Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Đồng Tháp là tỉnh có diện tích trồng xoài nhiều nhất Đồng bằng sông Cửu Long với 9. Trong đó, diện tích trồng xoài cát Hòa Lộc chiếm 30% trong tổng diện tích trồng xoài của tỉnh Đồng Tháp. Nông dân trồng xoài có nhiều kinh nghiệm sản xuất, ứng dụng thành công kỹ thuật xử lý ra hoa trái vụ vì thế mùa vụ thu hoạch xoài là quanh năm. Tuy nhiên, việc đầu tư thực hiện phân loại nguyên liệu các loại là rất lớn, khoảng 100 tỉ đồng/năm (một người phân loại xoài thành phẩm khoảng từ 40 - 80 ký/ngày tương đương khoảng 100.
Ngoài số lượng nhân công rất lớn để phân loại số lượng xoài trên là 2750 nhân công/năm thì sự ảnh hưởng về sức khỏe con người khi phân loại xoài là không tránh khỏi. Quá trình khảo sát và tiếp cận một số hệ thống phân loại nông sản thì hệ thống phân loại xoài trên thị trường là chưa có tại Việt Nam. Khảo sát các hộ nông dân trồng trọt và cơ sở sản xuất xoài thành phẩm tại các địa phương đều cho thấy việc phân loại xoài là thủ công do người lao động dùng tay để phân loại. Vì vậy đạt năng suất thấp, tăng chi phí.
Khảo sát một số loại hệ thống phân loại nông sản tự động hay bán tự động đang sử dụng hiện nay có thể thiết kế và chế tạo thành hệ thống phân loại xoài. Do yêu cầu của thị trường và người sử dụng nên mô hình hệ thống phân loại xoài được nghiên cứu thiết kế và chế tạo.2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài Nghiên cứu ứng dụng các máy móc kỹ thuật cao vào các quy trình sản xuất 1 Luan van nông sản thực phẩm một mặt giảm sức lao động con người, giảm giá thành, mặc khác còn đáp ứng những tiêu chuẩn cao về an toàn vệ sinh thực phẩm trong chế biến ở các thị trường khó tính đòi hỏi chất lượng cao. Công việc phân loại và đóng gói sản phẩm đòi hỏi tốc độ đáp ứng cao và độ ổn định của thiết bị. Công đoạn này cần rất nhiều nhân công làm tăng chi phí sản xuất.
Sử dụng hệ thống phân loại thông minh làm giảm chi phí sản xuất, giảm chi phí nhân công, nâng cao mức độ tự động hóa cho dây chuyền sản xuất với ưu điểm là có độ ổn định cao và thời gian làm việc không giới hạn. 1 Công nhân đang phân loại xoài Mặc dù việc phân loại sản phẩm đã xuất hiện rất lâu trong lĩnh vực nông sản, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một hệ thống chuyên dụng nào phục vụ riêng cho quá trình phân loại xoài. Quá trình phân loại xoài tại Việt Nam đang được thực hiện chủ yếu bằng sức lao động trực tiếp của người nông dân. Các phương pháp được sử dụng bởi những người nông dân và các nhà phân phối để phân loại các sản phẩm nông nghiệp là thông qua kiểm tra chất lượng truyền thống dùng mắt quan sát tốn thời gian và ít hiệu quả hoặc một số loại máy không chuyên dụng và kết quả cho năng suất thấp, chi phí cao, việc phân loại ra các loại xoài khác nhau là tương đối tốn kém về kinh tế.
2 Luan van Việc đánh giá chất lượng quả xoài đã được thực hiện bởi nhiều nhà nghiên cứu, hầu hết họ đều dựa trên các đặc trưng quan trọng của quả xoài như kích thước, hình dáng, màu sắc và kết cấu bề mặt. Tuy nhiên, chất lượng bên trong vẫn chưa đáp ứng.3 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Đề tài nghiên cứu phát triển hệ thống phân loại nông sản nhằm kiểm soát và đánh giá chất lượng quả xoài (theo tiêu chuẩn GAP) trước khi đưa vào đóng gói và xuất khẩu ra thị trường: rau quả được thu hoạch đúng độ chín, kích thước, hình dạng, loại bỏ các quả bị héo, bị sâu, dị dạng. Cụ thể hơn là “ứng dụng công nghệ xử lý ảnh, thị giác máy tính kết hợp trí thông minh nhân tạo để nhận dạng mẫu và đánh giá chất lượng của quả xoài” nhằm tăng cường tự động hóa trong quá trình sản xuất nông nghiệp ở nước ta. Xoài là nông sản rất nhạy cảm và có thể dễ dàng xuất hiện các điểm màu nâu sau khi bị dập cơ trong quá trình xử lý sau thu hoạch, vận chuyển và tiếp thị.
Việc kiểm tra nhãn của loại quả này được sử dụng ngày nay không thể phát hiện các tổn thương ở giai đoạn sớm của sự trưởng thành và cho đến nay không có công cụ tự động nào có khả năng phát hiện. Việc áp dụng các hình ảnh quang học đến việc kiểm tra chất lượng sau thu hoạch nông sản gần đây mới nghiên cứu và đang được tiến hành để tìm ra một phương pháp ước lượng thuộc tính bên trong hoặc phát hiện hư hỏng bên ngoài. Nghiên cứu các kỹ thuật xử lý ảnh, thu thập, xây dựng cơ sở dữ liệu ảnh một số loại quả xoài ở Việt Nam; nghiên cứu các cách tiếp cận và kỹ thuật đánh giá chất lượng quả xoài, kiểm tra bề mặt quả xoài có bị sâu, bị héo, bị xốp, quả xoài có bị biến dạng, độ chín trên quả xoài; ứng dụng công nghệ xử lý ảnh, thị giác máy tính kết hợp trí thông minh nhân tạo trong bài toán phân loại quả xoài đạt hay 3 Luan van không đạt chất lượng. Và trên hết mục tiêu chính của nhóm là thiết kế, chế tạo hệ điều khiển hệ thống phân loại xoài dựa trên công nghệ xử lý ảnh, thị giác máy tính kết hợp trí thông minh nhân tạo với năng suất cao, gọn nhẹ, dễ sử dụng, dễ dàng phân loại xoài và có thể phân loại các loại nông sản khác tại Việt Nam.
Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quá trình sản xuất nông sản ở các giai đoạn phân loại hoặc đóng gói thành phẩm.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài 1.1 Đối tượng nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu như trên, nhóm đã tiến hành một số nội dung nghiên cứu như : Khảo sát thực trạng hoạt động phân loại xoài trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, khảo nghiệm để xác định một số thông số cơ bản của các loại xoài, thống kê kích thước cân nặng phổ biến của giống xoài, khảo nghiệm nguyên lý phương pháp phan loại xoài khả thi nhất,… Qua đó nhóm đề xuất mô hình hệ thông phân loại xoài gồm có các giai đoạn như: Xử lý màu để phân loại xoài hư tổn, tính thể tích và đo khối lượng để xác định tỉ trọng nhằm phân loại xoài theo chất lượng. Nhóm thiết kế mô hình đơn giản dễ dàng chế tạo trong nước và hiệu quả cao nhất để có thể đáp ứng tốt nhất nhu cầu thực tiễn, giá thành thấp. Đồng thời góp phần cho sự phát triển ngành nuôi trồng tại địa phương.2 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu đề tài tập trung nghiên cứu phân loại 2 loại xoài đặc trưng là: xoài cát Hòa Lộc và xoài cát Chu. Đây là hai loại xoài được trồng phổ biến tại tỉnh Đồng Tháp.
4 Luan van Hình 1.5 Phương pháp tiếp cận 1.1 Cách tiếp cận - Khảo sát cách thức phân loại xoài tại tỉnh Đồng Tháp và các địa phương khác. - Nghiên cứu tìm hiểu các hệ thống phân loại xoài đang được sử dụng hiện nay trong nước và nước ngoài. - Tìm hiểu tiêu chuẩn đánh giá và phân loại xoài ở địa phương. - Tiến hành đánh giá phân tích các phương án phù hợp, các phương pháp ít sai số và đem lại hiệu quả cao nhất.
- Tiến hành đánh giá quy trình phân loại xoài thủ công, năng suất và chất lượng xoài sau khi được phân loại nhằm đưa ra phương án tăng năng suất sản phẩm cũng như chất lượng xoài sau phân loại.2 Phương pháp nghiên cứu - Xác định vấn đề nghiên cứu từ đơn đặt hàng của tỉnh Đồng Tháp. - Nghiên cứu tổng quan trong và ngoài nước cũng như khảo sát phương án nghiên cứu thiết kế chế tạo mô hình hệ thống phân loại xoài. 5 Luan van - Xây dựng phương pháp phân loại, sắp xếp các giai đoạn phân loại cho phù hợp dựa trên các khảo sát thực tế. - Thiết kế mô hình phân loại nhằm đáp ứng mục tiêu yêu cầu đặt ra.
- Xây dựng thuật toán, phương pháp tính toán sao cho sai số là thấp nhât và hiệu quả là cao nhất. - Bắt đầu thực hiện chế tạo, đánh giá thực nghiệm và thử nghiệm thực tế tại địa phương 6 Luan van Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 2.1 Nghiên cứu tình hình ngoài nước Hiện nay ở nhiều nước trên thế giới sản xuất nông sản đã trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đem lại lợi nhuận cao cho nông dân cũng như doanh nghiệp như: Mỹ, Anh, Nhật…. Để đạt được những thành công đó là sự kết hợp khoa học kĩ thuật hiện đại vào sản xuất. Việc sử dụng các loại máy móc thay thế sức người không chỉ đem lại năng suất cao, chất lượng tốt mà còn tiết kiệm chi phí cho người nông dân.
1 Máy phân loại xoài Olimpias S.A – Hy lạp (nguồn: Internet) Máy phân loại xoài theo kích thước của Olimias (Hình 2.1) năng suất 5-6 tấn/ giờ, hệ thống gồm cơ cấu cấp liệu dạng băng tải nghiên cuốn xoài từ bồn rửa, xoài đi qua băng tải con lăn được phân loại theo kích thước với 3 máng dẫn ứng với 3 loại kích thước khác nhau, hệ thống này có ưu điểm là đơn giản, năng suất cao nhưng chỉ phân loại theo kích thước chiều ngang của xoài, độ chính xác không cao. 7 Luan van Hình 2. 2 Hệ thống phân loại xoài UNISORTING s.2 là hệ thống phân loại trái cây của công ty UNISORTING – ITALIA, hệ thống này bao gồm nhiều module phân loại theo khối lượng, kích thước, màu sắc ứng dụng công nghệ xử lý ảnh để đánh giá chất lượng màu sắc, hư hỏng của quả. Hệ thống có thể áp dụng cho nhiều loại trái cây như táo, bơ, xoài….
Hệ thống có năng xuất lớn, phù hợp cho các vùng chuyên canh tập trung có diện tích lớn và đồng bộ. 8 Luan van Hình 2. 3 Hệ thống phân loại xoài theo khối lượng (Nguồn Internet) Hình 2.3 là hệ thống phân loại xoài theo khối lượng của công ty Shijiazhuang Yishun Package Industrial CO., LTD – Trung Quốc, kết cấu máy gồm có một băng tải khép kín với các bàn cân điện tử đặt ở trên, xoài được công nhân đặt lên các bàn cân, khi bàn cân di chuyển đến vị trí máng dẫn phù hợi với tín hiệu phân loại, cơ cấu chấp hành sẽ tác động cho xoài rơi xuống. Máy có thể phân loại nhiều loại trái cây khác nhau như xoài, táo, bơ,…với năng suất 20.
9 Luan van Hình 2.