Luận Văn Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Khoa Học Cấp Bộ: Xây Dựng Lối Sống Dân Tộc Hiện Đại Ở Việt Nam

Luận văn tổng kết đề tài khoa học cấp bộ về xây dựng lối sống dân tộc hiện đại tại Việt Nam, phân tích xu hướng và giải pháp phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Bình
• Người hướng dẫn: Pgs, Ts. Vũ Trọng Dung
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Xây dựng lối sống dân tộc hiện đại ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài khoa học cấp bộ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Xây dựng lối sống dân tộc hiện đại

Xây dựng lối sống là một nhiệm vụ trọng đại trong quá trình phát triển văn hóa Việt Nam. Đề tài này nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa đặc điểm dân tộc và xu hướng toàn cầu. Lối sống dân tộc hiện đại không chỉ là sự kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống mà còn tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Đây là nền tảng để xây dựng một xã hội phát triển bền vững, nơi con người được phát triển toàn diện cả về vật chất và tinh thần.

1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, lối sống là tổng hòa các hoạt động sống của con người trong môi trường tự nhiên và xã hội. Lối sống dân tộc hiện đại được hình thành dựa trên cơ sở kinh tế, chính trị và văn hóa của xã hội. Đề tài phân tích sâu sắc các yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến việc xây dựng lối sống này, bao gồm sự tác động của toàn cầu hóa và cơ chế thị trường.

1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống dân tộc hiện đại là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và quốc tế. Người nhấn mạnh vai trò của đạo đức, tinh thần yêu nước và ý thức cộng đồng trong việc xây dựng lối sống mới. Đây là nền tảng để hình thành giá trị văn hóa mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

II. Thực trạng xây dựng lối sống dân tộc hiện đại

Thực trạng xây dựng lối sống dân tộc hiện đại ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự đan xen giữa lối sống truyền thống và hiện đại, sự xuất hiện của chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng đã làm thay đổi các chuẩn mực sống. Đề tài phân tích sự biến động của các giá trị văn hóa dưới tác động của cơ chế thị trường và toàn cầu hóa, đồng thời chỉ ra những mặt tích cực và tiêu cực trong quá trình này.

2.1. Sự đan xen giữa lối sống cũ và mới

Trong bối cảnh đổi mới lối sống, sự đan xen giữa lối sống truyền thống và hiện đại đã tạo ra những mâu thuẫn và thách thức. Một mặt, các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy. Mặt khác, sự du nhập của các giá trị văn hóa nước ngoài đã làm thay đổi nhận thức và hành vi của người dân. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh và định hướng phù hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Thách thức hiện đại hóa

Hiện đại hóa đã mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc xây dựng lối sống dân tộc hiện đại. Sự gia tăng của chủ nghĩa tiêu dùng và lối sống thực dụng đã làm suy giảm các giá trị đạo đức và tinh thần. Đề tài nhấn mạnh sự cần thiết của việc giáo dục và tuyên truyền để định hướng lối sống phù hợp với bối cảnh hiện đại.

III. Phương hướng và giải pháp xây dựng lối sống dân tộc hiện đại

Để xây dựng lối sống dân tộc hiện đại, cần có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và quốc tế. Đề tài đề xuất các giải pháp cụ thể, bao gồm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đẩy mạnh thực hiện dân chủ, và phát triển khoa học công nghệ. Đây là những yếu tố quan trọng để hình thành giá trị văn hóa mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

3.1. Kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại

Việc kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại là yếu tố then chốt trong việc xây dựng lối sống dân tộc hiện đại. Đề tài nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Điều này giúp tạo ra sự cân bằng giữa tính đa dạng văn hóa và sự phát triển hiện đại.

3.2. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đẩy mạnh thực hiện dân chủ, và phát triển khoa học công nghệ. Đề tài cũng đề xuất việc tăng cường giáo dục đạo đức, thẩm mỹ và lối sống hài hòa với tự nhiên. Đây là những yếu tố quan trọng để hình thành giá trị văn hóa mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh quèc gia hå chÝ minh ******* b¸o c¸o tæng kÕt §Ò tµi khoa häc cÊp bé n¨m 2007 M∙ sè: B.07 - 24 x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë viÖt nam hiÖn nay C¬ quan chñ tr×: Häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh khu vùc i Chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS, TS. Vò Träng Dung Th− Ký ®Ò tµi: TS. Cung ThÞ Ngäc 6765 28/3/2008 Hµ néi, th¸ng 12/2007 Céng t¸c viªn thùc hiÖn ®Ò tµi 1. NguyÔn Thanh B×nh Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 2.

Lª BØnh Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 3. Vò Träng Dung Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV 4. Vò V¨n HËu Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 5. TrÞnh Duy Huy Tr−êng §¹i häc Hång §øc, Thanh Ho¸ 6.

TriÖu Quang Minh Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 7. Ng« ThÞ Thu Ngµ Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 8. Cung ThÞ Ngäc Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 9. TrÇn ThÞ Minh Ngäc Khoa XHH vµ TLL§QL, Häc viÖn CT - HC KV I 10.

T« ThÞ Nhung Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 11. Mai ThÞ Quý Tr−êng §¹i häc Hång §øc, Thanh Ho¸ 12. NguyÔn ThÞ Minh T©m Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 13. NguyÔn Nam Th¾ng Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 14.

Lª ThÞ Thuû Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 15. §Æng ¸nh TuyÕt Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 16. Lª ThÞ Minh Hµ Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 17. Ng« ThÞ Hoµng YÕn Khoa TriÕt häc, Häc viÖn CT - HC KV I 2 Môc lôc trang Më ®Çu 6 Ch−¬ng 1: C¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn cña lèi sèng d©n téc – hiÖn ®¹i 13 1.

Quan niÖm cña triÕt häc m¸cxit vÒ b¶n chÊt cña lèi sèng 13 1. Kh¸i niÖm lèi sèng vµ nh÷ng ph¹m trï liªn quan 13 1. B¶n chÊt x· héi cña lèi sèng 21 1. Sù vËn ®éng cña lèi sèng trong c¸c x· héi tr−íc chñ nghÜa x· héi 24 1.

B¶n chÊt cña lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i x· héi chñ nghÜa 27 1. C¸c ®iÒu kiÖn kh¸ch quan h×nh thµnh lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i x· héi chñ nghÜa 27 1. §Æc tr−ng cña lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i x· héi chñ nghÜa 29 1. Néi dung lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i x· héi chñ nghÜa 32 36 1.

Lèi sèng d©n téc- hiÖn ®¹i ë n−íc ta hiÖn nay 1. T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ lèi sèng d©n téc- hiÖn ®¹i 36 1. Kh¸i niÖm lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i theo quan niÖm cña §¶ng ta 42 1. Lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i trong thêi kú ®æi míi 51 1.

¶nh h−ëng cña toµn cÇu ho¸ vµ c¬ chÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa tíi viÖc x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë n−íc ta hiÖn nay 58 Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë n−íc ta 71 hiÖn nay 2. Lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë n−íc ta hiÖn nay ®ang vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa 71 2. Sù ®an xen gi÷a lèi sèng míi vµ lèi sèng cò trong c¬ chÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa 71 2. BiÓu hiÖn cña chñ nghÜa c¸ nh©n, lèi sèng thùc dông phi nh©n tÝnh 73 3 2.

Sù biÕn ®éng cña c¸c chuÈn mùc sèng vµ lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ViÖt Nam d−íi t¸c ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa 78 2. Thùc tr¹ng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i cña c¸c giai cÊp, c¸c tÇng líp vµ c¸c nhãm x· héi c¬ b¶n 82 2. Thùc tr¹ng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i cña c¸c giai cÊp c«ng nh©n, n«ng d©n 82 2. Thùc tr¹ng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i cña c¸c tÇng líp d©n c− c¬ b¶n ( trÝ thøc, doanh nh©n) 92 2.

Thùc tr¹ng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i cña c¸c nhãm x· héi c¬ b¶n (thanh niªn, phô n÷, ng−êi cao tuæi…) 103 2. Thùc tr¹ng vÒ chÊt l−îng sèng c¬ b¶n cña toµn x· héi 110 2. Thùc tr¹ng ®êi sèng vËt chÊt cña ng−êi d©n ViÖt Nam hiÖn nay 110 2. Thùc tr¹ng ®êi sèng tinh thÇn cña ng−êi d©n ViÖt Nam hiÖn nay 121 2.

Thùc tr¹ng thùc hiÖn chÕ ®é d©n chñ ë ViÖt Nam hiÖn nay 131 2. Thùc tr¹ng chØ sè ph¸t triÓn con ng−êi vµ h−íng ph¸t triÓn cña nh©n c¸ch trong c¸c ho¹t ®éng sèng ë n−íc ta hiÖn nay 140 Ch−¬ng 3: Ph−¬ng h−íng vµ gi¶i ph¸p c¬ b¶n x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë ViÖt Nam hiÖn nay 149 3. Ph−¬ng h−íng x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë ViÖt Nam hiÖn nay 149 3. KÕt hîp hµi hoµ gi÷a truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i 149 3.

KÕt hîp hµi hoµ gi÷a d©n téc vµ téc ng−êi, gi÷a d©n téc vµ quèc tÕ 150 3. KÕt hîp hµi hoµ gi÷a c¸ nh©n vµ x· héi 152 3. Gi¶i ph¸p c¬ b¶n x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ViÖt Nam hiÖn nay 154 3. Nhãm gi¶i ph¸p chung 154 4 154 3.

N©ng cao ®êi sèng vËt chÊt cña nh©n d©n 3. N©ng cao ®êi sèng tinh thÇn cña nh©n d©n 157 3. §Èy m¹nh thùc hiÖn d©n chñ cña nh©n d©n 159 3. TiÕp tôc ph¸t triÓn khoa häc t¹o c¬ së cho lèi sèng d©n téc – 162 hiÖn ®¹i 3.

Nhãm gi¶i ph¸p cô thÓ 164 3. §Èy m¹nh gi¸o dôc lý t−ëng ®éc lËp d©n téc vµ chñ nghÜa x· héi g¾n víi gi¸o dôc chñ nghÜa M¸c - Lªnin, t− t−ëng Hå ChÝ Minh 164 3. §Èy m¹nh tuyªn truyÒn, gi¸o dôc c¸c quan hÖ, c¸c chuÈn mùc ®¹o ®øc vµ c¬ chÕ ®iÒu chØnh hµnh vi ®¹o ®øc 168 3. T¨ng c−êng gi¸o dôc thÈm mü ®Ó ®Þnh h−íng thÞ hiÕu thÈm mü trong céng ®ång 174 3.

T¨ng c−êng gi¸o dôc lèi sèng hµi hoµ gi÷a con ng−êi víi tù nhiªn th«ng qua gi¸o dôc ®¹o ®øc sinh th¸i 183 KÕt luËn 197 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 200 5 Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi X©y dùng lèi sèng míi lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng ®¹i vµ l©u dµi cña qu¸ tr×nh "x©y dùng nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc, ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn cña x· héi vµ con ng−êi trong ®iÒu kiÖn ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ"1. D−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, trong nh÷ng n¨m qua chóng ta ®· ®¹t ®−îc nhiÒu thµnh tùu vÎ vang trong viÖc x©y dùng ®êi sèng v¨n ho¸ ë c¬ së theo h−íng "lµm cho v¨n hãa thÊm s©u vµo tõng khu d©n c−, tõng gia ®×nh, tõng ng−êi"2. NhiÒu nÕp sèng cò, l¹c hËu, nhiÒu hñ tôc trªn kh¾p mäi miÒn ®Êt n−íc ®· ®−îc kh¾c phôc; mét sè nÕp sèng míi ®· ®−îc h×nh thµnh gãp phÇn lµm cho lèi sèng cña x· héi ta chuyÓn theo h−íng d©n téc - hiÖn ®¹i.

Tuy nhiªn, nh− V¨n kiÖn Héi nghÞ lÇn thø n¨m Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng, kho¸ VIII ®· chØ râ: hiÖn nay x· héi ta ®ang cã "sù suy tho¸i nghiªm träng vÒ ®¹o ®øc lèi sèng ë mét bé phËn kh«ng nhá c¸n bé ®¶ng viªn; trong ®ã cã c¶ c¸n bé cã chøc, cã quyÒn. N¹n tham nhòng dïng tiÒn cña Nhµ n−íc tiªu xµi phung phÝ, ¨n ch¬i sa ®äa kh«ng ®−îc ng¨n chÆn cã hiÖu qu¶. HiÖn t−îng quan liªu, cöa quyÒn, s¸ch nhiÔu nh©n d©n, kÌn cùa ®Þa vÞ, côc bé ®Þa ph−¬ng, bÌ ph¸i, mÊt ®oµn kÕt kh¸ phæ biÕn"3. "Lèi sèng thùc dông…chØ chó ý tíi lîi Ých vËt chÊt mµ coi nhÑ gi¸ trÞ tinh thÇn, chØ chó ý ®Õn lîi Ých c¸ nh©n mµ coi th−êng lîi Ých céng ®ång, chØ chó ý ®Õn lîi Ých tr−íc m¾t mµ coi nhÑ lîi Ých l©u dµi, c¬ b¶n…"4 ®· ¶nh h−ëng to lín ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lµnh m¹nh cña ®Êt n−íc.

1 §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¹i héi toµn quèc lÇn thø X, Nxb. ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, 2006, tr. 3 §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn Héi nghÞ lÇn thø n¨m Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng, Kho¸ VIII, Nxb. ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, 1998, tr.

6 Tr−íc t×nh h×nh ®ã, c¸c v¨n kiÖn ®¹i héi §¶ng tõ lÇn thø VIII, thø IX vµ lÇn thø X ®Òu coi viÖc x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i lµ mét bé phËn quan träng cña qu¸ tr×nh lµm cho v¨n ho¸ trë thµnh "nÒn t¶ng tinh thÇn cña x· héi". X©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i kh«ng chØ g¾n liÒn víi lÞch tr×nh ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë n−íc ta trong thÕ kû XXI, mµ cßn g¾n toµn diÖn víi viÖc x©y dùng nh©n c¸ch v¨n ho¸ mµ §¹i héi §¶ng lÇn thø X ®· ®Ò xuÊt. X©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i lµ nÒn t¶ng "n©ng cao v¨n ho¸ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý, v¨n ho¸ trong kinh doanh vµ v¨n ho¸ trong nh©n c¸ch cña thanh niªn, thiÕu niªn; chèng nh÷ng hiÖn t−îng ph¶n v¨n ho¸ vµ phi v¨n ho¸"1. Mét kiÓu ng−êi míi ®¹i diÖn cho trÝ tuÖ ViÖt Nam míi, mét nh©n c¸ch v¨n ho¸ ®¹i diÖn cho thêi ®¹i míi ®Òu g¾n chÆt víi qu¸ tr×nh x©y dùng lèi sèng míi.

§¹o ®øc cña con ng−êi míi, t¸c phong lao ®éng cña con ng−êi ViÖt Nam míi, cuéc sèng t©m t−, t×nh c¶m, c¸c quan hÖ gia ®×nh cña con ng−êi míi kh«ng t¸ch rêi víi qu¸ tr×nh x©y dùng lèi sèng míi. Cã thÓ nãi, x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i lµ ®iÓm nhÊn quan träng cña c«ng cuéc x©y dùng nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc trong lÞch tr×nh thÕ kû XXI. Thùc chÊt cña sù nghiÖp x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i ë n−íc ta hiÖn nay lµ ®Þnh h−íng vµ x¸c lËp sù lùa chän con ®−êng ®Ó nh©n d©n ta h−íng tíi mét x· héi: d©n giµu, n−íc m¹nh, c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh. §ã lµ qu¸ tr×nh nh©n ®¹o ho¸ toµn bé ®êi sèng x· héi mµ mçi c¸ nh©n sÏ ph¸t huy tÝnh tù chñ, tù gi¸c, søc m¹nh bªn trong nh»m h−íng tíi mét kiÓu ng−êi ViÖt Nam míi cña thÕ kû XXI: giµu cã vÒ tri thøc, phong phó vÒ t©m hån, cao ®Ñp vÒ ®¹o ®øc vµ xuÊt s¾c vÒ tµi n¨ng.

V× vËy, viÖc lµm râ b¶n chÊt, néi dung vµ c¸c gi¶i ph¸p x©y dùng lèi sèng d©n téc - hiÖn ®¹i cã ý nghÜa "hoµn thiÖn hÖ gi¸ trÞ míi cña con ng−êi ViÖt Nam, kÕ thõa c¸c gi¸ trÞ truyÒn thèng cña d©n téc vµ tiÕp thu tinh hoa v¨n ho¸ cña loµi ng−êi"2 nh− V¨n kiÖn §¹i héi §¶ng lÇn thø X ®· nhÊn m¹nh.