Tài liệu Kinh tế: Một số giải pháp nâng cao năng lực dạy học thực hành cho

Một số giải pháp nâng cao năng lực dạy học thực hành cho đội ngũ giáo viên trường trung cấp nghề kinh tế kỹ thuật số 1 t phục vụ n

• Tác giả: Phạm Minh Trung
• Người hướng dẫn: TS Phan Quốc Lâm
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Một Số Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Dạy Học Thực Hành Cho Đội Ngũ Giáo Viên Trường Trung Cấp Nghề Kinh Tế - Kỹ Thuật Số 1 Tại Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của năng lực dạy học

Năng lực dạy học là tập hợp các kỹ năng, kiến thức và phẩm chất mà giáo viên cần có để thực hiện hiệu quả công việc giảng dạy. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, nâng cao năng lực giáo viên trở thành nhiệm vụ cấp bách, đặc biệt đối với đội ngũ giáo viên dạy học thực hành tại các trường trung cấp nghề. Những giáo viên có năng lực dạy học cao không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực tiễn cho học viên. Điều này giúp học sinh áp dụng được những gì học vào công việc sau này, nâng cao chất lượng đầu ra và khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

1.1. Định nghĩa năng lực dạy học thực hành

Năng lực dạy học thực hành bao gồm khả năng thiết kế, hướng dẫn và đánh giá các hoạt động thực hành. Giáo viên phải nắm vững kỹ năng kỹ thuật, biết cách sử dụng thiết bị, công cụ và tài liệu hỗ trợ. Họ cần có kỹ năng quản lý lớp học, khả năng giao tiếp hiệu quả và tạo môi trường học tập an toàn cho học viên.

1.2. Vai trò của giáo viên dạy thực hành trong đào tạo nghề

Giáo viên dạy thực hành đóng vai trò cốt lõi trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành kinh tế kỹ thuật. Họ là người trực tiếp hướng dẫn học viên thực hiện các công việc thực tế, giúp students phát triển kỹ năng thực hành cần thiết. Sự chuẩn bị tốt của giáo viên quyết định chất lượng đào tạo và sự sẵn sàng của học viên khi bước vào thị trường lao động.

II. Thực trạng năng lực dạy học hiện nay

Tại các trường trung cấp nghề kinh tế kỹ thuật, thực trạng năng lực đội ngũ giáo viên cho thấy một số điểm yếu cần được cải thiện. Nhiều giáo viên còn gặp khó khăn trong việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, chưa sử dụng hiệu quả các phương pháp dạy học hiện đại. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học chưa đáp ứng đủ nhu cầu, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học thực hành. Ngoài ra, công tác bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên còn chưa được triển khai thường xuyên và có hệ thống.

2.1. Những hạn chế trong phương pháp dạy học

Nhiều giáo viên vẫn áp dụng phương pháp truyền thống, chưa tạo được sự tương tác tích cực với học viên. Kỹ năng dạy học của một số giáo viên chưa phù hợp với yêu cầu của đào tạo nghề hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học thực hành còn hạn chế, khiến bài giảng kém hấp dẫn và hiệu quả.

2.2. Tình trạng quản lý và phát triển nhân lực

Công tác quản lý đội ngũ giáo viên chưa có kế hoạch rõ ràng về phát triển năng lực. Các chương trình đào tạo bồi dưỡng thiếu tính thực tiễn và không đáp ứng nhu cầu thực tế của từng giáo viên. Sự thiếu hụt về tài chính và cơ sở hạ tầng cũng là rào cản lớn trong việc nâng cao năng lực giáo viên.

III. Những giải pháp nâng cao năng lực dạy học

Để nâng cao năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên, cần triển khai một hệ thống các giải pháp toàn diện. Trước tiên, cần tổ chức các khóa đào tạo bồi dưỡng chuyên biệt về phương pháp dạy học hiện đại và kỹ năng thực hành. Thứ hai, cải thiện cơ sở vật chất, đầu tư thiết bị dạy học hiện đại để tạo môi trường học tập tốt hơn. Thứ ba, xây dựng cơ chế khuyến khích giáo viên tham gia các hoạt động học tập suốt đời. Cuối cùng, tăng cường quản lý chất lượng và đánh giá năng lực giáo viên một cách định kỳ.

3.1. Chương trình đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn

Cần xây dựng các khóa học tập trung vào nâng cao kỹ năng dạy học thực hành. Các chương trình nên bao gồm: cập nhật kiến thức kỹ thuật, phương pháp dạy học hiện đại, quản lý lớp học, sử dụng công nghệ thông tin. Giáo viên cần được hỗ trợ để học hỏi từ các đồng nghiệp giỏi, tham gia thực tập tại các doanh nghiệp.

3.2. Cải thiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

Đầu tư vào cơ sở vật chất hiện đại là nền tảng để giáo viên có thể triển khai dạy học hiệu quả. Cần mua sắm thiết bị thực hành phù hợp, cập nhật công nghệ mới. Tạo môi trường học tập an toàn, khoa học để giáo viên và học viên có điều kiện làm việc tốt nhất.

IV. Vai trò của quản lý và định hướng phát triển

Công tác quản lý nhân lực và phát triển năng lực giáo viên cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển của nhà trường. Các cấp lãnh đạo phải xây dựng kế hoạch rõ ràng, cấp nguồn lực đầy đủ và tạo chính sách khuyến khích cho giáo viên. Cần thực hiện đánh giá định kỳ năng lực dạy học để phát hiện những cải thiện cần thiết. Phải tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của nâng cao năng lực giáo viên trong cả hệ thống nhà trường và xã hội.

4.1. Xây dựng kế hoạch quản lý và phát triển

Nhà trường cần có kế hoạch phát triển rõ ràng, lâu dài cho từng giáo viên. Thiết lập mục tiêu cụ thể về nâng cao năng lực, xác định các bước cụ thể và thời gian thực hiện. Theo dõi, đánh giá tiến độ định kỳ và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

4.2. Cơ chế khuyến khích và đảm bảo chất lượng

Xây dựng chính sách lương, thưởng công bằng để khuyến khích giáo viên phát triển năng lực. Công nhân rõ thành quả học tập và nâng cao kỹ năng dạy học. Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục thường xuyên, đảm bảo rằng các giáo viên dạy học thực hành đạt chuẩn yêu cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận - kiến nghị, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về năng lực dạy học thực hành của đội ngũ GV Chƣơng 2: Thực trạng về năng lực giảng dạy thực hành của đội ngũ GV trƣờng Trung cÊp nghÒ KT - KT sè 1. Chƣơng 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực giảng dạy thực hành cho đội ngũ giáo viên trƣờng Trung cấp nghề KT - KT số 1. 14 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN VỀ NĂNG LỰC DẠY HỌC THỰC HÀNH Ở ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG CẤP NGHỀ KINH TẾ - KỸ THUẬT S 1 1. MỘT S KHÁI NIỆM 1.

Gi¸o viên Luật giáo dục năm 2005 của nƣớc ta đã có một chƣơng nói về nhà giáo, trong đó quy định “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường hoặc các sở giáo dục khác. Nhà giáo ở các sở giáo dục phổ thông và nhà giáo ở các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (bao gồm THCN và dạy nghề) được gọi là Giáo viên. *Đội ngũ giáo viên Trong thực tế đội ngũ GV ở các trƣờng Trung cÊp nghÒ có 4 loại: - Gi¸o viên dạy lý thuyết chung nhƣ các môn: chính trị, ph¸p luËt, tin häc ngo¹i ng÷,. - Gi¸o viên dạy các môn lý thuyết cơ sở, chuyên ngành - Gi¸o viên dạy thực hành nghề: Là chuyên viên kỹ thuật cao có nghệ thuật sƣ phạm có tâm hồn, đạo đức trong sáng.

Ngoài ra không ngừng học tập nâng cao trình độ, nghiệp vụ chuyên môn, ngoại ngữ, tin học, để hoàn thiện ngƣời GV giảng dạy TH trong thời đại khoa học - công nghệ. - Gi¸o viên dạy cả lý thuyết và thực hành nghề. Thuật ngữ “đội ngũ gi¸o viên” theo từ điển tiếng việt – NXB Đà Nẵng 1998 định nghĩa: “Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông ngƣời cùng chức năng hoặc nghề nghiệp tạo thành một lực lƣợng”. Trong các tổ chức xã hội đội ngũ đƣợc dùng nhƣ: đội ngũ chính trị, đội ngũ công nhân viên chức, đội ngũ giáo viên…đều có gốc xuất phát từ đội ngũ theo thuật ngữ dùng trong quân đội, đó 15 là một khối đông ngƣời đƣợc tổ chức thành một lực lƣợng chiến đấu, lao động hoặc bảo vệ.

Đội ngũ gi¸o viên đƣợc nhiều tác giả nƣớc ngoài quan niệm nhƣ là: “Những chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, họ nắm vững tri thức và hiểu biết dạy học có khả năng cống hiến toàn bộ sức lực và tài năng của mình đối với giáo dục”. Trên cơ sở đó chúng ta có thể hiểu: Đội ngũ gi¸o viên là một tập thể ngƣời có cùng chức năng, nghề nghiệp (nghề dạy học) cấu thành trong một tổ chức và là nguồn nhân lực của tổ chức đó. Đội ngũ gi¸o viên là một tập thể có nhiệm vụ trực tiếp giảng dạy, giáo dục và rèn luyện HS - SV đồng thời chịu sự ràng buộc của những quy tắc hành chính của ngành giáo dục - đào tạo và của nhà nƣớc. Khái niệm về năng lực Thuật ngữ “năng lực” là khả năng đƣợc hình thành hoặc phát triển, cho phép một con ngƣời thành công trong một hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp.

[21, tr, 278, 279] “Năng lực là những đặc điểm tâm lý của nhân cách, là điều kiện chủ quan để thực hiện có hiệu quả một dạng hoạt động nhất định. Năng lực có quan hệ với kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo. Năng lực thể hiện ở tốc độ, chiều sâu, độ cao, tính bền vững và phạm vi ảnh hưởng của kết quả hoạt động ở tính sáng tạo, tính độc đáo của phương pháp hoạt động. Một số năng lực có thể đo được bằng trắc nghiệm”, [28, tr, 326].

Các cấp độ của năng lực: - Năng lực bình thƣờng; - Tài năng; - Thiên tài. Năng lực chung: Năng lực chung: Là năng lực có ở mọi ngƣời bình thƣờng. Đó là năng lực trí tuệ (trí năng), là năng lực cần thiết cho mọi hoạt động, nếu ai đó muốn 16 giỏi một nghề nào thì trƣớc hết phải có năng lực chung. Năng lực chung càng phát triển sớm càng tốt, đây là tiền đề để phát triển năng lực chuyên biệt.

Năng lực chuyên biệt: Năng lực chuyên biệt là sự thể hiện độc đáo các phẩm chất riêng biệt, gắn liền với kỹ năng chuyên môn, nhằm đáp ứng yêu cầu của lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp để đạt hiệu quả cao. Trong xã hội có bao nhiêu nghề thì có bấy nhiêu loại năng lực chuyên biệt: thí dụ nghề giáo viên phải có năng lực sƣ phạm, ngƣời công nhân phải có năng lực kỹ thuật (kỹ năng nghề), ngƣời lãnh đạo phải có năng lực tổ chức, quản lý…Trong lĩnh vực kỹ thuật, năng lực chuyên biệt còn đƣợc gọi là năng lực chuyên môn kỹ thuật để phân biệt với các năng lực của các nghề khác nhƣ: nghề du lịch, văn hoá, nghệ thuật… Để đào tạo một lực lƣợng lao động có năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển CNH, HĐH đất nƣớc, chúng ta cần có một đội ngũ GV dạy nghề có đầy đủ năng lực chung và năng lực chuyên biệt, hay nói cách khác là phải có đội ngũ GVDN giỏi toàn diện. Muốn vậy trƣờng Trung cấp nghề Kinh tế - Kỹ thuật số 1 phải có nhiệm vụ tạo mọi thuận lợi cho đội ngũ GV phát triển năng lực toàn diện, đặc biệt đối với đội ngũ GV dạy học thực hành để việc truyền kiến thức và kỹ năng nghề từ GV tới các thế hệ HS, SV học nghề ngay từ khi còn học tại trƣờng là hết sức quan trọng. Năng lực sƣ phạm kỹ thuật 1.

Khái niệm về năng lực sƣ phạm kỹ thuật (SPKT): Năng lực SPKT là lĩnh vực khoa học sƣ phạm chuyên ngành nghiên cứu các vấn đề, các hiện tƣợng và các quá trình đào tạo nghề nghiệp nhằm tìm hiểu các đặc tính, các mối quan hệ, để phát hiện các quy luật của quá trình đào tạo nghề nghiệp. Đây là năng lực chuyên biệt, đặc trƣng của ngƣời GVDN. Năng lực SPKT là tổ hợp của nhiều năng lực, đặc biệt là năng lực chuyên môn và năng lực sƣ phạm, đây là hai năng lực cơ bản của ngƣời GVDN, nếu 17 thiếu một trong hai năng lực trên thì ngƣời GVDN chƣa đủ năng lực SPKT. Chúng ta không thể sử dụng một ngƣời GV tốt nghiệp đại học sƣ phạm Toán, hay Ngoại ngữ để dạy nghề đƣợc, mặc dù họ có đủ năng lực sƣ phạm nhƣng họ không có năng lực chuyên môn nghề để truyền thụ kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp cho HS, SV.

Cũng nhƣ bất cứ một lĩnh vực nghiên cứu khoa học nào khác, các nghiên cứu về SPKT điều trƣớc hết phải dựa trên những lý luận cơ bản và nền tảng của giáo dục học. Giáo dục học phản ánh những quan điểm giáo dục tiến bộ của các dân tộc và thời đại, những quy luật chung của tự nhiên, xã hội và tƣ duy. Các cơ sở lý luận về hoạt động, tƣ duy kỹ thuật và nhận thức khoa học. Các quan điểm phát triển nguồn nhân lực và các quy luật của quá trình phát triển khoa học - công nghệ là những cơ sở phƣơng pháp luận để nghiên cứu, xây dựng và ứng dụng trong lĩnh vực SPKT.

Từ những phân tích trên ta có khái nịệm: “Năng lực sư phạm kỹ thuật là một tổ hợp các đặc điểm tâm lý của nhân cách nhằm đáp ứng các yêu cầu hoạt động nghề nghiệp, để đào tạo người lao động kỹ thuật của một nghề nào đó đạt chất lượng cao”. Năng lực SPKT là năng lực phức hợp, muốn có đƣợc năng lực SPKT nhất thiết ngƣời GVDN phải đƣợc đào tạo theo mục tiêu và chƣơng trình xác định chuẩn tại các trƣờng SPKT ở đây họ đƣợc đào tạo để hình thành các năng lực cơ bản sau đây: Năng lực chuyên môn nghề: Bất kỳ một nghề nào cũng đòi hỏi ngƣời lao động phải có năng lực chuyên môn (CM) của nghề đó. Nội dung năng lực CM ở từng nghề có sự khác nhau, nhƣng cấu trúc năng lực CM của mọi nghề đều giống nhau. Năng lực CM nghề là năng lực quan trọng nhất của ngƣời GVDN, muốn trở thành ngƣời GVDN nhất thiết phải có năng lực này.

Đây là tiêu chuẩn đầu tiên để tuyển chọn GVDN và đây cũng là yếu tố để phân biệt 18 giữa GVDN với GV của các ngành nghề khác.Trên cơ sở phân tích Dacum, ngƣời ta đã xây dựng đƣợc cấu trúc của năng lực chuyên môn nghề nhƣ sau: - Năng lực nắm vững kiến thức chuyên môn; - Năng lực thực hành nghề; - Năng lực tổ chức dạy nghề và sản xuất; Năng lực sƣ phạm: Là năng lực chuyên biệt đặc trƣng của nghề dạy học nói chung. Theo quan điểm của các nhà tâm lý học và sách “Tâm lý học” suất bản năm 1995 của tác giả Phạm Minh Hạc làm chủ biên thì: “Năng lực sư phạm là tổ hợp những đặc điểm tâm lý của nhân cách nhằm đáp ứng các yêu cầu của hoạt động sư phạm và quyết định sự thành công của hoạt động ấy”. Năng lực sƣ phạm khác vớí kỹ năng sƣ phạm ở chỗ: năng lực sƣ phạm là thuộc tính, là đặc điểm của nhân cách còn kỹ năng sƣ phạm là những thao tác riêng lẻ của hoạt động sƣ phạm. Hiện nay việc xem xét cấu trúc của năng lực sƣ phạm có nhiều ý kiến khác nhau.

Chẳng hạn có tác giả sắp xếp các năng lực sƣ phạm dựa vào yếu tố chủ đạo, hỗ trợ làm điểm tựa từ đó chia thành các nhóm năng lực sƣ phạm giữ vai trò chủ đạo, nhóm các năng lực sƣ phạm giữ vai trò hỗ trợ, nhóm năng lực sƣ phạm giữ vai trò điểm tựa, đó là: - Năng lực dạy học; - Năng lực giáo dục; - Năng lực tổ chức; 1. Vai trò của năng lực SPKT trong dạy học thực hành. Ngƣời GV dạy học thực hành có năng lực SPKT tức là vừa có năng lực dạy học vừa có năng lực kỹ thuật có thế giới quan duy vật biện chứng, có cách giải quyết vấn đề trong mối quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, giữa con ngƣời với thế giới tự nhiên và xã hội, phù hợp với quy luật phát triển giúp tiếp cận ngƣời học nhanh tạo cho ngƣời học tiếp thu đƣợc cả kiến thức lẫn kỹ 19 năng nghề giải quyết nhiệm vụ dạy học hiệu quả thiết thực. Phân tích trên cho thấy năng lực SPKT là yếu tố quyết định việc tiếp thu phẩm chất kỹ năng của học sinh từ ngƣời thầy giáo.

Vì vậy muốn phát triển năng lực phẩm chất, nhân cách, đạo đức cho ngƣời học trƣớc hết phải đào tạo, bồi dƣỡng để hoàn thiện và không ngừng nâng cao năng lực SPKT cho đội ngũ GVDN.