CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1. Khái niệm nâng cao hiệu quả hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện 1. Khái niệm về hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện 1. Về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất “Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra”.
(Nguyễn Như Ý, Từ điển tiếng Việt thông dụng, Nxb. Giáo dục, Hà Nội 2001, tr. “Bồi thường nghĩa là đền bù bằng tiền những thiệt hại về vật chất và tinh thần mà mình phải chịu trách nhiệm”. (Viện ngôn ngữ học (2006), Từ điển tiếng Việt, NXB.
“Bồi thường là bù đắp những thiệt hại về vật chất, tinh thần do mình gây ra cho người khác do không thực hiện nghĩa vụ, thực hiện chậm, thực hiện không đầy đủ một nghĩa vụ dân sự hoặc do vi phạm pháp luật”. (Viện khoa học pháp lý (1999), Từ điển Luật học, NXB. Từ điển Bách khoa, tr. Có thể thấy, bồi thường là sự đền trả lại những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng.
Trong quá trình GPMB, bồi thường là một phần quan trọng trong chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước THĐ, tuy nhiên, bồi thường khi Nhà nước THĐ xảy ra khi Nhà nước thực hiện THĐ nhưng không phải là một hành vi trái pháp luật. Tại khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền SDĐ đối với diện tích đất thu hồi cho người SDĐ. Tại khoản 5, Điều 3, Luật Đất đai 2024 quy định: Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền SDĐ của diện tích đất thu hồi cho người có đất thu hồi. Từ các quy định trên có thể hiểu, bồi thường khi Nhà nước THĐ là việc Nhà nước 10 trả lại những giá trị, thiệt hại hợp lý về đất và tài sản gắn liền trên đất cho người có đất bị thu hồi để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển KT-XH vì lợi ích quốc gia, công cộng theo quy định pháp luật.
Về công tác hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất “Hỗ trợ là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào” (Viện ngôn ngữ học (2006), Từ điển tiếng Việt, NXB. “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”. (Quốc hội, 1987, 1993, 2003, 2013, Luật Đất đai, Hà Nội) Khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai 2013 quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước THĐ là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống sản xuất và phát triển. Khoản 24, Điều 3, Luật Đất đai 2024 quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước THĐ là chính sách của Nhà nước nhằm trợ giúp cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển ngoài các khoản đã bồi thường theo quy định của Luật này Mặc dù có sự khác nhau về khái niệm hỗ trợ giữa hai lần quy định tại Luật đất đai năm 2013 và Luật Đất đai năm 2024, tuy nhiên, về bản chất hỗ trợ khi Nhà nước THĐ có thể hiểu là việc Nhà nước giúp đỡ cho người SDĐ để giảm bớt khó khăn khi đất bị thu hồi.
Có nhiều hình thức hỗ trợ và đây là khoản khác với bồi thường, được Nhà nước đảm bảo thực hiện đối với cả những trường hợp đất và tài sản trên đất không đủ điều kiện để bồi thường. Về công tác tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất “Tái định cư là đến một nơi nhất định để sinh sống lần thứ hai”. (Nguyễn Như Ý, Từ điển tiếng Việt thông dụng, Nxb. Giáo dục, Hà Nội 2001, tr.
“Tái định cư là ổn định nơi ở trở lại, xây dựng lại (Viện ngôn ngữ học (2006), Từ điển tiếng Việt, NXB. Trước khi Luật Đất đai 2024 được ban hành vẫn chưa có quy định cụ thể nào về 11 tái định cư, tuy nhiên qua các quy định về tái định cư khi Nhà nước THĐ có thể hiểu “tái định cư” là việc bố trí chỗ ở mới hoặc trả chi phí cho người có đất bị thu hồi mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở”. Đến nay, khi Luật Đất đai 2024 chính thức được ban hành đã quy định tái định cư là việc “Nhà nước thực hiện bồi thường bằng đất ở hoặc bằng nhà ở tại khu tái định cư hoặc địa điểm khác phù hợp cho người có đất thu hồi hoặc hỗ trợ bằng giao đất ở, nhà ở tái định cư cho người không đủ điều kiện bồi thường về đất ở theo quy định của Luật này nhưng không còn chỗ ở nào khác”. Khái niệm hiệu quả hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện Hiệu quả hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước THĐ ở cấp huyện được đánh giá dựa trên khả năng đảm bảo quyền lợi của người dân bị THĐ, đồng thời thúc đẩy tiến độ và chất lượng các dự án phát triển KT-XH.
Theo Luật Đất đai năm 2024, việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải đảm bảo người dân có chỗ ở và cuộc sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Khái niệm nâng cao hiệu quả hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện Nâng cao hiệu quả hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước THĐ trên địa bàn cấp huyện là một quá trình cải thiện, tối ưu hóa các chính sách, biện pháp và quy trình để đảm bảo quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi, đồng thời thúc đẩy tiến độ và chất lượng các dự án phát triển KT-XH. Theo Điều 91, Điều 93, Điều 94 của Luật Đất đai năm 2024, việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải đảm bảo người dân có chỗ ở mới và đời sống của họ không thấp hơn, thậm chí còn tốt hơn nơi ở cũ. Điều này đặt ra yêu cầu cao về sự công khai, minh bạch trong quá trình xác định giá trị tài sản, bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo tính công bằng trong các quyết định bồi thường.
Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần thực hiện đầy đủ các quy trình công 12 khai thông tin, xác định giá trị tài sản gắn liền với đất sát với giá trị thị trường, và hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi nghề nghiệp cũng như tạo ra các cơ hội việc làm ổn định. Bên cạnh đó, việc xây dựng các khu tái định cư có cơ sở hạ tầng đầy đủ, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cơ bản là một yếu tố quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng của quá trình tái định cư, giúp người dân ổn định cuộc sống và hòa nhập vào cộng đồng mới. Hình thức và quy trình thực hiện hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện 1. Hình thức thực hiện hoạt động bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn cấp huyện 1.
Hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Tùy thuộc vào tình hình cụ thể ở mỗi địa phương mà khi Nhà nước THĐ người có đất thu hồi sẽ được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, hoặc bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp có thẩm quyền quy định (trong trường hợp địa phương không đủ quỹ đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất đã thu hồi). Tuy nhiên, để tạo thuận lợi cho người dân có đất thu hồi cũng như giúp các địa phương linh hoạt hơn khi thực hiện bồi thường về đất, Luật Đất đai 2024 đã mở rộng thêm hai hình thức là bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng với đất bị thu hồi hoặc bằng nhà ở (nếu người có đất bị thu hồi có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ nhà ở). Điều này khác so với Luật Đất đai 2013 khi chỉ bồi thường bằng nhà ở nếu như người dân không còn đất ở hoặc nhà nào khác cùng xã, phường, thị trấn. Hình thức hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Tùy vào từng điều kiện cụ thể của người có đất thu hồi và loại đất Nhà nước thực hiện thu hồi mà các hoạt động hỗ trợ khi Nhà nước THĐ sẽ được địa phương áp dụng đồng thời với hoạt động bồi thường về đất nhằm hỗ trợ, giúp đỡ người dân khắc phục khó khăn, hạn chế bớt các thiệt hại mà quá trình THĐ, GPMB gây ra.
Theo đó, các hình thức hỗ trợ bao gồm: - Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất: Căn cứ vào diện tích đất thu hồi, số nhân 13 khẩu của HGĐ và điều kiện cụ thể tại địa phương mà cơ quan có thẩm quyền sẽ quy định mức hỗ trợ phù hợp. - Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm (đối với trường hợp THĐ nông nghiệp của HGĐ, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, THĐ ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của HGĐ, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở); - Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp THĐ ở của HGĐ, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở: HGĐ, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận đất ở, nhà ở tái định cư mà số tiền được bồi thường về đất nhỏ hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu thì được hỗ trợ khoản chênh lệch giữa giá trị suất tái định cư tối thiểu và số tiền được bồi thường về đất. Trường hợp người có đất thu hồi tự lo được chỗ ở sẽ được nhận thêm khoản tiền hỗ trợ theo quy định. Ngoài các khoản hỗ trợ trên, Luật Đất đai 2024 hiện đã bổ sung thêm các khoản hỗ trợ khác, gồm: hỗ trợ di dời vật nuôi và hỗ trợ để tháo dỡ, phá dỡ, di dời đối với tài sản gắn liền với đất là phần công trình xây dựng theo giấy phép xây dựng có thời hạn theo pháp luật về xây dựng mà đến thời điểm THĐ giấy phép đã hết thời hạn.