Chương 1: Giới thiệu chung Mã chương: MH21.1 Mục tiêu: + Phân loại được máy công cụ theo tiêu chuẩn Việt Nam và ISO. + Giải thích được các ký hiệu máy. + Trình bày được các chuyển động trên máy công cụ. + Viết được phương trình xích truyền động.
+ Tính được bánh răng thay thế. + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. Nội dung chương: 1. Kí hiệu phân loại máy cắt kim loại.
Kí hiệu máy cắt kim lọai 1. Kí hiệu máy của VN 1. Kí hiệu máy cắt kim lọai của Nga 1. Phân lọai máy cắt kim lọai 1.
1- Căn cứ vào mức độ vạn năng 1. 2- Căn cứ vào độ chính xác 1. 3- Căn cứ vào mức độ tự động hóa 1. 4- Căn cứ vào trọng lượng máy 2.
Các loại chuyển động trong máy cắt kim loại. Chuyển động cơ bản (chuyển động tạo hình) 2. Chuyển động phụ 3. Tỉ số truyền và công thức tính.
Các đại lượng đặc trưng cho chuyển động cơ bản 3. Đại lương đăc trưng cho chuyển động chính 3. Đại lương đăc trưng cho chuyển động tiến 3. Tỉ số truyền của các bộ phận truyền thông dụng 3.
Truyền động đai 3. Truyền động xích 3. Truyền động bánh răng 3. Truyền động trục vít - bánh vít 3.
Truyền động bánh răng - thanh răng 3. Truyền động trục vít - đai ốc 4. Tính toán điều chỉnh may khi gia công. Một số khái niệm 4.
Xích truyền động 4. Phương trình xích động 4. Điều chỉnh máy khi gia công 4. Xích chuyển động tiến 5.
Phương pháp tính bánh răng thay thế. Các phương pháp phân tích bánh răng thay thế -1- 5. Phương pháp phân tích thành thừa số nguyên tố 5. Phương pháp phân tích gần đúng 5.
Phương pháp dùng bảng tra 5. Điều kiện lắp bánh răng thay thế 1. Kí hiệu phân loại máy cắt kim loại. Khái niệm: Máy là tất cả những công cụ hoạt động theo nguyên tắc cơ học dùng làm thay đổi một cách có ý thức về hình dáng hoặc vị trí của vật thể.
Cấu trúc, hình dáng và kích thước của máy rất khác nhau. Tuỳ theo đặc điểm sử dụng của nó, có thể phân thành hai nhóm lớn : - Máy dùng để biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác cho thích hợp với việc sử dụng được gọi là máy biến đổi năng lượng. - Máy dùng để thực hiện công việc gia công cơ khí được gọi là máy công cụ. Những máy công cụ dùng để biến đổi hình dáng của các vật thể kim loại bằng cách lấy đi một phần thể tích trên vật thể ấy với những dụng cụ và chuyển động khác nhau được gọi là máy cắt kim loại.
Theo tiêu chuẩn Việt Nam, máy công cụ bao gồm năm loại : - Máy cắt kim loại. - Máy gia công gỗ. - Máy gia công áp lực. Vật thể cần làm biến đổi hình dạng gọi là phôi hay chi tiết gia công.
Phần thể tích được lấy đi của vật thể gọi là phoi. Dụng cụ dùng để lấy phoi ra khỏi chi tiết gia công gọi là dao cắt. Phân lọai máy cắt kim lọai 1. 1- Căn cứ vào mức độ vạn năng - Máy vạn năng - Máy chuyên dùng 1.
2- Căn cứ vào độ chính xác - Máy chính xác thường. - Máy chính xác nâng cao. - Máy chính xác cao. - Máy chính xác đặc biệt cao.
3- Căn cứ vào mức độ tự động hóa - Máy tổ hợp. 4- Căn cứ vào trọng lượng máy -2- - Máy loại nhẹ: <1 tấn - Máy loại trung trung bình: <10 tấn - Máy loại trung bình nặng: 10-30 tấn - Máy loại nặng: 30-100 tấn - Máy loại cực nặng: >100 tấn 1. Kí hiệu máy cắt kim lọai 1. Kí hiệu máy của VN Maùy thöôøng ñöôïc kyù hieäu baèng caùc soá vaø caùc chöõ caùi.
ÔÛ moãi nöôùc coù kyù hieäu khaùc nhau. Kyù hieäu maùy caét kim loaïi cuûa Vieät Nam nhö sau : - Chöõ caùi ñeå chæ loaïi maùy nhö chöõ T chæ loaïi maùy tieän, P - maùy phay, B - maùy baøo, K - maùy khoan, M - maùy maøi … - Caùc chöõ soá khaùc ñeå chæ möùc ñoä vaïn naêng, kích thöôùc cô baûn cuûa maùy. Ví duï : Maùy T620 T : Maùy tieän 6 : Loaïi maùy tieän vaïn naêng thoâng thöôøng 20 : Moät phaàn möôøi cuûa chieàu cao töø baêng maùy ñeán ñöôøng taâm maùy (200 mm) Ví duï : Maùy K135 K : Maùy khoan. 1 : Loaïi maùy khoan ñöùng.
35 : Đöôøng kính muõi khoan lôùn nhaát gia coâng ñöôïc treân maùy (mm). Kí hiệu máy cắt kim lọai của Nga Kyù hieäu maùy caét kim loaïi cuûa Lieân Xoâ tröôùc ñaây theå hieän baèng ba hay boán chöõ soá. - Chöõ soá thöù nhaát chæ loaïi maùy (nhö tieän -1, khoan -2, maøi -3, phay -6, baøo -7…) - Chöõ soá thöù hai chæ kieåu maùy (nhö töï ñoäng, revoânve, maùy thöôøng) - Chöõ soá thöù ba vaø thöù tö chæ moät trong nhöõng thoâng soá quan troïng nhaát cuûa maùy (ñöôøng kính lôùn nhaát cuûa phoâi maø maùy coù theå gia coâng, chieàu cao muõi taâm truïc chính ñeán baêng maùy…) - Ñoâi khi coù chöõ caùi ôû ñaàu hay giöõa nhöõng chöõ soá keå treân chæ maùy môùi ñöôïc caûi tieán töø maùy cô sôû. Ví duï : Maùy 2A150 Soá 2 : Maùy khoan Soá 1 : Maùy khoan ñöùng Soá 50 : Đöôøng kính muõi khoan lôùn nhaát laø 50 mm Chöõ A : Söï caûi tieán cuûa maùy so vôùi maùy tröôùc ñoù Ví duï : Maùy 1K62 -3- Soá 1 : Maùy tieän Soá 6 : Maùy tieän thöôøng Soá 2 : Khoaûng caùch cuûa muõi taâm truïc chính ñeán baêng maùy laø 200 mm Chöõ K : Söï caûi tieán cuûa maùy 2.
Các loại chuyển động trong máy cắt kim loại. Chuyển động cơ bản (chuyển động tạo hình) 2. Khái niệm Chuyeån ñoäng taïo hình bao goàm moïi chuyeån ñoäng töông ñoái giöõa dao vaø phoâi ñeå hình thaønh beà maët gia coâng. Chuyeån ñoäng taïo hình thöôøng laø chuyeån ñoäng voøng vaø chuyeån ñoäng thaúng.
Trong chuyeån ñoäng taïo hình coù theå bao goàm nhieàu chuyeån ñoäng maø vaän toác cuûa chuùng phuï thuoäc laãn nhau. Caùc chuyeån ñoäng nhö theá ñöôïc goïi laø chuyeån ñoäng thaønh phaàn. Theo moái quan heä caùc chuyeån ñoäng, chuyeån ñoäng taïo hình coù caùc loại sau: Chuyeån ñoäng taïo hình ñôn giaûn: laø chuyeån ñoäng coù caùc cô caáu chaáp haønh khoâng phuï thuoäc vaøo nhau. Chuyeån ñoäng taïo hình ñôn giaûn Chuyeån ñoäng taïo hình phöùc taïp : laø chuyeån ñoäng coù caùc cô caáu chaáp haønh phuï thuoäc vaøo nhau.
Chuyeån ñoäng taïo hình phöùc taïp Chuyển động tạo hình vừa đơn giản vừa phức tạp: Laø chuyeån ñoäng coù caùc chuyeån ñoäng cho cô caáu chaáp haønh phuï thuoäc vaø khoâng phuï thuoäc vaøo nhau tp Phoâi Q 1 T Q2 H. Chuyeån ñoäng taïo hình vöøa ñôn giaûn vöøa phöùc taïp Tổ hợp giữa chuyển động tạo hình với phương pháp gá đặt: Khoâng phaûi chæ ñaùnh giaù ñuùng hình daùng beà maët, phöông phaùp gia coâng vaø chuyeån ñoäng taïo hình, taát yeáu hình thaønh beà maët gia coâng, nhöng hình daùng chi tieát coøn phuï thuoäc vaøo vò trí gaù ñaët dao vaø phoâi. Toå hôïp giöõa caùc chuyeån ñoäng taïo hình 2. Các chuyển động thành phần: a/ Chuyển động chính: Là chuyển động nhằm tạo ra tốc độ chính của máy Chuyển động chính là quay tròn: Máy tiện, khoan, phay, mài… -5- Chuyển động chính là chuyển động thẳng: Máy bào, máy xọc, máy b/ Chuyển động chạy dao: Là chuyển động nhằm tạo ra năng suất gia công và độ nhẵn bóng bề mặt của chi tiết gia công.
=> Chuyển động cơ bản của máy = Chuyển động chính + Chuyển động chạy dao. Chuyển động phụ là các chuyển động không tham gia trực tiếp vào quá trình cắt gọt như: Chuyển động phân độ, tiến lùi dao ⇒ Chuyển động của phôi có thể là chuyển động chính hoặc phụ, chính khi nó quay, còn phụ khi nó phân độ. Chuyển động của dao có thể là chuyển động chạy dao khi cắt gọt hoặc là chuyển động phụ khi tiến – lùi. Tỉ số truyền và công thức tính.
Các đại lượng đặc trưng cho chuyển động cơ bản 3. Đại lương đăc trưng cho chuyển động chính là vận tốc Khi chuyển động chính là chuyển động quay tròn .n V , m / ph 1000 -6- Khi chuyển động chính là chuyển động thẳng , m / ph 2.n Vtb 1000 Trong ñoù: L: laø chieàu daøi haønh trình chaïy dao (mm). n: laø soá haønh trình keùp trong moät phuùt 3. Đại lương đăc trưng cho chuyển động chạy dao là Löôïng chaïy dao Löôïng chaïy dao laø quaõng ñöôøng töông ñoái cuûa löôõi caét so vôùi chi tieát theo phöông chuyeån ñoäng chaïy dao sau moät ñôn vò thôøi gian, sau moät voøng quay cuûa phoâi hay sau moät haønh tình keùp.
Khi tieän, löôïng chaïy dao laø löôïng dòch chuyeån cuûa dao theo phöông chaïy dao doïc theo beà maët gia coâng sao moät voøng quay cuûa phoâi (mm/vg) Khi baøo vaø xoïc löôïng chay dao laø löôïng dòch chuyeån cuûa dao hay baøn maùy sau moät haønh trình keùp cuûa baøn maùy (hoaëc dao) – mm/h. Ñoái vôùi dao nhieàu löôõi caét nhö dao phay coù theå tính löôïng chaïy dao sau moät raêng dao (mm/rg), löôïng chaïy dao sau moät voøng quay cuûa dao (mm/vg), löôïng chaïy dao sau moät phuùt laøm vieäc cuûa dao (mm/ph). Tỉ số truyền của các bộ phận truyền thông dụng Tỉ số truyền là tỉ số giữa số vòng quay của trục dẫn và số vòng quay của trục bị dẫn. Trong heä thoáng truyeàn ñoäng cuûa maùy caét kim loaïi thöôøng duøng nhieàu cô caáu truyeàn ñoäng nhö ñai truyeàn, xích, baùnh raêng, vít voâ taän, v.v… Vôùi nhöõng cô caáâu naøy, caùc truïc thöïc hieän nhöõng soá voøng quay nhaát ñònh.
Ta goïi tyû soá giöõa voøng quay n2 cuûa truïc bò ñoäng vaø n1 cuûa truïc chuû ñoäng laø tæ soá truyeàn. Tæ soá truyeàn ñöôïc kí hieäu baèng chöõ i, töùc laø: n2 i= n1 Ta coù tæ soá truyeàn cuûa töøng cô caáu ñaõ hoïc trong moân ‘chi tieát maùy’: Tæ soá truyeàn cuûa ñai truyeàn (neáu khoâng tính ñeán hieän töôïng tröôït) d1 i= d2 Ôû ñaây: d1 – ñöôøng kính cuûa puli chuû ñoäng -7- d2 – ñöôøng kính cuûa puli bò ñoäng Tæ soá truyeàn cuûa baùnh raêng z1 i= z2 Ôû ñaây: z1 – soá raêng cuûa baùnh raêng chuû ñoäng z2 – soá raêng cuûa baùnh raêng bò ñoäng Tæ soá truyeàn cuûa truïc vít - baùnh vít k i= z Ôû ñaây: k – soá ñaàu moái cuûa truïc vít z – soá raêng cuûa baùnh vít Neáu trong xích coù nhieàu cô caáu thöïc hieän truyeàn ñoäng, tæ soá truyeàn cuûa xích truyeàân ñoäng baèng tích caùc tæ soá truyeàn cuûa töøng cô caáu rieâng bieät, töùc laø: i = i1.