mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất Chƣơng 2. Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện Thủy Nguyên - thành phố Hải Phòng Chƣơng 3. Giải pháp nâng cao kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất 8 Chƣơng 1 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT 1.
Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Để hiểu khái niệm về thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, trƣớc tiên ta tìm hiểu khái niệm về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và tái định cƣ. Theo từ điển tiếng Việt, bồi thƣờng là sự đền đáp lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tƣơng xứng.Thiệt hại có thể bao gồm cả thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần [24]. Trong lĩnh vực pháp luật, trách nhiệm bồi thƣờng đƣợc đặt ra khi một chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho chủ thể khác trong xã hội.
Khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hay vì mục đích phát triển kinh tế xã hội thì việc thu hồi đất này gây thiệt hại cho một số chủ thể nhƣng không do lỗi của ngƣời sử dụng đất mà vì mục đích chung phát triển kinh tế - xã hội. Theo Khoản 6 Điều 4 Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất” [21]. Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai sửa đổi năm 2018 thì: “Bồi thƣờng về đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho ngƣời sử dụng đất” [22]. 9 Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ, tạo điều kiện cho ngƣời có đất bị thu hồi ổn định đời sống sản xuất, vƣợt qua khó khăn khi bị Nhà nƣớc thu hồi đất.
Tại Điều 17 Nghị định 47/2014/NĐ – CP ngày 15/05/2014 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ, các khoản hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất bao gồm hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cƣ đối với trƣờng hợp thu hồi đất ở, hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trƣờng hợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cƣ, đất vƣờn, ao không đƣợc công nhận là đất ở và hỗ trợ khác. Tái định cƣ là việc bố trí chỗ ở mới, ổn định cho ngƣời bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở. Theo quy định của pháp luật thì khu tái định cƣ phải đƣợc xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo đủ điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành tại Việt Nam, tái định cƣ là việc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho ngƣời bị nhà nƣớc thu hồi đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống [22].
Đối tƣợng tái định cƣ khi bị thu hồi đất là các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất ở hoặc phần diện tích còn lại sau thu hồi ít hơn hạn mức giao đất ở mới tại địa phƣơng, trừ trƣờng hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu cầu tái định cƣ. Theo Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai năm 2018 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” [20]. Tuy nhiên, khái niệm này cũng chƣa đầy đủ và xúc tích nên trong Luật Đất đai năm 2018, tại Khoản 14 Điều 3 đã giải thích một cách bao quát 10 hơn nhƣ sau: “Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” [22]. Nhƣ vậy, Luật Đất đai năm 2018 đã làm rõ hơn mục đích cơ bản trong chính sách việc hỗ trợ của Nhà nƣớc cho ngƣời dân thu hồi đất nông nghiệp.
Hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất là việc nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất bị thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. Khái niệm th c hiện pháp lu t Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích mà các chủ thể pháp luật bằng hành vi của mình thực hiện các quy định pháp luật về việc nào đó trong thực tế đời sống. Thực hiện pháp luật bằng cách tuân thủ pháp luật, thi hành và áp dụng pháp luật. Thực hiện pháp luật gồm việc tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật.
Trong đó, mỗi hoạt động trong thực hiện pháp luật đều có nội hàm và tính chất riêng. - Tuân thủ pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật không thực hiện hành vi xử sự mà pháp luật cấm. Ví dụ những việc cán bộ, công chức không đƣợc làm theo quy định của Luật cán bộ, công chức,. - Thi hành pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật chủ động thực hiện các nghĩa vụ mà pháp luật quy định.
Ví dụ nhƣ nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất. - Sử dụng pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật thực hiện các quyền của mình do pháp luật quy định. Ví dụ, trong bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ nhà nƣớc có quyền thu hồi đất khi ngƣời dân sử dụng đất trái pháp luật; các tổ chức, cá nhân ngƣời dân sử dụng đất có quyền đƣợc bồi thƣờng khi bị thu hồi đất. Khi họ có quyền gì 11 thì họ thực hiện quyền đó và trách nhiệm của cơ quan chức năng là đảm bảo để các quyền đó đƣợc thực hiện đúng và đầy đủ, - Áp dụng pháp luật là việc các cơ quan nhà nƣớc, cán bộ, công chức nhà nƣớc có thẩm quyền thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn do pháp luật quy định.
Ví dụ nhƣ trong lĩnh vực này, cá nhân, tổ chức sử dụng đất đã đƣợc nhận tiền, nhận đất đền bù mới nhƣng không bàn giao đất cũ. Sau khi pháp luật đã đƣa ra các chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ đƣợc hoạch định, chính sách đó cần đƣợc thực hiện trong cuộc sống. Đây là giai đoạn quan trọng trong quá trình thực hiện pháp luật, nhằm biến chính sách mà pháp luật đề ra thành những hoạt động cụ thể và đạt kết quả trên thực tế. Các cơ quan nhà nƣớc, trƣớc hết bộ máy hành chính là ngƣời chủ yếu đề xuất các phƣơng án chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ, cũng đồng thời là ngƣời tổ chức thực hiện pháp luật.
Nói tóm lại, thực hiện pháp luật bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ là quá trình thông qua việc tổ chức và triển khai các hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà pháp luật đã đề ra. Từ những khái niệm trên, có thể hiểu pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ là hệ thống, quan điểm, chủ trƣơng, biện pháp của nhà nƣớc nhằm thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu của hoạt động bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ. Có thể hiểu rằng thực hiện pháp luật bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc thực hiện, chấp hành pháp luật về các quy định, các chính sách về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ; đó là một khâu hợp thành chu trình, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ thành hiện thực đối với các đối tƣợng bị Nhà nƣớc thu hồi đất nhằm đạt đƣợc mục đích theo định hƣớng. Đặc điểm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Đặc điểm của pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp Pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp chịu sự ảnh hƣởng, chi phối bởi hình thức sở hữu toàn dân về đất bởi Nhà nƣớc có quyền phân bổ, điều chỉnh đất đai cho các mục tiêu kinh tế, xã hội.
Bên cạnh đó cũng chính với vai trò là chủ sở hữu đại diện duy nhất đối với đất đai, nên để tránh sự lạm quyền, độc quyền, tùy tiện trong thu hồi và bồi thƣờng khi thu hồi đất. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất có đặc điểm sau: hứ nhất, s đa dạng về tổ chức: Bao gồm cả tổ chức, cá nhân khu v c công và ngoài khu v c công. Việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất thể hiện sự đa dạng, nó áp dụng đối với cả các tổ chức, cả cá nhân. Áp dụng với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cƣ bị thu hồi đất ở, đát sản xuất và thiệt hại tài sản trên đất bị thu hồi cả khi phải di chuyển hay không phải di chuyển chỗ ở.
hứ hai, phạm vi và nội dung đa dạng. Việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất có phạm vi rộng, nó áp dụng cho việc bồi thƣờng thiệt hại, hỗ trợ di dân và tái định cƣ của mọi cá nhân, tổ chức trên địa bàn nƣớc ta.