Luận văn thạc sĩ quản lý xây dựng đề xuất mô hình đánh giá rủi ro cho các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập khu vực tp hcm ứng dụng logic mờ

Luận văn thạc sĩ đề xuất mô hình đánh giá rủi ro cho dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM, ứng dụng logic mờ hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Thị Yến Nga
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hoài Long
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý xây dựng
• Đề tài: Mô Hình Đánh Giá Rủi Ro Dự Án Cải Tạo Hệ Thống Thoát Nước Chống Ngập TP.HCM Ứng Dụng Logic Mờ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• 1.1. PHẦN GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.2. XÁC ĐỊNH MỘT SỐ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU - CÁC MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 2.2. QUẢN LÝ RỦI RO
• 2.3. QUY TRÌNH QUẢN LÝ RỦI RO
• 2.4. XÁC ĐỊNH RỦI RO VÀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 2.5. LÝ THUYẾT MÔ HÌNH
• 2.6. CÔNG TRÌNH CẢI TẠO HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC KHU VỰC ĐÔ THỊ
• 2.7. TỔNG QUAN MỘT VÀI NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN
• 2.7.1. Tổng quan nhân tố rủi ro cho dự án cải tạo hệ thống thoát nước trong khu vực đô thị
• 2.7.2. Tổng quan về các mô hình đánh giá rủi ro sử dụng logic mờ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 3.2. MÔ TẢ VỀ CÁC GIAI ĐOẠN NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Nghiên cứu Giai đoạn 1
• 3.2.2. Nghiên cứu Giai đoạn 2
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 4.1. GIỚI THIỆU CHƯƠNG
• 4.2. XÁC ĐỊNH NHÂN TỐ RỦI RO
• 4.3. XÂY DỰNG MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 4.3.1. Xây dựng và mô tả thang đo
• 4.3.2. Xác định hàm thành viên cho các biến đầu vào và đầu ra của mô hình
• 4.3.3. Xây dựng quy luật FUZZY
• 4.3.4. Áp dụng mô hình suy luận Fuzzy Mamdani để tính toán
• 5. CHƯƠNG 5: THỬ NGHIỆM MÔ HÌNH VÀO DỰ ÁN THỰC TẾ
• 5.1. GIỚI THIỆU CHƯƠNG
• 5.2. GIỚI THIỆU DỰ ÁN THỬ NGHIỆM
• 5.3. CÁC THỨC THỬ NGHIỆM MÔ HÌNH
• 5.4. KẾT QUẢ THỬ NGHIỆM MÔ HÌNH VÀ ĐÁNH GIÁ CỦA CHUYÊN GIA
• 5.4.1. Kết quả của chuyên gia 1: Trưởng bộ phận thanh quyết toán và hợp đồng
• 5.4.2. Kết quả của chuyên gia 2: Chỉ huy phó
• 5.4.3. Kết quả của chuyên gia 3: Chỉ huy trưởng
• 5.5. HIỆU CHỈNH MÔ HÌNH
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1 - BẢNG PHỎNG VẤN Ý KIẾN CỦA CÁC CHUYÊN GIA ĐÃ CÓ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN DỰ ÁN CẢI TẠO HỆ THỐNG THOÁT NƯỚC - GIAI ĐOẠN 1 - CÁC NHÂN TỐ RỦI RO CHO DỰ ÁN THOÁT NƯỚC CHỐNG NGẬP KHU VỰC TP.
• PHỤ LỤC 2 - THÔNG TIN CHI TIẾT VỀ CHUYÊN GIA
• PHỤ LỤC 3 - KẾT QUẢ PHỎNG VẤN CÁC CHUYÊN GIA GIAI ĐOẠN 1
• PHỤ LỤC 4 - BẢNG PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA GIAI ĐOẠN 2 - XÂY DỰNG CÁC QUY LUẬT IF-THEN
• PHỤ LỤC 5 - THÔNG TIN CHI TIẾT VỀ CHUYÊN GIA
• PHỤ LỤC 6: KẾT QUẢ CÁC QUY LUẬT IF-THEN
• PHỤ LỤC 7: BẢNG ĐÁNH GIÁ ĐIỂM RỦI RO CHO DỰ ÁN THỬ NGHIỆM
• PHỤ LỤC 8: KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ THỬ NGHIỆM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Luận văn tập trung vào việc đề xuất mô hình đánh giá rủi ro cho các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM bằng cách ứng dụng logic mờ. Vấn đề ngập úng tại TP.HCM đã trở thành một thách thức lớn, đòi hỏi các giải pháp công trình hiệu quả. Tuy nhiên, các dự án này thường gặp nhiều rủi ro do đặc thù thi công trong khu vực đô thị đông đúc. Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các nhân tố rủi ro và xây dựng một mô hình hỗ trợ nhà thầu trong việc quản lý rủi ro, đặc biệt là trong giai đoạn chuẩn bị thi công.

1.1. Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

TP.HCM là một trong những đô thị lớn nhất Việt Nam, nhưng hệ thống hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thoát nước, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Hiện tượng ngập úng ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa. Các dự án cải tạo thoát nước thường gặp nhiều rủi ro như chậm tiến độ, vượt chi phí, và phản đối từ cộng đồng. Việc xác định và đánh giá rủi ro từ sớm là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả dự án.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định các nhân tố rủi ro chính trong các dự án cải tạo thoát nước tại TP.HCM và đề xuất một mô hình đánh giá rủi ro dựa trên logic mờ. Mô hình này sẽ hỗ trợ nhà thầu trong việc quản lý rủi ro, đặc biệt là trong giai đoạn chuẩn bị thi công, giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến tiến độ và chi phí dự án.

II. Tổng quan về rủi ro trong dự án thoát nước

Các dự án cải tạo hệ thống thoát nước tại TP.HCM thường gặp nhiều rủi ro do đặc thù thi công trong khu vực đô thị đông đúc. Các rủi ro này bao gồm chậm tiến độ, vượt chi phí, và phản đối từ cộng đồng. Việc xác định và đánh giá rủi ro từ sớm là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả dự án.

2.1. Các nhân tố rủi ro chính

Các nhân tố rủi ro chính trong dự án thoát nước bao gồm: chậm giải phóng mặt bằng, khó khăn trong di dời công trình ngầm, điều kiện thi công chật hẹp, và phản đối từ cộng đồng. Những yếu tố này có thể dẫn đến chậm tiến độ, tăng chi phí, và giảm hiệu quả dự án.

2.2. Phương pháp đánh giá rủi ro

Nghiên cứu đề xuất sử dụng logic mờ để đánh giá rủi ro trong các tình huống thiếu thông tin và mang tính chủ quan. Phương pháp này cho phép xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố rủi ro và đề xuất các chiến lược quản lý phù hợp.

III. Xây dựng mô hình đánh giá rủi ro

Mô hình đánh giá rủi ro được xây dựng dựa trên logic mờ, sử dụng ý kiến của các chuyên gia để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố rủi ro. Mô hình này giúp nhà thầu nhận diện và đánh giá rủi ro một cách hệ thống, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

3.1. Xác định các nhân tố rủi ro

Thông qua phỏng vấn các chuyên gia, nghiên cứu đã xác định được 25 nhân tố rủi ro chính trong các dự án cải tạo thoát nước tại TP.HCM. Các nhân tố này được phân loại theo mức độ ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí dự án.

3.2. Ứng dụng logic mờ trong đánh giá rủi ro

Mô hình sử dụng logic mờ để xử lý các thông tin mơ hồ và chủ quan từ chuyên gia. Các quy tắc suy luận mờ được áp dụng để tính toán mức độ rủi ro và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

IV. Thử nghiệm mô hình và đánh giá

Mô hình đánh giá rủi ro được thử nghiệm trên một dự án cải tạo thoát nước thực tế tại TP.HCM. Kết quả thử nghiệm cho thấy mô hình có khả năng nhận diện và đánh giá rủi ro một cách hiệu quả, giúp nhà thầu đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

4.1. Kết quả thử nghiệm

Kết quả thử nghiệm cho thấy mô hình có khả năng xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố rủi ro một cách chính xác. Các chuyên gia đánh giá cao tính ứng dụng của mô hình trong thực tế.

4.2. Đánh giá và hiệu chỉnh mô hình

Dựa trên phản hồi từ chuyên gia, mô hình được hiệu chỉnh để tăng độ chính xác và khả năng ứng dụng trong các dự án tương tự.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã đề xuất một mô hình đánh giá rủi ro hiệu quả cho các dự án cải tạo hệ thống thoát nước tại TP.HCM. Mô hình này giúp nhà thầu nhận diện và quản lý rủi ro một cách hệ thống, từ đó nâng cao hiệu quả dự án. Các kiến nghị được đưa ra nhằm cải thiện mô hình và mở rộng ứng dụng trong tương lai.

5.1. Đóng góp của nghiên cứu

Nghiên cứu đã cung cấp một công cụ hữu ích cho nhà thầu trong việc quản lý rủi ro, đặc biệt là trong các dự án cải tạo thoát nước tại khu vực đô thị đông đúc.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện mô hình và mở rộng ứng dụng trong các loại hình dự án khác, đặc biệt là các dự án hạ tầng đô thị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của đô thị hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh, hiện tượng ngập úng ngày càng trở nên nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế - xã hội. Theo Quyết định số 61570/QĐ-TTg, TP.HCM được xác định là đô thị lớn, trung tâm phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ của cả nước, tuy nhiên hệ thống hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thoát nước mưa còn nhiều hạn chế. Các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập được triển khai với quy mô lớn, sử dụng nguồn vốn ngân sách, vốn vay ODA và hình thức đối tác công tư (hợp đồng BT), có giá trị đầu tư lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, các dự án này thường gặp phải nhiều rủi ro đặc thù do thi công trong khu vực đô thị đông dân cư, không gian thi công chật hẹp, ảnh hưởng đến giao thông và sinh hoạt của người dân.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất một mô hình đánh giá rủi ro cho các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM, tập trung vào giai đoạn sau khi nhà thầu ký hợp đồng và chuẩn bị triển khai thi công. Nghiên cứu xác định 25 nhân tố rủi ro chính ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ và chi phí dự án, đồng thời xây dựng mô hình đánh giá dựa trên lý thuyết logic mờ (fuzzy logic) nhằm xử lý các thông tin mơ hồ, thiếu chính xác và chủ quan từ ý kiến chuyên gia. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại TP.HCM, với dữ liệu thu thập từ các chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực quản lý xây dựng và thi công các dự án thoát nước đô thị.

Việc xây dựng mô hình đánh giá rủi ro không chỉ giúp nhà thầu nhận diện và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố rủi ro mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch ứng phó, giảm thiểu thiệt hại, nâng cao hiệu quả quản lý dự án, từ đó góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý rủi ro trong dự án xây dựng, kết hợp với lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) và logic mờ (fuzzy logic) để xử lý các dữ liệu không chắc chắn và chủ quan.

• Quản lý rủi ro dự án (Project Risk Management): Theo PMI (2009), rủi ro là sự kiện hoặc điều kiện không chắc chắn có thể xảy ra và ảnh hưởng đến mục tiêu dự án về chi phí, tiến độ, chất lượng. Quản lý rủi ro bao gồm các bước: nhận diện, đánh giá định tính và định lượng, lập kế hoạch ứng phó, theo dõi và kiểm soát rủi ro.

• Lý thuyết tập mờ (Fuzzy Set Theory): Được Zadeh phát triển, cho phép mô hình hóa các khái niệm không rõ ràng, mơ hồ bằng cách sử dụng hàm thành viên với giá trị trong khoảng từ 0 đến 1, thay vì chỉ 0 hoặc 1 như tập cổ điển. Điều này phù hợp với việc đánh giá rủi ro dựa trên ý kiến chuyên gia có tính chủ quan.

• Logic mờ (Fuzzy Logic): Là phương pháp suy luận dựa trên các luật IF-THEN, cho phép kết hợp các biến ngôn ngữ như "thấp", "trung bình", "cao" để đưa ra kết luận về mức độ rủi ro. Mô hình Mamdani được sử dụng phổ biến trong quản lý xây dựng do tính trực quan và dễ áp dụng.

• Các khái niệm chính:

  • Khả năng xảy ra rủi ro (Likelihood - L): Tần suất hoặc xác suất rủi ro xuất hiện trong dự án.
  • Mức độ nghiêm trọng (Severity - S): Mức độ ảnh hưởng tiêu cực của rủi ro đến mục tiêu dự án.
  • Kết quả tác động (Consequence - C): Mức độ ảnh hưởng tổng thể của rủi ro lên dự án, được suy luận từ L và S.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo ba giai đoạn chính:

1. Xác định nhân tố rủi ro: Tổng hợp từ các nghiên cứu trước đây và phỏng vấn chuyên gia có kinh nghiệm trong các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM. Ban đầu liệt kê 33 nhân tố, sau đó loại bỏ và gộp lại còn 25 nhân tố phù hợp với thực tế.

2. Xây dựng mô hình đánh giá rủi ro: Sử dụng phương pháp logic mờ Mamdani để xây dựng mô hình đánh giá dựa trên hai biến đầu vào là khả năng xảy ra (L) và mức độ nghiêm trọng (S), đầu ra là kết quả tác động (C). Các biến được định nghĩa theo thang đo Likert 5 mức (rất thấp đến rất cao). Các luật IF-THEN được thiết lập dựa trên ý kiến chuyên gia thông qua phỏng vấn và thảo luận nhóm nhằm đảm bảo tính chính xác và thực tiễn.

3. Thử nghiệm và hiệu chỉnh mô hình: Áp dụng mô hình vào một dự án thực tế cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM. Thu thập điểm đánh giá của các chuyên gia về từng nhân tố rủi ro theo hai tham số L và S, đưa vào mô hình để tính toán kết quả tác động. So sánh kết quả mô hình với nhận định chuyên gia để điều chỉnh, hoàn thiện mô hình.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu chính được thu thập từ 6 chuyên gia có kinh nghiệm từ 5 đến trên 15 năm trong lĩnh vực quản lý xây dựng và thi công dự án thoát nước chống ngập tại TP.HCM.

Phương pháp phân tích: Logic mờ Mamdani kết hợp với các quy luật IF-THEN để xử lý dữ liệu mơ hồ, chủ quan. Phân tích thống kê mô tả và so sánh kết quả mô hình với ý kiến chuyên gia để đánh giá độ tin cậy.

Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2019, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, xây dựng mô hình, thử nghiệm và hiệu chỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác định 25 nhân tố rủi ro chính: Qua khảo sát và phỏng vấn chuyên gia, 25 nhân tố rủi ro được xác định là có ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ và chi phí dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM. Ví dụ, "Chậm trễ trong việc di dời các đường ống ngầm" và "Chậm trễ thanh toán từ chủ đầu tư" được đánh giá có mức độ ảnh hưởng cao.

2. Mức độ ảnh hưởng của rủi ro: Kết quả mô hình cho thấy một số rủi ro có mức độ tác động rất nghiêm trọng, chiếm khoảng 20% tổng số nhân tố, trong đó rủi ro liên quan đến thủ tục pháp lý, mặt bằng thi công và điều kiện địa chất phức tạp là những yếu tố nổi bật.

3. Khả năng xảy ra và mức độ nghiêm trọng: Trung bình, khả năng xảy ra các rủi ro được đánh giá ở mức từ trung bình đến cao (từ 3 đến 4 trên thang 5), trong khi mức độ nghiêm trọng cũng tương tự, cho thấy các rủi ro này không chỉ thường xuyên xuất hiện mà còn có tác động lớn đến dự án.

4. So sánh với ý kiến chuyên gia: Kết quả mô hình đánh giá rủi ro tương đồng với nhận định của các chuyên gia, với độ lệch trung bình dưới 10%, chứng tỏ mô hình có độ tin cậy cao trong việc dự báo tác động rủi ro.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các rủi ro được xác định là do đặc thù thi công trong khu vực đô thị đông dân cư, mặt bằng thi công hạn chế, nhiều tiện ích ngầm phức tạp và quy trình quản lý, phê duyệt hồ sơ còn chậm trễ. So với các nghiên cứu trước đây tại các đô thị lớn khác, các rủi ro về thủ tục pháp lý, di dời tiện ích ngầm và ảnh hưởng xã hội cũng được đánh giá là những thách thức lớn.

Việc áp dụng logic mờ giúp xử lý hiệu quả các dữ liệu mơ hồ, chủ quan từ ý kiến chuyên gia, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ nhà quản lý dự án nhận diện và đánh giá rủi ro một cách hệ thống và khoa học. Kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ rủi ro theo từng nhóm nhân tố, bảng xếp hạng rủi ro theo mức độ tác động, giúp dễ dàng lựa chọn các chiến lược ứng phó phù hợp.

Mô hình cũng cho phép cập nhật và điều chỉnh linh hoạt khi có thêm dữ liệu mới hoặc thay đổi điều kiện thực tế, phù hợp với đặc thù quản lý rủi ro trong các dự án xây dựng phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác khảo sát hiện trạng và khảo sát địa chất: Để giảm thiểu rủi ro do điều kiện thực tế không phù hợp với thiết kế, nhà thầu và chủ đầu tư cần phối hợp thực hiện khảo sát kỹ lưỡng trước khi triển khai thi công, đảm bảo thông tin chính xác và đầy đủ.

2. Cải thiện quy trình phê duyệt hồ sơ và thủ tục pháp lý: Chủ đầu tư cần đơn giản hóa và rút ngắn thời gian phê duyệt các hồ sơ liên quan như biện pháp thi công, giấy phép đào đường, thanh quyết toán nhằm tránh chậm trễ ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

3. Tăng cường năng lực và quản lý nhà thầu phụ, tổ đội thi công: Đảm bảo các nhà thầu phụ có đủ năng lực tài chính, kỹ thuật và nhân lực, đồng thời tăng cường giám sát, kiểm tra để tránh sai sót trong thi công, giảm thiểu rủi ro về chất lượng và an toàn lao động.

4. Xây dựng kế hoạch ứng phó rủi ro linh hoạt: Dựa trên kết quả đánh giá rủi ro từ mô hình, nhà quản lý dự án cần xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp cho từng nhóm rủi ro, bao gồm biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu và xử lý khi rủi ro xảy ra, đảm bảo tiến độ và chi phí dự án.

5. Tăng cường truyền thông và phối hợp với cộng đồng dân cư: Giải thích rõ mục tiêu, lợi ích của dự án để giảm thiểu sự phản đối từ người dân, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong công tác giải phóng mặt bằng và tái lập mặt bằng sau thi công.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 6-12 tháng đầu triển khai dự án, với sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, nhà thầu thi công và các bên liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà thầu thi công các dự án hạ tầng đô thị: Luận văn cung cấp công cụ đánh giá rủi ro cụ thể, giúp nhà thầu nhận diện và quản lý các rủi ro đặc thù trong thi công hệ thống thoát nước chống ngập, từ đó nâng cao hiệu quả thi công và uy tín.

2. Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án: Giúp hiểu rõ các nhân tố rủi ro ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí, từ đó cải thiện quy trình quản lý, phê duyệt hồ sơ và phối hợp với nhà thầu, đảm bảo dự án được triển khai thuận lợi.

3. Các chuyên gia tư vấn thiết kế và giám sát: Cung cấp cơ sở để đánh giá các rủi ro kỹ thuật và quản lý trong quá trình thiết kế và thi công, hỗ trợ đưa ra các giải pháp kỹ thuật phù hợp nhằm giảm thiểu rủi ro.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý xây dựng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng lý thuyết logic mờ trong đánh giá rủi ro dự án xây dựng, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn về các dự án cải tạo hệ thống thoát nước đô thị.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình logic mờ có ưu điểm gì trong đánh giá rủi ro dự án?
   Logic mờ cho phép xử lý các dữ liệu không chắc chắn, mơ hồ và chủ quan từ ý kiến chuyên gia, giúp đưa ra kết quả đánh giá rủi ro chính xác và linh hoạt hơn so với các phương pháp truyền thống. Ví dụ, khi chuyên gia đánh giá mức độ "khá cao" hay "hơi thấp", logic mờ có thể chuyển đổi thành giá trị số phù hợp để tính toán.

2. Tại sao chỉ tập trung vào giai đoạn sau khi ký hợp đồng?
   Giai đoạn này là thời điểm nhà thầu bắt đầu triển khai thi công, các rủi ro liên quan đến hồ sơ, mặt bằng, thủ tục pháp lý và tổ chức thi công thường phát sinh nhiều nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chi phí. Việc đánh giá rủi ro ở giai đoạn này giúp nhà thầu chuẩn bị tốt hơn cho các tình huống thực tế.

3. Làm thế nào để thu thập ý kiến chuyên gia hiệu quả?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp và thảo luận nhóm với các chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn, đảm bảo đa chiều và chính xác. Việc tổ chức thảo luận nhóm giúp giảm thiểu sự khác biệt trong nhận định và tăng tính đồng thuận.

4. Mô hình có thể áp dụng cho các dự án khác không?
   Mô hình được thiết kế cho các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập trong đô thị, tuy nhiên với việc điều chỉnh các nhân tố rủi ro và luật suy luận, mô hình có thể mở rộng áp dụng cho các dự án xây dựng hạ tầng đô thị khác có đặc thù tương tự.

5. Làm thế nào để cập nhật mô hình khi có dữ liệu mới?
   Mô hình logic mờ có thể dễ dàng cập nhật bằng cách bổ sung hoặc điều chỉnh các luật IF-THEN dựa trên ý kiến chuyên gia mới hoặc dữ liệu thực tế thu thập được trong quá trình thi công, giúp mô hình luôn phù hợp với điều kiện thực tế.

Kết luận

• Đã xác định và phân loại 25 nhân tố rủi ro chính ảnh hưởng tiêu cực đến các dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM, tập trung vào các yếu tố kỹ thuật, quản lý, pháp lý và xã hội.
• Xây dựng thành công mô hình đánh giá rủi ro dựa trên lý thuyết logic mờ Mamdani, xử lý hiệu quả các dữ liệu mơ hồ và chủ quan từ ý kiến chuyên gia.
• Mô hình cho phép đánh giá mức độ tác động của từng nhân tố rủi ro lên tiến độ và chi phí dự án, hỗ trợ nhà thầu và quản lý dự án trong việc lập kế hoạch ứng phó phù hợp.
• Thử nghiệm mô hình trên dự án thực tế cho kết quả tương đồng với nhận định chuyên gia, chứng tỏ tính khả thi và độ tin cậy cao.
• Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả thi công và quản lý dự án cải tạo hệ thống thoát nước chống ngập tại TP.HCM.

Next steps: Áp dụng mô hình rộng rãi cho các dự án tương tự, tiếp tục thu thập dữ liệu thực tế để hiệu chỉnh và hoàn thiện mô hình, đồng thời phát triển các công cụ hỗ trợ quản lý rủi ro tích hợp công nghệ số.

Các nhà quản lý dự án, nhà thầu và chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng đô thị nên nghiên cứu và áp dụng mô hình này để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro, góp phần phát triển bền vững đô thị thông minh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, trong giới hạn luận văn này việc đánh giá rủi ro được xây dựng ở giai đoạn sau khi ký hợp đồng, chuẩn bị triển khai thi công.3 Quy trình quản lý rủi ro Theo (PMI, 2009) [6], quy trình quan lý rủi ro gdm các bước lên kế hoạch quản lý rủi ro, nhận dạng rủi ro, phân tích định tính rủi ro, phân tích định lượng rủi ro, lên kế hoạch ứng phó rủi ro, theo dõi và kiểm soát rủi ro. Đây là một quá trình được lặp lại tại mỗi giai đoạn thi công từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc thi công. Tại bước đầu tiên : Lập chương trình, kế hoạch cho quản lý rủi ro, cần xác định phạm vi một số những công việc và mục tiêu của quá trình quản lý rủi ro dé đảm bao được rang quá trình này được tích hợp trong việc quản lý dự án. Tại bước đánh giá định tính rủi ro, các tính chất của từng nhân tố liên quan đến rủi ro được xem xét và được xếp hạng theo thứ tự ưu tiên để thực hiện các bước HVTH: ĐINH THỊ YEN NGA-1570102 Trang S LUẬN VĂN THẠC SỸ tiếp theo.

Tại bước phân tích định lượng rủi ro, cần đánh giá các tác động kết hợp của rủi ro lên toàn bộ kết quả của dự án. Bước lập kế hoạch ứng phó rủi ro quyết định các chiến lược ứng phó thích hợp và các hành động cho từng hạng mục rủi ro đã liệt kê tại bước đánh giá và cho phan rủi ro tong thé của cả dự án. Bước theo dõi và kiểm soát rủi ro sẽ rà soát các thay đôi của các mức độ rủi ro, xác định các hành động quản lý rủi ro bố sung nếu được yêu cầu và đánh giá sự hiệu quả quá trình quản lý rủi ro. Nieto-Morote và F.

Ruz-Vila,2011) [8] tong kết các phương pháp quản lý rủi ro từ RAMP ( Institution of Civil Engineering, 2002), PMBOK ( Project Management Institute, 2008), RMS (Institute of Risk Management, 2002) va chi ra rang hau hết các phương pháp đều có một khung tương tự tuy có sự khác nhau trong các bước triển khai để kiểm soát rủi ro. Một quá trình quản lý rủi ro hiệu quả gồm bốn giai doạn: Nhận diện, đánh giá, ứng phó, theo dõi và kiểm soát.4 Xác định rủi ro và đánh giá rủi ro Đối với quá trình quản lý rủi ro, việc nhận diện rủi ro và đánh giá rủi ro được chú trọng đầu tiên. El-Sayegh va Mahmoud H. Mansour, 2015) [9], nhận diện rủi ro và đánh giá rủi ro là quá trình quản lý rủi ro cốt lõi.

Điều cần thiết là phải tập trung vào những rủi ro thật quan trọng. Ngoài ra, còn can có găng dé xác định hết tat cả các rủi ro sẽ mat rất nhiễu thời gian và công sức. Do đó, cần xác định các rủi ro quan trọng và kiểm soát chúng. Đánh giá rủi ro có thé được xem là quá trình khó nhất trong quá trình quản lý rủi ro.

Đánh giá rủi ro đưa ra một quá trình có câu trúc để xác định cách thức các mục tiêu có thể bị ảnh hưởng và phân tích về các hệ quả và khả năng xảy ra các hệ quả trước khi quyết định có cần xử lý tiếp hay không. Việc đánh giá bao gồm đánh giả khả năng xảy ra và tác động của nhân tố rủi ro lên mục tiêu đã dé ra dự án. Việc đánh giá bao gồm đánh giá định tính và định lượng. Tài liệu PMI Practice Standard For Project Risk Management [6] đưa ra các công cụ dé Đánh giá rủi ro định tinh và định lượng gồm: Root Cause Analysis/ Phân tích nguyên nhân gốc rễ: Rủi ro duy nhất đã xảy ra được phân tích để tìm hiểu các nguyên nhân Post — project reviews/ Lessons Learned/Historical Information: Phân tích cai bài học trong các dự án trước đây Probability and Impact Matrix/ Ma trận xác suất- tác động Analytic Hierachy Process/ Quá trinh phân tích thứ bậc Công cụ phân tích định tính theo PMI (2009) HVTH: ĐINH THỊ YEN NGA-1570102 Trang 9 LUẬN VĂN THẠC SỸ Decision Tree Analysis/ Phân tích cây quyết định Expected Monetary Value/ Phương pháp giá tri đạt được Failure Mode and Effect Analysis (FMEA)/ Phương pháp phân tích sự cố và tác động Monte Carlo Simulation/ Mô phỏng Monte Carlo Post — project reviews/ Lessons Learned/Historical Information: Phan tich cai bai hoc trong các du án trước day.

System Dynamic/ HT động Công cụ phân tích định lượng theo PMI (2009) 2. Zadeh là người sáng lập ra lý thuyết tập mờ Khái niệm ‘Tap hợp mo” (Fuzzy Set) là mở rộng của khái niệm tập hợp cô điển, nhằm đáp ứng nhu cau biểu diễn những tri thức không chính xác. Như vay, để xem một phan tử có là là thành viên của tập A hay không, ta gan cho phan tử đó giá trị 1 nếu phan tử đó chắc chăn thuộc A, và giá trị O nếu nó không thuộc về tập hợp A, tức là ta có thể xây dựng một hàm thành viên (hay hàm thuộc) dé đánh giá một phan tử có thuộc tập A hay không : i Í if ugA l if wœ4A VueUlu (u)= Rõ ràng, ham thuộc kạ sé xác định tập con cua A trên tập U. với hạ chi nhận giá tri trong tập hợp {0,1}.

> SO mờ Một sô mờ là một tập mờ với hàm thành viên liên tục, lôi và thường Hàm thành viên có các dạng hàm hình tam giác , thang, chuông đối xứng > Các phép toán cơ bản về tập mờ : + Phép hợp X UY HVTH: ĐINH THỊ YEN NGA-1570102 Trang 10 LUẬN VĂN THẠC SỸ Theo luật Max: myyy(B) = Max{m,(B), my(B)} Theo luật Sum: myyy(B) = Min{1, my(B), +my(B)} Theo luật Tổng trực tiếp : mxuy(B) = my(B) + my(B) — my(B) x my(P) + Phép giao X n Theo luật Min: my,y(B) = Min{mx(B),rny(B)} Theo luật Lukasiewicz : My,y(B) = Max{0,my(B) + my(B) — 1} Theo luật Prod : rtxay(B) = my(B) x my(B) + Phép bù ~X m~x(B) = 1—m,(B) + Phép tong hop: Có 2 phép tong hop: Max-min composition Max-product composition > Biên ngôn ngữ: Đề mô phỏng suy nghĩa của con người và tong hợp thông tin và trình bày dưới dạng fuzzy Vi dụ nếu chúng ta có bién ngôn ngữ về tuổi (T) như sau: Rất trẻ - T<15 : Trẻ - 12<=T< 30 14 VO / Trung niên — 25<=T<50 \ / / Già — 45<=T<65 V VY X Rất già — T>60 /Ä /\ /(\Z` 01 1525 3045 5060 65 Luật fuzzy If-Then: Luật if-then hay còn gọi là phát biểu có điều kiện (conditional statement)c6 dạng như sau: If (x1 is Al) and (x2 is A2) and. then y is B Ly luận fuzzy (fuzzy reasoning): Thông qua một luật đã được xác nhận, chúng ta có thể rút ra một kết luận (conclusion) từ một sự thật (fact-truth) được ghi nhận. Lý luận: Rule: if (x is A) then (y is B) Fact: xis A Conclusion: y is B Mo rong: Rule: if (x is A) then (y is B) Fact: x is A’ HVTH: DINH THI YEN NGA-1570102 Trang 11 LUẬN VĂN THẠC SỸ Conclusion: y is B’ Néu A’ gan nhu A, va B’ gan nhu B e Mo6ot sô dạng lý luận: + Mot luật (rule) cùng một điều kiện (antecedent) + Một luật gôm nhiêu điều kiện + Nhiều luật và nhiều điều kiện > Một sô mô hình suy luận fuzzy (fuzzy inference model) Có 3 mô hình suy luận fuzzy thường được dé cập: - Mamdani’s - Sugeno’s - Tsukamoto’s Các mô hình này khác nhau ở “cách xử lý dau ra’ (then .) Trong quản lý xây dựng thường sử dụng Mamdani’s 2.6 Công trình cải tạo HT thoát nước khu vực đồ thị Theo Điều 1, điều 10, điều 11, điều 12 Nghị định 80/2014/NĐ-CP về Thoát nước va xử lý nước thải có định nghĩa về các hoạt động thoát nước và xử lý nước thải, HT thoát nước là gi. Thế nào là HT thoát nước mưa trong khu vực do thị, HT thoát nước mưa bao gôm những thành phần như HT cống, kênh, mương thu gom và chuyến tải nước mưa, các hồ điều hoà, các trạm bơm nước mưa,.

và một số công trình phụ trợ khác. Theo Thông tư 03/2016/TT-BXD xác định các công trình thoát nước bao gồm thuộc nhóm công trình Hạ tầng kỹ thuật bao gồm Hỗ diéu hoà, trạm bơm nước mưa, công trình xử lý nước thải, trạm bơm nước thải, công trình xử lý bùn. Như vậy, các dự án, công trình cải tạo hệ thống thoát nước chỗng ngập sẽ bao gồm các hạng mục chính: - Cải tạo kênh, mương - Xây dựng tram bơm thoát nước mua, nước thải, hỗ chứa - Xây mới hoặc cải tao HT cống tròn, công hộp, giếng tách dòng, hồ ga Đối tượng nghiên cứu của luận văn được chọn là các công trình cai tạo HT thoát nước chống ngập trong khu vực TP. Như vậy các dự án được nhắc đến trong luận vay này sử dụng phương án đào mở để thi công cống thoát nước, chiếm dụng mặt đường giao thông (một phần hoặc tất cả).

Sau khi thi công xong, nhà thầu phải thực hiện công tác tái lập, làm lại đường để cho xe cộ lưu thông, các hoạt động của dân cư và cộng động được diễn ra bình thường. HVTH: ĐINH THỊ YEN NGA-1570102 Trang 12 LUẬN VĂN THẠC SỸ 2.3 TONG QUAN MỘT VAI NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN 2.1 Tổng quan nhân tố rủi ro cho DA cải tạo HTTN trong khu vực đô thị Do số lượng nghiên cứu về loại dự án này còn ít nên trong quá trình tổng quan, tiến hành xem xét, tong quan đối với các nghiên cứu về các loại hình dự án có những đặc điểm cơ bản giống với những công trình thực hiện trong khu vực đồ thị, khu vực dân cu dong, các dự án thi công về đường hoặc lắp đặt đường ống ngầm được xem xét Ngoài ra, giai đoạn đánh giá rủi ro giới hạn trong dé tài là giai đoạn sau khi nhà thầu ký hợp đồng và bat đầu triển khai thi công, nguồn thông tin nhà thầu có được chủ yếu là về mặt hồ sơ, hợp đồng, tiêu chuẩn kỹ thuật, các báo cáo khảo sát hiện trạng, khảo sát địa chất , do đó các nhân tố được xem xét thường mang tính tong quát, không đi sâu vào các nhân tố chi tiết, nhỏ nhặt Nghiên cứu (I. Rybka và các cộng sự,2016) [10] về các công trình xây dựng hệ thống cấp và thoát nước có xác định các sự kiện ảnh hưởng tiêu cực đến thời gian và ngân sách của dự án. Nghiên cứu đã được tiến hành từ năm 2010 đến năm 2014 trên mười hai công trường xây dựng dự án cấp thoát nước ở tỉnh Lower Silesia và Opole.

Các công việc bao gôm việc quan sát các hoạt động trên công trường và xem xét tat cả các hồ sơ dự án như tiễn độ, hợp đồng, hồ cho chất lượng, các chứng chỉ thanh toán, các biên bản họp, nhật ký công trường.