CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT II. CƠ SỞ LY LUẬN VÀ THUC TIEN CUA VIỆC VẬN DUNG MỐI QUAN Ht GIỮA PAO DUC VÀ PHÁP LUẬT TRONG QUAN LÝ XÃ HỘI Lt. Cơ sơ chính trị Mục tiêu của sự nghiệp đổi mới của Đảng ta trong mười lăm năm qua là thực hiện “2k?! giàn, nước mạnh, xã hội công bằng, dan chủ, van minh", De thực hiện thắng lợi mục tiêu chiến lược này, Đảng và Nhà nước ta phải giải quyết hàng loạt vân dé kinh tế, xã hội, văn hoá, pháp luật. Trong những vấn đề đó, đạo đức và pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Điều này được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng thời gian gần dây. Báo cáo Chính trị tại Đại hội lần thứ IX của Dang đã nêu rõ nhiệm vụ xảy dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Dang. Một trong những nội dung cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta là: Đây mạnh việc hoàn chính hệ thing pháp luật theo hitone bao dam tính công bang, minh Bent, tính khử thi của các quy inh, tình dong bộ và thông nhát của các văn ban, tính phe hợp gitta pháp Tuật tới các hình thức diéu chỉnh khác, giữa pháp luật quéc gia vớt pháp luật và thong lệ quốc te). Nói đến nha nước phap quyền là nói đến tính tốt thượng và kha nang diều chỉnh của pháp luật.
Nhung tiền đề của vị trí tối thượng đó phải được xem Xét trong quá trình xây dựng pháp luật. trong việc tổ chức thực thí pháp nat. trong nhận thức của người dân và của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước vẻ pháp luật, Do đó, pháp luật trong nhà nước pháp quyền phải là sản phẩm của mot cơ chế xây dung pháp luật dan chủ, khoa học, của việc coi trong tổng ket thực tiền và tạo ra các kênh hữu hiệu để áp dụng pháp luật, 6 dựa pháp luật vào cuộc sống. Không thể có pháp luật tốt, nếu thiếu sự hiểu biết về nó, Để pháp luật có tính khả thi cao thì phải có sự hiểu biết về các p1 trị đích thực của công lý, của pháp luật, về các nguyên tắc pháp luật, các quy đỉnh cụ thể vẻ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý v.
Không thể nói đến nhà nước pháp quyền nếu người công chức chưa hiểu rõ phạm vi thám quyền, trách nhiệm cụ thể của mình và có thái độ đúng đắn trước nhân dan. Cũng không thể nói đến nhà nước pháp quyền nếu công dan không ý three được một cách đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình. Mặt khác, Dang ta đặc biệt chú ý đến việc “váy dung các quan hệ xã Iu tot dẹp, loi sông lành mạnh, thực hiện công bằng vã héi "trong điều kiện mức sống của nhân dân ta chưa cao. Từ Đại hội lần thứ VHI của Đảng, trong bối cảnh đất nước chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường và dẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Dang coi trọng việc “vậy dựng con mọi Viết Nam ve tư tưởng, dao đức, tâm hồn, tình cam, lối sống" và “hình thành hệ eid tr và chuẩn mực vĩ hội mới phù hợp với truyền thong, bản sắc din tốc va vé cau của thời đại.
Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VHT) về van hóa đã xác định tư tưởng, đạo đức, lối sống có quan hệ mật thiết đến mức tỏ heap thành một vấn để trọng tâm và cấp bách trong quá trình xây Aung nên văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nhu vậy, việc quan tâm đến đạo đức và pháp luật hiện nay đang được dat ra mot cách bức xúc. Dé xây dựng lối sống mới. con người mới xã hội chủ nghĩa, cần thiết phải nâng cao vai trò của đạo đức cũng như pháp luật trong việc điều chỉnh hành vi, xử sự của con người.
Đại hội lần thứ VI của Dang đã dua ra quan điểm: Nhà nước quản lệ vã hội bằng pháp luật đồng thet cot trony view giáo duc và nàng cao dao đức. Xác định và phat huy vai tro của đạo đức và pháp luật trong mối tương quan với nhau đã trở thành mlrnệm vụ của Nhà nước Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại họa hiện nay, b. Cơ sở pháp lý Vấn dé dao đức không những được Dang quan tam, cot trọng mà còn dược thể hiện mot cách hết sức cụ thể trong các văn bản pháp luật do Nhà nước bạn hành, Toàn bộ hệ thống các văn bản pháp luật ở mức do này hay mức do khác đếu có dé cập đến vấn đề này. Đặc biệt trong Bộ luật dân sự, “pha hợp dao dc” đã trở thành một trong mười một nguyên tắc cơ bản cần tuần thủ.
Trong nghiệp vụ áp dụng pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, việc xứ lý các vi phạm pháp luật cũng luôn luôn được tiến hành trong sư xem xét đến tính hợp pháp và phù hợp đạo đức. Đặc biệt trong hoạt động xét xử, một bản án, quyết định tốt phải là một bản án, quyết định thấu tình, dat ly. Moi quan he giữa các giá trị đạo đức và giá trị pháp luật cũng được thẻ hiện tập trung ở nhiệm vụ giáo dục, nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho thầm phán, thay thuốc, cán bộ công chức,. Một trong những tiêu chuẩn không thể thiếu khi tuyển dụng một cán bộ, công chức nhà nước là phải có dav đức tot.
Tuy nhiên, nến chỉ có đạo đức tốt thì cũng chưa dủ, để có thể thức thi công vụ của mình một cách tốt nhất, trước hết công chức đó phải am hiểu tường tan các qui định pháp lý có liên quan đến công vụ. mối quan hệ mật thiết giữa đạo đức và pháp luật luôn được the hiện rõ nét trong các văn ban pháp luật hiện hành của Nhà nước. Cơ sở thực tiễn Công cuộc doi mới do Đẳng ta khởi xướng và lãnh đạo trong hơn mui nam qua đã tha được những thành tựu quan trong. Chúng ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội và bước vào thời kỳ mới - thời kỳ day mạnh cong nghiệp hóa, biện đại hóa.
Trong bối cảnh này, các giá tri đạo đức và pháp luật đã và đang có những thay đổi sâu sắc cả chiều hướng tích cực lần Hei CỨC, Hiện nay, dang có sự dan xen giữa các quan niệm đạo đức truyền thông tốt đẹp, và cả những quan niệm đạo đức lạc hậu với những phẩm chất dao đức mới đã và đang hình thành trong nên kinh tế thị trường. Chính vì vậy, đời sống đạo đức hiện nay là hết sức đa dạng, phong phú. Sự đan xen của nhiều giá trị đạo đức đã gây nên tình trạng mất phương hướng trong một bộ phan nhân dân. Mặt khác, với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, sự bùng nổ của các loại hình san xuất kinh doanh, các quan hệ trong xã hội cũng trở nên hết sức sôi động và cần có sự điều chỉnh của pháp luật.
Trong những năm gần day, Nhà nước đã quan tâm đến việc xây dựng một hệ thống pháp luật có khả năng tạo ra hành lang pháp lý cho mọi công dân tham gia tích cực vào công cuộc phát triển xã hội. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống pháp luật của chúng ta vẫn còn chưa day đủ, rất nhiều lĩnh vực quan hệ xã hội chưa được sự điều chỉnh cần thiết của các qui phạm pháp luật. Hơn nữa, các văn bản pháp luật hiện hành còn nhiều thiếu sót, sơ hẻ, chồng chéo. Thực trạng này đã tạo điều kiện cho một số kẻ xấu lợi dụng những kẽ hở của pháp luật để cố tình vi phạm, phục vụ cho lợi ích cá nhân.
Để nước ta vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội, cần thiết phải có một xã hội trật tự, an toàn và có tính nhân văn cao. Trong quá trình này, đạo đức và pháp luật đều có những vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, sự vận động và phát triển rất phức tạp của đạo đức và pháp luật trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay doi hỏi phải nghiên cứu chúng trong mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Có như vậy mới có thể nâng cao hiệu quả tác động của pháp luật và đạo đức lên các quan hệ xã hội, xây dựng một hệ thống pháp luật và các giá trị đạo đức tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng được nhu cầu của xã hội hiện tai cũng như trong tương lai.
KHÁI NIỆM ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT 1. Khái niệm Từ khi con người xuất hiện trên trái đất, họ luôn có mối quan hệ trực tiếp hay gián tiếp với nhau và đó là qui luật tất yếu để sinh tồn và phát triển. Buổi ban đầu, khi con người phải chật vật lắm mới kiếm nổi thức ăn trong thế giới tự nhiên để nuôi sống mình, những quan hệ này có phần đơn giản. Đến khi xã hội ngày càng phát triển, bắt đầu có của dư thừa, quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và cộng đồng ngày càng trở nên vô cùng phức tạp, phong phú đòi hỏi mỗi cá nhân phải lựa chọn cách giao tiếp, ứng xử, điều chỉnh thái độ, hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích chung của mọi người, của cộng đồng, của xã hội.
Trong trường hợp đó, cá nhân được tập thể, cộng đồng coi là người có đạo đức. Ngược lại, có những cá nhân biểu hiện thái độ, hành vi của mình chỉ vì lợi ích của bản thân, làm phương hại tới lợi ích của người khác, của cộng đồng. bị xã hội chê trách, phê phán thì cá nhân đó bị coi là người thiếu đạo đức. Vậy, dạo đức là một hiện tượng xã hội, phản ánh các mối quan hệ hiện thực bất nguồn từ bản thân cuộc sống con người.
Trong đời sống của mỗi con người, qui luật xã hội tất yếu đòi hỏi họ phải ý thức được ý nghĩa, mục đích hoạt động của mình trong quá khứ, hiện tại và nhu cầu phải làm gì trong tương lai. Hoạt động của con người bao giờ cũng chịu sự chi phối của mối tương quan giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân và xã hội trong một giới hạn nhất định để đảm bảo trật tự chung của cộng đồng, của dân tộc, đảm bảo quyền lợi cho tất ca các thành viên trong xã hội vươn lên tích cực, tự giác, tạo thành động lực phát triển của xã hội. Những giới hạn đó chính là những qui tắc, chuẩn mực hoàn toàn tự giác trong hành động của mỗi cá nhân trong tất cả các quan hệ xã hội, để từ đó đánh giá con người có đạo dức hay phi đạo đức.