Tổng hợp kiến thức lý luận văn học 2022: Từ bản chất đến ứng dụng trong bài viết

Chuyên khảo văn học phân tích Lý luận văn học năm 2022, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lý Luận Văn Học
• Đề tài: Lý Luận Văn Học Năm 2022
• Loại tài liệu: Bài Luận
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN THỨ NHẤT
• 1.1. I - Giới thiệu sơ lược về lí luận văn học
• 1.2. II - Một số kiến thức lí luận văn học cần lưu ý
• 1.2.1. Văn bản văn học và tác phẩm văn học
• 1.2.2. Đặc điểm của tác phẩm văn học
• 1.2.2.1. Đặc điểm về ngôn từ
• 1.2.2.2. Đặc điểm về hình tượng
• 1.2.2.3. Đặc điểm về ý nghĩa
• 1.2.2.4. Đặc điểm về cá tính sáng tạo của nhà văn
• 1.2.3. Chức năng của văn học
• 1.2.3.1. Chức năng giáo dục
• 1.2.3.2. Chức năng nhận thức
• 1.2.3.3. Chức năng thẩm mĩ
• 1.2.3.4. Chức năng giao tiếp
• 1.2.4. Thể loại tác phẩm văn học
• 1.2.4.1. Tác phẩm trữ tình
• 1.2.4.2. Tác phẩm tự sự
• 1.3. III - Cách đưa lí luận văn học vào bài viết
• 1.3.1. Cách đưa lí luận văn học vào bài viết
• 1.3.2. Một số gợi ý về cách vận dụng lí luận văn học vào bài viết
• 2. PHẦN THỨ HAI
• 2.1. I - Tổng hợp các nhận định văn học đặc sắc
• 2.1.1. 100 câu nhận định lí luận văn học
• 2.1.2. 80 nhận định về thơ
• 2.1.3. Nhận định về chức năng của văn học
• 2.1.4. Nhận định về nghề văn, nhà văn, quá trình sáng tạo và phong cách
• 2.1.5. Nhận định về văn học và hiện thực cuộc sống
• 2.1.6. Quan niệm về văn chương của các nhà văn, nhà thơ
• 2.2. II - Cách đưa nhận định văn học vào bài viết (dành riêng cho lớp 12)
• 2.2.1. Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh
• 2.2.2. Tây Tiến - Quang Dũng
• 2.2.3. Việt Bắc - Tố Hữu
• 2.2.4. Đất nước - Nguyễn Khoa Điềm
• 2.2.5. Sóng - Xuân Quỳnh
• 2.2.6. Đàn ghi ta của Lor-ca - Thanh Thảo
• 2.2.7. Ai đã đặt tên cho dòng sông? - Hoàng Phủ Ngọc Tường
• 2.2.8. Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu
• 2.2.9. Những đứa con trong gia đình - Nguyễn Thi
• 2.2.10. Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Lưu Quang Vũ
• 2.3. III - Những chú ý khi đưa nhận định văn học vào bài viết

Tóm tắt

I. Lý luận văn học 2022 Khám phá nền tảng cốt lõi nhất

Lý luận văn học là một bộ phận quan trọng của khoa học nghiên cứu văn học. Nó chuyên nghiên cứu các quy luật chung của hoạt động văn học. Mục đích của lý luận văn học là xác định bản chất của sáng tác, chức năng xã hội-thẩm mỹ và phương pháp phân tích văn học. Theo học giả Trần Đình Sử, đây là khoa học "nghiên cứu các quy luật chung của hoạt động văn học, trong đó bao gồm sự nghiên cứu bản chất của sáng tác văn học, chức năng xã hội-thẩm mỹ của văn học, đồng thời xác định phương pháp lý luận và phân tích văn học". Việc nắm vững các khái niệm nền tảng không chỉ giúp người học giải quyết các vấn đề học thuật mà còn làm sâu sắc thêm quá trình cảm thụ nghệ thuật. Nền tảng này bắt đầu từ việc phân biệt những khái niệm cơ bản nhất, thường gây nhầm lẫn nhưng lại là chìa khóa để mở cánh cửa vào thế giới văn chương. Hai trong số các khái niệm đó chính là văn bản văn học và tác phẩm văn học. Sự phân định rõ ràng giữa chúng là bước đầu tiên để hiểu đúng về quá trình từ sáng tạo của nhà văn đến sự tiếp nhận của độc giả, một hành trình phức tạp và đầy ý nghĩa. Hiểu được bản chất của lý luận văn học cũng giúp trả lời các câu hỏi căn cơ như: văn học bắt nguồn từ đâu, chức năng của văn học là gì, và tại sao một tác phẩm lại có sức sống lâu bền với thời gian.

1.1. Khái niệm và vai trò của khoa học nghiên cứu văn học

Khoa học nghiên cứu văn học bao gồm nhiều bộ phận, trong đó lý luận văn học giữ vai trò xương sống. Nó cung cấp hệ thống thuật ngữ, luận điểm và phương pháp luận để tiếp cận văn chương một cách khoa học. Phạm vi của nó bao gồm việc nghiên cứu bản chất đặc trưng của văn học như một hình thái ý thức thẩm mỹ, mối quan hệ giữa văn học và đời sống, và quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ. Không chỉ dừng lại ở đó, lý luận văn học còn chỉ ra các mối quan hệ rộng lớn giữa văn học với thời đại, lịch sử, và chính trị. Vai trò của nó là trang bị một công cụ tư duy sắc bén, giúp người đọc và nhà nghiên cứu vượt qua cảm thụ đơn thuần để đi đến phân tích, lý giải và đánh giá tác phẩm một cách toàn diện. Nó giúp hệ thống hóa các kiến thức về thể loại, cấu tạo tác phẩm, và tiến trình phát triển của văn học, tạo ra một cái nhìn hệ thống và sâu sắc về nghệ thuật ngôn từ.

1.2. Phân biệt văn bản văn học và tác phẩm văn học cơ bản

Nhà văn sáng tạo ra văn bản văn học, một hệ thống ký hiệu tồn tại khách quan. Khi nằm trên giá sách, nó chỉ là một tập giấy có chữ. Văn bản chỉ trở thành tác phẩm văn học khi được người đọc tiếp nhận. Thông qua việc đọc, hệ thống ký hiệu ấy mới hiện lên trong tâm trí người đọc với những hình tượng, sự kiện và cảm xúc. Như vậy, văn bản văn học chỉ có một, nhưng có thể có vô số tác phẩm văn học được sinh thành trong tâm trí của nhiều người đọc khác nhau, tùy thuộc vào vốn sống, văn hóa và trải nghiệm cá nhân. Quá trình này được gọi là tiếp nhận văn học. Viên Mai từng nói, “Thơ văn quý ở chỗ cong”. Cái “cong” ấy chính là sự đa nghĩa của ngôn từ và sự đồng sáng tạo của bạn đọc. Tác phẩm chỉ thực sự bắt đầu cuộc đời của nó khi nhà văn kết thúc công việc sáng tạo và nó đến được với công chúng.

II. Thách thức khi vận dụng Lý luận văn học vào phân tích

Mặc dù có vai trò quan trọng, việc vận dụng lý luận văn học vào thực tiễn phân tích vẫn còn nhiều thách thức. Đối với học sinh, sinh viên, một trong những trở ngại lớn nhất là tâm lý e ngại, cho rằng đây là những kiến thức “cao siêu, khó hiểu”. Rào cản này ngăn cản việc tiếp cận và tìm hiểu sâu hơn về bản chất của văn chương. Một thách thức khác đến từ chính sự phức tạp của đối tượng nghiên cứu. Việc phân tích một tác phẩm văn học không chỉ đơn thuần là phân tích câu chữ, mà đòi hỏi phải soi chiếu trên nhiều phương diện: lịch sử, xã hội, văn hóa và tâm lý người tiếp nhận. Sự đa chiều trong tiếp nhận văn học cũng là một vấn đề nan giải. Cùng một văn bản, nhưng ở mỗi thời đại, mỗi cá nhân lại có một cách diễn giải khác nhau. Lịch sử văn học đã chứng kiến nhiều tác phẩm bị lãng quên ở thời đại của nó nhưng lại được tôn vinh ở những thế kỷ sau. Điều này cho thấy việc đánh giá một tác phẩm là một quá trình phức tạp, đòi hỏi một cái nhìn khách quan và toàn diện, tránh rơi vào lối diễn giải chủ quan, xa rời ý đồ của tác giả và bối cảnh tác phẩm.

2.1. Nguy cơ hiểu sai bản chất và đặc trưng của tác phẩm

Một trong những thách thức lớn là nguy cơ diễn giải sai lệch bản chất của tác phẩm văn học. Điều này xảy ra khi người phân tích chỉ tập trung vào một khía cạnh mà bỏ qua các yếu tố khác. Ví dụ, chỉ chú trọng vào nội dung tư tưởng mà xem nhẹ hình thức nghệ thuật, hoặc ngược lại. Tác phẩm văn học là một chỉnh thể thống nhất giữa nội dung và hình thức, trong đó các đặc điểm về ngôn từ, hình tượng, ý nghĩa và cá tính sáng tạo của nhà văn có mối quan hệ hữu cơ. Việc tách bạch chúng một cách máy móc sẽ làm mất đi giá trị toàn vẹn của tác phẩm. Hơn nữa, việc áp đặt những quan điểm định kiến của thời đại lên tác phẩm cũng dẫn đến những cách hiểu sai lầm. Như tác phẩm Kinh Thi từng bị coi là sách giáo điều hoặc dâm ô, cho đến khi được nhìn nhận đúng bản chất là những bài dân ca tình tứ.

2.2. Khó khăn trong quá trình tiếp nhận văn học đa chiều

Quá trình tiếp nhận văn học là một cuộc đối thoại phức tạp. Nó đòi hỏi ở người đọc những năng lực nhất định, từ việc đọc lớp ngôn từ đến thâm nhập vào hệ thống hình tượng và ẩn ý của nhà văn. Như Lưu Hiệp đã nói: “Người làm văn nhờ xúc cảm dồi dào mà viết thành văn, thì người đọc cũng phải biết rễ văn mà thâm nhập vào tình cảm”. Tuy nhiên, thị hiếu thẩm mỹ và cảm xúc của mỗi người lại khác nhau, thay đổi theo thời đại. Điều này tạo ra sự đa dạng trong cách tiếp nhận nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ diễn giải chủ quan, xa rời thực tế. Một tác phẩm có thể được đón nhận nồng nhiệt ở nơi này nhưng lại bị thờ ơ ở nơi khác, như trường hợp Chúa Ruồi của William Golding. Do đó, việc đánh giá tác phẩm cần một sự cân bằng giữa cảm thụ cá nhân và sự soi chiếu khách quan vào bối cảnh lịch sử-xã hội mà tác phẩm ra đời.

III. Phương pháp phân tích các đặc trưng của tác phẩm văn học

Để vượt qua các thách thức, cần có một phương pháp phân tích khoa học dựa trên những đặc trưng cốt lõi của tác phẩm văn học. Một tác phẩm nghệ thuật ngôn từ được cấu thành từ nhiều yếu tố đặc thù, và việc nắm vững chúng là chìa khóa để giải mã giá trị của tác phẩm. Theo lý luận văn học, các đặc trưng này bao gồm đặc điểm về ngôn từ, hình tượng, ý nghĩa và cá tính sáng tạo. Mỗi yếu tố đều đóng một vai trò không thể thay thế trong việc tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật hoàn chỉnh. Ngôn từ không chỉ là vật liệu mà còn là phương tiện mang tính thẩm mỹ cao. Hình tượng không chỉ là sự tái hiện mà còn là sự sáng tạo độc đáo. Ý nghĩa không chỉ là sự phản ánh hiện thực mà còn là sự đa tầng, mời gọi khám phá. Và trên hết, tất cả đều mang đậm dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ. Việc phân tích cần đi sâu vào từng đặc trưng, xem xét mối liên hệ giữa chúng để làm nổi bật giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm. Đây là cách tiếp cận hiệu quả để cảm thụ văn chương một cách sâu sắc và toàn diện.

3.1. Nghệ thuật sử dụng ngôn từ và xây dựng hình tượng văn học

Ngôn từ nghệ thuật là chất liệu đặc biệt của văn học. Nó khác với lời nói thông thường ở tính hình tượng, tính biểu cảm và tính hàm súc. Sóng Hồng từng nhận định: “Thơ là thơ, đồng thời là họa, là nhạc, là chạm khắc theo một cách riêng”. Ngôn từ trong văn học có khả năng gợi lên hình ảnh, âm thanh, màu sắc một cách cụ thể, tác động mạnh mẽ đến giác quan và trí tưởng tượng của người đọc. Bên cạnh ngôn từ, hình tượng văn học là yếu tố trung tâm. Con người luôn là hình tượng quan trọng nhất, được miêu tả một cách toàn vẹn với đời sống nội tâm phức tạp. Như M. Gorki đã viết: “Con người, tiếng ấy thật tuyệt diệu, nó vang lên kiêu hãnh và hùng tráng xiết bao”. Hình tượng văn học được xây dựng bằng trí tưởng tượng, đòi hỏi người đọc phải tham gia vào quá trình “đồng sáng tạo” để tái tạo lại từ những con chữ.

3.2. Phân tích ý nghĩa tác phẩm và cá tính sáng tạo nhà văn

Mọi tác phẩm văn học đều phản ánh hiện thực đời sống, nhưng không phải là sự sao chép máy móc. Đó là sự phản ánh thông qua lăng kính chủ quan và hư cấu nghệ thuật của nhà văn. Vì vậy, ý nghĩa của tác phẩm luôn có tính đa tầng, đa nghĩa. Một tác phẩm lớn không bao giờ kết thúc ở trang cuối cùng, nó luôn mở ra những lớp nghĩa mới qua mỗi lần đọc. Đặc điểm này đòi hỏi người phân tích phải khám phá cả những gì tác phẩm nói ra và những gì nó ẩn giấu “ý tại ngôn ngoại”. Song song với đó là việc nhận diện cá tính sáng tạo của nhà văn. Hoài Thanh cho rằng: “Nhà văn không có phép thần thông để vượt ra ngoài thế giới này, nhưng thế giới này trong con mắt nhà văn phải có hình sắc riêng”. Dấu ấn riêng của nhà văn thể hiện ở cái nhìn nghệ thuật độc đáo, ở phong cách và những phương thức biểu đạt mới mẻ, góp phần làm nên sự phong phú của văn chương.

IV. Cách xác định 4 chức năng cốt lõi của Lý luận văn học

Văn học tồn tại trong đời sống xã hội với những vai trò và nhiệm vụ cụ thể. Lý luận văn học đã hệ thống hóa các vai trò này thành những chức năng cơ bản, giúp định hướng cho cả quá trình sáng tác và tiếp nhận. Việc xác định đúng các chức năng của một tác phẩm giúp đánh giá đầy đủ giá trị và tác động của nó đối với con người và xã hội. Về cơ bản, văn học có bốn chức năng chính: chức năng giáo dục, chức năng nhận thức, chức năng thẩm mỹ và chức năng giao tiếp. Các chức năng này không tồn tại một cách tách biệt mà thường hòa quyện, bổ sung cho nhau. Chẳng hạn, một tác phẩm có giá trị giáo dục cao thường cũng mang lại những nhận thức sâu sắc và rung động thẩm mỹ mãnh liệt. Hiểu rõ bốn chức năng này là một yêu cầu quan trọng, giúp người đọc không chỉ thưởng thức tác phẩm mà còn nhận ra những giá trị sâu xa mà văn chương mang lại, từ việc bồi đắp tâm hồn đến việc mở rộng tri thức và kết nối con người.

4.1. Chức năng giáo dục và chức năng nhận thức trong văn chương

Chức năng giáo dục là một trong những chức năng quan trọng nhất. Văn học giáo dục con người thông qua con đường tình cảm, tác động sâu sắc đến tư tưởng và đạo đức. Nó giúp hình thành lý tưởng, nhân cách và hướng con người đến các giá trị chân - thiện - mỹ. Sự giáo dục của văn học mang tính tự giác, thấm thía và lâu bền. Bên cạnh đó, chức năng nhận thức giúp mở rộng hiểu biết của con người về thế giới. Các tác phẩm văn chương được ví như những bộ “bách khoa toàn thư” về đời sống, cung cấp tri thức về lịch sử, văn hóa, phong tục và đặc biệt là về chiều sâu tâm hồn con người. Qua văn học, con người không chỉ nhận thức thế giới khách quan mà còn khám phá và nhận thức chính bản thân mình.

4.2. Vai trò của chức năng thẩm mỹ và chức năng giao tiếp

Chức năng thẩm mỹ là chức năng đặc thù của nghệ thuật. Văn học thỏa mãn nhu cầu về cái đẹp của con người bằng cách khám phá và sáng tạo ra cái đẹp. Như Thạch Lam viết, công việc của nhà văn là “phát hiện cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới”. Cái đẹp trong văn chương xoa dịu tâm hồn, khơi dậy những rung động thẩm mỹ và phát triển thị hiếu lành mạnh. Cuối cùng, chức năng giao tiếp biến tác phẩm văn học thành một cuộc đối thoại đặc biệt. Đó là sự giao tiếp ngầm giữa tác giả và người đọc, giữa người đọc với nhau và với chính bản thân mình. Tác phẩm là sợi dây kết nối các tâm hồn, giúp con người xích lại gần nhau hơn, chia sẻ và đồng cảm. Tố Hữu từng định nghĩa: “Thơ là một điệu hồn đi tìm những tâm hồn đồng điệu”.

V. Hướng dẫn ứng dụng Lý luận văn học vào bài viết thực tế

Việc biến những kiến thức lý luận văn học khô khan thành những lập luận sắc bén trong bài viết là một kỹ năng quan trọng. Ứng dụng lý luận không có nghĩa là trích dẫn một cách máy móc, mà là vận dụng tư tưởng của nó để nâng tầm bài phân tích. Thay vì bắt đầu một cách đơn điệu, có thể mở bài bằng một nhận định lý luận về mối quan hệ giữa văn học và hiện thực, hoặc về chức năng của nghệ thuật. Trong thân bài, lý luận có thể được dùng làm luận điểm dẫn dắt trước khi đi vào phân tích chi tiết một đoạn thơ, một hình tượng nhân vật. Nó giúp tạo ra một khung lý thuyết vững chắc, khiến các luận cứ trở nên thuyết phục hơn. Ví dụ, khi phân tích nhạc tính trong thơ, có thể dẫn dắt bằng một nhận định về vai trò của âm nhạc trong thi ca. Việc lồng ghép khéo léo các khái niệm như tiếp nhận văn học, cá tính sáng tạo, hay chức năng thẩm mỹ sẽ làm cho bài viết có chiều sâu, thể hiện một tư duy phân tích bài bản và am hiểu.

5.1. Phương pháp đưa lý luận vào mở bài và thân bài hiệu quả

Để mở bài hấp dẫn, có thể bắt đầu bằng một nhận định văn học kinh điển. Ví dụ, khi viết về một tác phẩm phản ánh hiện thực, có thể trích dẫn quan điểm của Balzac: “Nhà văn là thư kí trung thành của thời đại”. Cách làm này ngay lập tức định vị tác phẩm trong một πλαίσιο lý luận rộng lớn. Trong thân bài, nên sử dụng lý luận văn học như một công cụ để làm sáng tỏ các khía cạnh của tác phẩm. Chẳng hạn, khi phân tích nhân vật, có thể vận dụng lý thuyết về điển hình hóa để chỉ ra cách nhà văn xây dựng một nhân vật vừa mang tính cá thể, vừa có tính khái quát. Hoặc khi phân tích một chi tiết nghệ thuật, có thể dùng câu nói của Gorki “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn” để nhấn mạnh giá trị của nó. Sự vận dụng này cần tự nhiên, hợp lý, tránh khiên cưỡng, biến lý luận thành một phần hữu cơ của bài viết.

5.2. Vận dụng nhận định văn học để nâng cao giá trị bài viết

Các nhận định văn học là sự đúc kết tinh hoa tư tưởng của các nhà văn, nhà phê bình lớn. Sử dụng chúng một cách hiệu quả sẽ làm tăng trọng lượng và sức thuyết phục cho bài viết. Khi bình luận, nâng cao vấn đề ở cuối mỗi phần hoặc ở kết bài, việc đưa vào một nhận định phù hợp sẽ giúp tổng kết và khẳng định lại giá trị của tác phẩm. Ví dụ, sau khi phân tích giá trị nhân đạo của một tác phẩm, có thể dùng nhận định của Thạch Lam: “Văn chương... là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực... làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”. Điều này không chỉ cho thấy sự am hiểu của người viết mà còn tạo ra sự đồng cảm, kết nối tư tưởng giữa tác phẩm, nhà phê bình và người đọc, làm cho bài phân tích trở nên sâu sắc và đáng nhớ hơn.

VI. Tương lai Lý luận văn học Xu hướng nghiên cứu và tiếp cận

Trong bối cảnh thế giới không ngừng biến đổi, lý luận văn học cũng không đứng yên. Các phương pháp tiếp cận mới liên tục ra đời, bổ sung và đôi khi thách thức những lý thuyết truyền thống. Xu hướng nghiên cứu hiện đại ngày càng chú trọng đến tính liên ngành, kết hợp lý luận văn học với các ngành khoa học xã hội khác như tâm lý học, xã hội học, và văn hóa học để có cái nhìn đa chiều hơn về tác phẩm. Đặc biệt, vai trò của người đọc ngày càng được đề cao. Lý thuyết tiếp nhận văn học đã chỉ ra rằng người đọc không còn là người thụ hưởng thụ động mà là một chủ thể tích cực, tham gia vào quá trình “đồng sáng tạo” để hoàn thiện ý nghĩa của tác phẩm. Tương lai của lý luận văn học nằm ở khả năng đối thoại cởi mở với các trào lưu tư tưởng mới, khả năng tự làm mới mình để có thể lý giải những hiện tượng văn học phức tạp của thời đại. Nó sẽ tiếp tục là công cụ không thể thiếu để khám phá những giá trị bền vững và những biến đổi không ngừng của nghệ thuật ngôn từ.

6.1. Sự vận động và biến đổi của các thể loại tác phẩm văn học

Các thể loại tác phẩm văn học như tự sự, trữ tình và kịch luôn trong quá trình vận động. Ranh giới giữa các thể loại ngày càng trở nên linh hoạt hơn. Nhiều tác phẩm hiện đại thể hiện sự giao thoa, kết hợp các phương thức biểu đạt của nhiều thể loại khác nhau, tạo ra những hình thức nghệ thuật mới mẻ. Ví dụ, một cuốn tiểu thuyết có thể chứa đựng những đoạn văn giàu chất thơ, hoặc một bài thơ có thể mang yếu tố tự sự đậm nét. Sự vận động này đặt ra cho lý luận văn học nhiệm vụ phải xây dựng những khung lý thuyết mới, đủ sức bao quát và lý giải những sáng tạo nghệ thuật đương đại, vượt ra ngoài những quy phạm thể loại truyền thống.

6.2. Tầm quan trọng của người đọc trong việc đồng sáng tạo

Xu hướng nghiên cứu hiện đại đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người đọc. Tác phẩm không còn được xem là một thông điệp đóng kín của tác giả, mà là một không gian mở, mời gọi sự kiến giải. Mỗi người đọc, với kinh nghiệm và hệ giá trị riêng, sẽ mang đến cho tác phẩm văn học một đời sống mới, làm nổi bật những lớp nghĩa tiềm ẩn. Quá trình “đồng sáng tạo” này khẳng định rằng ý nghĩa của văn chương không cố định mà được tạo ra trong cuộc gặp gỡ giữa văn bản và người đọc. Hanuki Murakami từng nói: “Một khi cơn bão đã thực sự chấm dứt, khi ta bước ra, ta sẽ không còn là người khi đã bước vào”. Văn học chính là cơn bão đó, và sự thay đổi trong nhận thức của người đọc chính là minh chứng cho sức sống vĩnh cửu của nó.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lý luận văn học 2022: Kiến thức cơ bản và ứng dụng là tài liệu học tập thuộc phân môn Lí luận văn học – một bộ phận chuyên ngành của khoa học nghiên cứu văn học. Tài liệu đóng vai trò nền tảng trong việc trang bị các quy luật chung của hoạt động nghệ thuật ngôn từ, phục vụ cho việc học tập môn Ngữ văn ở bậc Trung học phổ thông nâng cao cũng như các học phần nhập môn Lí luận văn học ở bậc Đại học thuộc khối ngành Sư phạm và Khoa học Xã hội.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm giúp người học:

• Nắm vững khái niệm cơ bản về bản chất văn học, phân biệt văn bản văn học và tác phẩm văn học theo quan điểm học thuật.
• Phân tích cấu trúc tác phẩm thông qua các thuộc tính về ngôn từ, hình tượng nghệ thuật, ý nghĩa và cá tính sáng tạo của nhà văn.
• Nhận diện và lí giải ba chức năng cốt lõi của văn chương: giáo dục, nhận thức, thẩm mĩ.
• Rèn luyện kĩ năng thao tác hóa lí luận, đưa các nhận định văn học vào bài làm văn nghị luận phân tích tác phẩm cụ thể.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành hai phần chính:

• Phần thứ nhất: Lí luận văn học: Trình bày hệ thống lí thuyết từ khái quát đến chi tiết về bản chất văn học, đặc trưng tác phẩm, chức năng nghệ thuật và phương pháp vận dụng lí luận vào bài viết.
• Phần thứ hai: Nhận định văn học: Tổng hợp hệ thống 100 nhận định văn học tiêu biểu, hướng dẫn phương pháp trích dẫn và triển khai nhận định trên 14 tác phẩm trọng tâm.

Cách tiếp cận của giáo trình kết hợp giữa việc trích dẫn các tài liệu lí luận kinh điển (như Bản chất và đặc trưng văn học tập 1 của Giáo sư Trần Đình Sử, các quan điểm của Lưu Hiệp, Viên Mai, Belinsky, M. Gorki) với ngữ liệu thực tế từ các tác phẩm văn học Việt Nam và thế giới, bảo đảm tính học thuật và khả năng ứng dụng thực hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

1. Khái niệm và phạm vi của Lí luận văn học: Xác định lí luận văn học là khoa học nghiên cứu quy luật chung của hoạt động văn học, bao gồm: bản chất sáng tác, chức năng xã hội - thẩm mĩ, phương pháp phân tích, cấu tạo tác phẩm, thể loại, quá trình sáng tác, tiến trình lịch sử và sự tiếp nhận văn học.

2. Phân biệt văn bản văn học và tác phẩm văn học:

   • Văn bản văn học: Được định nghĩa theo nghĩa rộng (tất cả văn bản sử dụng ngôn từ nghệ thuật gồm thơ, truyện, kịch, hịch, cáo, chiếu, biểu, sử kí) và nghĩa hẹp (tác phẩm xây dựng bằng hư cấu như sử thi, truyện ngắn, tiểu thuyết). Nêu rõ 3 tiêu chí của văn bản: phản ánh hiện thực/khám phá tình cảm; ngôn từ nghệ thuật; tuân thủ quy ước thể loại (minh họa qua bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh).
   • Tác phẩm văn học: Văn bản chỉ trở thành tác phẩm khi có sự tham gia của hoạt động đọc và tiếp nhận từ độc giả. Dẫn chứng lý thuyết tiếp nhận qua Tùy viên thi thoại (Viên Mai), Văn tâm điêu long (Lưu Hiệp), điển tích Bá Nha - Tử Kỳ, sự biến chuyển trong cách đánh giá Truyện Kiều (từ Nguyễn Công Trứ đến Hoài Thanh, Nguyễn Đình Thi), và tiếp nhận tác phẩm Chúa Ruồi (Lord of the Flies - William Golding), thơ Ý Nhi (Người đàn bà ngồi đan).

3. Đặc điểm của tác phẩm văn học:

   • Đặc điểm ngôn từ: Tính hình tượng (gợi ấn tượng thị giác, thính giác, xúc giác), tính biểu cảm, tính hàm súc ("ý tại ngôn ngoại") và phẩm chất thẩm mĩ bắt buộc.
   • Đặc điểm hình tượng: Hình tượng gián tiếp qua ngôn từ đòi hỏi khả năng liên tưởng của người đọc; con người giữ vị trí trung tâm phản ánh (phân tích qua nhân vật chị Dậu trong trích đoạn Tức nước vỡ bờ của Ngô Tất Tố; nhân vật Nhĩ trong Bến quê của Nguyễn Minh Châu; hình ảnh nhành mai trong Cáo bệnh bảo mọi người của Thiền sư Mãn Giác).
   • Đặc điểm ý nghĩa: Phản ánh hiện thực đời sống thông qua hư cấu nghệ thuật và lăng kính chủ quan của nhà văn (minh chứng qua phát ngôn của nhân vật ông giáo trong Lão Hạc của Nam Cao); phản ánh tư tưởng, tình cảm của tác giả; tính chất đa nghĩa và đặc tính "mở" của văn bản.
   • Cá tính sáng tạo: Tính độc đáo, không lặp lại của phong cách nghệ thuật cá nhân (đối chiếu phong cách Thơ mới: Nguyễn Bính "chân quê", Xuân Diệu "nồng nàn", Huy Cận "sầu mộng", Lưu Trọng Lư "mơ màng").

4. Hệ thống chức năng của văn học:

   • Chức năng giáo dục: Giáo dục đạo đức, bồi đắp lòng nhân ái thông qua con đường tình cảm và tự giáo dục (dẫn chứng từ Truyện Kiều, Lão Hạc, Làng của Kim Lân, Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, truyện cổ tích Tấm Cám, Thạch Sanh).
   • Chức năng nhận thức: Cung cấp tri thức đa diện về kinh tế, xã hội, lịch sử và nhận thức bản thân (phân tích bối cảnh nông thôn và hủ tục trong Lão Hạc; ý thức nữ quyền qua thơ Hồ Xuân Hương; giá trị bách khoa toàn thư của văn học dân gian).
   • Chức năng thẩm mĩ: Khám phá, phản ánh cái đẹp đời sống, rèn luyện thị hiếu và năng lực cảm thụ cái đẹp của con người.

5. Phương pháp tích hợp lí luận và nhận định vào bài viết: Cung cấp cấu trúc mở bài, kết bài theo từng nhóm chủ đề lí luận (quan hệ hiện thực - văn học, chức năng giáo dục, đặc trưng thể loại, cá tính sáng tạo) và 14 cấu trúc lập luận mẫu dựa trên nhận định của Bạch Cư Dị, Belinsky, Sholokhov, Bằng Việt, Nguyễn Ngọc, Thạch Lam, Tô Hoài, Nguyễn Tuân, Lê Đạt.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Khung lí thuyết về bản chất và chức năng văn học của GS. Trần Đình Sử.
• Mối quan hệ biện chứng giữa đời sống hiện thực, tư duy hư cấu của người nghệ sĩ và sự đồng sáng tạo của độc giả.
• Cơ sở phân loại thể loại văn học (tác phẩm trữ tình và tác phẩm tự sự).
• Hệ thống thuật ngữ lí luận học thuật: tính hình tượng, tính biểu cảm, tính hàm súc, tính đa nghĩa, cá tính sáng tạo, phong cách nghệ thuật, tiếp nhận văn học.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích, mổ xẻ văn bản nghệ thuật dưới góc nhìn thi pháp học và lí luận thể loại.
• Kỹ năng trích dẫn, liên kết các luận điểm lí luận vào bài văn nghị luận mà không làm mất đi tính tự nhiên của mạch diễn đạt.
• Kỹ năng so sánh văn học và tổng hợp tư liệu từ các câu nhận định học thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp sư phạm kết hợp giữa diễn dịch (từ nguyên lí lí luận đến phân tích văn bản) và quy nạp (từ ngữ liệu cụ thể khái quát thành quy luật nghệ thuật).

• Phân tích ngữ liệu và nghiên cứu tình huống (Case studies): Giáo trình đưa ra các tình huống tiếp nhận văn học đa chiều trong lịch sử phê bình để người học đối chiếu:

  • Sự khác biệt trong cách tiếp nhận một truyện ngắn của Anton Chekhov giữa quan điểm duy lí của V. I. Lenin và quan điểm giàu trắc ẩn của Lev Tolstoy.
  • Quá trình tiếp nhận trái ngược của độc giả Anh và độc giả Mỹ đối với tiểu thuyết Chúa Ruồi của William Golding sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Phân tích nhân vật Nhĩ trong truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu để làm rõ khái niệm tình huống nghịch lí và triết lí nhân sinh.

• Bài tập thực hành và cấu trúc lập luận: Cung cấp 14 mô hình lập luận ứng dụng mẫu, chỉ dẫn vị trí đưa lí luận vào từng phần của bài văn:

  • Mở bài: Khởi đầu bằng mối quan hệ giữa hiện thực và văn học hoặc phong cách cá nhân của tác giả.
  • Thân bài: Lồng ghép nhận định khi triển khai luận điểm hoặc phân tích chiều sâu của chi tiết nghệ thuật.
  • Kết bài / Nâng cao: Khẳng định sinh mệnh của tác phẩm và đóng góp của nhà văn đối với tiến trình văn học.

• Phương pháp tự học và tự đánh giá: Người học tự tra cứu danh mục 100 nhận định văn học được phân loại theo các nhóm: chức năng văn học; nhà văn và quá trình sáng tạo; văn học và hiện thực đời sống; quan niệm văn chương. Từ đó, người học tự rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn lập luận đối với từng tác phẩm trong danh mục 14 văn bản trọng tâm (Tuyên ngôn độc lập, Việt Bắc, Đất Nước, Sóng, Đàn ghi ta của Lorca, Ai đã đặt tên cho dòng sông, Chiếc thuyền ngoài xa, Những đứa con trong gia đình, Hồn Trương Ba, da hàng thịt...).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Mô hình hóa lí luận thành kĩ năng viết bài cụ thể: Thay vì chỉ dừng lại ở lí thuyết thuần túy, giáo trình giải quyết vấn đề rào cản tâm lí của người học bằng cách cụ thể hóa lí luận thành các cấu trúc mở bài, kết bài và 14 đoạn lập luận mẫu, minh họa bằng các đoạn văn thực nghiệm (như bài viết của học sinh Đặng Mỹ Linh, lớp 11 Văn).

2. Hệ thống tư liệu nhận định văn học phong phú và có xuất xứ rõ ràng: Tài liệu tập hợp các ý kiến, luận điểm từ nhiều nhà nghiên cứu lí luận, nhà văn, nhà thơ trong và ngoài nước:

   • Tác giả quốc tế: Khổng Tử, Lưu Hiệp, Viên Mai, Bạch Cư Dị, Belinsky, Balzac, Stendhal, Anatole France, Lev Tolstoy, Anton Chekhov, Maxim Gorki, Mikhail Sholokhov, William Golding, Leonid Leonov, Claudio Magris, Haruki Murakami.
   • Tác giả Việt Nam: Thiền sư Mãn Giác, Lê Quý Đôn, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Thạch Lam, Nam Cao, Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu, Lê Đạt, Nguyễn Minh Châu, Lê Ngọc Trà, Bằng Việt, Nguyên Ngọc, Nguyễn Định Tú.

3. Gắn kết chặt chẽ với chương trình văn học phổ thông và đại cương: Phần ứng dụng tập trung trực tiếp vào 14 tác phẩm văn học trung tâm trong chương trình Ngữ văn lớp 12 và các kì thi tuyển sinh, giúp người học chuyển hóa kiến thức lí thuyết thành năng lực phân tích thực tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Mục đích sử dụng	Yêu cầu kiến thức tiên quyết
Học sinh THPT (Lớp 12, Chuyên Văn)	Ôn thi học sinh giỏi các cấp, ôn thi tốt nghiệp THPT nhằm nâng cao chất lượng bài viết nghị luận văn học.	Nắm vững nội dung văn bản và kĩ năng viết bài nghị luận văn học cơ bản.
Sinh viên Đại học / Cao đẳng	Sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai các ngành Sư phạm Ngữ văn, Báo chí, Khoa học Xã hội học học phần Lí luận văn học đại cương.	Kiến thức cơ bản về lịch sử văn học và phân tích tác phẩm.
Giáo viên và Giảng viên	Tư liệu tham khảo để biên soạn bài giảng, xây dựng hệ thống bài tập thực hành lập luận lí luận văn học.	Trình độ chuyên môn Ngữ văn / Lí luận văn học.
Người tự học và nghiên cứu	Tra cứu các nhận định văn học và tìm hiểu các nguyên lí cơ bản của thi pháp học, xã hội học văn học.	Kĩ năng đọc hiểu văn bản học thuật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế dành cho học sinh THPT (đặc biệt là học sinh lớp 12 ôn thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp), sinh viên đại học khối ngành Sư phạm Ngữ văn, Văn học, Báo chí, cùng giáo viên bộ môn Ngữ văn cần tài liệu tham khảo giảng dạy.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có hiểu biết cơ bản về các tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục phổ thông, nắm vững kĩ năng phân tích cấu trúc bài văn nghị luận và các thao tác lập luận giải thích, chứng minh, bình luận.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các giáo trình lí luận thuần túy là gì?

Tài liệu không dừng lại ở mức độ định nghĩa trừu tượng mà xây dựng cầu nối trực tiếp giữa lí thuyết học thuật với thực hành phân tích thông qua 14 cấu trúc lập luận mẫu, các ví dụ mở bài, kết bài và phân tích áp dụng cho 14 tác phẩm cụ thể.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên tiếp cận tuần tự: nắm vững các khái niệm cơ bản ở Phần thứ nhất (ngôn từ, hình tượng, chức năng), sau đó nghiên cứu các mô hình lập luận và tiến hành thực hành viết bài với 100 câu nhận định ở Phần thứ hai.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn kèm theo?

Tài liệu trích dẫn trực tiếp từ các công trình nghiên cứu chuẩn mực, tiêu biểu là cuốn Bản chất và đặc trưng văn học (Lí luận văn học tập 1) của GS. Trần Đình Sử, các tiểu luận phê bình của Hoài Thanh, Lê Ngọc Trà, cùng các trích đoạn tác phẩm văn học Việt Nam và thế giới.

---

Kết luận

Giáo trình Lý luận văn học 2022: Kiến thức cơ bản và ứng dụng cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh về các nguyên lí bản chất, đặc trưng ngôn từ, hình tượng nghệ thuật và các chức năng cốt lõi của văn học. Thông qua việc tích hợp 100 nhận định văn học kinh điển và 14 mô hình lập luận ứng dụng, tài liệu thiết lập một lộ trình học tập logic từ việc tiếp nhận lí thuyết đến việc thực hành viết bài nghị luận văn học chuyên sâu. Đây là nguồn tài liệu tham khảo học thuật phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập và tra cứu trong môn Ngữ văn và chuyên ngành nghiên cứu văn học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỤC LỤC PHẢN THỨ NHẤT. 3 I~ GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VẺ LÍ LUẬN VAN HOC woccsecsssssssssssssssssssssstsssssssecesssssssssseseee 3 Il - MỘT SỐ KIÊN THỨC LÍ LUẬN VĂN HỌC CÀN LƯU Ý. Văn bản văn học và tác phẩm văn học. Đặc điểm của tác phẩm văn học.

- Đặc điểm về ngôn từ.2, Đặc điểm về hình tượng. Đặc điểm về ý nghĩa. Đặc điểm về cá tính sáng tạo của nhà văn. Chức năng của văn học.

Chức năng giáo dục. Chức năng nhận thức. Chức năng tha m. Chúc năng giao tiẾp.

Thể loại tác phẩm văn học. HH HH re. - Tác phẩm trữ tình. Tác phẩm tự sự.

IH ~ CÁCH ĐƯA LÍ LUẬN VĂN HỌC VÀO BÀI VIẾT. Cach dwa Li luận văn học vào bài viẾ. Một số gợi ý về cách vận dụng Lí luận văn học vào bài viIẾt.43 PHẢN THỨ HAI. ^ I~ TONG HOP CÁC NHẬN ĐỊNH VĂN HỌC ĐẶC SẮC.

_ 100 câu nhận định lí luận văn học 7.ằ 4§ 2 80 nhận định về cớ. Nhận định về chức NANG CUA VAN NOC. cuc cà HH HH HH HH re, 63 4. Nhận định về nghề văn, nhà văn, quá frình sáng tạo và phong cách.

Nhận định về văn học và hiện thực cuộc sống. Quan niệm về văn chương của các nhà văn, nhà thơ.70 I~ CÁCH ĐƯA NHẬN ĐỊNH VĂN HỌC VÀO BÀI VIỆT (dành riêng cho lớp 12). Tuyên ngôn độc lập - Hô Chí Minh. TH Hee ese 16 Mã.

Việt Bắc — Tô Hữu. "¬¬(Ô 4, Đất nước - Nguyễn Khoa Điềm.COM Š-_ Sớng~ Xuân Quỳnh. csesetnteinanea naamannan iiseseetiee 86 6. Đần ghỉ ta ctha Lor ea re 89 ——.

Ai đã đặt tên cho đồng. 2 TT TE TT HT HH th Hà HỆ nà HH Ha a 97 1. — 99 12, Chiếc thuyền ngoài NÂU Hee bev tol 13. Nhữn đứa cong trong gia đình.

Hồn Trương Ba, da hàng thịt. 104 Il! ~NHONG CHU Y KHI ĐƯA NHẬN ĐỊNH VĂN HỌC VÀO BÀI VIỆT.COM PHAN THU NHAT LÍ LUẬN VĂN HOC I- GHI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ LÍ LUẬN VĂN HỌC: Theo cuốn Bản chất và đặc trưng văn học (LLVH tập 1) của thầy Trần Đình Sử, Lí luận văn học được hiểu là một bộ phận của khoa học nghiên cứu văn học, là khoa học chuyên nghiên _cứu các quy luật chung của hoạt động văn học, trong đó bao gồm sự nghiên cứu bản chất của sảng tác văn học, chức năng xã hội-thẩm mỹ của văn học, đồng thời xác định phương pháp lý luận và phân tích văn học. Mục đích của lý luận văn học là để bàn về các vấn đề, tính đặc trưng của văn học có ảnh hưởng như thể nao đến con người và Xã hội, v. Ngoài ra, kiến thức Lí luận văn học cũng Sẽ giúp chúng ta trả lời cho các câu hỏi văn học một cách ngăn gọn va cụ thé nhu: van hoc bat nguồn từ đâu? Chức năng của văn học).

_ Chúng ta cũng cân biết rằng, bản thân các nhà vấn, nhà thơ cũng thường SẼ nghiên cứu các hiện tượng văn học để nêu lên tính khái quát bằng những thuật nøử, luận điểm về các quy luật của văn học. Nhờ sự nghiên cứu ấy, khi họ kể những câu chuyện, tâm tư, tình cam,. - lên trang văn, người đọc và người nghe các tác phẩm văn học sẽ có thể lí giải được một cách sâu sắc và rõ ràng nhất bản chất của các hiện tượng văn học. Phạm vi của kí luận văn học ngày nay bao gôm các bộ phận sau: Bản chất, đặc trưng của văn học (Văn học là một hình thái ý thức thẩm mỹ: mối quan hệ giữa văn học và đời sống con người; văn học- nghệ thuật ngôn từ; quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ; tiếp nhận, phê bình và thưởng thức văn học; chức năng của văn học) Câu tạo của tác phẩm và thể loại Quá trình sáng tác | Tiên trình phát triển của văn học Sự tiếp nhận văn học —- Với nhạm vị nehiên cứu như.

vậy và yêu cầu đặc. phân môn;kiduận-vãn học cling phai chi rõ các môi quan hệ rộng lớn giữa văn học, thời đại, lịch sử, chính trị, văn học, đân tộc, nhân loại. Vì thế, đối với học sinh THPT, việc hiểu và vận đụng kiến thức LíI luận văn học trong nhà trường đôi khi còn nhiều khó khăn. Các em nghĩ Lí luận văn học là những kiến thức cao siêu, -khó ma hiểu được, nên ngay từ khi chưa học tập, tìm hiểu vẫn đề nảy mà đã vấp phải một trở ngại lớn về tâm lí, Nhăm mục đích mang đên cho học sinh những kiên thức co ban nhat vê Lí luận văn hoc và cách vận dụng những kiến thức này vào bài làm văn cụ thể, cuốn sách sẽ chỉ để cập đến những vấn đề gần gũi với học sinh phố thông.

Thêm một điều đặc biệt từ cuỗn sách này, bên cạnh những kiến thức lí thuyết có sẵn, nhóm biên Soạn còn đưa nhiều ví dụ cụ thể, gần gũi với học sinh THPT đề các em hiểu được cặn kế và có hệ thông các vẫn đề liên quan đến Lí luận văn học, cả tr ong va ngoải nước. Cuốn sách hy vong sẽ là cảm nang hữu ích trong hành trình chỉnh phục điểm 9+ Ngữ văn của các em! 3 TAISACHONTHI.COM TH - MỘT SỐ KIÊN THỨC LÍ LUẬN VĂN HỌC CÀN LƯU Ý i. Văn bản văn hạc và tác phẩm văn học 1 Văn bản văn học còn gọi là văn bản nghệ thuật, văn bản vấn chương. Văn bản văn học di sâu vào phản ánh hiện thực khách quan, khám phá thể giới tinh cam, tu tưởng, thoả mãn nhu cầu hướng thiện và thâm mĩ của con người.

Có thê hiếu văn bản văn học theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo cuỗn Bản chất và đặc trưng văn học (LL.VH tập 1) của thay Tran Dinh su, van ban van hoc duoc hiéu theo nghĩa rộng là tắt cả các văn bản sử dụng ngôn từ môt cách nghệ thuật. Theo nghĩa này thì không chỉ văn bản thơ, truyện, kịch mà cả các văn bản hịch, cáo, chiến, biểu, sử kí,. đều có thé coi là văn bản văn học.

Không Tử đã từng hiểu “văn” là lĩnh vực tri thức, “văn học” là một khoa trong “tứ khoa”, bên cạnh đức hạnh, ngôn ngữ và chính sự. Vậy nên, heo nghĩa hep, van ban van học chỉ bao gôm Các sảng tác có hình tượng nghệ thuật được xây dựng bằng hư cấu, tưởng tượng như sử thị, truyền thuyết, tr uyện cô tích, tiểu thuyết, tr uyện ngắn, truyện vừa, kịch. -- trong chương-trình-THPT;bên-eạnh việc học các văn bản văn học theo nghĩa hẹp, học sinh sẽ học cả các văn bản văn học theo nghĩa rong. Như vậy, đù hiểu theo nghĩa hẹp hay nghĩa rộng, chúng ta cũng cần chỉ ra ba tiêu chí chủ yeu của văn bản văn học: = _ Tiêu chí l: Văn bản văn học đi sầu vào phân ánhhiện thực khách quan, khám phá thê giới tỉnh cảm, tư tưởng, thoả mãn nhu cầu hướng thiện và thầm mĩ của con nguol.

Vi du: Doc bài thơ Sáng của Xuân Quỳnh, chúng ta suy nghĩ đề tìm kiếm lời giải đáp cho các câu hỏi như: Tỉnh yêu thực sự là gì? Hạnh phúc ia gi? Lam thé nao dé giữ niềm tin, sự thủy chung trong tinh yéu,. Đó chính là mong muốn khám phá thé giới tình cảm của con n gười. Bên cạnh đó, việc hướng đến một tỉnh yêu chân thành, chung thủy và cao đẹp cũng là một trong những giá trị thâm mĩ và hướng thiện mà người đọc cảm nhận được từ bài thơ này. = Tiéu chi 2: Ngôn từ của văn bản văn học là ngôn tử nghệ thuật có hình tượng, mang tính thâm mĩ cao, trau chuốt biểu Cảm, gợi cảm, hàm súc, đa nghĩa.- Vi du: Ổ Sóng -— Xuân Quỳnh, hai hình tượng sóng và em là hai hình tượng có tính chất song h anh, lúc tách đôi nhưng lúc lại hoa nl hap.

Quah tai hình tượng đó, nữ thí sĩ mang đến cho người đọc những cám nhận vẻ mội tinh yêu đẹp của người con gái: Yêu chân thành tha thiết, nông nhiệt và thủy chung, Tình yêu trẻ trung ấy là khát vọng về một hạnh phúc trọn vẹn của đôi lứa. = Tiéu chi3: Mai văn bản đều có một thể loại nhất định vả theo quy ước cách thức thể loại đỏ (Kịch có hỏi, cảnh, có lời đối thoại - độc thoại; Thơ có vẫn, điệu, luật, khô thơ. Vị dụ: Bài thơ Sóng thuộc thểIioại thơ trữ tình; thể thơ ngũ ngôn liên mạch; được phân chia thành 9 khô và mang những đặc sắc ở ì ngôn từ, hình ảnh trong sáng bình dị, giọng thơ phong phú, vừa thiết tha, dam tham, vừa mãnh liệt sôi nôi, vừa hồn nhiên, nữ tính. Thêm một điều mà chúng ta cần lưuýý, khi nhắc đến hai khái niệm 0ăn bản văn học và tác phẩm văn học, đó là: Nhà văn sáng tác ra văn 1 ban văn học - một hệ thống kí hiệu tồn tại khách TAISACHONTHI.

Khi nằm im trên giá sách, văn bản là một tập giấy có chữ, chưa thể nói đến tác động của nó ấy mới hiện lên trong tâm trí người đọc đôi với xã hội. Chỉ có thông qua việc đọc, hệ thống kí hiệu những sự việc, những hình tượng nhân vật, những suy nghĩ vui buôn của con người và cuộc đời. Khi đó, những giá trị văn học vốn tiêm ấn trong văn bản sẽ được người đọc tiếp nhận. Đến lúc ấy, văn bản văn học mới trở thành tác phẩm văn học.

— Như vậy, văn bản văn học chỉ có một nhưng tuỳ vào độ tuổi, sở thích, vẫn sống, vốn văn hoá,. IBƯỜI đọc sẽ tiếp nhận văn bản văn học theo những cách khác nhau, dẫn đến việc từ một văn bản văn học, nhiều tác phẩm văn học được sinh thành trong tâm trí người đọc. Như Viên Mai từng nói, “Thơ văn quý ở chỗ cong”. Nét “cong” ấy, phải chăng là sự đa nghĩa, ham súc của bản thân ngôn từ mà tác giả sáng tạo nên; và cũng là sự đồng cảm — đồng sáng tạo, thấu hiểu theo nhiều cách từ bạn đọc? Đê hiểu hơn về quá trình tiêp nhận văn học và việc đánh giá cái hay— đở của mội tác phẩm, chúng ta có thê tham khảo các hiệu một bạn học sinh lớp 11 về vẫn để này như sau: -#Trong “Tùy viên thrthoại”, Viên Mai từng kê, Lý Phi dời Đường cho thơ Bạch Cư Dị là dâm, diễm, phóng túng, cuối cùng, người đời sau chỉ biết có Bạch mà chả hề nhắc tới tên họ Ly năm nào.

Mọi tác phẩm muốn đi theo năm tháng, muốn trường tôn với nhân gian, phải có sự giúp đỡ của người đọc. Người đọc là đối tượng mà văn học cần truyền tải và cũng là con thuyên giúp nhà văn đi qua những bão giông, úa tan của vô thường, của vũ trụ. Dấu vậy, vấn đề tiếp nhận vẫn con la một câu chuyện nan giải, chưa có hồi kết.