Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Một số khái niệm liên quan 1. Giảng viên Đại học Đến nay có nhiều cách tiếp cận khác nhau khi định nghĩa về Giảng viên đại học, cho dù cách tiếp cận nào cũng đều chung quan điểm mô tả về những người hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học. Cụ thể như: “Giảng viên đại học là một nhà khoa học chân chính.
Cho nên, phẩm chất trí tuệ là yêu cầu rất cao đối với người giảng viên. Từ chất sáng tạo đó biểu hiện trong năng lực hoạt động giảng dạy, trong hoạt động nghiên cứu khoa học và trong toàn bộ quá trình sáng tạo để hình thành nên toàn bộ nhân cách sáng tạo của một con người - sản phẩm cần thiết và tất yếu của quá trình dạy học. Bởi vậy, hơn bất cứ một nghề nghiệp nào khác, nghề giảng dạy đại học đòi hỏi mỗi giảng viên phải phát huy năng lực sáng tạo của mình một cách cao nhất”.2] “Giảng viên là tên gọi chung cho những người làm công tác giảng dạy ở các trường đại học, cao đẳng, ở các lớp đào tạo, huấn luyện”.83] “Giảng viên là người có chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc đại học, cao đẳng thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường đại học hoặc cao đẳng. Tuy nhiên, cũng có nhà nghiên cứu cho rằng: giảng viên được định nghĩa là nhà giáo, nhà khoa học và nhà cung ứng dịch vụ cộng đồng”.131] Như vậy thông qua các chách tiếp cận như trên, tác giả nhận thấy: giảng viên là một phần của trường đại học có trách nhiệm giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu khoa học đối với sinh viên thuộc bậc đại học và cao đẳng nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người học.
10 Giảng viên là tên gọi chung của người làm công tác giảng dạy ở các trường chuyên nghiệp, các lớp đào tạo, huấn luyện, các trường trên bậc phổ thông. Giảng viên bao gồm các nhà sư phạm được tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sư, giảng viên cao cấp và giáo sư trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học – cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học – cao đẳng ngoài công lập. Giảng viên cơ hữu là giảng viên thuộc biên chế chính thức của nhà trường. Giảng viên thỉnh giảng gồm các giảng viên ở các trường đại học, học viện thỉnh giảng tại trường và giảng viên kiêm chức là cán bộ lãnh đạo các Cục, Vụ, Viên khoa học Thanh tra”.21] Một đặc điểm nữa là trong thời đại ngày nay, người giảng viên phải là một tấm gương sáng về đạo đức, tinh thần tự học tự vươn lên để hoàn thiện mình.
Mỗi giảng viên là một mẫu mực về ý chí học, tự vươn lên để hoàn thiện mình. Mỗi giảng viên là một mẫu mực về ý chí học, về tinh thần nhân ái, nhân văn thương yêu con người, quý trọng con người. Giảng viên đại học có mười một nhiệm vụ chính cần thực hiện bao gồm: + Giảng dạy trình độ cao đẳng, đại học trở lên; hướng dẫn và chấm đồ án, khóa luận tốt nghiệp cao đẳng, đại học; hướng dẫn luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ; chủ trì hoặc tham gia các hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ; + Chủ trì xây dựng kế hoạch, nội dung, chương trình đào tạo của chuyên ngành; đề xuất phương hướng, biện pháp phát triển của ngành hoặc chuyên ngành; + Chủ trì hoặc tham gia biên soạn giáo trình, sách tham khảo, sách chuyên khảo, sách hướng dẫn, biên dịch sách và giáo trình bằng tiếng nước ngoài sang tiếng Việt (sau đây gọi chung là sách phục vụ đào tạo). Chủ động cập nhật thường xuyên những thành tựu khoa học vào việc xây dựng nội 11 dung, chương trình đào tạo; đổi mới phương pháp giảng dạy và phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của sinh viên; + Chủ trì hoặc tham gia thực hiện chương trình, đề tài nghiên cứu khoa học; định hướng nghiên cứu khoa học cho tổ, nhóm chuyên môn; + Chủ trì hoặc tham gia đánh giá các đề án, đề tài nghiên cứu khoa học; trường và trình bày báo cáo khoa học tại các hội nghị, hội thảo khoa học.
Chủ trì hoặc tham gia nghiệm thu và công bố các báo cáo khoa học, các công trình nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm đóng góp vào sự phát triển của bộ môn và chuyên ngành; + Tham gia các hoạt động hợp tác quốc tế và bảo đảm chất lượng giáo dục đại học; + Trường hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học; hướng dẫn sinh viên phương pháp học tập, nghiên cứu có hiệu quả; phát hiện năng lực sở trường của sinh viên để trường đào tạo, bồi dưỡng tài năng; + Trường hoạt động tư vấn khoa học, công nghệ, chuyển giao công nghệ phục vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng và an ninh; + Học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; + Chủ trì hoặc tham gia bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giảng viên theo yêu cầu phát triển chuyên môn, nghiệp vụ của bộ môn hoặc chuyên ngành; + Tham gia công tác quản lý, công tác Đảng, đoàn thể và thực hiện các nhiệm vụ khác được phân công. Đội ngũ giảng viên Đại học Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng, nhiệm vụ hoặc nghề nghiệp, hợp thành lực lượng hoạt động trong hệ thống (tổ chức) và cùng chung một mục đích nhất định.339] Đội ngũ là một tập thể người gắn kết với nhau, cùng chung lý tưởng, mục đích, ràng buộc nhau về vật chất, tinh thần và hoạt động theo một nguyên tắc. 12 Đội ngũ được hiểu chung nhất là tập hợp một số đông người cùng đặc điểm, chức năng hoặc nghề nghiệp được trường thành một lực lượng xã hội cùng thực hiện một mục đích nhất định”.84] Từ các quan điểm trên có thể hiểu: Đội ngũ giảng viên là một khái niệm chỉ một tập hợp gồm nhiều người cùng chức năng, nhiệm vụ làm công tác giảng dạy, nghiên cứu ở các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hoặc tương đương. Nói theo danh xưng hàng ngày thì đội ngũ giảng viên chính là các thầy giáo, cô giáo đang làm công tác giảng dạy, giáo dục và nghiên cứu ở các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hoặc tương đương.
Theo quan điểm của học viên: “Đội ngũ giảng viên là tập hợp những CBGV làm công tác giảng dạy ở các trường đại học, cao đẳng, ở các lớp đào tạo, huấn luyện, thực hiện chức năng và nhiệm vụ của người giảng viên theo quy định tại các cơ sở đào tạo”. Chất lượng đội ngũ giảng viên Đại học Đội ngũ giảng viên là một dạng của nguồn nhân lực, chất lượng của giảng viên cũng chính là chất lượng nguồn nhân lực trong một tổ chức, ở đây chính là cơ sở giáo dục đại học. “Chất lượng nguồn nhân lực (NNL) trong tổ chức được biểu hiện ở hiệu quả của quá trình lao động do lực lượng lao động đó thực hiện. Trong quá trình này, con người thường thực hiện hai chức năng chủ yếu: Một mặt thực hiện những hoạt động theo quy trình có sẵn nhờ những kỹ năng, kỹ xảo đã tích lũy được hoặc đã học tập được qua đào tạo để hoàn thành công việc theo kết quả đã được thiết kế từ trước, mặt khác con người đồng thời thực hiện những chức năng sáng tạo ra kết quả mới, công nghệ mới không dập theo khuôn mẫu định trước.
Ở đây, sự hao phí năng lực thể chất và năng lực tinh thần, tức sự vận dụng trí năng của người lao động phải đạt đến trình độ cao: trình độ tìm kiếm, phát hiện thông tin mới và vật chất hóa nó thành sản phẩm và công nghệ mới”.3-4] 13 Như vậy, chất lượng NNL tiếp cận kinh tế tri thức là nâng cao năng lực thể chất và năng lực tinh thần sáng tạo, tìm kiếm, phát hiện thông tin và vật chất hóa thông tin thành kết quả mới. Do đó, khả năng sáng tạo đổi mới là đặc điểm nổi bật của chất lượng NNL tiếp cận kinh tế tri thức Vì vậy, theo quan điêm của học viên: Chất lượng đội ngũ giảng viên là khái niệm chỉ mức độ một tập hợp các đặc tính vốn có, thể hiện bản chất, đặc trưng cơ bản của nhiều người cùng chức năng, nhiệm vụ làm công tác giảng dạy, nghiên cứu hay còn gọi là các thầy giáo, cô giáo với tư cách là chủ thể của hoạt động giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng hoặc tương đương, đáp ứng các yêu đặt ra của ngành giáo dục trong từng thời kỳ khác nhau. Chất lượng giảng viên tại các cơ sở giáo dục đại học chính là mức độ đáp ứng về khả năng làm việc của giảng viên (Về thể lực, trí lực, tâm lực) so với yêu cầu của công việc cụ thể của cơ sở giáo dục đại học đó. Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Đại học Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay ở các quốc gia, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là điều tất yếu, bởi: Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là do yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa gắn với những phát triển tri thức Do yêu cầu của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa và hội nhập kinh tế khu vực và thế giới.
Do yêu cầu đổi mới khoa học quản lý kinh tế quản trị kinh doanh. Do yêu cầu của sự tồn tại và phát triển của bản thân các trường đại học. Do yêu cầu rút ngắn khoảng cách tụt hậu về trình độ giáo dục đào tạo đại học so với khu vực và thế giới. Việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là điều tất yếu, theo quan điểm của học viên: Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên chính là cải thiện, nâng cao các tiêu chuẩn trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, trình độ ngoại ngữ, tin học, các kỹ năng, kinh nghiệm, thái độ chính trị, đạo đức…của người 14 CBGV.
Chất lượng của đội ngũ giảng viên còn bao hàm tình trạng sức khỏa của người cán bộ, có đủ điểu kiện sức khỏe cho phép đội ngũ CBGV thực hiện nhiệm vụ được giao của tổ chức trong tình hình mới. Nội dung nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học Chất lượng của đội ngũ giảng viên là một trong chín yếu tố cơ bản quyết định chất lượng đào tạo của nhà trường.