CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.Giới thiệu về cây lục bình: 1. Tên gọi Bèo tây ( Eichhornia crassipes) còn được gọi là lục bình, lộc bình, hay bèo Nhật Bản là một loài thực vật thuỷ sinh, thân thảo, sống nổi theo dòng nước, thuộc về chi Eichhornia của họ Họ Bèo tây (Pontederiaceae). Đặc điểm: Cây bèo tây mọc cao khoảng 40cm-1m, với dạng lá hình tròn, màu xanh lục, láng và nhẵn mặt, gân lá hình cung dài,hẹp. Lá cuốn vào nhau như những cánh hoa.
Cuống lá nở phình ra như bong bóng xốp ruột giúp cây bèo nổi trên mặt nước. Ba lá đài giống như ba cánh. Rễ bèo trông như lông vũ sắc đen buông rủ xuống nước, dài đến 1m. Sang hè cây bèo nở hoa sắc tím nhạt, điểm chấm màu lam, cánh hoa trên có 1 đốt vàng.
Có 6 nhuỵ gồm 3 dài 3 ngắn. Bầu thượng 3 ô đựng nhiều noãn, quả nang. Dò hoa đứng thẳng đưa hoa vươn cao lên khỏi túm lá. Lục bình sống lâu năm, phát triển bằng chồi, thân và hạt.
Lục bình sinh sản cực nhanh, chỉ cần 60-90 ngày một cây sẽ sinh ra 250. Hoa lục bình gây cản trở giao 5 thông thủy; còn thân, lá hút nước rất nhiều nên làm cạn kiệt ao hồ nhanh. Lục bình có rất nhiều ở miền Tây và miền Đông, gồm 2 loại: cọng to, cao 45cm, loại cọng nhỏ, thấp sát mặt nước, cao 12cm. Nở rộ hoa màu tím nhạt vào tháng 3-4 âm lịch.1 Trong y học dân gian: Tên thuốc thường gọi là Phù bình, lá và thân có vị ngọt cay, tính mát không độc, có tác dụng tiêu viêm giải độc lành da.
Dùng tươi lá bèo đem giã với muối rồi đem đắp lên ung nhọt, khô thì thay miếng khác, nhiều lần sẽ làm giảm sưng. Nếu vết tấy bắt đầu nung mủ thì sẽ chóng vỡ mủ giảm đau. Dùng khô thân và lá phơi khô sao thơm khử thổ phối hợp với các vị thuốc khác chữa hạch cổ tràng nhạc Hoa hơi ngọt, tính mát, có tác dụng an thần, lợi tiểu, giải độc, trừ phong nhiệt. Khi ho hen ho đàm hoặc ho gió, chưng một nắm hoa với đường phèn uống, kết hợp thêm hoa hoè, hoa khế càng tốt.
Người cao huyết áp mãn tính dùng hoa chế trà uống mỗi ngày cũng có tác dụng bình ổn huyết áp.2 Ứng dụng khác: Ở dạng tự nhiên, loại bèo này có tác dụng hấp thụ những kim loại nặng (như chì, thủy ngân và strontium) và vì thế có thể dùng để khử trừ ô nhiễm môi trường.1 Cấu tạo cây bèo Lục Bình Bèo tây được sử dụng làm thức ăn cho gia súc, dùng ủ nấm rơm, làm phân chuồng.2 Bèo lục bình được sử dụng trong chăn nuôi, trồng trọt Như mọi loài rau dân dã, ngó lộc bình xào ngon không kém ngó sen. Đọt non và cuống lá nấu canh tép, cá lóc, tôm khô. Hoa luộc chấm cá kho hoặc xào thịt heo hay lòng heo đều ngon Hình 1.3 Bèo lục bình dung làm thực phẩm 7 1. Những vấn nạn của lục bình và các biện pháp xử lý: 1.1 Khó khăn của lục bình đem lại - Tắc nghẽn giao thông đường thủy và các công trình thủy lợi Giao thông đường thủy luôn là phương tiện vận tải rẻ nhất.
Hệ thống sông rạch đóng góp vô cùng quan trọng cho giao thông đường thủy, giúp vận chuyển hàng 4 hóa đặc biệt đối với các tỉnh thuộc hệ thống sông Cửu Long và các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Việc mặt sông bị phủ dày đặc lục bình đang gây cản trở nhiều cho việc lưu thông của các phương tiện đường thủy, nhất là ghe tàu vận chuyển hành khách và các mặt hàng nông Hình 1.4 Tắc nghẽn giao thông đường thủy do bèo lục bình - Tạo môi trường cho muỗi phát triển Sự xâm lấn của lục bình làm giảm tốc độ dòng chảy của các kênh thoát nước, tạo nên môi trường lý tưởng cho muỗi sinh trưởng và phát triển, đặc biệt là những khu kênh rạch chảy qua các khu dân cư, khu công nghiệp nơi tập trung mật độ dân số và công nhân lao động đông. Nhiều nơi như thành phố Hồ Chí Minh đã phải đầu tư rất nhiều công sức cũng như tiền bạc cho việc vớt lục bình với nỗ lực khơi thông dòng chảy, giảm áp lực sinh sôi, phát triển của muỗi.5 Một khúc sông phủ kín bèo - Xâm hại, làm tắc nghẽn các công trình thủy lợi Bề mặt nước và lòng lề kênh rạch tưới tiêu nước bị lục bình lấn chiếm làm giảm khả lưu chuyển nước. Tình trạng bồi lắng và xâm lấn của lục bình đã làm nguồn nước chuyển tải từ các kênh trục chính lấy nước đưa về toàn tuyến và vào sâu nội đồng chậm, không phát huy được hết tác dụng tưới tiêu kịp thời cho cây trồng hoặc thừa nước tưới ở đầu nguồn nhưng thiếu nước sản xuất tại những địa phương nằm cuối nguồn.
Với những vấn nạn của lục bình thì những biện pháp nhằm khắc phục thay vì tiêu diệt triệt để đã được đưa ra. Các biện pháp phòng trừ đang được tập trung vào: biện pháp vật lý như vớt và thu gom; biện pháp hóa học và biện pháp sinh học. Biện pháp giải quyết 1.1 Biện pháp trục vớt và thu gom Trục vớt và thu gom là biện pháp đã và đang được sử dụng ở nhiều nơi trên thế giới và ở Việt Nam. Ở những khu vực xa, lao công rẻ hoặc không thể sử dụng máy móc, việc kéo và thu gom lục bình lên bờ đang được thực hiện bằng tay.
Tuy nhiên hiệu quả thấp và chi phí rất cao. Những máy móc chuyên dụng cho việc thu gom lục bình cũng đã được phát triển ở nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan … và kể cả ở tỉnh Tây Ninh và thành phồ Hồ Chí Minh. Việc áp dụng cơ giới hóa cải thiện được tốc độ trong thu gom và tiêu hủy lục bình, mang lại hiệu quả nhất định trong phạm vi hạn hẹp. Nhiều nơi sau khi áp dụng cơ giới hóa nhưng rồi cũng phải bỏ buông do hiệu quả của biện pháp này chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tế.6 Vớt lục bình thủ công 10 Hình 1.7 Thu gom lục bình thủ công Hình 1.8 Máy cơ giới đang dọn lục bình 11 Hình 1.9 Máy thu gom lục bình của Việt Nam Hình 1.10 Máy thu gom lục bình của Việt Nam 12 Hình 1.11 Máy thu gom rong rêu và lục bình của Brazin Hình 1.12 Máy thu gom rong rêu và lục bình của Đức 13 Hình 1.13 Máy thu gom rong rêu và lục bình của Trung Quốc Hình 1.14 Máy thu gom rong rêu và lục bình của Trung Quốc 14 1.2 Biện pháp hóa học.
Trên thế giới, nhiều nước đã sử dụng các loại thuốc trừ cỏ như: Glyphosate, 2,4 D, amine, diquat, amitrole… để phun xịt nhằm tiêu diệt lục bình. Ở Việt Nam, tỉnh Hậu Giang cũng đã phải phun thuốc khai hoang 2,4 D để diệt trừ lục bình nhưng hiệu quả không cao, lục bình nhanh chóng phát triển trở lại. Khi sử dụng thuốc hóa học diệt trừ lục bình có thể mang lại những hậu quả khó lường về ô nhiễm môi trường nước, ảnh hưởng đến các loài thủy sinh. Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng khi nhiều nơi, người dân đang 15ung nước sông trực tiếp làm nước sinh hoạt.
Biện pháp hóa học chỉ có thể sử dụng trong trường hợp cấp bách và có sự cân nhắc đầy đủ, tuy nhiên hiệu quả cũng không lâu bền.3 Biện pháp sinh học. Tại nơi được cho là nguồn gốc của lục bình (khu vực sông Amazon - Nam Mỹ), lục bình bị tấn công bởi nhiều loài sinh vật khác nhau. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, nhiều loài côn trùng trong số đó không thể sống sót nếu thiếu lục bình, 8 chúng không thể phát triển hoặc tấn công các loài thực vật khác. Trong khi một số loài khác có thể tấn công và gây hại các thực vật họ gần với lục bình.
Dùng thiên địch để kiểm soát sự gây hại của lục bình lần tiên được đưa vào Mỹ đầu thập niên 70 của thế kỷ trước (Perkin, 1973). Đến gần đây, 7 loài thiên địch đã được đưa vào 33 nước trên thế giới để kiểm soát lục bình (Julience and Griffith, 1998), trong đó có Thái Lan và Malaysia là những nước gần Việt Nam. Trong những loài thiên địch này, có 2 loài Neochetina sp. đang được dùng rộng rãi là: N.
được coi là “ứng cử viên” sáng giá nhất trong phòng trừ lục bình 15 CHƯƠNG 2: QUI TRÌNH VỚT VÀ CẮT CHUẨN BỊ GIA CÔNG MỸ NGHỆ Cây bèo tây còn có công dụng thủ công nghiệp. Xơ lục bình phơi khô có thể chế biến để dùng bện thành dây, thành thừng rồi dệt thành chiếu, hàng thủ công, hay bàn ghế. Và đó là mục đích chính của việc thu gom và sử dụng lục bình của nhóm 2. Vớt Đa số các người dân sống nhờ nghề vớt bèo sử dụng phương pháp thủ công là chèo thuyền và vớt bằng các dụng cụ như cào cỏ hay dụng các cây móc tự chế để vớt.
Trung bình một người theo thực tế thì có thể vớt được từ 100- 150 kg trên 1 ngày.2 Cắt theo yêu cầu Hình 2.1 Bèo lục bình sau khi thu hoạch Người dân sẽ dung các dụng cụ như dao hoặc kéo cắt thân lục bình khoảng 50-60cm để có thể dễ dàng đan các đồ dung mỹ nghệ. Sau đó sẽ tiến hành phơi lục bình bằng ánh sang mặt trời. Hoặc những cây không đạt đủ độ dài thì sẽ chuyển sang làm thức ăn cho gia súc, ủ hoai thành phân bón.3 Phơi khô Người dân sẽ phơi các thân lục bình dưới ánh sang mặt trời để cho cây lục bình khô lại. Trung bình để 1 cây lục bình khô thì tùy theo nắng sẽ mất khoảng 4-7 ngày để cây lục bình khô theo đúng yêu cầu của thương lái.2 Một mẻ phơi bèo lục bình 17 2.4 Đan theo khung sắt và thành phẩm: - Lục bình sau khi phơi được dùng đề làm những vật dụng có ích cho cuộc sống Hình 2.3 Các công nhân đang đan các sản phẩm từ bèo lục bình Hình 2.4 Nơi làm việc và sản phẩm từ bèo lục bình 18 CHƯƠNG 3: CƠ SỞ LÝ THUYẾT PHÂN TÍCH BÈO ĐỂ TIẾN HÀNH LÀM MÁY VỚT 3.1 Phân tích đặc điểm của cây lục bình 3.1 Hình dáng: -Rễ cây Lục Bình là rễ chum với nhiều rễ con có màu đen rủ xuống nước, rễ có thể mọc dài đến 1 mét.
-Thân cây mềm và xốp có màu xanh láng và bóng.2 Kích thước trung bình: - Tính từ rể lên hoa thì cây cao khoảng 80-90cm. - Phần thân cây có thể sử dụng cho đan lát dài 50-60cm.