Chương 1 sẽ trình bày một số nét chính cơ sở lý thuyết về rủi ro tín dụng của NHTM, trong đó tập trung nghiên cứu các vần đề về công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng; nghiên cứu kinh nghiệm của một số ngân hàng tại Việt Nam trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng và rút ra bài học để Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh 8 học hỏi và vận hành. Tổng quan về rủi ro tín dụng của NHTM 1. Khái niệm về rủi ro tín dụng Rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất và đối tượng của nó có thể là tất cả các lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Rủi ro luôn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện bất ngờ và gây tổn thất nghiêm trọng đến lợi nhuận cũng như sự an toàn của hệ thống ngân hàng.
Vì vậy việc dự đoán, phòng ngừa, kiểm soát rủi ro là một trong những nội dung mà ngân hàng cần đặc biệt quan tâm. Các khoản tín dụng thường chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tạo ra từ 70% - 90% thu nhập cho ngân hàng do đó rủi ro tín dụng gây hậu quả nặng nề đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng. Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, trên thực tế là việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng, dẫn đến tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được một nghiệp vụ tài chính nhất định. Khái niệm rủi ro tín dụng được rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu và đưa ra những ý kiến khác nhau, tiêu biểu như: Theo Joel Bessic (Rick Management in Banking): “Rủi ro tín dụng là những tổn thất do khách hàng vay không trả được nợ hoặc sự giảm sút chất lượng tín dụng của khoản vay.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Theo PGS-TS Nguyễn Văn Tiến (Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng): “Rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ gốc và lãi của khoản vay hoặc việc thanh toán gốc và lãi không đúng kì hạn.” Theo TS Hồ Diệu (Quản trị Ngân hàng): “Rủi ro tín dụng là nguy cơ mà người đi vay không thể chi trả tiền lãi hoặc không hoàn trả gốc so với thời gian ấn định trong hợp đồng tín dụng.” Qua thông tư 02/2013/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi bổ sung quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài: “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng (sau đây gọi tắt là rủi ro) là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết.
Phân loại rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng được chia làm hai loại : Rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục Rủi ro giao dịch Là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch bao gồm Rủi ro lựa chọn là rủi ro có liên quan đến đánh giá và phân tích tín dụng khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay. Rủi ro bảo đảm phát sinh từ các tiêu chuẩn đảm bảo như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại TSĐB, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của TSĐB. Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kĩ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề.
Rủi ro danh mục Là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát sinh là do những LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, được phân chia thành rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế. Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng vay. Rủi ro tập trung phát sinh trong trường hợp ngân hàng tập trung cho vay quá nhiều đối với một số khách hàng, cho vay quá nhiều khách hàng hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định,… 1.
Bản chất rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng gắn liền với hoạt động quan trọng nhất, có quy mô lớn nhất của NHTM – hoạt động tín dụng. Mặc dù rủi ro thường đi đôi với lợi ích, rủi ro càng cao thì lợi nhuận kì vọng cho ngân hàng càng lớn nhưng khi thực hiện một hoạt động tài trợ vốn cụ thể cho khách hàng, ngân hàng cố gắng phân tích các yếu tố của người vay sao cho độ an toàn của khoản vay là cao nhất và ngân hàng chỉ quyết định cấp tín dụng khi thấy rằng rủi ro tín dụng sẽ không xảy ra. Tuy nhiên không một nhà kinh doanh ngân hàng tài ba nào có thể dự đoán chính xác các vấn đề sẽ xảy ra, khả năng hoàn trả tiền vay của khách hàng có thể bị thay đổi do nhiều nguyên nhân, cộng thêm nhiều cán bộ ngân hàng không có khả năng phân tích tín dụng thích đáng nên trên quan điểm quản lý toàn bộ ngân hàng, rủi ro tín dụng là khách quan và không thể tránh khỏi. Các ngân hàng cần phải đánh giá các cơ hội sử dụng vốn của khách hàng dựa trên mối quan hệ rủi ro - lợi ích nhằm tìm ra những cơ hội đạt được lợi ích xứng đáng với mức rủi ro mà ngân hàng có thể chấp nhận.
Nhiều quan điểm nhất trí rằng rủi ro tín dụng là bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng, hạn chế chứ không thể loại trừ. Do vậy, rủi ro dự kiến luôn được xác định trước trong chiến lược hoạt động chung của ngân hàng. Kiểm soát rủi ro tín dụng tại NHTM 1. Khái niệm kiểm soát rủi ro tín dụng Theo Uỷ ban Basel thì kiểm soát rủi ro tín dụng là việc thiết lập cơ chế nhận biết, đo lường, quản lý và xử lý các rủi ro hiện tại và rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tín dụng một cách đầy đủ, nhằm tối đa hoá lợi nhuận được điều chỉnh theo yếu tố rủi ro bằng cách duy trì mức độ rủi ro tín dụng trong phạm vi chấp nhận được.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Kiểm soát rủi ro tín dụng là một trong những hoạt động chủ đạo của NHTM. Kiểm soát rủi ro tín dụng phải hướng vào việc đảm bảo hiệu quả của hoạt động tín dụng và không ngừng nâng cao chất lượng tín dụng NHTM ngay cả trong những điều kiện thị trường đầy biến động, nguy cơ rủi ro không ngừng gia tăng. Mục tiêu kiểm soát rủi ro tín dụng Thực hiện kiểm soát rủi ro tín dụng nhằm đảm bảo khả năng tăng lợi nhuận, đảm bảo khả năng thanh toán và tạo dựng uy tín cho ngân hàng. Đảm bảo khả năng tăng lợi nhuận Khi rủi ro tín dụng xảy ra sẽ phát sinh các khoản nợ khó thu hồi, dẫn đến sự ứ đọng vốn làm giảm vòng quay vốn của ngân hàng.
Mặt khác, khi có quá nhiều các khoản nợ xấu, nợ khó đòi sẽ phải phát sinh các chi phí quản lý, giám sát, thu nợ…Các chi phí này còn cao hơn khoản thu nhập từ việc tăng lãi suất các khoản nợ quá hạn bởi vì đây chỉ là những khoản thu nhập ảo mà các ngân hàng rất khó có khả năng thu hồi đầy đủ được chúng. Bên cạnh đó, ngân hàng vẫn phải trả lãi cho các khoản tiền huy động được trong khi một bộ phận tài sản của ngân hàng không thu được lãi cũng như không chuyển được thành tiền để cho người khác vay và thu lãi. Do đó, khi làm tốt công tác kiểm soát rủi ro tín dụng ngân hàng sẽ đảm bảo được mục tiêu tăng lợi nhuận. Đảm bảo khả năng thanh toán Khi các món vay không được thanh toán đầy đủ và đúng hạn sẽ dẫn đến sự không cân đối giữa dòng tiền vào và dòng tiền ra.
Các khoản tiền gửi của khách hàng vẫn phải thanh toán đúng kì hạn trong khi các khoản tiền vay của khách hàng lại không được hoàn trả đúng hạn. Ngân hàng sẽ phải gặp rủi ro thanh toán và phải đi vay hoặc bán tài sản của mình để đảm bảo khả năng chi trả. Như vậy, kiểm soát rủi ro tín dụng tốt, ngân hàng sẽ đảm bảo được lượng tiền mặt trong thanh toán. Đảm bảo uy tín Khả năng cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường sẽ yếu đi, ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong việc huy động tiền gửi và thiết lập giao dịch với các đối tác doanh nghiệp hay các ngân hàng khác nếu tình trạng mất khả năng chi trả tái diễn nhiều lần và những thông tin về rủi ro tín dụng mà ngân hàng đang gặp phải bị tiết lộ ra bên ngoài.
Việc tạo dựng uy tín trên thị trường cạnh tranh khốc kiệt hiện nay là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 không dễ dàng, do đó góp phần đảm bảo, giữ vững uy tín của ngân hàng cũng là trách nhiệm quan trọng đối các nhà kiểm soát rủi ro tín dụng. Nội dung kiểm soát rủi ro tín dụng 1. Xây dựng chiến lược và thực thi kiểm soát rủi ro tín dụng Để tiến hành công tác kiểm soát rủi ro tín dụng, mỗi ngân hàng đều phải xây dựng cho mình một chiến lược kiểm soát rủi ro tín dụng phù hợp với chiến lược kinh doanh của mình trong từng thời kì và phải linh hoạt có thể điều chỉnh tùy theo diễn biến thị trường. Chiến lược kiểm soát rủi ro tín dụng cũng phải chỉ ra được những điểm mạnh, điểm yếu của ngân hàng, cũng như những cơ hội và thách thức đối với ngân hàng để phát huy tối đa tiềm lực của ngân hàng.