Nghiên Cứu Mô Hình Liên Hiệp Tổ Chức Quản Lý Nước Tưới Liên Xã

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu đề xuất mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý kênh tưới, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đoàn Văn Cầu
• Người hướng dẫn: TS. Trần Chí Trung
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Mô Hình Quản Lý Nước Tưới Liên Xã: Nghiên Cứu Từ Luận Văn Thạc Sĩ Kỹ Thuật Tài Nguyên Nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích của đề tài
• 0.3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC LOẠI HÌNH TỔ CHỨC QUẢN LÝ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI
• 1.1. Khái quát về hệ thống tổ chức quản lý khai thác công trình thủy lợi ở nước ta
• 1.2. Một số kết quả nghiên cứu về mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã
• 1.2.1. Mô hình hội dùng nước kênh Bšn
• 1.2.2. Mô hình Hợp tác xã dùng nước quản lý kênh NAB
• 1.2.3. Mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là
• 1.2.4. Một số kết quả nghiên cứu mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC CHỨC DÙNG NƯỚC QUẢN LÝ CÁC TUYẾN KÊNH LIÊN XÃ ĐƯỢC THÍ ĐIỂM CHUYỂN GIAO CHO LIÊN HIỆP TỔ CHỨC DÙNG NƯỚC
• 2.1. Hiện trạng tuyến kênh Y2
• 2.2. Hiện trạng tuyến kênh N3-3
• 2.3. Hiện trạng tuyến kênh N16
• 2.4. Những tồn tại về quản lý kênh liên xã
• 2.5. Thực hiện thí điểm chuyển giao kênh liên xã
• 2.5.1. Cơ sở pháp lý chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý
• 2.5.2. Phương thức chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý
• 2.5.3. Cơ chế chia sẻ tài chính
• 2.5.4. Mối quan hệ của liên hiệp tổ chức dùng nước với các cơ quan liên quan
• 2.5.4.1. Vai trò, trách nhiệm của UBND huyện
• 2.5.4.2. Trách nhiệm của công ty khai thác công trình thủy lợi
• 2.5.4.3. Vai trò, trách nhiệm của UBND các xã trong khu tưới
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC MÔ HÌNH LIÊN HIỆP TỔ CHỨC DÙNG NƯỚC
• 3.1. Đặc điểm tổ chức và hoạt động của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2
• 3.1.1. Kiểm về hình thức tổ chức của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2
• 3.1.2. Đặc điểm về hoạt động quản lý kênh Y2 của mô hình Liên hiệp HTXDN
• 3.2. Đặc điểm về tổ chức và hoạt động của mô hình Hiệp hội sử dụng nước kênh N3-3
• 3.2.1. Đặc điểm về hình thức tổ chức của mô hình Hiệp hội sử dụng nước kênh N3-3
• 3.2.2. Đặc điểm về hoạt động quản lý kênh N3-3 của mô hình Hiệp hội sử dụng nước
• 3.3. Đặc điểm về tổ chức và hoạt động của mô hình hợp tác xã dùng nước kênh N16
• 3.3.1. Đặc điểm về hình thức tổ chức của mô hình hợp tác xã dùng nước kênh N16
• 3.3.2. Đặc điểm về hoạt động quản lý kênh N16 của mô hình hợp tác xã dùng nước
• 3.4. Đánh giá hiệu quả quản lý tưới của các mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước
• 3.4.1. Hiệu quả quản lý tưới của mô hình Hiệp hội sử dụng nước kênh N3-3
• 3.4.2. Hiệu quả quản lý tưới của mô hình Hợp tác xã dùng nước kênh N16
• 3.4.3. Đánh giá chung hiệu quả hoạt động của mô hình Liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý kênh liên xã
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH LIÊN HIỆP TỔ CHỨC DÙNG NƯỚC QUẢN LÝ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI LIÊN XÃ
• 4.1. Nội dung, quy trình thực hiện chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý
• 4.2. Điều kiện để chuyển giao kênh liên xã
• 4.3. Mối quan hệ của Liên hiệp hội dùng nước với các cơ quan liên quan
• 4.4. Hình thức tổ chức và hoạt động của liên hiệp hội dùng nước
• 4.5. Đề xuất các giải pháp để các mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý hiệu quả và bền vững công trình thủy lợi liên xã
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Mô Hình Quản Lý Nước Tưới Liên Xã

Mô hình quản lý nước tưới liên xã đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các mô hình hiện có và đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả quản lý nước. Theo tài liệu, việc quản lý nước hiện nay gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc phân phối nước giữa các xã. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu nước ở các xã cuối kênh, trong khi các xã đầu kênh thường sử dụng nước nhiều hơn. Mô hình quản lý hiện tại chủ yếu dựa trên ranh giới hành chính, điều này làm giảm hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên nước. Một trong những giải pháp được đề xuất là tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý nước, giúp nâng cao trách nhiệm và ý thức của người dùng nước trong việc bảo vệ và sử dụng tài nguyên nước một cách bền vững.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò quan trọng của nước tưới trong sản xuất nông nghiệp. Nhiều công trình thủy lợi đã được đầu tư, nhưng hiệu quả khai thác vẫn chưa đạt yêu cầu. Các mô hình quản lý hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên nước. Việc nghiên cứu và đề xuất mô hình quản lý nước tưới liên xã không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sử dụng nước mà còn góp phần vào phát triển bền vững nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực cho cộng đồng.

II. Tổng quan về các loại hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều loại hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi khác nhau ở Việt Nam, bao gồm tổ chức nhà nước và tổ chức hợp tác dùng nước. Theo báo cáo của Tổng cục Thủy lợi, hiện nay cả nước có 110 hệ thống thủy lợi lớn, với hàng triệu mét kênh mương phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Các tổ chức nhà nước chủ yếu quản lý các công trình lớn, trong khi tổ chức hợp tác dùng nước quản lý các công trình nhỏ hơn. Việc phân chia này tạo ra một số vấn đề trong việc phối hợp giữa các tổ chức, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao. Đặc biệt, mối quan hệ giữa các công ty khai thác công trình thủy lợi và tổ chức hợp tác dùng nước cần được cải thiện để đảm bảo nguồn nước được phân phối công bằng và hiệu quả hơn.

2.1. Đánh giá chung về hiệu quả quản lý

Đánh giá hiệu quả quản lý hiện tại cho thấy nhiều tồn tại trong việc khai thác công trình thủy lợi. Các tổ chức hợp tác dùng nước thường gặp khó khăn trong việc phối hợp với các cơ quan nhà nước, dẫn đến tình trạng tranh chấp nước giữa các xã. Hệ thống quản lý hiện tại chưa tạo ra được sự đồng thuận giữa các bên liên quan, làm giảm hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên nước. Việc thiếu sự tham gia của cộng đồng trong quản lý nước cũng là một yếu tố quan trọng dẫn đến tình trạng lãng phí và không công bằng trong phân phối nước.

III. Đề xuất mô hình quản lý nước tưới hiệu quả

Nghiên cứu đề xuất một mô hình quản lý nước tưới liên xã mới, tập trung vào việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng và cải thiện mối quan hệ giữa các tổ chức. Mô hình này sẽ bao gồm việc thành lập các liên hiệp tổ chức dùng nước tại các xã, giúp tăng cường sự hợp tác trong việc quản lý và phân phối nước. Ngoài ra, cần có cơ chế chia sẻ tài chính hợp lý giữa các tổ chức để đảm bảo tính bền vững trong quản lý. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước mà còn góp phần vào phát triển bền vững các công trình thủy lợi liên xã.

3.1. Các giải pháp phát triển mô hình

Để phát triển mô hình quản lý nước tưới hiệu quả, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần xây dựng các quy định rõ ràng về trách nhiệm của từng tổ chức trong việc quản lý nước. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về vai trò của họ trong việc quản lý tài nguyên nước. Cuối cùng, việc tạo ra các cơ chế hỗ trợ tài chính cho các tổ chức hợp tác dùng nước cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững của mô hình quản lý nước tưới liên xã.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác quản lý khai thác công trình thủy lợi đóng vai trò then chốt trong phát triển sản xuất nông nghiệp và bảo đảm an sinh xã hội tại Việt Nam. Theo báo cáo của Tổng cục Thủy lợi (2013), cả nước hiện có hơn 110 hệ thống thủy lợi lớn với tổng diện tích phục vụ tưới tiêu lên đến hàng triệu hecta, trong đó có trên 254.800 km kênh mương và hơn 6.100 km đê sông. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý các công trình thủy lợi liên xã còn thấp, với năng lực thực tế chỉ đạt khoảng 60% diện tích thiết kế, gây ra tình trạng thiếu nước nghiêm trọng ở các xã cuối kênh và lãng phí nước ở các xã đầu kênh.

Luận văn tập trung nghiên cứu và đề xuất mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý kênh tưới liên xã nhằm nâng cao hiệu quả quản lý khai thác công trình thủy lợi. Phạm vi nghiên cứu bao gồm ba tuyến kênh liên xã thí điểm chuyển giao quản lý tại các hệ thống thủy lợi Cầu Sơn - Cắm Sơn (Bắc Giang), Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và Phú Ninh (Quảng Nam) trong giai đoạn 2012-2014. Mục tiêu chính là xây dựng mô hình tổ chức quản lý phù hợp, đề xuất quy trình chuyển giao và các giải pháp phát triển bền vững mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện phân phối nước tưới công bằng, giảm thiểu tranh chấp, nâng cao năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế cho các vùng nông nghiệp liên xã. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện thể chế quản lý thủy lợi, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong quản lý công trình thủy lợi liên xã, đồng thời hỗ trợ chính sách phân cấp và chuyển giao quản lý thủy lợi của Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài nguyên nước và mô hình tổ chức hợp tác cộng đồng. Lý thuyết quản lý tài nguyên nước nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp giữa các bên liên quan trong việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước hiệu quả, bền vững. Mô hình tổ chức hợp tác cộng đồng tập trung vào việc phát huy vai trò của người dân trong quản lý và vận hành công trình thủy lợi, qua đó nâng cao tính công bằng và hiệu quả sử dụng nước.

Ba khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm:

• Liên hiệp tổ chức dùng nước (TCDN): tổ chức hợp tác quản lý kênh tưới liên xã theo ranh giới khu tưới, không phụ thuộc ranh giới hành chính.
• Chuyển giao quản lý thủy lợi: quá trình bàn giao quyền quản lý vận hành kênh tưới từ doanh nghiệp nhà nước sang các tổ chức hợp tác dùng nước.
• Hiệu quả quản lý tưới: đo lường qua các chỉ tiêu phân phối nước công bằng, năng suất cây trồng, chi phí vận hành và duy tu bảo dưỡng công trình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực địa tại ba tuyến kênh liên xã Y2 (Bắc Giang), N3-3 (Hà Tĩnh) và N16 (Quảng Nam), kết hợp với báo cáo của các công ty khai thác công trình thủy lợi và các tổ chức hợp tác dùng nước. Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 3.000 hộ dân và các cán bộ quản lý thủy lợi tại địa phương.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả để đánh giá hiện trạng quản lý, thu phí và hiệu quả phân phối nước.
• Phân tích căn nguyên nhằm xác định các nguyên nhân tồn tại trong quản lý kênh tưới liên xã.
• Phương pháp PRA (Participatory Rural Appraisal): sử dụng kỹ thuật phỏng vấn, bảng hỏi và điều tra có sự tham gia của cộng đồng để thu thập dữ liệu định tính và định lượng.
• Phân tích chuyên gia để đánh giá hiệu quả mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước và đề xuất giải pháp phát triển.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, bao gồm giai đoạn khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu, xây dựng mô hình và đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng quản lý kênh liên xã còn nhiều tồn tại:

   • Diện tích tưới thực tế chỉ đạt khoảng 88% so với thiết kế (ví dụ kênh Y2 đạt 662/752 ha).
   • Tình trạng tranh chấp nước giữa các xã đầu và cuối kênh phổ biến, gây thiếu nước nghiêm trọng cho các xã cuối kênh.
   • Mức thu phí thủy lợi nội đồng không đồng đều, có nơi vượt mức trần quy định (ví dụ HTX Thạch Bình thu tới 1,2 lần mức trần).

2. Hiệu quả quản lý tưới của các mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước được cải thiện rõ rệt:

   • Mô hình Liên hiệp HTX dùng nước kênh Y2 đạt tỷ lệ chia sẻ tài chính 12% từ công ty khai thác, giúp duy trì hoạt động bền vững.
   • Hiệp hội sử dụng nước kênh N3-3 được công ty trích 18,9% kinh phí thủy lợi phí, hỗ trợ công tác vận hành và bảo dưỡng.
   • Các mô hình này đã giảm thiểu tranh chấp nước, nâng cao tính công bằng trong phân phối nước tưới.

3. Năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế được nâng cao:

   • Năng suất lúa tại các khu vực quản lý bởi mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước cao hơn 14-19% so với mô hình quản lý truyền thống.
   • Hiệu quả phân phối nước và duy tu bảo dưỡng công trình đạt trên 90%, góp phần tăng diện tích tưới và năng suất cây trồng.

4. Sự tham gia của người dân trong quản lý thủy lợi được tăng cường:

   • Các mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước xây dựng quy chế hoạt động minh bạch, có đại diện các xã hưởng lợi tham gia quản lý.
   • Người dân có tiếng nói trong việc lập kế hoạch phân phối nước và duy tu bảo dưỡng, nâng cao ý thức bảo vệ công trình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả quản lý thấp trước đây là do mô hình quản lý thủy lợi dựa trên ranh giới hành chính xã, thiếu sự phối hợp giữa các xã trong khu tưới liên xã. Việc chuyển giao quản lý kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức dùng nước theo ranh giới khu tưới đã khắc phục được hạn chế này, tạo điều kiện cho phân phối nước công bằng và hiệu quả hơn.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này phù hợp với báo cáo của các dự án ODA như ADB và WB, cho thấy mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước có tiềm năng phát triển bền vững nếu được hỗ trợ về tài chính và chính sách. Việc xây dựng cơ chế chia sẻ tài chính rõ ràng giữa công ty khai thác và liên hiệp tổ chức dùng nước là yếu tố then chốt đảm bảo hoạt động hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ thu phí thủy lợi nội đồng giữa các xã, bảng phân tích năng suất cây trồng và biểu đồ thể hiện tỷ lệ chia sẻ tài chính giữa các bên liên quan, giúp minh họa rõ nét hiệu quả mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý kênh tưới liên xã:

   • Động từ hành động: Thiết lập, hoàn thiện.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ phân phối nước công bằng lên trên 95%.
   • Timeline: 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở NN&PTNT, UBND các tỉnh, công ty khai thác thủy lợi.

2. Thiết lập cơ chế chia sẻ tài chính minh bạch và hợp lý giữa công ty khai thác và liên hiệp tổ chức dùng nước:

   • Động từ hành động: Thỏa thuận, ký kết.
   • Target metric: Đảm bảo ít nhất 12-18% kinh phí thủy lợi phí được chuyển giao cho liên hiệp tổ chức.
   • Timeline: 6 tháng đến 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Công ty khai thác thủy lợi, liên hiệp tổ chức dùng nước, Sở Tài chính.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý và vận hành cho cán bộ liên hiệp tổ chức dùng nước:

   • Động từ hành động: Đào tạo, tập huấn.
   • Target metric: 100% cán bộ quản lý được đào tạo chuyên môn.
   • Timeline: 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm tư vấn PIM, các viện nghiên cứu thủy lợi.

4. Khuyến khích sự tham gia tích cực của người dân trong quản lý và bảo dưỡng công trình thủy lợi:

   • Động từ hành động: Tuyên truyền, vận động.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ người dân tham gia các hoạt động quản lý lên trên 80%.
   • Timeline: Liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã, liên hiệp tổ chức dùng nước, các tổ chức cộng đồng.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các liên hiệp tổ chức dùng nước:

   • Động từ hành động: Ban hành, triển khai.
   • Target metric: Hỗ trợ kinh phí duy tu bảo dưỡng đạt tối thiểu 70% nhu cầu thực tế.
   • Timeline: 1-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ NN&PTNT, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách thủy lợi:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phân cấp quản lý thủy lợi hiệu quả, thúc đẩy chuyển giao quản lý kênh tưới liên xã.
   • Use case: Xây dựng các đề án phát triển mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước trên phạm vi toàn quốc.

2. Các công ty khai thác công trình thủy lợi:

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò và cơ chế phối hợp với các tổ chức hợp tác dùng nước, nâng cao hiệu quả quản lý vận hành công trình.
   • Use case: Thiết lập hợp đồng quản lý vận hành với liên hiệp tổ chức dùng nước, tối ưu hóa nguồn lực.

3. Các tổ chức hợp tác dùng nước và liên hiệp tổ chức dùng nước:

   • Lợi ích: Nắm bắt mô hình tổ chức, quy trình chuyển giao và các giải pháp phát triển bền vững.
   • Use case: Áp dụng mô hình quản lý, nâng cao năng lực vận hành và thu hút sự tham gia của cộng đồng.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kỹ thuật tài nguyên nước, thủy lợi:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và kết quả phân tích về mô hình quản lý thủy lợi liên xã.
   • Use case: Phát triển các nghiên cứu tiếp theo về quản lý tài nguyên nước và mô hình tổ chức cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước là gì?
   Mô hình này là tổ chức hợp tác quản lý kênh tưới liên xã theo ranh giới khu tưới, không phụ thuộc ranh giới hành chính, nhằm nâng cao hiệu quả phân phối nước và giảm tranh chấp giữa các xã.

2. Tại sao cần chuyển giao quản lý kênh tưới liên xã cho liên hiệp tổ chức dùng nước?
   Vì mô hình quản lý theo ranh giới hành chính hiện tại gây ra tình trạng tranh chấp nước và phân phối không công bằng, chuyển giao giúp tăng cường sự phối hợp liên xã, nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

3. Cơ chế chia sẻ tài chính giữa công ty khai thác và liên hiệp tổ chức dùng nước như thế nào?
   Công ty khai thác trích từ 12% đến gần 19% kinh phí thủy lợi phí cấp bù cho liên hiệp tổ chức dùng nước để quản lý vận hành, bảo dưỡng kênh tưới liên xã, đảm bảo nguồn kinh phí hoạt động.

4. Hiệu quả của mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước được đánh giá qua những chỉ tiêu nào?
   Qua tỷ lệ phân phối nước công bằng, năng suất cây trồng tăng 14-19%, chi phí vận hành và duy tu bảo dưỡng công trình, cũng như mức độ tham gia của người dân trong quản lý.

5. Làm thế nào để nhân rộng mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước trên toàn quốc?
   Cần hoàn thiện chính sách pháp lý, xây dựng cơ chế tài chính minh bạch, đào tạo nâng cao năng lực quản lý, đồng thời tăng cường tuyên truyền vận động sự tham gia của cộng đồng và chính quyền địa phương.

Kết luận

• Mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước quản lý kênh tưới liên xã đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao phân phối nước công bằng, giảm tranh chấp và tăng năng suất cây trồng.
• Việc chuyển giao quản lý kênh liên xã từ công ty khai thác thủy lợi sang liên hiệp tổ chức dùng nước là cần thiết và phù hợp với xu hướng phân cấp quản lý tài nguyên nước.
• Cơ chế chia sẻ tài chính minh bạch và hợp lý giữa các bên là yếu tố quyết định sự bền vững của mô hình.
• Sự tham gia tích cực của người dân và chính quyền địa phương góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ công trình thủy lợi.
• Các bước tiếp theo cần tập trung hoàn thiện mô hình, đào tạo cán bộ, xây dựng chính sách hỗ trợ và nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn quốc.

Các cơ quan quản lý, tổ chức hợp tác dùng nước và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để phát triển bền vững mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thủy lợi và phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương It: Thực chức dùng nước quan lý. Các tuyến kênh liên xã được thí điểm chuyển giao cho liên hiệp tổ chức dùng.1, Hiện trạng tuyển kênh Y2 ” 2. Thực trạng tuyển kênh Y2 26 2. Hiện trạng kênh N3-3 28 2.

Hiện trang tuyến kênh N3-3 2 2. Thực trọng tuyển kênh N3-3 29 3.1 Hiện trang công trình kênh N16 30 2. Thực trang quản lý kênh N16.4, Những tồn tại về quan lý kênh liên xã 3 2:2 Thực hiện thi điểm chuyển giao kênh liên xã 36 2.1 Cơ sở pháp ly chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức ding nước quản lý 36 2.2 Phương thức chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chúc ding nước quản Ws. Cơ chế chia sẽ ài chính 40 2.4 Mỗi quan hệ của liên hiệp tổ chúc ding nước với các cơ quan liên quan .1 Vai ud, trách nhiệm của UBND huyện 44 2.42 Trách nhiệm của công ty khai thác công tinh thủy lợi “ 2.3 Vai trò, trách nhiệm của UBND các xã trong khu tưới 45 3.4 Vai ud, trách nhiệm của UBND các xã trong khu tưới 45 Chương III : Đặc điểm về tổ chức và hoạt động của các mô hình liên hiệp tổ.

chức ding nước 4 3.Đặc điểm tỏ chức và hoạt động của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2. iém về hình thức tổ chức của mô hình Li hiệp HTXDN kênh Y2. Đặc điểm về hoạt động quản lý kênh Y2 của mô hình Liên hiệp HTXDN. Đặc điểm về tổ chức và hot động của mô hình Hiệp hội sử đụng nước kênh N33.

Đặc điểm về hình thức tổ chúc của mô hình Hiệp hội sử dung nước kênh N33. Dae điểm về hoạt động quản lý kênh N3-3 của mô hình hiệp hội sử dụng nước 32 3.3 Đặc điểm về tổ chức và hoạt động của m6 hình hợp tae xã ding nước kệnh N16 % 3. Đặc điểm về hình thức ổ chúc của mô hình hợp ác xã đồng nước kênh 16 56 3.2 Dae điểm về hoạt động quản lý kênh N16 của mô hình hợp tác xã dùng nước 37 3. Đánh giá hiệu qua quản lý tưới của các mô hình liên hiệp tổ chức ding nước 63 3.

Hiệu giá hiệu quả quản lý tưới của các mô hình iên hiệp tổ chức ding nước “ 3.Higu quả quản lý tưới của mô hình hiệp hội sử đụng nước kênh N3-3. Hiệu quả quản lý tưới của mô hình Hợp tác xã dùng nước kênh NIõ.44, Đánh giá chung hiệu qua hoạt động của mô hình Liên hiệp tổ chức ding nước ‘quan lý kênh liên xã n Chương IV : Dé xuất các giải pháp phát triển mô hình liên hiệp tổ chức dùng, nước quản lý công trình thủy lợi liên xã 15 4. Nội dung, quy trình thực hiện chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức. ding nước quản lý 15 4.

Điều kiện để chuyển giao kênh liên xã 15 4. Nội dung, quy trình thực hiện chuyển giao kênh liên xã cho liên hiệp tổ chức dang nước quản lý 75 4.3 Mỗi quan hệ của Liên hiệp hội dùng nước với các cơ quan liên quan.2, Hình thức tổ chức và hoạt động của liên hiệp hội dùng nước 7 4. Đề xuất các giải pháp để các mô hình liên hiệp tổ chức dùng nước ding nước ‘quan lý hiệu quả và bền vững công trình thủy lợi liên xã. 80 Kết luận và kiến nghị s2 1.

83 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bản đồ khu tưới của kênh Y2. Hiện trạng kênh Y2 25 Hình 23. Bản đồ khu tưới kênh N3-3 ” Hình 24.

Hiện tạng kênh N+-3 ” Hình 2. Bản đồ khu tưới kênh N16 31 Hình 26. Hiện tang tuyển kênh NIG 2 Hình 2.7 Hội tháo về phân cấp quản lý và thí điểm chuyển giao kênh iên xã i inh Quảng Nam 9 Hình 2. Đại hội thành lập Liên hiệp HTXDN kênh Y2 ở Bắc Giang.

Sơ đồ ổ chức của Liên hiệp HTXDN kênh Y2. Sơ đồ tổ chức của Hiệp Hội sử dụng nước Xuyên Hà quản lý kênh N3-3 2 Hình 3. Trụ sở của HTXDN kênh N16. Sơ đồ tổ chức của HTXDN kênh N16 58 DANH MỤC BANG Bảng 1.86 lượng các loại hình tổ chức hợp tác dùng nước.Két quả các chi tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của 3 hệ thống thủy nông N22A, Ngòi Là và NAB.Kéc quả đánh quả quản lý tưới 6 ¢: c mô hình nghiên cứu 2 Bang 2.1 Mét số đặc điểm về tổ chức quan lý kênh Y2 n Bảng 2.2:Tinh toán chia sẻ kinh phí do Công ty trích lai cho Liên hiệp HTXDN kênh Y2 41 Bảng 2.Tinh toán chi phí cho Hiệp hội sử dung nước quản lý kênh N3-3 42 Bảng 2.Tinh toán chi phí quản lý kênh N16 4ã Bảng 3.Chi phí hoạt động của Hiệp hội sử dụng nước Xuyên Hà.C; đổi thu chỉ từ nguồn cắp bù thủy lợi phí của HTXDN kênh N16.Nguồn thu hang ni tir phí thủy lợi nội đồng của HTXDN kênh N16.

62 Bảng 34 Chỉ phí từ nguồn kinh phí thủy lợi nội đồng của HTXDN kênh NIớ.Higu qua phân phối nước của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2.Higu quả bảo đưỡng công trình của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2 65 Bảng 37 Hiệu quả ting diện tích, năng suất cây trồng của mô hình Liên hiệp HTXDN kênh Y2 6 Bảng 3.8 Hiệu quả phân phối nước của Hiệp hội sử dụng nước Xuyên Hà.Higu qua bio dưỡng công trình của Hiệp hội sử dụng nước Xuyên Hà.Higu quả tăng diện tí |, năng xuất cây trồng của Hiệp hội sứ dung nước Xuyên Hà.Hiệu qua phân phối nước của Hợp tác xã dùng nước kênh N16 70 Bảng 3.Hiệu qua bảo dưỡng công trình của Hợp tác xã dùng nước kênh N16 .Hiệu quả tăng diện tích tưới, năng suất cây trồng của Hợp tác xã dùng nước kênh N16. Hiệu quả của các mô hình Liên hiệp TCDN quản lý kênh liên xã. 73 CÁC CHỮ VIET TAT ADB "Ngân hàng phát tr AED Co quan Phát triển Pháp (AFD) cu Cong trình thủy lợi DANIDA Cơ quan ph triển Dan Mạch (DANIDA) HDN Hội dùng nước HTXNLN. Hợp tác xã nông lâm nghiệp.

HTXNN Hop tác xã nông nghiệp JICA Co quan Hợp tác quốc tế Nhật Bán NN&PTNT "Nông nghiệp và phát triển nông thôn TCDN Tổ chức dùng nước TCHTDN Té chức Hợp tác dùng nước TNHH MTV Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên. KTCTTL khả thác công tình thủy lợi UBND Ủy bạn nhân dân we Ngân hàng Thể giới MỞ ĐÀU ‘Tinh cấp thiết của đề tài “Thuỷ lợi luôn có vai trò và vị trí quan trọng trong phát trién sản xuất nông nghiệp, vì vậy nhiễu thập kỷ qua, Đăng, Nhà nước và nhân dân ta rất quan tâm dén công tác thuỷ lợi. Dén nay, nhiễu công trình đã được xây dựng, nâng cấp, công tác. ‘quan lý khai thắc cũng thưởng xuyên được quan tâm, tạo điều kiện để công tác thuỷ lợi đạt được kết quả, đáp ứng tốt yêu cầu phục vụ sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh té xã hội.

Tuyvậy, bên cạnh các hệ thông thuỷ lợi phát huy cao công suất thiết Ế, còn nhiễu công trình thuỷ lợi đạt hiệu quả thấp, chưa đáp ứng được. yêu ciu nhiệm vụ để ra, trong đó những yếu kém trong công tác quản lý khai thác công trình thuỷ lợi là nguyên nhân quan trọng Hệ thống tổ chức quản lý các 5 th thuỷ lợi phổ biến ở nước ta hiện nay là cá ‘ong ty khai thác công tình thuỷ lợi quản lý công trình. mỗi, hệ thông kênh chính và kênh nhánh lớn, trong khi đó hệ thống kênh nội đồng do cý tổ chức thuỷ nông cơ sở quản lý. Đặc điểm nổi bật của mô hình này là quản lý hệ thống nh dựa trên cơ sở ranh giới hành chính nên hoạt động tương đối hiệu quả ở những hệ thống kênh nim gon trong một xã, tuy nhiên còn tồn tại nhiều vin để đối với những tuyển kênh cắp 2 phục vụ tưới tiêu cho iền xã.

Mô hình tổ chức quản lý các công trình thuỷ lợi liên xã hiện nay là kém hiệu lve, mỗi quan hệ giữa Công ty Khai thác công trinh thủy lợi (KTCTTL) và các tổ chức hợp tác dùng nước là chưa hiệu “quả, chưa có sự hợp tác giữa các tổ chức hợp tác dùng nước ở các xã, Các Công ty KTCTL chưa khuyến khích người dân tham gia tích cực trong việc quản lý, vận. hành, duy tu, bảo dưỡng công tinh thuỷ lợi. Điều niy dẫn đến hiệu quả quản lý tưới thấp ở hầu hết các hệ thống thuỷ lợi liên xã ở nước ta. Diện tích đảm bảo tưới chắc chấn của các bệ thống thuỷ nông thấp và không én định.

Năng lực thục tế của cá hệ thống chỉ đạt khoảng 60% diện tích thiết kế. Việc sử dụng nước còn lang phí, tuỷ tiện làm cho nước không đủ so với yêu cầu của cây trồng và phân phối nước th công bằng giữa các xã ở đầu kênh và cuối kênh. Các xã ở đầu kênh thường lấy nhiều nước hơn các xã ở cuối nguồn, gây nên tinh trạng thiếu nước nghiém trọng. cho các xã ở cudi nguồn.

Ở các công trình thủy lợi lí xã, thường xảy ra một nghịch lý lả các xã ở cuối kênh nhận được ít nước tưới hơn, nhưng lại tốn nhiều. sông hơn đối với các thuỷ nông viên cho công tác vận hành phân phối nước, bởi vi các thuỷ nông viên phải canh các công lấy nước dọc theo tuyến kênh liên xã. Tinh trang tranh chip nước cũng thường xuyên xây ra giữa các hộ ding nước, trong khỉ Cong ty KTCTTL gần như không có khả năng, thâm quyền giải quyết các tranh chip nay. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các tổn tại như trên, trong đó nguyên nhân.

chủ yếu là chưa cổ sự hợp tắc giữa các tổ quản lý thủy nông ở di kênh và cuỗi kênh và người dùng nước chưa nhận thức đầy đủ về vai tr, trách nhiệm trong việc: tham gia quản lý, vận hành và bảo dưỡng công trình thủy lợi Chính phủ đã khỏi xướng chuyển giao quản lý tưới từ các công trình thuỷ lợi nhỏ cho các tổ chức dùng nước từ đầu những năm 1998. Tuy nhiên, ủa quá trình chuyển giao cho đến nay côn rit khiêm tốn. Trong khi hẳu hết các công trnnh thuỷ lợi là liên xã hoặc liên huyện thi việc chuyên giao lại hầu hết chỉ thực hiện cho những công tình nhỏ nằm gon trong một xã. Năm 1998, dự án Hỗ trợ thủy lợi Miễn ‘Trung do Ngân hàng Châu A hỗ trợ (Dự án ADB2) đã xây dựng được 4 mô hình liên hiệp tổ chức ding nước quản lý các tuyển kênh cắp 2 liên xã ở hệ thống thủy lợi Sông Chu, tỉnh Thanh Hóa và hệ thống Bắc Nghệ An, tinh Nghệ An.

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Xuân Tiệp (1998) và Trin Chí Trung (2009) cho thấy các.