Luận Văn Thạc Sĩ Về Mô Hình Định Mức Tín Nhiệm Công Ty Ở Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Mô Hình Định Mức Tín Nhiệm Công Ty Tại Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên ngành

• Tác giả: Trần Thị Thu Tâm
• Người hướng dẫn: PGS.Tiến Sĩ Đinh Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mô Hình Định Mức Tín Nhiệm Công Ty Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ CÔNG TY ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM
• 1.1. Hệ thống tài chính và các cơ chế tài trợ vốn
• 1.2. Hệ thống tài chính
• 1.3. Các cơ chế tài trợ vốn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TÀI TRỢ VỐN CỦA HỆ THỐNG TÀI CHÍNH VIỆT NAM VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI THÀNH LẬP VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HIỆU QUẢ CRA TẠI VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP CHO HOẠT ĐỘNG CỦA CRA TẠI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về định mức tín nhiệm

Định mức tín nhiệm là một yếu tố quan trọng trong hệ thống tài chính, giúp đánh giá khả năng thanh toán của các doanh nghiệp. Mô hình tín nhiệm được xây dựng dựa trên các tiêu chí cụ thể, bao gồm khả năng tài chính, quản lý rủi ro và thông tin minh bạch. Đánh giá tín nhiệm không chỉ ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp mà còn tác động đến sự phát triển của thị trường tài chính. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng mô hình định mức tín nhiệm có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư và nâng cao tính minh bạch trên thị trường. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam đang trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của công ty định mức tín nhiệm

Công ty định mức tín nhiệm (CRA) đóng vai trò trung gian trong việc đánh giá và cung cấp thông tin về khả năng tài chính của các doanh nghiệp. Tín nhiệm doanh nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến lãi suất vay mà còn quyết định đến sự thành công trong việc huy động vốn. Các CRA sử dụng các phương pháp định lượng và định tính để đưa ra các đánh giá chính xác. Việc xây dựng một mô hình tài chính hiệu quả cho CRA tại Việt Nam là cần thiết để cải thiện tín dụng và giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư. Điều này sẽ tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

II. Thực trạng cơ chế tài trợ vốn tại Việt Nam

Cơ chế tài trợ vốn tại Việt Nam hiện nay chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng và thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, các yếu tố ảnh hưởng đến tín nhiệm của doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Thực trạng cho thấy rằng, việc huy động vốn qua ngân hàng gặp nhiều khó khăn do thông tin bất cân xứng. Quản lý rủi ro trong các ngân hàng chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng không minh bạch trong việc cấp tín dụng. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc thành lập và tổ chức hoạt động của các CRA là cần thiết để cải thiện tình hình này, giúp các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn một cách dễ dàng hơn.

2.1. Các mô hình tài trợ vốn hiện tại

Hiện nay, có hai mô hình tài trợ vốn chính tại Việt Nam: tài trợ gián tiếp qua ngân hàng và tài trợ trực tiếp qua thị trường chứng khoán. Mô hình tài trợ gián tiếp thường gặp khó khăn trong việc cung cấp thông tin đầy đủ cho các nhà đầu tư, dẫn đến tình trạng tín dụng không hiệu quả. Ngược lại, mô hình tài trợ trực tiếp thông qua thị trường chứng khoán lại gặp phải vấn đề về tính thanh khoản và sự minh bạch. Việc áp dụng mô hình định mức tín nhiệm có thể giúp cải thiện tình hình này, tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư.

III. Giải pháp cho hoạt động của CRA tại Việt Nam

Để xây dựng một mô hình định mức tín nhiệm hiệu quả tại Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc cải thiện khung pháp lý đến việc nâng cao năng lực của các CRA. Cần thiết phải xây dựng một hệ thống đánh giá tín nhiệm rõ ràng, bao gồm các chỉ tiêu định tính và định lượng. Việc đào tạo nguồn nhân lực cho các CRA cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng đánh giá. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các CRA để tạo ra một môi trường hoạt động minh bạch và hiệu quả. Điều này sẽ giúp nâng cao tín nhiệm doanh nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn trên thị trường.

3.1. Các yêu cầu cần thiết đối với hoạt động của CRA

Các CRA cần phải tuân thủ các yêu cầu về minh bạch và công khai thông tin trong quá trình đánh giá tín nhiệm. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong hoạt động của CRA sẽ giúp nâng cao uy tín và chất lượng đánh giá. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước để khuyến khích sự phát triển của các CRA tại Việt Nam. Điều này không chỉ giúp cải thiện tín dụng mà còn tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế, nhu cầu huy động vốn và tài trợ vốn trở thành vấn đề trọng yếu đối với sự phát triển bền vững. Theo báo cáo của ngành, tổng dư nợ tín dụng qua hệ thống ngân hàng vào cuối năm 2005 đã trên 60% GDP, trong khi thị trường chứng khoán mới chỉ chiếm khoảng 22,7% GDP năm 2006. Điều này cho thấy cơ chế tài trợ vốn gián tiếp qua ngân hàng vẫn chiếm ưu thế, nhưng thị trường vốn trực tiếp qua chứng khoán đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự bất cân xứng thông tin trên thị trường tài chính là nguyên nhân chính gây ra các rủi ro như lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức, làm giảm hiệu quả huy động và sử dụng vốn.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng mô hình công ty định mức tín nhiệm (Credit Rating Agency - CRA) phù hợp với điều kiện Việt Nam nhằm giảm thiểu bất cân xứng thông tin, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào phân tích thực trạng cơ chế tài trợ vốn của hệ thống tài chính Việt Nam từ năm 2000 đến 2006, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đề xuất mô hình tổ chức và giải pháp hoạt động hiệu quả cho CRA tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về hệ thống tài chính, cơ chế tài trợ vốn, và vấn đề bất cân xứng thông tin trong tài chính. Hai cơ chế tài trợ vốn chính được phân tích là cơ chế tài trợ gián tiếp qua ngân hàng và cơ chế tài trợ trực tiếp qua thị trường chứng khoán. Lý thuyết về bất cân xứng thông tin được làm rõ qua hai khái niệm lựa chọn bất lợi (Adverse Selection) và rủi ro đạo đức (Moral Hazard), giải thích nguyên nhân gây ra các vấn đề trong giao dịch tài chính.

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình hoạt động của các công ty định mức tín nhiệm quốc tế như Moody’s, Standard & Poor’s và Fitch, cũng như các mô hình CRA tại các nước ASEAN như Thái Lan (TRIS) và Malaysia (RAM). Các khái niệm chính bao gồm: định mức tín nhiệm (Credit Rating), công ty định mức tín nhiệm (Credit Rating Agency), quy trình định mức tín nhiệm, và các chỉ tiêu định tính, định lượng trong đánh giá tín nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành, tài liệu nghiên cứu, và các nguồn thông tin công khai từ năm 2000 đến 2006. Phân tích định lượng được thực hiện thông qua thống kê các chỉ tiêu tài chính, tỷ lệ tăng trưởng huy động vốn, dư nợ tín dụng, quy mô thị trường chứng khoán và trái phiếu. Phương pháp phân tích so sánh được áp dụng để đối chiếu thực trạng Việt Nam với các mô hình CRA quốc tế và khu vực.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, và các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ các đối tượng có liên quan để đảm bảo tính toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2007, tập trung vào giai đoạn phát triển mạnh của thị trường tài chính Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò chủ đạo của ngân hàng trong cơ chế tài trợ vốn gián tiếp: Tính đến cuối năm 2006, 5 ngân hàng thương mại quốc doanh chiếm hơn 70% thị phần tín dụng và huy động vốn, với tổng dư nợ tín dụng đạt trên 60% GDP. Tốc độ tăng trưởng huy động vốn và tín dụng giai đoạn 2000-2005 duy trì ở mức khoảng 20% mỗi năm, tuy nhiên có xu hướng chậm lại từ năm 2005.

2. Phát triển nhanh nhưng còn hạn chế của thị trường chứng khoán: Đến cuối năm 2006, thị trường chứng khoán Việt Nam có 193 công ty niêm yết với tổng giá trị vốn hóa đạt 221.156 tỷ đồng, tương đương 14 tỷ USD, tăng gần 20 lần so với năm 2005. Tuy nhiên, quy mô thị trường cổ phiếu mới chỉ chiếm 22,7% GDP, và tính thanh khoản cũng như sự đa dạng của các công ty niêm yết còn hạn chế.

3. Tỷ lệ nợ xấu thực tế cao hơn báo cáo chính thức: Mặc dù báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tỷ lệ nợ xấu là 2,85%, nhưng theo đánh giá của IMF và WB, tỷ lệ nợ xấu thực tế có thể lên tới 15-30%, tập trung chủ yếu ở các doanh nghiệp nhà nước. Điều này phản ánh sự yếu kém trong quản lý tín dụng và hệ thống thông tin tín dụng còn thiếu.

4. Sự cần thiết của công ty định mức tín nhiệm tại Việt Nam: Thị trường tài chính Việt Nam đang đối mặt với vấn đề bất cân xứng thông tin nghiêm trọng, làm giảm hiệu quả huy động vốn và tăng rủi ro cho nhà đầu tư. Việc thành lập và tổ chức hoạt động hiệu quả CRA sẽ giúp minh bạch hóa thông tin, giảm chi phí giao dịch và nâng cao niềm tin của các bên tham gia thị trường.

Thảo luận kết quả

Ngân hàng vẫn giữ vai trò trung tâm trong cơ chế tài trợ vốn gián tiếp tại Việt Nam do quy mô vốn lớn và mạng lưới rộng khắp. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào ngân hàng làm hạn chế sự phát triển của thị trường vốn trực tiếp, đồng thời làm tăng rủi ro hệ thống khi nợ xấu gia tăng. Thị trường chứng khoán tuy phát triển nhanh nhưng còn non trẻ, thiếu tính đại diện và minh bạch thông tin, dẫn đến biến động giá cổ phiếu mang tính đầu cơ cao.

So sánh với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan và Malaysia, Việt Nam còn thiếu các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập và khung pháp lý hỗ trợ cho hoạt động này. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, CRA đóng vai trò quan trọng trong việc giảm bất cân xứng thông tin, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và hỗ trợ phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Việc xây dựng mô hình CRA phù hợp với đặc thù Việt Nam sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường tài chính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tăng trưởng huy động vốn, dư nợ tín dụng, quy mô thị trường chứng khoán và tỷ lệ nợ xấu để minh họa rõ nét hơn thực trạng và xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho CRA: Ban hành các văn bản quy định rõ ràng về hoạt động, quyền hạn và trách nhiệm của công ty định mức tín nhiệm nhằm đảm bảo tính độc lập, minh bạch và hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Tăng cường các chính sách khuyến khích phát hành trái phiếu, tạo điều kiện thuận lợi cho CRA hoạt động và cung cấp dịch vụ định mức tín nhiệm. Mục tiêu tăng tỷ trọng thị trường trái phiếu lên trên 10% GDP trong 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước.

3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao cho CRA: Hợp tác với các tổ chức định mức tín nhiệm quốc tế để đào tạo chuyên gia phân tích, nâng cao năng lực đánh giá tín nhiệm. Thời gian triển khai: liên tục trong 3 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, CRA mới thành lập.

4. Tăng cường tuyên truyền, phổ cập kiến thức về vai trò và lợi ích của định mức tín nhiệm: Tổ chức các chương trình truyền thông, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư về tầm quan trọng của CRA. Thời gian: 1-2 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán, các hiệp hội doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển thị trường tài chính, đặc biệt là khung pháp lý cho CRA.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại: Hiểu rõ hơn về vai trò của CRA trong việc giảm rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả quản lý vốn.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán: Nắm bắt được tầm quan trọng của định mức tín nhiệm trong việc đánh giá rủi ro đầu tư và huy động vốn.

4. Các học giả và sinh viên chuyên ngành kinh tế tài chính: Tài liệu tham khảo toàn diện về hệ thống tài chính, cơ chế tài trợ vốn và mô hình CRA, hỗ trợ nghiên cứu và học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty định mức tín nhiệm (CRA) là gì?
   CRA là tổ chức chuyên đánh giá và xếp hạng mức độ tín nhiệm của các tổ chức phát hành chứng khoán nợ, giúp giảm bất cân xứng thông tin trên thị trường tài chính.

2. Tại sao Việt Nam cần thành lập CRA?
   Việt Nam đang đối mặt với tình trạng bất cân xứng thông tin nghiêm trọng, làm tăng rủi ro tín dụng và giảm hiệu quả huy động vốn. CRA giúp minh bạch thông tin, nâng cao niềm tin nhà đầu tư.

3. CRA hoạt động như thế nào?
   CRA thu thập và phân tích thông tin định tính và định lượng về tổ chức phát hành, sau đó đưa ra xếp hạng tín nhiệm dựa trên quy trình chuẩn, giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro.

4. Vai trò của CRA đối với nhà đầu tư là gì?
   CRA cung cấp thông tin khách quan, giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư.

5. Làm thế nào để xây dựng mô hình CRA phù hợp với Việt Nam?
   Cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng, phát triển nguồn nhân lực chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và tăng cường tuyên truyền về vai trò của CRA.

Kết luận

• CRA là nhân tố thiết yếu để giảm bất cân xứng thông tin và nâng cao hiệu quả thị trường tài chính Việt Nam.
• Ngân hàng vẫn chiếm ưu thế trong cơ chế tài trợ vốn gián tiếp, nhưng thị trường vốn trực tiếp qua chứng khoán đang phát triển nhanh.
• Tỷ lệ nợ xấu thực tế cao và thị trường chứng khoán còn non trẻ là những thách thức lớn cần giải quyết.
• Mô hình CRA cần được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế, phù hợp với đặc thù Việt Nam và có sự hỗ trợ pháp lý mạnh mẽ.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy thị trường trái phiếu và nâng cao nhận thức cộng đồng đầu tư.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng một thị trường tài chính minh bạch, hiệu quả và bền vững cho Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG TÀI CHÍNH VÀ CÔNG TY ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM 1. Hệ thống tài chính và các cơ chế tài trợ vốn 1. Hệ thống tài chính 1. Thị trường tài chính Một trong những cơ sở cho sự phát triển của nền kinh tế là việc tạo lập được các công cụ tài chính và có được một thị trường tài chính hoạt động hữu hiệu.

Thị trường tài chính nếu được thiết lập và hoạt động tốt sẽ cung ứng vốn đầy đủ và có hiệu quả cho nền kinh tế, bao gồm cả vốn ngắn hạn và vốn dài hạn. Ngoài ra, nền kinh tế sẽ được cung cấp các dịch vụ tài chính như: tư vấn, bảo lãnh, định mức tín nhiệm, môi giới, kiểm toán … Từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh của nền kinh tế nói chung và của từng tổ chức kinh tế nói riêng. Trong phạm vi đề tài này, căn cứ vào thời hạn tín dụng, thị trường tài chính được hình thành theo cơ cấu gồm hai bộ phận: thị trường tiền tệ và thị trường vốn. Thị trường tiền tệ Thị trường tiền tệ là nơi giao dịch các công cụ tài chính có thời hạn dưới 01 năm, bao gồm: - Thị trường tín dụng ngắn hạn qua ngân hàng - Thị trường tiền tệ liên ngân hàng: gồm thị trường nội tệ liên ngân hàng và thị trường ngoại tệ liên ngân hàng.

- Thị trường ngoại hối - Thị trường mua bán các giấy tờ có giá ngắn hạn Các công cụ tài chính mua bán trên thị trường tiền tệ chủ yếu là các loại giấy tờ có giá hay chứng khoán có thời gian đáo hạn dưới một năm, điển hình là: tiền giấy, euro dollar, vàng, chứng chỉ tiền gửi tiết kiệm, kỳ phiếu ngân hàng, hợp đồng tín dụng ngắn hạn, thương phiếu, tín phiếu kho bạc và các chứng khoán nợ dài hạn có thời gian đáo hạn còn lại dưới một năm. Thị trường vốn Thị trường vốn là nơi giao dịch các công cụ tài chính có thời hạn trên một năm, bao gồm thị trường tín dụng trung và dài hạn qua ngân hàng, thị trường cho thuê tài chính và thị trường chứng khoán. Trong đó, thị trường chứng khoán là thị trường giao dịch các công cụ tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, các chứng khoán phái sinh. Các định chế trung gian tài chính a.

Khái niệm Các định chế trung gian tài chính là các tổ chức thực hiện huy động nguồn tiền của những người tiết kiệm cuối cùng và sau đó cung cấp cho những người cần vốn cuối cùng. Đặc điểm của các định chế trung gian tài chính ƒ Các định chế trung gian tài chính là cơ sở kinh doanh được tổ chức và hoạt động để đạt được những mục đích sinh lợi nhất định.1: Mô tả hoạt động của định chế trung gian tài chính Các đầu vào Các đầu ra - Đất đai - Huy động các Định chế trung - Lao động khoản tiền tiết kiệm gian tài chính - Vốn bằng tiền - Cho vay - Quản lý … - Các dịch vụ tài chính khác … ƒ Tiến trình tạo ra các đầu ra của các định chế trung gian tài chính gồm hai giai đoạn: o Giai đoạn 1: Huy động nguồn tiền của những người tiết kiệm cuối cùng bằng cách phát hành trái phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi tiết kiệm, tài khoản thanh toán. o Giai đoạn 2: Chuyển số vốn tiết kiệm này cho một số người cần vốn cuối cùng thông qua các hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo hiểm, thương phiếu, trái phiếu … ƒ Các định chế trung gian tài chính đảm nhận những hoạt động trung gian sau: trung gian mệnh giá, trung gian rủi ro ngầm định, trung gian kỳ hạn, trung gian thanh khoản, trung gian thông tin. Phân loại định chế trung gian tài chính ƒ Căn cứ vào đặc điểm hoạt động: Định chế trung gian tài chính được phân loại thành: o Ngân hàng thương mại o Các quỹ tiết kiệm o Các quỹ tín dụng o Các công ty bảo hiểm 10 123doc o Các công ty tài chính o Quỹ hỗ tương … ƒ Căn cứ vào mức độ thực hiện chức năng trung gian: o Các định chế nhận tiền gửi: bao gồm các ngân hàng thương mại, các quỹ tín dụng, … o Các định chế tiết kiệm theo hợp đồng: bao gồm các công ty bảo hiểm, các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm xã hội … o Các định chế trung gian đầu tư: Bao gồm quỹ đầu tư, quỹ hỗ tương, công ty tài chính … d.

Vai trò của các định chế ƒ Khắc phục tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trường tài chính và hai vấn đề có liên đới là lựa chọn bất lợi và rủi ro đạo đức. ƒ Góp phần giảm chi phí giao dịch của xã hội tức là chi phí liên quan đến tiền và thời gian để thực hiện giao dịch tài chính, mang lại lợi ích cho người tiết kiệm và người đi vay. ƒ Góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn cuộc sống xã hội. Các cơ chế tài trợ vốn “Nếu ta coi đồng tiền là những “giọt máu” của nền kinh tế thì một cơ thể nền kinh tế hoàn chỉnh phải có hai “con tim”: con tim ngân hàng và con tim thị trường chứng khoán”1.

Nhận định này đã phản ánh chính xác hai cơ chế tài trợ vốn hiện nay: cơ chế tài trợ vốn gián tiếp và cơ chế tài trợ vốn trực tiếp. Cơ chế tài trợ vốn gián tiếp Vốn được huy động và phân bổ thông qua các tổ chức trung gian tài chính, đặc biệt là các ngân hàng. Như vậy, ngân hàng đóng vai trò trung gian giữa người tiết kiệm và người cho vay. Theo đó, ngân hàng tập trung, phân tán rủi ro khi cấp tín dụng cho nhiều dự án khác nhau và đạt được lợi thế theo quy mô bằng cách loại bỏ sự trùng lắp trong thẩm định và giám sát.

Huy động và phân bổ vốn thông qua ngân hàng là cần thiết khi thông tin về khả năng tín dụng của các đối tượng vay vốn có thể dễ dàng được diễn giải, nhưng lại tốn kém mới có được. 1 Bùi Nguyên Hoàn - Toàn cảnh Thị trường Chứng khoán Việt Nam, NXB Thanh Niên , năm 2002. Cơ chế tài trợ vốn trực tiếp Vốn được huy động thông qua hình thức bán chứng khoán trực tiếp cho người tiết kiệm trên thị trường. Thị trường chứng khoán kết nối trực tiếp giữa người tiết kiệm và người cần vốn.

Để thị trường hoạt động tốt thì chứng khoán cần phải có tính thanh khoản cao. Thông thường, nếu có nhiều ý kiến khác nhau về triển vọng của hoạt động kinh doanh thì tài chính trực tiếp là cách thức tốt hơn trong việc cho phép từng người cấp vốn cụ thể có thể lựa chọn cơ hội đầu tư mà mình ưa thích.2: Các cơ chế tài trợ vốn Tài chính gián tiếp Những trung gian TC Vốn Vốn Vốn Người tiết kiệm – cho vay Người đi vay – chi tiêu - Gia đình - Gia đình Vốn T hị Vốn - Doanh nghiệp - Doanh nghiệp trường - Chính phủ - Chính phủ TC - Người nước ngoài - Người nước ngoài Tài chính trực tiếp Trong hai cơ chế này, ngân hàng và thị trường chứng khoán xử lý rủi ro theo các cách khác nhau: Đối với ngân hàng, do người gửi tiền không thích rủi ro và tiền gửi thường có kỳ hạn ngắn nên ngân hàng thường cho vay ngắn hạn và tập trung vào một số đối tượng an toàn. Người gửi tiền vào ngân hàng cũng có được độ an toàn cao hơn nhưng lãi suất nhận được cũng thấp hơn.3: Sơ đồ chi tiết về cơ chế tài trợ vốn gián tiếp Tiền gửi Tiền vay Người tiết Định chế Người cần kiệm trung gian vốn TC Lãi Lãi - Chấp nhận mất một số khoản cho vay - Trả lãi cho người tiết kiệm thấp hơn lãi cho vay - Cung cấp dịch vụ thanh toán 12 123doc Đối với thị trường, người tiết kiệm có cơ hội mua nhiều loại chứng khoán. Các doanh nghiệp cần vốn có nhiều cơ hội tiếp cận với nhiều nguồn vốn tiết kiệm.

Người mua chứng khoán được lợi hay chịu thiệt nếu doanh nghiệp phát hành chứng khoán kinh doanh có lãi hay thua lỗ và do vậy yêu cầu lợi nhuận cao hơn để bù đắp rủi ro tương ứng. Đồng thời, để phân tán rủi ro, người mua chứng khoán đầu tư vào nhiều loại chứng khoán khác nhau (đa dạng hóa danh mục đầu tư).4: Sơ đồ chi tiết về cơ chế tài trợ vốn trực tiếp Tiền mua CK Tiền thu phát hành CK Người tiết Thị Người cần kiệm trường TC vốn Cổ tức Cổ tức Tiền bán CK - Định giá rủi ro - Quản lý rủi ro - Phân tán rủi ro 1. Các lập luận về việc lựa chọn cơ chế tài trợ vốn Hiện nay, đang có nhiều lập luận khác nhau về việc lựa chọn một cơ chế tài trợ vốn thích hợp cho mỗi quốc gia. Với hai cơ chế tài trợ như vậy nên đã phát sinh ba lập luận chủ yếu: a.

Lập luận ủng hộ cơ chế tài trợ vốn gián tiếp Lập luận này chứng minh rằng: - Cơ chế tài trợ vốn gián tiếp sẽ cải thiện tình trạng bất cân xứng thông tin, cải thiện việc chiếm lĩnh thông tin của doanh nghiệp, cải thiện mức độ kiểm soát doanh nghiệp của chủ nợ và việc cung cấp các cơ chế giảm rủi ro và huy động vốn. - Cơ chế tài trợ vốn trực tiếp không hiệu quả trong việc chiếm lĩnh thông tin. Ở các thị trường tài chính đã phát triển thông tin được tiết lộ một cách nhanh chóng nên các nhà đầu tư không quan tâm đến việc tìm hiểu, lựa chọn các cơ hội đầu tư. Còn ngân hàng có thể thực hiện đầu tư mà không cần phải tiết lộ ngay thông tin (Stiglitz, 1985).

- Thị trường chứng khoán không là cơ chế hữu hiệu để kiểm soát doanh nghiệp do một số nguyên nhân sau: o Thông tin nội gián: Những người bên trong biết nhiều thông tin hơn những người bên ngoài doanh nghiệp và họ đã tận dụng trước các cơ hội để kiểm lợi cho mình hoặc xảy ra hiện tượng rò rỉ thông tin làm lũng đoạn thị trường. 13 123doc o Thị trường chứng khoán với tính thanh khoản cao có thể khuyến khích hoạt động thâu tóm, thôn tính doanh nghiệp, chi phối quyền quản lý và trong một số trường hợp có thể gây bất lợi cho nền kinh tế và xã hội. Lập luận ủng hộ cơ chế tài trợ vốn trực tiếp Những người ủng hộ cơ chế tài trợ vốn trực tiếp cho rằng: - Cơ chế tài trợ vốn trực trực tiếp cung cấp nhiều công cụ để quản lý rủi ro như yêu cầu thông tin minh bạch, việc đáp ứng các tiêu chuẩn giao dịch, niêm yết của chứng khoán và cho những giao dịch riêng biệt của nhà đầu tư.