Chương 1: Những lý luận cơ bản về kế toán bán hàng và xácđịnh kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Sự cần thiết của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Một số khái niệm cơ bản Bán hàng là khâu quan trọng của quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp thực hiện giá trị của hàng hóa. Nói cách khác, bán hàng là quá trình doanh nghiệp chuyển quyền sở hữu hàng hóa của mình gắn liền với phần lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng và đồng thời được khách hàng thanh toán hay chấp nhận thanh toán.
- Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, đây là quá trình doanh nghiệp chuyển hóa vốn từ hình thái sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn bằng tiền hoặc vốn trong thanh toán. Trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, hàng hoá bán được là yếu tố quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. - Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế của doanh nghiệp thu được trong kỳ hạch toán, phát sinh từ hoạt động SXKD thông thường cảu doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. - Doanh thu thuần được xác định bằng tổng doanh thu sau khi trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu.
( 3,trang338) - Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Sau một quá trình hoạt động, doanh nghiệp xác định được kết quả của từng họat động, trên cơ sở so sánh doanh thu, thu nhập với chi phí của từng hoạt động. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp được phân phối và sử dụng theo đúng mục đích phù hợp với cơ chế tài chính quy định 1 Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm kế quả kinh doanh thông thường và kết quả hoạt động khác. Vai trò, ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Đối với một doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng,tổ chức công tác bán hàng và xác định kết quả bán hàng có vai trò quan trong từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hoá, phát hiện được những hàng hoá chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn.
Các số liệu mà kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp cho doanh nghiệp giúp doanh nghiệp nắm bắt được mức độ hoàn chỉnh về kế toán bán hàng và xác định kết qủa kinh doanh từ đó tìm những thiếu sót mất cân đối giữa khâu mua- khâu dự trữ và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời. Từ các số liệu trên báo cáo tài chính mà kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cung cấp, nhà nước nắm được tình hình kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó thực hiện chức năng quản lý kiểm soát vĩ mô nền kinh tế, đồng thời nhà nước có thể kiểm tra việc chấp hành về kinh tế tài chính và thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. Ngoài ra thông qua số liệu mà kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cung cấp, các khách hàng của doanh nghiệp và các nhà đầu tư biết được khả năng sản xuất- mua-dự trữ-bán các mặt hàng của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đầu tư, cho vay vốn hoặc có quan hệ làm ăn với doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình kinh doanh còn xác định két quả kinh doanh của doanh nghiệp là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định sản xuất, tiêu thụ hàng hóa nữa hay không.
Do đó có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối quan hệ mật thiết với nhau. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Nguyên tắc của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Kế toán bán hàng tuân thủ chuẩn mực số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” - Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản thu đã thu hoặc sẽ thu kể cả các khoản phụ thu, phí thêm ngoài giá bán (nếu có) trừ các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. - Khi hàng hóa được trao đổi lấy hàng hóa tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là giao dịch tạo ra thanh toán.
- Khi hàng hóa được trao đổi lấy hàng hóa không tương tự thì việc trao đổi đó được coi là giao dịch tạo ra doanh thu. Doanh thu trong trường hợp này được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa đem đổi sau khi điều chỉnh các khoản tiền trả thêm hoặc thu thêm. - Kế toán hàng hóa tồn kho phải tuân thủ theo chuẩn mực số 02 “Hàng tồn kho.” - Cuối kỳ căn cứ vào số hàng hóa đã tiêu thụ được trong kỳ doanh nghiệp sử dụng các phương thức phù hợp để phân bổ chi phí thu mua, chi phí bán hàng phát sinh trong kỳ cho hàng bán ra phục vụ cho việc xác định kết quả kinh doanh chính xác và hợp lý nhất. Doanh thu được ghi nhận phải đảm bảo nguyên tắc phù hợp với chi phí đã tạo nên doanh thu đó.
Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để đáp ứng yêu cầu quản lý về thành phẩm, hàng hóa; bán hàng xác định kết quả kinh doanh và phân phối kết quả của các hoạt đông, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có những nhiệm vụ sau: - Phản ánh, ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại thành phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. - Phản ánh và ghi chép đầu đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời phải theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. 3 - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả hoạt động khác. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập Báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định kết quả kinh doanh.
Các phương thức bán hàng và thanh toán 1. Các phương thức bán hàng 1. Các phương thức bán hàng trong nước Hàng bán trong nước được thực hiện qua các phương thức sau: - Bán hàng trực tiếp - Bán qua đại lý - Bán trả chậm, trả góp - Một số phương pháp tiêu thụ khác a. Bán hàng trực tiếp Bán hàng trực tiếp là phương thức giao hàng trực tiếp cho khách hàng từ kho của doanh nghiệp.
Hàng hoá khi bàn giao cho khách hàng được coi là tiêu thụ khi người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng trực tiếp bao gồm hai hình thức: bán buôn và bán lẻ * Bán buôn là phương thức bán hàng cho các đơn vị, tổ chức kinh tế khác nhằm mục đích tiếp tục chuyển bán hoặc tiêu dùng cho sản xuất. Bán buôn gồm hai phương thức bán buôn qua và bán buôn vận chuyển thẳng -Bán buôn qua kho: Là hàng được giao bán từ kho của các doanh nghiệp bán buôn, nó được thực hiện dưới hai hình thức: Giao hàng trực tiếp tại kho và chuyển hàng cho bên mua. + Giao hàng trực tiếp tại kho: theo hình thức này thì bên bán xuất hàng và giao trực tiếp cho bên mua.
Hàng được ghi nhận là bán khi bên mua đã nhận hàng và ký xác nhận trên hóa đơn bán hàng. + Theo hình thức chuyển hàng thì bên bán xuất hàng từ kho để chuyển đến cho bên mua theo thời gian, địa điểm đã ghi trog hợp đồng. Hàng được coi 4 là bán khi bên mua đã nhận được hàng và trả tiền hoặc chấp nhân thanh toán về số hàng đã nhận. - Bán buôn vận chuyển thẳng: là hàng được giao bá ngay từ khâu mua mà không qua nhập kho của doanh nghiệp.
Bán buôn vận chuyển thẳng được thực hiện dưới hai hình thức: bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp và bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng. + Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp (hay còn gọi là giao hàng tay ba): Là phương thức tiêu thụ mà doanh nghiệp thương mại nhận hàng ở bên bán và giao hàng trực tiếp cho khách hàng của mình. Khi bên mua nhận đủ hàng và ký nhận trên hóa đơn bán hàng thì hàng được coi là bán. + Bán buôn vận chuyể thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này doanh nghiệp thương mại nhận hàng ở bên bán và chuyển số hàng đó cho khách hàng của mình.
Trường hợp này doanh nghiệp thương mại chỉ làm môi giới trong quan hệ mua bán để hưởng hoa hồng. * Bán lẻ: Là bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Qua khâu bán lẻ hàng hóa vĩnh viễn rời khỏi lĩnh vực lưu thông, giá trị của nó được thực hiện đầy đủ. Bán lẻ gồm có các phương thức sau: - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng.
- Bán hàng thu tiền tập trung: Đây là phương thức bán hàng mà nghiệp vụ bán hàng và thu tiền tách rời nhau. Nhân viên thu ngân có nhiệm vụ viết hóa đơn, thu tiền, kiểm tiền, lập báo cáo thu và nộp tiền về quỹ. Nhân viên bán hàng căn cứ vào số hàng đã giao, kiểm tra số hàng tồn tại quầy hàng, cửa hàng, lập báo cáo bán hàng trong ngày. Bán hàng qua đại lý Là phương thức bán hàng theo đó doanh nghiệp xuất kho hàng giao cho các đại lý, định kỳ tiến hành đối chiếu xác định số hàng đã tiêu thụ xuất hóa đơn cho đại lý và thu tiền hàng sau khi trừ hoa hồng cho đại lý, (4,trang 116) 5 c.
Bán hàng trả chậm, trả góp Theo phương thức này, doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu trả ngay, khoản lãi trả chậm được ghi nhận vào doanh thu chưa thực hiện và được phân bổ trong thời gian trả chậm.