CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VỀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH DỮ LIỆU 1.1 Kinh nghiệm xây dựng mô hình dữ liệu của một số nước trên thế giới Trong nhiều chương trình phát triển Chính phủ điện tử của các nước, dữ liệu dân cư, doanh nghiệp, đất đai… cũng được coi là dữ liệu cốt lõi cần phải chuẩn hóa và sử dụng thống nhất trong các hệ thống thông tin. Việc chuẩn hóa thông tin trong trao đổi liên quan đến các dữ liệu trên đặc biệt là dữ liệu đất đai được quan tâm và triển khai từ lâu và chặt chẽ. Hầu hết các nước đi đầu trong việc phát triển Chính phủ như Hàn Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ả rập Saudi… đều coi trong việc chuẩn hóa thông tin để phục vụ việc kết nối, chia sẻ dữ liệu một cách dễ dàng giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, các hệ thống thông tin của các cơ quan tổ chức thuộc Chính phủ.
Các nước đi đầu về Chính phủ điện tử đề xây dựng những kiến trúc tham chiếu về dữ liệu (Data Reference Model) để hướng dẫn việc chuẩn hóa các cấu trúc thông tin phục vụ kế nối và chia sẻ dữ liệu. Và các cơ quan tổ chức dựa trên các hướng dẫn này để dần dần hình thành việc chuẩn hóa các cấu trúc dữ liệu trao đổi thông tin từ đó có thể ban hành các quy chuẩn hoặc các tiêu chuẩn cần thiết. Ngày nay, các tiêu chuẩn đóng vai trò then chốt để đạt được tính kết nối liên thông trong Chính phủ điện tử. Các tiêu chuẩn đảm bảo cho các sản phẩm nói chuyện được với nhau.
Hơn nữa, chúng dẫn đến sự đa dạng các nhà cung cấp cho các giải pháp phần cứng và phần mềm, điều này sẽ tránh được sự độc quyền của một số nhà cung cấp giải pháp lớn. Nhiều quan sát cho rằng các tiêu chuẩn mà các chính phủ sử dụng để đạt được tính kết nối liên thông trong Chính phủ điện tử để thống nhất về cấu trúc dữ liệu công dân trao đổi giữa các cơ sở dữ liệu về dân cư với Cơ sở dữ liệu Đất đai quốc gia là một tập các tiêu chuẩn và các hướng dẫn mà chính phủ dùng để định rõ các cách ưu tiên mà các cơ quan, tổ chức và các đối tác của nó tương tác với nhau. Nhiều kinh nghiệm đã cho rằng việc khi các hệ thống hành lang pháp lý liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia phục vụ kết nối trao đổi dữ liệu (hoặc chưa có các kiến trúc dữ liệu, mô hình tham chiếu dữ liệu) chưa được ban hành thì cần phải có những quy định tối thiểu quy định, thống nhất tối thiểu về các cấu trúc dữ liệu phục vụ trao đổi để giải quyết những bài toán hiện tại và vẫn đảm bảo tính kết nối liên Luan van 6 thông, bởi vì chúng sẽ giúp chúng ta định nghĩa các giao diện thành phần, và chính các giao diện này sẽ đảm bảo khả năng tích hợp đơn giản hơn, nhanh hơn và khả năng tái sử dụng cao. Thực tế, bản thân các cấu trúc dữ liệu phục vụ trao đổi được thống nhất giữa các tổ chức là tiền đề quan trọng trong việc kết nối liên thông trong Chính phủ điện tử.
Thêm vào đó, khi các chương trình Chính phủ điện tử bắt đầu đang ở những giai đoạn mà các hệ thống thông tin bắt đầu kết nối, chia sẻ dữ liệu sẽ mang lại nhiều các tiện tích cho người dân như giảm thời gian xử lý, giảm thiểu các loại giấy tớ và sử dụng nhiều hơn các loại dữ liệu số trong việc tương tác giữa người dân với Chính phủ, giữa các cơ quan Chính phủ. Qua nghiên cứu các tài liệu của một số nước như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Australian, Canada và một vài các quốc gia đang trong quá trình phát triển Chính phủ điện tử thì việc ban hành lược đồ dữ liệu phục vụ trao đổi thông tin về dữ liệu đất đai là cần thiết và hết sức quan trọng. Việc chuẩn hóa thông tin trong trao đổi liên quan đến người dân và doanh nghiệp luôn được quan tâm và triển khai từ lâu và chặt chẽ. Mặc dù chỉ có một vài nước công bố dưới dạng lược đồ đơn giản như Mỹ, hoặc như Canada, Hàn Quốc thì có công bố các thực tế dữ liệu về đất đai tuy nhiên có một điểm chung rằng, các lược đồ dữ liệu này đều được xây dựng trên cơ sở tiêu chuẩn dữ liệu trao đổi thông dụng là XML.
Tại Mỹ, năm 2003 với sự công tác phát triển ban đầu của Bộ An ninh và Nhà đất, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ; một mô hình dữ liệu được tiêu chuẩn hóa sử dụng chung phục vụ liên thông dữ liệu giữa các hệ thống thông tin có tên là NIEM ra đời. Trong mô hình dữ liệu NIEM, dữ liệu về công dân, doanh nghiệp/tổ chức là một thành tố cốt lõi và sử dụng thống nhất trong các cơ quan nhà nước. Mặc dù ban đầu chỉ là sự thống nhất của hai bộ, tuy nhiên, đến nay NIEM đã trải qua 10 năm với 4 phiên bản nâng cấp. Mức độ ảnh hưởng của NIEM rất nhanh chóng và rộng rãi, đến thời điểm hiện tại đã có 50 bang và các cơ quan nhà nước chủ chốt thống nhất sử dụng NIEM để làm cơ sở trao đổi thông tin dữ liệu với nhau và là nhân tố chủ chốt quyết định sự liên thông giữa các hệ thống thông tin trong các cơ quan chính phủ Mỹ.
Dữ liệu dân cư và đất đai theo mô hình của NIEM cũng được thiết kế dưới dạng mô hình trao đổi thông dụng là lược đồ dữ liệu XML. Luan van 7 Ngoài ra, trong nhiều chương trình phát triển chính phủ điện tử của các nước, dữ liệu đất đai cũng được coi là dữ liệu cốt lõi cần phải chuẩn hóa và sử dụng thống nhất trong các hệ thống thông tin. Cách thức tiếp cận để xây dựng và chuẩn hóa đều hướng theo sử dụng mô hình dữ liệu mà cụ thể là lược đồ dữ liệu trao đổi XML.1 Mô hình dữ liệu quốc gia Mỹ Mô hình trao đổi thông tin Quốc gia (NIEM - National Information Exchange Model) là một sáng kiến liên ngành cung cấp các khối nền tảng và xây dựng cho cấp quốc gia chia sẻ thông tin tương thích và trao đổi dữ liệu. Được khởi động vào tháng 2 năm 2005, NIEM ban đầu là một công ty liên doanh giữa các Sở Tư pháp Mỹ (DOJ) và An ninh Nội địa (DHS) với tiếp cận cộng đồng cho các phòng ban khác của Chính phủ và các cơ quan.
Gói này chứa các NIEM phiên bản 4.0 gồm các lược đồ tham khảo (Core, danh sách mã, lĩnh vực, loại adapter cho các tiêu chuẩn bên ngoài, cũng như các lược đồ, hồ sơ lược đồ, hoặc thích nghi đối với những tiêu chuẩn). Nó cũng chứa một bảng tính (tài liệu excel) của mô hình, một bảng tính cho tất cả các danh sách mã, một bản ghi thay đổi, và một danh mục XML. NIEM cung cấp cho các nhà phát triển một cơ sở thiết lập các thành phần XML Schema có thể tái sử dụng để xây dựng các tài liệu trao đổi thông tin trọn gói (IEPDs).0 đã nâng cấp kiến trúc quan trọng và thay đổi nội dung trong NIEM cuối cùng phát hành. Phiên bản này phù hợp để đặt tên NIEM và Thiết kế quy tắc.
NIEM không phải là một chương trình phần mềm, cơ sở dữ liệu, mạng, hoặc hệ thống máy tính. NIEM được thiết kế để tạo thuận lợi cho việc tạo ra các trao đổi thông tin của nhiều lĩnh vực khác nhau (dân cư, đất đai, doanh nghiệp, tài chính.) một cách hoàn toàn tự động và có thể được phát triển đảm bảo tính thống nhất, duy trì theo các quy định lõi, có thể nhanh chóng xác định và phát hiện ra những vấn đề được quy định, và tăng hiệu quả sử dụng lại. Kết quả của nó chính là làm tăng hiệu quả hơn và mở rộng chia sẻ giữa các cơ quan thuộc chính phủ Hoa kỳ và vẫn đảm bảo tuân theo các quy định; tăng hiệu quả và giảm chi phí phát triển và thời gian triển khai các hệ thống thông tin; tăng cường các hoạt động cải thiện chất lượng dịch vụ cung cấp; đảm bảo sự chính xác, và đầy đủ; và như là một hệ quả, nó tăng cường khả năng sử dụng an toàn cho cả công cộng và an ninh quốc gia. Luan van 8 Trong đó: International Trade: Thương mại quốc tế Intelligence: Tin tức Infrastructure Protection: Bảo vệ cơ sở hạ tầng Justice: Sự công bằng Emergency Management: Quản lý tình trạng khẩn cấp Persion Scrrening: Sàng lọc chính xác Future Domanins: Tên miền tương lai Immigration: Nhập cư (Nguồn: tổng hợp từ www.gov) Về cách thức khai thác các lược đồ NIEM.
Toàn bộ NIEM được tổ chức thành một dự án nhiều thành phần và được quản lý, duy trì công khai như các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia. Các thành phần được lưu trữ tập trung và có thể truy cập được bởi bất kỳ các cơ quan nhà nước nào và không có sự giới hạn đến đối tượng sử dụng. Luan van 9 Trong đó: NIEM COMMUNITIES: Cộng đồng NIEM 1st COMMON LANGUAGE: Ngôn ngữ thông dụng đầu tiên Hình 1.1 - Mô hình về sự ảnh hưởng NIEM đến các lĩnh vực (Nguồn: tổng hợp từ www.gov) a) Các khái niệm chính trong NIEM Các khái niệm chính sau đây là rất cần thiết để hiểu mục đích, kiến trúc, quy trình và các khả năng khác của NIEM, cũng như thiết lập một nền tảng kiến thức chung nào đó để phát triển khả năng sử dụng NIEM hiệu quả. Các thành phần dữ liệu: Các khối xây dựng cơ bản của NIEM là thành phần dữ liệu.
Các thành phần dữ liệu là những yếu tố dữ liệu nghiệp vụ cơ bản đại diện cho các đối tượng thực tế và khái niệm. Thông tin trao đổi giữa các cơ quan có thể được chia thành các thành phần riêng lẻ - ví dụ, thông tin về người, dữ liệu về tổ chức, địa điểm, và các sự kiện. Các thành phần thường xuyên và thống nhất sử dụng trong thực tế được quy định trong NIEM và sau đó có thể được tái sử dụng bởi các tổ chức để trao đổi thông tin, bất kể bản chất của nghiệp vụ hoặc bối cảnh hoạt động của tổ chức của họ, miễn là chúng được ngữ nghĩa phù hợp. Trao đổi thông tin qua các gói dữ liệu: Các thông tin được phổ biến hoặc trao đổi giữa các lĩnh vực mà NIEM mô tả có thể được tổ chức thành các gói trao đổi thông tin (IEP - Information Exchange Packet) ở định dạng XML Schemas.
Một ví dụ về “bộ Luan van 10 sưu tập” thông tin này được mô tả thông qua dữ liệu liên quan đến việc bắt giữ một tội phạm/nghi phạm.