CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ Thị trường bán lẻ là một cách nhìn hoàn toàn mới về thị trường tài chính, qua đó, phần đông những người lao động nhỏ lẻ sẽ được tiếp cận với các sản phẩm DVNH, tạo ra một thị trường tiềm năng đa dạng và năng động. Hiện nay, có nhiều khái niệm về DVNH bán lẻ theo nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Ngân hàng bán lẻ thực ra là hoạt động bao trùm tất cả các mặt tác nghiệp của NHTM như tín dụng, các dịch vụ. chứ không chỉ là DVNH. Có lẽ cách nhìn nhận về bán lẻ nên thoáng và đúng nghĩa của nó. Theo WTO, dịch vụ bán lẻ là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ, ngân hàng điện tử.
Đối với các NHTM, dịch vụ bán lẻ giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần, mang lại nguồn thu ổn định và chất lượng cho các ngân hàng. Bên cạnh đó, nó mang lại cơ hội đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ phi ngân hàng, cơ hội bán chéo với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ. Theo từ điển giải nghĩa Tài chính – Đầu tư – Ngân hàng – Kế toán Anh – Việt, Nhà xuất bản khoa học và kinh tế 1999, cho rằng dịch vụ ngân hàng bán lẻ là các dịch vụ ngân hàng được thực hiện với khách hàng là công chúng, thường có quy mô nhỏ và thông qua các chi nhánh nhằm đối lập với dịch vụ ngân hàng bán buôn là dịch vụ ngân hàng dành cho các định chế tài chính và những dịch vụ ngân hàng được cung cấp với số lượng lớn. Như vậy, chúng ta có thể hiểu theo cách phổ biến nhất, dịch vụ bán lẻ là dịch vụ ngân hàng cung cấp các sản phẩm dịch vụ tài chính cho khách hàng là 5 các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Đối tượng sử dụng dịch vụ ngân hàng ngày càng đa dạng cho nên nhu cầu về dịch vụ ngân hàng ngày càng cao. Ngân hàng càng ngày càng phát triển các dịch vụ ngân hàng bán lẻ với mục tiêu cung cấp các dịch vụ đơn giản, dễ thực hiện và thường xuyên, tập trung vào các dịch vụ tiền gửi, cho vay, mở tài khoản thanh toán, mở thẻ và thẻ tín dụng. Dịch vụ bán lẻ là một mảng dịch vụ của ngân hàng bán lẻ; tùy thuộc vào đối tượng khách hàng, cách tiếp cận của khách hàng mà có nhiều quan điểm khác nhau. Thông qua đó có thể tóm tắt về dịch vụ ngân hàng bán lẻ: “ Dịch vụ NHBL là dịch vụ ngân hàng được cung ứng đến từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp các sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện thông tin điện tử viễn thông” - Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu á – AIT 1.
Đặc điểm dịch vụ ngân hàng bán lẻ - Số lượng đối tượng phục vụ cao: Khách hàng của dịch vụ ngân hàng bán lẻ là cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là những đối tượng tiềm năng về mặt số lượng chiếm phần lớn trong nền kinh tế, đem lại doanh thu cao, chắc chắn và ít rủi ro. Bên cạnh đó, các đối tượng này sử dụng đông đảo các sản phẩm dịch vụ nên mang lại cho ngân hàng cơ hội để đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ, đạt hiệu quả kinh doanh tối ưu. Sản phẩm cung ứng cho đối tượng này như tài khoản thanh toán, tiết kiệm, thẻ ngân hàng, thẻ tín dụng, các sản phẩm vay,….
- Quy mô phục vụ lớn: Đối tượng khách hàng là cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ nên giá trị của mỗi lần giao dịch thường không lớn. Nhu cầu của khách hàng cá nhân thường không có tính lặp lại, nhưng với số lượng khách hàng lớn nên tổng nhu cầu của toàn bộ khách hàng cũng rất lớn. Trước nhu cầu của khách hàng, ngân hàng cần xây dựng hệ thống các sản phẩm thích hợp có tính tích hợp và hỗ trợ cao để cung ứng nhiều sản phẩm cho một khách hàng. 6 - Sử dụng công nghệ hiện đại: dịch vụ NHBL chỉ được thực hiện nhờ công nghệ thông tin (CNTT) , cụ thể là: + CNTT là tiền đề quan trọng để lưu giữ và xử lý cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép các giao dịch trực tuyến được thực hiện; + CNTT hỗ trợ triển khai các sản phẩm dịch vụ NHBL tiên tiến như chuyển tiền tự động, huy động vốn và cho vay dân cư dưới nhiều hình thức khác nhau; + Nhờ khả năng trao đổi thông tin tức thời, CNTT góp phần nâng cao hiệu quả của việc quản trị ngân hàng, tạo điều kiện thực hiện mô hình xử lý tập trung các giao dịch có tính chất phân tán như chuyển tiền, giao dịch thẻ, tiết giảm đáng kể chi phí giao dịch; + CNTT có tác dụng tăng cường khả năng quản trị trong ngân hàng, hệ thống quản trị tập trung sẽ cho phép khai thác dữ liệu một cách nhất quán, nhanh chóng, chính xác.
- Khách hàng nhạy cảm: Khách hàng của dịch vụ NHBL rất nhạy cảm với các yếu tố như giá cả, sản phẩm, xúc tiến khuyếch trương, phân phối… Yếu tố con người trong việc tiếp xúc trực tiếp với khách hàng có vai trò quan trọng trong việc tạo ấn tượng với khách hàng, tạo dựng hình ảnh, tạo nên sự khác biệt trong cạnh tranh. - Chi phí hoạt động ban đầu lớn: Khách hàng của dịch vụ NHBL có tiềm năng rất lớn, phân bố không tập trung nên để cung ứng dịch vụ, ngân hàng phải đầu tư lượng vốn ban đầu tương đối lớn như thiết lập hệ thống các chi nhánh, điểm giao dịch, hệ thống thông tin phục vụ cho dịch vụ từ đó phát sinh thêm chi phí về công cụ lao động, đào tạo nhân lực. Mặc dù, chi phí ban đầu lớn nhưng lượng giao dịch nhiều thi chi phí bình quân mỗi giao dịch nhỏ, cho nên dịch vụ NHBL tận dụng được tiết kiệm chi phí nhờ quy mô. - Ổn định và phân tán rủi ro: Nguồn thu dịch vụ NHBL ổn định do lượng khách hàng sử dụng đông đảo.
Mỗi giao dịch của dịch vụ NHBL 7 thường có giá trị nhỏ nên rủi ro thấp, tăng tính an toàn đối với hoạt động của toàn bộ ngân hàng. Để xác định mức độ thực hiện DVNH bán lẻ của một NHTM, các tổ chức tài chính lớn trên thế giới dựa vào các tiêu chí sau: giá trị thương hiệu; hiệu lực tài chính; tính bền vững của nguồn thu; tính rõ ràng trong chiến lược; năng lực bán hàng; năng lực quản lý rủi ro; khả năng tạo sản phẩm; thâm nhập thị trường; đầu tư vào nguồn nhân lực. Đó cũng chính là mục tiêu mà các NHTM Việt Nam cần quan tâm thực sự khi phát triển DVNH bán lẻ của mình. Trong hoạt động bản lẻ của ngân hàng có 3 vấn đề cần quan tâm: - Xây dựng kênh phân phối là mối quan tâm lớn của DVNH bán lẻ, mà đặc trưng là sử dụng hệ thống công nghệ thông qua các phương tiện, các kênh phân phối.
Các NHTM lớn trên thế giới đang thử nghiệm các kỹ năng phân phối đa kênh (multi chanel distribution skills) trong triển khai DVNH bán lẻ. - Xác định khách hàng và nhu cầu của khách hàng qua việc tìm hiểu kẽ hở thị trường, từ đó xây dựng mối liên kết và cơ chế tạo thuận lợi cho giao dịch tài chính. Việc tìm tòi những thị trường chưa khai phá là điều quan trọng, bao gồm khách hàng, loại sản phẩm mà họ cần và kênh phân phối. Vì vậy, với những thị trường mới nổi hoặc đang phát triển, khi mà người dân chưa làm được làm quen nhiều với các DVNH thì tiềm năng của thị trường bán lẻ là vô cùng lớn.
- Kết hợp thương mại và tài chính, các hoạt động tài chính với nhau trong mối liên hệ chung, chú trọng vào các mối liên kết mới như bancassurance, ngân hàng- chứng khoán. Vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1. Đối với nền kinh tế - xã hội - Dịch vụ NHBL góp phần khai thác nguồn lực của nền kinh tế một cách có hiệu quả và góp phần thực thi chính sách tiền tệ quốc gia. Vai trò này thể hiện thông qua việc góp phần đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền tệ trong nền kinh tế, huy động các nguồn lực trong xã hội từ các đối tượng khách hàng 8 là doanh nghiệp vừa và nhỏ, các cá nhân trong xã hội cho quá trình phát triển.
Bên cạnh đó dịch vụ ngân hàng hàng bán lẻ đáp ứng được các nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng số đông trong xã hội nên đã góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh của xã hội. - Để phát triển có hiệu quả các sản phẩm dịch vụ NHBL, buộc NHTM phải ứng dụng công nghệ, đặc biệt công nghệ hiện đại trong các sản phẩm dịch vụ của mình. Chính vì vậy, phát triển dịch vụ NHBL đã góp phần đưa công nghệ vào cuộc sống và giúp các chủ thể trong xã hội quen sử dụng và thích nghi dần với các sản phẩm dịch vụ ngân hàng có ứng dụng công nghệ cao. - Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khách hàng cá nhân khó có điều kiện cạnh tranh về vốn, công nghệ với các doanh nghiệp lớn.
Chính phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ đã hỗ trợ tích cực các đối tượng khách hàng này phát triển thông qua tiếp cận nguồn vốn vay từ ngân hàng, sử dụng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng và nâng cao hiệu quả đầu tư nguồn lực của mình. - Phát triển dịch vụ bán lẻ giúp cho nền kinh tế quản lý và vận hành có hiệu quả hơn khi số đông các hoạt động của các chủ thể kinh tế trong xã hội đều thông qua ngân hàng. - Dịch vụ ngân hàng bán lẻ không chỉ góp phần huy động nguồn lực trong nước cho nền kinh tế mà còn gồm cả nguồn lực từ nước ngoài thông qua hoạt động chi trả kiều hối, chuyển tiền và kinh doanh ngoại tệ. - Đồng thời dịch vụ ngân hàng giúp nâng cao đời sống dân cư, tiếp xúc với hệ thống dịch vụ hiện đại, nhanh chóng, tiết kiệm thời gian cho cả ngân hàng và khách hàng giao dịch .