Nghiên Cứu Giải Pháp Nâng Cao Độ Êm Dịu Của Ô Tô Khách Bằng Mô Phỏng Tính Năng Dao Động

Nghiên cứu giải pháp nâng cao độ êm dịu cho ô tô khách qua mô phỏng dao động trên phần mềm Matlab Simulink, tối ưu hóa trải nghiệm lái.

• Tác giả: Hồ Nhật Thiên Bảo
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công Nghệ Kỹ Thuật Ô Tô
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Giải Pháp Nâng Cao Độ Êm Dịu Của Ô Tô Khách Bằng Mô Phỏng Tính Năng Dao Động Trên Phần Mềm MATLAB/SIMULINK
• Loại tài liệu: Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài
• 0.3. Lý do chọn đề tài
• 0.4. Mục tiêu đề tài
• 0.5. Cách tiếp cận, Phương pháp nghiên cứu, Phạm vi nghiên cứu
• 0.5.1. Cách tiếp cận
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DAO ĐỘNG Ô TÔ
• 1.1. Dao động ô tô và các ảnh hưởng của nó
• 1.1.1. Dao động ô tô
• 1.1.2. Các nguồn gây dao động ô tô
• 1.1.3. Ảnh hưởng của dao động đối với ô tô, đường giao thông và cơ thể con người
• 1.2. Chỉ tiêu đánh giá độ êm dịu chuyển động
• 1.2.1. Giới thiệu tiêu chuẩn về độ êm dịu của Việt Nam
• 1.2.1.1. Chỉ tiêu về tần số dao động
• 1.2.1.2. Chỉ tiêu về gia tốc rung động
• 1.3. Giới thiệu về HUYNDAI COUNTY
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT THIẾT LẬP HỆ PHƯƠNG TRÌNH DAO ĐỘNG Ô TÔ
• 2.1. Khái niệm về các thành phần trong hệ phương trình dao động
• 2.1.1. Khối lượng được treo m
• 2.1.2. Khối lượng không được treo m
• 2.1.3. Hệ thống treo
• 2.2. Các mô hình dao động tương đương của ô tô
• 2.3. Hàm kích động từ mặt đường
• 2.4. Hệ phương trình vi phân mô tả mô hình dao động liên kết
• 2.5. Bố trí chung và thông số kỹ thuật của ô tô khách Huyndai County
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT DAO ĐỘNG Ô TÔ VẬN TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG MATLAB-SIMULINK
• 3.1. Giới thiệu Matlab/Simulink
• 3.2. Tính toán dao động ô tô với thiết kế nguyên thủy
• 3.2.1. Thông số tính toán
• 3.3. Thiết lập mô hình mô phỏng dao động ô tô bằng Matlab/Simulink
• 3.3.1. Sơ đồ tổng thể mô phỏng dao động ô tô bằng Matlab/Simulink
• 3.3.2. Sơ đồ mô phỏng dao động cầu trước
• 3.3.3. Sơ đồ mô phỏng dao động cầu sau
• 3.3.4. Sơ đồ mô phỏng dao động thân xe
• 3.3.5. Thông số mặt đường và nhập dữ liệu matlab
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO ĐỘ ÊM DỊU
• 4.1. Các phương pháp nâng cao độ êm dịu của ô tô
• 4.1.1. Hệ thống treo chủ động, bán chủ động
• 4.1.2. Hệ thống treo khí nén
• 4.1.3. Thay đổi các thông số của các phần tử hệ thống treo
• 4.2. Chọn lại các thông số của hệ thống treo
• 4.3. Kiểm nghiệm thông số mới trên Simulink
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục hình ảnh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Độ Êm Dịu Ô Tô Khách Giới Thiệu Tầm Quan Trọng

Độ êm dịu của ô tô khách là yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến sự thoải mái của hành khách và hiệu quả vận hành. Dao động trên xe không chỉ gây khó chịu mà còn có thể dẫn đến say xe, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sức khỏe. Việc nâng cao độ êm dịu không chỉ là cải thiện trải nghiệm người dùng mà còn là nâng cao giá trị thương hiệu và khả năng cạnh tranh của các nhà sản xuất ô tô. Các yếu tố như độ rung xe khách, chất lượng hệ thống treo và động lực học ô tô khách đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo chuyến đi êm ái. Nghiên cứu của M.Vinogradove và Andreva Ganania đã chỉ ra ảnh hưởng của rung động đến sức khỏe, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát dao động trên xe khách. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp nâng cao độ êm dịu là vô cùng cần thiết.

1.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Độ Êm Dịu Ô Tô Khách

Nhiều yếu tố tác động đến độ êm dịu của ô tô khách, bao gồm chất lượng mặt đường, thiết kế hệ thống treo, đặc tính lốp xe, và phân bố tải trọng. Dao động ô tô do các yếu tố này gây ra có thể được phân tích và giảm thiểu thông qua các phương pháp mô phỏng và thử nghiệm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng mấp mô mặt đường là nguồn kích thích chính gây ra dao động trên xe. Việc hiểu rõ các yếu tố này là bước đầu tiên để tìm ra các giải pháp tối ưu hóa độ êm dịu.

1.2. Tiêu Chí Đánh Giá Chất Lượng Chuyển Động Xe Khách

Các tiêu chí đánh giá độ êm dịu thường bao gồm gia tốc rung động, tần số dao động, và độ dịch chuyển của thân xe. Tiêu chuẩn Việt Nam quy định các chỉ số về tần số và gia tốc rung động cho phép. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này đảm bảo chất lượng chuyển động xe khách và sự thoải mái cho hành khách. Các phương pháp đo lường và phân tích dao động cần được thực hiện để đánh giá chính xác độ êm dịu của xe.

II. Thách Thức Trong Nâng Cao Độ Êm Dịu Vấn Đề Giải Pháp

Việc nâng cao độ êm dịu của ô tô khách đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự cân bằng giữa độ êm dịu và khả năng chịu tải của xe. Hệ thống treo mềm mại có thể cải thiện độ êm dịu, nhưng lại làm giảm khả năng chịu tải. Thêm vào đó, chi phí đầu tư cho các hệ thống treo tiên tiến, như hệ thống treo khí nén hoặc hệ thống treo chủ động, cũng là một rào cản lớn. Các giải pháp cần phải đảm bảo tính hiệu quả về mặt kỹ thuật và kinh tế. Mô phỏng bằng MATLAB Simulink mô phỏng ô tô là một công cụ hiệu quả để đánh giá và tối ưu hóa các giải pháp nâng cao độ êm dịu.

2.1. Khó Khăn Khi Cải Thiện Hệ Thống Treo Ô Tô Khách Truyền Thống

Hệ thống treo truyền thống thường có những hạn chế về khả năng điều chỉnh độ cứng và giảm chấn. Việc cải thiện độ êm dịu bằng cách thay đổi các thông số của hệ thống treo truyền thống có thể dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn, như giảm độ ổn định hoặc tăng độ nghiêng của xe. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc phát triển các hệ thống treo tiên tiến có khả năng tự điều chỉnh để đáp ứng với các điều kiện vận hành khác nhau.

2.2. Ảnh Hưởng Của Độ Rung Xe Khách Đến Sức Khỏe Hành Khách

Độ rung xe khách có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho hành khách, từ say xe và mệt mỏi đến các bệnh về cột sống và thần kinh. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tần số rung động và biên độ dao động có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người. Việc giảm thiểu độ rung là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của hành khách và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải.

III. Mô Phỏng Độ Êm Dịu Xe Khách Bằng MATLAB Simulink Cách Thực Hiện

Sử dụng MATLAB Simulink mô phỏng ô tô là một phương pháp hiệu quả để phân tích và đánh giá độ êm dịu của ô tô khách. Quá trình mô phỏng bao gồm việc xây dựng mô hình toán học của xe, nhập các thông số kỹ thuật và điều kiện vận hành, và chạy mô phỏng để thu thập dữ liệu về dao động. Dữ liệu này sau đó được phân tích để đánh giá độ êm dịu và xác định các giải pháp cải thiện. Phần mềm mô phỏng ô tô này cho phép các kỹ sư thử nghiệm các thiết kế khác nhau mà không cần phải chế tạo và thử nghiệm trên xe thực tế, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

3.1. Xây Dựng Mô Hình Toán Học Ô Tô Khách Trong Simulink

Việc xây dựng mô hình toán học ô tô khách trong Simulink bao gồm việc mô tả các thành phần chính của xe, như thân xe, hệ thống treo, lốp xe, và hệ thống lái. Các phương trình vi phân mô tả động lực học của xe được sử dụng để mô phỏng chuyển động của xe. Mô hình cần phải đủ chi tiết để phản ánh chính xác các đặc tính dao động của xe.

3.2. Nhập Thông Số Và Điều Kiện Vận Hành Vào MATLAB Simulink Mô Phỏng Ô Tô

Sau khi xây dựng mô hình, các thông số kỹ thuật của xe, như khối lượng, độ cứng của lò xo, và hệ số giảm chấn, cần được nhập vào Simulink. Các điều kiện vận hành, như tốc độ xe, loại mặt đường, và tải trọng, cũng cần được xác định. Việc nhập dữ liệu chính xác là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả mô phỏng.

3.3. Phân Tích Kết Quả Mô Phỏng Độ Êm Dịu Xe Khách

Kết quả mô phỏng thường được thể hiện dưới dạng các biểu đồ về gia tốc, vận tốc, và độ dịch chuyển của thân xe. Các biểu đồ này được phân tích để đánh giá độ êm dịu và xác định các tần số dao động chính. Các thông số như kiểm soát rung động ô tô khách cần được đánh giá một cách có hệ thống để đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả.

IV. Thiết Kế Hệ Thống Treo Ô Tô Khách Phương Pháp Tối Ưu Hóa

Thiết kế hệ thống treo ô tô khách là yếu tố quan trọng trong việc cải thiện độ êm dịu. Các phương pháp tối ưu hóa hệ thống treo bao gồm việc điều chỉnh các thông số của lò xo và giảm chấn, sử dụng hệ thống treo khí nén, và áp dụng các hệ thống treo chủ động hoặc bán chủ động. Mục tiêu là giảm thiểu dao động của thân xe và cải thiện sự thoải mái cho hành khách. Các công cụ mô phỏng như MATLAB Simulink giúp các kỹ sư đánh giá và so sánh các thiết kế khác nhau.

4.1. Điều Chỉnh Thông Số Lò Xo Và Giảm Chấn Hệ Thống Treo Ô Tô Khách

Việc điều chỉnh độ cứng của lò xo và hệ số giảm chấn có thể ảnh hưởng đáng kể đến độ êm dịu. Lò xo mềm mại có thể cải thiện độ êm dịu, nhưng lại làm giảm khả năng chịu tải. Giảm chấn hiệu quả có thể giảm thiểu dao động, nhưng lại làm tăng độ cứng của hệ thống treo. Việc tìm ra sự cân bằng tối ưu là rất quan trọng.

4.2. Ứng Dụng Hệ Thống Treo Khí Nén Để Nâng Cao Độ Êm Dịu

Hệ thống treo khí nén có khả năng tự điều chỉnh độ cứng và chiều cao của xe, giúp cải thiện độ êm dịu và khả năng vượt địa hình. Hệ thống này có thể điều chỉnh độ cứng của lò xo khí tùy thuộc vào tải trọng và điều kiện đường xá, giúp duy trì độ êm dịu ổn định.

4.3. Sử Dụng Điều Khiển Giảm Xóc Bán Chủ Động Ô Tô Để Kiểm Soát Dao Động

Điều khiển giảm xóc bán chủ động ô tô sử dụng các cảm biến và bộ điều khiển để điều chỉnh lực giảm chấn tùy thuộc vào điều kiện vận hành. Hệ thống này có thể cải thiện độ êm dịu và độ ổn định của xe một cách hiệu quả. Các thuật toán điều khiển tiên tiến có thể giảm thiểu dao động và cải thiện sự thoải mái cho hành khách.

V. Ứng Dụng Thực Tế Kết Quả Nghiên Cứu Nâng Cao Độ Êm Dịu

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao độ êm dịu có thể cải thiện đáng kể sự thoải mái cho hành khách và hiệu quả vận hành. Ví dụ, việc thay đổi các thông số của hệ thống treo trên xe Huyndai County đã giúp giảm gia tốc rung động và cải thiện độ êm dịu. Các kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng của ô tô khách sản xuất trong nước. Các kết quả từ phân tích dao động ô tô khách có thể giúp các nhà sản xuất đưa ra những quyết định chính xác và hiệu quả trong quá trình thiết kế và sản xuất.

5.1. Cải Thiện Độ Êm Dịu Ô Tô Khách Huyndai County Bằng Mô Phỏng

Nghiên cứu đã sử dụng MATLAB Simulink để mô phỏng độ êm dịu xe khách Huyndai County và tìm ra các thông số hệ thống treo tối ưu. Kết quả mô phỏng cho thấy rằng việc điều chỉnh độ cứng của lò xo và hệ số giảm chấn có thể cải thiện đáng kể độ êm dịu của xe.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Giải Pháp Nâng Cao Độ Êm Dịu

Các giải pháp nâng cao độ êm dịu cần được đánh giá một cách khách quan và khoa học. Các phương pháp đánh giá bao gồm đo lường gia tốc rung động, thực hiện các thử nghiệm lái xe, và thu thập phản hồi từ hành khách. Việc đánh giá hiệu quả giúp các nhà sản xuất xác định các giải pháp tốt nhất để cải thiện chất lượng của xe.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Độ Êm Dịu Ô Tô

Nghiên cứu về nâng cao độ êm dịu ô tô khách bằng mô phỏng MATLAB Simulink đã mang lại những kết quả khả quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hướng nghiên cứu cần được tiếp tục khám phá, như việc phát triển các hệ thống treo thông minh có khả năng tự học và thích nghi với các điều kiện vận hành khác nhau. Việc tích hợp các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo và internet vạn vật, có thể giúp cải thiện đáng kể độ êm dịu và an toàn của ô tô khách. Nghiên cứu về mô hình hóa hệ thống treo ô tô khách cũng là một hướng đi quan trọng để tối ưu hóa thiết kế và hiệu suất.

6.1. Phát Triển Hệ Thống Treo Thông Minh Ô Tô Khách

Hệ thống treo thông minh ô tô khách có khả năng tự học và thích nghi với các điều kiện vận hành khác nhau. Hệ thống này có thể sử dụng các cảm biến và thuật toán trí tuệ nhân tạo để dự đoán và điều chỉnh lực giảm chấn, giúp cải thiện độ êm dịu và an toàn của xe.

6.2. Tích Hợp Công Nghệ Mới Để Kiểm Soát Rung Động Ô Tô Khách

Việc tích hợp các công nghệ mới, như internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI), có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng kiểm soát rung động ô tô khách. Các cảm biến IoT có thể thu thập dữ liệu về điều kiện đường xá và hành vi lái xe, trong khi các thuật toán AI có thể phân tích dữ liệu này và đưa ra các quyết định điều khiển tối ưu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DAO ĐỘNG Ô TÔ 1.1 Dao động ô tô và các ảnh hưởng của nó.1 Dao động ô tô. Ô tô là một hệ dao động cơ học bao gồm nhiều khối lượng có mối liên kết với nhau và nằm trong mối liên hệ chặt chẽ với bề mặt đường có biên dạng phức tạp. Trong lý thuyết ôtô khi nghiên cứu dao động ôtô thường giả thiết là khối lượng của ôtô là tập trung, đợc chia làm hai phần đợc treo và không được treo. Dao động của phần đọc treo là dao động phức tạp và có thể xem là tập hợp một số dao động đơn giản.

Khi đó phần đợc treo có thể thực hiện đồng thời 3 dịch chuyển tịnh tiến theo các trục toạ độ OX, OY, OZ và 3 dịch chuyển góc xung quanh các trục này. Trong đó, dịch chuyển tịnh tiến theo phương trục OZ và dịch chuyển góc tương đối xung quanh trục OY (lắc dọc), OX (lắc ngang) là có ảnh hưởng nhiều nhất tới độ êm dịu chuyển động và độ an toàn chuyển động của ôtô. Các giá trị tần số, dịch chuyển, vận tốc dịch chuyển và gia tốc dịch chuyển của các khối lượng khác nhau trên ôtô được xác định bởi các đặc trưng về khối lượng của chúng, các đặc tính của các phần tử hệ thống treo, cũng như chế độ vận tốc chuyển động của ô tô và đặc trưng của biên dạng mặt đường 1. Các nguồn gây dao động ô tô.

Đối với một cơ hệ bất kỳ, nguồn kích thích dao động có hai dạng là các kích thích động học và kích thích lực học. Trên ôtô có nhiều nguồn gây ra dao động của ô tô: - Độ lệch tâm và hình dạng không đồng đều của bánh xe, độ không cần bằng của các bánh xe và các chi tiết quay của động cơ, hệ thống truyền lực. - Các ngoại lực xuất hiện trong quá trình chuyển động của ôtô khi tăng tốc, khi phanh, khi quay vòng. - Các mấp mô bề mặt đường Cho đến nay mấp mô biên dạng đường vẫn được coi là nguồn chính gây ra dao động ô tô.

Các mấp mô biến dạng đường là kích động động học từ mặt đường, có thể mô tả bằng nhiều cách: 6 - Mô tả bằng các hàm xác định thường là các mấp mô dạng xung hoặc mấp mô có dạng hàm điều hoà. - Mấp mô biên dạng đường mô tả bằng hàm ngẫu nhiên của chiều cao nhấp nhô theo chiều dài đường. Việc nghiên cứu dao động của ô tô bằng mô hình ở giai đoạn phát triển mô hình thì hai nhóm kích động đơn và tuần hoàn là hợp lý vì tín hiệu vào là tường minh cho phép quản lý tín hiệu ra của mô hình. Khi nghiên cứu dao động ôtô dưới tác dụng của đường ở một vài loại đường, ở một vài khu vực cụ thể, nhất thiết phải đo đạc về đường và nhất thiết phải sự dụng hàm ngẫu nhiên.

Ảnh hưởng của dao động đối với ô tô, đường giao thông và cơ thể con người Dao động ô tô ảnh hưởng xấu đến con người, hàng hoá chuyên chở trên xe, đến khả năng làm việc và độ bền của các cụm, các cơ cấu tổng thành trên xe. Ảnh hưởng của dao động lên cơ thể con người. Khi ô tô chuyển động sinh ra các dao động tác động lên ngời ngồi trên ô tô làm cho cơ thể con ngời vừa thực hiện dao động riêng tắt dần và dao động công bức. Các ảnh hưởng này được đề cập đến trong khái niệm độ êm dịu chuyển động của ôtô.

Lực kích thích tác động lên cơ thể con ngời bằng một trong hai đường truyền : Có thể là tác động vào phần mông (nếu ngồi trên ghế) hoặc tác động vào bàn chân (nếu ngời đó đứng). Ngoài ra đối với người lái còn bị tác động từ vô lăng vào tay người lái. Dao động phức tạp này gây biến đổi tâm sinh lý làm cơ thể mỏi mệt giảm năng suất làm việc gây ảnh hưởng lâu dài lên sức khoẻ. Ảnh hưởng của dao động ô tô đối với cơ thể con ngời phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố : Thời gian tác động, hướng tác động, đặc tính của hàm kích dao động(là ngẫu nghiên, liên tục, gián đoạn có chu kỳ hay không có chu kỳ cũng như các đại lượng đặc trưng cho dao động như: Tần số, biên độ, vận tốc, gia tốc giao động b.

Ảnh hưởng của dao động ô tô đến độ bền xe, đường giao thông độ và an toàn Khi ô tô dao động sẽ phát sinh các tải trọng động tác dụng lên khung vỏ ôtô, lên các cụm, hệ thống và các chi tiết của xe cũng nh bề mặt đường. ảnh hưởng đến độ bền và tuổi thọ của ôtô và đường. Theo số liệu thống kê người ta thấy rằng, khi ôtô vận tải chạy trên 7 đường xấu gồ ghề, so với ôtô cùng loại chạy trên đường tốt bằng phẳng thì vận tốc trung bình giảm khoảng (40+50)%, quãng đường chạy giữa hai kỳ sửa chữa lớn giảm (35+40)%, suất tiêu hao nhiên liệu tăng (50-70)%, năng suất vận chuyển giảm (35+40)%, giá thành vận chuyển tăng (50+60)%. Đối với độ bền chi tiết ô tô thì ảnh hưởng của của dao động được thể hiện một cách rõ rệt.

Khi dao động, gia tốc dao động gây ra các tải trọng quán tính và có thể xẩy ra hiện tượng cộng hưởng làm cho hư hỏng các chi tiết, khung vỏ của xe Dao động của ôtô sẽ gây ra sự thay đổi giá trị phản lực pháp tuyến giữa mặt tiếp xúc của bánh xe với bề mặt đường. Nếu giá trị phản lực pháp tuyến giảm so với trờng hợp tải trọng tĩnh thì sẽ giảm khả năng tiếp nhận các lực dọc (lực kéo, lực phanh) và lực ngang, còn khi giá trị phản lực này tăng lên thì sẽ tăng tải trọng động tác dụng xuống nền đường. Trong quá trình chuyển động xe có thể xảy ra hiện tượng tách bánh (bánh bị nhấc khỏi mặt đường) làm độ an toàn chuyển động giảm vì lúc đó mất khả năng bám của bánh xe với mặt đường. Đối với bánh xe chủ động khi có hiện tượng tách bánh thì công của động cơ lúc này trở thành công vô ích, năng lượng của động cơ không trực tiếp đẩy ô tô chuyển động mà làm bánh xe quay không đều, sau đó bánh xe lại tiếp xúc với mặt đường tạo ra ma sát trượt giữa bánh xe với mặt đường làm mòn lốp, gây ra hiện tượng va đập trong hệ thống truyền lực.

Nếu hiện tượng này xảy ra nhiều và liên tục sẽ làm tăng tiêu hao nhiên liệu, ảnh hưởng đến tính kinh tế.2 Chỉ tiêu đánh giá độ êm dịu chuyển động. Độ êm dịu chuyển động là ảnh hưởng của dao động ôtô đến con người và hàng hoá khi xe chuyển động trên đường. Việc đánh giá độ êm dịu chuyển động là rất khó khăn do phụ thuộc nhiều vào sự cảm nhận chủ quan và sức chịu đựng dao động của con người. Độ êm dịu chuyển động của ôtô có thể hiểu là tập hợp các tính chất đảm bảo hạn chế các tác động ảnh hưởng xấu của dao động tới con người, hàng hoá, đến các kết cấu của ôtô.

Với khái niệm về độ êm dịu chuyển động ở trên, ta thấy: ôtô đảm bảo độ êm dịu chuyển động có nghĩa là các thông số đánh giá độ êm dịu chuyển động của nó nằm trong giới hạn cho phép, theo tiêu chuẩn đánh giá. Để đánh giá độ êm dịu chuyển động, các tổ chức khác nhau trên thế giới đã đưa ra rất nhiều chỉ tiêu, tiêu chuẩn khác nhau. Cơ sở để đưa ra các chỉ tiêu đánh giá độ êm dịu 8 chuyển động ô tô, được dựa trên tác động dao động của con người khi đi bộ, một dạng chuyển động quen thuộc của con người từ nhỏ với đầy đủ các đặc trưng về tần số, gia tốc dao động. Có thể xem các chỉ số dao động của con người ngồi trên ô tô khi chuyển động, không vượt quá các giá trị của các chỉ số dao động khi đi bộ thì độ êm dịu của ô tô là chấp nhận được.

Các tiêu chí đánh giá độ êm dịu gồm: - Tần số dao động riêng; - Gia tốc dao động; - Lượng dao động (VDV); - Lượng dao động tới hạn (eVDV). Tần số dao động riêng là tiêu chí đánh giá dao động phụ thuộc vào thông số kết cấu của hệ thống treo. Tần số này được đo trong phép thử dao động tắt dần theo quy chuẩn QCVN 09:2015/BGTVT. Gia tốc bình phương trung bình (aw) được sử dụng làm tiêu chí đánh giá độ êm dịu, được tính theo công thức sau: 1 𝑇 2 𝑎𝑤 = √ ∫0 𝑎𝑤 (𝑡)𝑑𝑡 𝑇 (1) Trong đó: aw(t) - Gia tốc theo thời gian, tác động đến người ngồi, (m/s2) T - Thời gian tác động, (s).

Lượng dao động VDV (Vibration Dose Value) là giá trị tính theo lũy thừa bậc bốn của gia tốc, do đó sẽ nhạy hơn so với gia tốc bình phương trung bình tính theo lũy thừa bậc hai. VDV là tiêu chí đánh giá độ êm dịu có tính đến thời gian tác động, đánh giá mức độ cảm nhận của người ngồi trên xe. Giá trị VDV có đơn vị (m/s1,75), được xác định theo công thức sau: 𝑇 4 VDV = (∫0 𝑎𝑤 (𝑡)𝑑𝑡)1/4 (2) 9 Lượng dao động tới hạn eVDV (Estimated Vibration Dose Value) được tính theo công thức sau: eVDV= 1,4awT1/4 (3) Lượng dao động tới hạn eVDV là giá trị đặc trưng cho mức ảnh hưởng của dao động đối với người ngồi, có tính đến thời gian tác động (tích lũy dao động). Theo ISO 2631- 1,với thời gian T=8h mức giới hạn của eVDV là 17.Với mức giới hạn này, khi gia tốc tăng lên (VD: đi trên các mặt đường xấu hơn), cần phải giảm thời gian tác động (thời gian đi xe) để đảm bảo sức khỏe cho người đi xe).3 Giới thiệu tiêu chuẩn về độ êm dịu của Việt Nam.1 Chỉ tiêu về tần số dao động Tần số dao động là chỉ tiêu đầu tiên để đánh giá độ êm dịu chuyển động của ô tô.

Giá trị cho phép tần số dao động riêng ô tô, được xác định theo tần số dao động của người đi bộ (khoảng 60-90 lần/phút). Do đó, đối với xe khách chỉ tiêu về tần số riêng là : f=1-1.5Hz (f:tần số riêng ôtô) Đây là chỉ tiêu rất quan trọng, giá trị này ứng với dao động chính của ô tô do hệ thống treo gây ra.2 Chỉ tiêu về gia tốc rung động Theo TCVN 6964-1:2001: phản ứng của cơ thể con người đối với những mức rung động khác nhau phụ thuộc vào trọng số gia tốc aw như bảng 1.315 m/𝑠 2 Không có cảm giác khó chịu 0.63 m/𝑠 2 Có cảm giác chút ít về sự không thoải mái 0.5 m/𝑠 2 - 1 m/𝑠 2 Khá là không thoải mái 0.