Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Phân tích TCDN trong hoạt động tín dụng của NHTM 1. Khái niệm về phân tích TCDN Phân tích tài chính doanh nghiệp là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép thu thập, xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó. Phân tích TCDN được các nhà quản lý bắt đầu chú ý từ cuối thế kỷ XIX khi nền kinh tế thị trường bước vào giai đoạn phát triển.
Từ đầu thế kỷ XX đến nay, cùng với sự phát triển chung và xu hướng hội nhập, toàn cầu hóa nền kinh tế quốc tế, các mối quan hệ kinh tế ngày càng đa dạng và phức tạp đòi hỏi các nhà quản lý phải sử dụng thông tin một cách đa dạng, đầy đủ, chính xác và hợp lý từ nhiều khía cạnh về tình hình TCDN thì vai trò của phân tích TCDN ngày càng có vị trí quan trọng hơn. Mục tiêu hoạt động của phần lớn các doanh nghiệp là tối đa hoá lợi nhuận và vươn xa hơn nữa là gia tăng các giá trị của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp không hoạt động kinh doanh một cách đơn lẻ mà đòi hỏi phải có quan hệ chặt chẽ với các nhà đầu tư, các cơ quan quản lý nhà nước, các đối tác, khách hàng, các chủ nợ và đặc biệt là quan hệ với các NHTM. Các nhà đầu tư hiện hành hay tiềm năng khi quyết định đầu tư vốn vào doanh nghiệp rất quan tâm đến khả năng sinh lời trên đồng vốn đầu tư và mức rủi ro khi đầu tư vốn.
Trong khi đó các chủ nợ nói chung, các NHTM nói riêng lại quan tâm đến khả năng trả gốc và lãi của doanh nghiệp có quan hệ tín dụng. Các cơ quan quản lý nhà nước lại quan tâm đến tình hình hoạt động của doanh nghiệp để 4 đưa ra các chính sách kinh tế - tài chính phù hợp, sao cho các doanh nghiệp phát triển đúng hướng và thực hiện tốt nghĩa vụ đối với nhà nước. Nhìn chung, các nhà quản trị doanh nghiệp và các bên có liên quan đến doanh nghiệp đều muốn biết tình hình tài chính của doanh nghiệp như thế nào, cơ cấu vốn, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán… Để có câu trả lời cho các vấn đề nêu trên họ phải thực hiện hoạt động phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp. Phân tích TCDN là yêu cầu không thể thiếu đối với các nhà quản trị, các nhà đầu tư, các chủ nợ, các NHTM và cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể khác trong việc đưa ra các quyết định kinh tế với các mục đích khác nhau mà họ quan tâm.
Tầm quan trọng của phân tích TCDN trong hoạt động tín dụng của NHTM Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ với nhau. Do đó, chỉ có thể phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp mới đánh giá đầy đủ và sâu sắc mọi hoạt động kinh tế trong trạng thái vận động và phát triển không ngừng của chúng. Phân tích TCDN mà trọng tâm là phân tích báo cáo tài chính và các hệ số tài chính sẽ giúp người sử dụng thông tin từ các góc độ khác nhau có thể đánh giá được toàn diện, tổng hợp, khái quát và cũng có thể xem xét một cách cụ thể về tình hình TCDN để nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức, phán đoán, dự báo và đưa ra các quyết định tài chính, quyết định tài trợ kịp thời, đúng đắn. Các NHTM khi phân tích TCDN, họ quan tâm đến các vấn đề cụ thể như sau: Khi tài trợ cho doanh nghiệp thì mối quan tâm đầu tiên của ngân hàng là khả năng thanh toán, việc đảm bảo hoàn trả nợ trong hiện tại và tương lai của doanh nghiệp.
Họ chỉ có thể nhận biết được điều này qua hoạt động phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp, trong đó trọng tâm là quan tâm đến các hệ số về khả năng thanh khoản, số lượng vốn chủ sở hữu, việc sử dụng nguồn vốn, khả năng sinh lời và đánh giá mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Tuy nhiên, tuỳ theo từng 5 loại hình tài trợ là ngắn hạn hay dài hạn mà việc phân tích TCDN của NHTM hướng đến các mục tiêu khác nhau. Nếu là khoản vay ngắn hạn thì NHTM quan tâm đến khả năng tạo doanh thu, khả năng tạo tiền, khả năng thanh toán ngay và những ứng phó của doanh nghiệp đối với các món nợ ngắn hạn khi đến hạn trả là mối quan tâm hàng đầu. Còn nếu khoản vay dài hạn thì NHTM phải dự đoán và tin tưởng vào khả năng sinh lời của doanh nghiệp cả ở hiện tại và tương lai để đảm bảo hoàn trả cả vốn và lãi vay.
Phân tích tài chính là cơ sở khoa học để dự đoán và ra quyết định cho vay hay từ chối cho vay một cách đúng đắn và khoa học để có thể mang lại hiệu quả kinh doanh tín dụng cao nhất, hạn chế được rủi ro tín dụng ở mức thấp nhất. Phân tích TCDN trong hoạt động tín dụng của NHTM là việc phân tích các chỉ số tài chính, xu hướng biến động về tình hình tài chính của doanh nghiệp vay vốn trong điều kiện môi trường kinh tế cụ thể, đối chiếu so sánh với các hệ số chung của ngành, của doanh nghiệp cùng loại hình nhằm đưa ra kết luận cuối cùng là tình hình tài chính hiện tại của doanh nghiệp có lành mạnh hay không, xu hướng về tình hình tài chính trong tương lai của doanh nghiệp như thế nào, những rủi ro tiềm ẩn đối với doanh nghiệp là gì để có quyết định cho vay hay không cho vay phù hợp với yêu cầu đảm bảo an toàn vốn vay, tránh rủi ro cho ngân hàng. Qua phân tích TCDN vay vốn, NHTM sẽ xác định được khả năng và thiện chí của người vay vốn trong quá trình hoàn trả vốn vay. Qua đó, cũng giúp NHTM xác định những tình huống có thể dẫn đến rủi ro trong hoạt động tín dụng để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra trong tương lai.
Bên cạnh đó, việc phân tích TCDN vay vốn cũng giúp cho ngân hàng có các quyết định cho vay hay không cho vay phù hợp với quy chế, quy định cho vay của ngành ngân hàng ban hành và xu thế phát triển của nền kinh tế. Như vậy, phân tích TCDN vay vốn trong hoạt động tín dụng của NHTM có vai trò rất quan trọng, thể hiện ở những điểm cụ thể như sau: 6 Thứ nhất: Phân tích TCDN vay vốn trong hoạt động tín dụng của các NHTM sẽ hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng cho vay của NHTM. Chất lượng khoản vay phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động phân tích TCDN vay vốn. Nếu phân tích đúng, đầy đủ và chính xác, NHTM sẽ xác định được nhu cầu vốn vay thực sự của doanh nghiệp, xác định được tính khả thi, hiệu quả, khả năng tạo doanh thu, dòng tiền của phương án kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ đó có thể đưa ra những quyết định cho vay đảm bảo thu hồi vốn đầy đủ cả gốc và lãi, giảm thiểu rủi ro góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng tín dụng. Thứ hai: Phân tích TCDN vay vốn là cơ sở để ngân hàng xây dựng một chính sách khách hàng hợp lý. Qua phân tích, đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp sẽ giúp NHTM xác định được vị thế thực sự của doanh nghiệp trong lĩnh vực đang hoạt động. Qua các hệ số tài chính trong quá trình phân tích sẽ cho thấy quy mô, hiệu quả và tình trạng tài chính của doanh nghiệp.
Trên cơ sở so sánh các chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp với các doanh nghiệp khác trong ngành, các doanh nghiệp cùng quy mô và trên cùng địa bàn sẽ giúp NHTM xác định được điểm mạnh, điểm yếu, lợi thế so sánh của từng doanh nghiệp. Từ đó, NHTM có thể đưa ra các quyết định tài trợ vốn đúng đắn, hiệu quả. Đồng thời xác định rõ lợi thế và tiềm năng của những nhóm khách hàng doanh nghiệp để áp dụng một chính sách khách hàng hợp lý. Doanh nghiệp có tình hình tài chính lành mạnh, có tiềm năng phát triển tốt, khả năng bảo đảm an toàn vốn vay cao, mang lại hiệu quả lớn hơn cho ngân hàng trong hiện tại và cả tương lai sẽ được áp dụng một chính sách ưu tiên hơn như ưu đãi về lãi suất, về phí, về tỷ giá.
Với chính sách phân loại khách hàng cụ thể như vậy, sẽ vừa khuyến khích doanh nghiệp mở rộng hoạt động kinh doanh, vừa đảm bảo giữ vững được các khách hàng truyền thống. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng có thể tư vấn cho khách hàng về những điều chỉnh hợp lý trong phương án kinh doanh, dự án đầu tư hoặc chỉ ra hướng đầu tư mới cho khách hàng. Qua đó sẽ củng cố và tăng cường mối quan hệ bền chặt, mật thiết, hai bên cùng có lợi giữa ngân hàng và khách hàng vay vốn. Đây là một điều hết sức cần thiết trong hoạt động của các NHTM, nhất là trong điều kiện cạnh tranh gay gắt như hiện nay.
7 Như vậy, phân tích TCDN vay vốn không chỉ cần thiết đối với ngân hàng cho vay mà nó còn là đòi hỏi khách quan của sự phát triển kinh tế. Thông qua việc thực hiện phân tích TCDN vay vốn một cách khách quan và khoa học, các NHTM sẽ có các quyết định cho vay hợp lý, phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế. Qua đó, nguồn lực của xã hội được phân bổ một cách hợp lý, tránh được hiện tượng đầu tư tràn lan, không hiệu quả dẫn đến mất cân đối cho toàn bộ nền kinh tế, góp phần thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển nhanh, mạnh và bền vững. Quy trình phân tích TCDN trong hoạt động tín dụng của NHTM 1.1 Thu thập và kiểm tra thông tin Phân tích TCDN có thể sử dụng mọi nguồn thông tin liên quan có thể lý giải và chứng minh thực trạng tài chính của doanh nghiệp và dự đoán được xu hướng, các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp trong tương lai.
Do đó, khối lượng thông tin sử dụng trong quá trình phân tích là tương đối lớn.