ tû lÖ cña hiÖn tîng kinh tÕ - x· héi trong ®iÒu kiÖn kh«ng gian vµ thêi gian cô thÓ. Mçi chØ tiªu thèng kª ®Òu g¾n víi mét ®¬n vÞ ®o lêng vµ ph¬ng ph¸p tÝnh cô thÓ. VÝ dô: Tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam n¨m 2008 ®¹t 62,7 tØ USD t¨ng 29,1% so víi n¨m 2007; s¶n lîng l¬ng thùc cã h¹t c¶ níc n¨m 2002 lµ 36,9 triÖu tÊn, s¶n lîng than xuÊt khÈu n¨m 2009 cña TËp ®oµn than Kho¸ng s¶n ViÖt Nam lµ 24,3 triÖu tÊn,. - Theo néi dung ph¶n ¸nh, cã chØ tiªu khèi lîng vµ chØ tiªu chÊt lîng: • ChØ tiªu khèi lîng ph¶n ¸nh quy m«, khèi lîng cña hiÖn tîng nghiªn cøu.
• ChØ tiªu chÊt lîng ph¶n ¸nh c¸c ®Æc ®iÓm vÒ mÆt chÊt cña hiÖn tîng nghiªn cøu. Tuy nhiªn, sù ph©n biÖt gi÷a hai lo¹i chØ tiªu trªn ®©y chØ cã ý nghÜa t¬ng ®èi. 8 - Theo h×nh thøc biÓu hiÖn, cã chØ tiªu hiÖn vËt vµ chØ tiªu gi¸ trÞ: • ChØ tiªu hiÖn vËt biÓu hiÖn b»ng ®¬n vÞ tù nhiªn. VÝ dô: sè lîng m¸y mãc tÝnh b»ng c¸i, s¶n lîng l¬ng thùc tÝnh b»ng tÊn,.
hoÆc ®¬n vÞ ®o lêng quy íc nh: v¶i tÝnh b»ng mÐt, níc m¾m tÝnh b»ng lÝt,v. • ChØ tiªu gi¸ trÞ biÓu hiÖn b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ §ång ViÖt Nam, ngoµi ra cßn ®îc tÝnh b»ng ngo¹i tÖ nh §« la Mü, Euro,. VÝ dô: gi¸ trÞ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, doanh thu tiªu thô s¶n phÈm ®îc tÝnh b»ng §ång ViÖt Nam (ngh×n ®ång, triÖu ®ång,.); kim ng¹ch xuÊt, nhËp khÈu ®îc tÝnh b»ng ®«la Mü(USD). - Theo ®Æc ®iÓm vÒ thêi gian, cã chØ tiªu thêi ®iÓm vµ chØ tiªu thêi kú: • ChØ tiªu thêi ®iÓm ph¶n ¸nh quy m« cña hiÖn tîng nghiªn cøu t¹i mét thêi ®iÓm.
V× vËy, quy m« cña hiÖn tîng nghiªn cøu kh«ng phô thuéc vµo ®é dµi thêi gian nghiªn cøu. • ChØ tiªu thêi kú ph¶n ¸nh quy m« cña hiÖn tîng nghiªn cøu trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh. V× vËy, quy m« cña hiÖn tîng nghiªn cøu phô thuéc vµo ®é dµi thêi gian nghiªn cøu. Th«ng tin thèng kª ®ãng mét vai trß hÕt søc quan träng 1.
Vai trß quan träng cña hÖ thèng c¸c chØ tiªu thèng kª trong c«ng t¸c qu¶n lý vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch x©y dùng ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ë níc ta HÖ thèng chØ tiªu thèng kª ®îc x©y dùng vµ ban hµnh thùc hiÖn cã vai trß hÕt søc to lín trong c«ng cuéc ®æi míi vµ ph¸t triÓn ®Êt níc héi nhËp nÒn kinh tÕ quèc tÕ.