CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN VÀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM 1. Khái quát về vốn kinh doanh của Ngân hàng 1. Khái niệm về NHTM và hoạt động của NHTM: Trong một nền kinh tế hàng hóa, tại một thời điểm nhất định luôn tồn tại một thực tế là có những người tạm thời đang có một số tiền nhàn rỗi, trong khi đó có những người đang rất cần khối lượng tiền như vậy (để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hay những cuộc đầu tư có hiệu quả) và họ có thể trả một khoản chi phí để có quyền sử dụng số tiền này. Theo quy luật cung - cầu, họ sẽ gặp nhau và khi đó tất cả (người cho vay, người đi vay, và cả xã hội) đều có lợi, sản xuất lưu thông được phát triển và đời sống được cải thiện.
Cách thức gặp nhau rất đa dạng, và theo đà phát triển NHTM ra đời như một tất yếu và là một cách thức quan trọng, phổ biến nhất. Thông qua các ngân hàng, những người có tiền có thể dễ dàng có được một khoản lợi tức còn người cần tiền có thể có được số tiền cần thiết với mức chi phí hợp lý.Có thể nói các ngân hàng nói riêng và hệ thống tài chính ngân hàng nói chung đang ngày càng chiếm một vị trí quan trọng và vô cùng nhạy cảm trong nền kinh tế, liên quan tới hoạt động của đời sống kinh tế xã hội. Theo pháp lệnh ngân hàng ngày 23-5-1990 của Hội đồng Nhà nước Việt Nam xác định: “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. SVTH: Nguyễn Thu Thảo 3 MSV: 11133632 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS.
TS Nguyễn Hữu Tài Luật về hoạt động của tổ chức tín dụng Việt Nam nêu rõ, hoạt động Ngân hàng được chia thành 4 mảng lớn: huy động vốn, cho vay, thanh toán, và các hoạt động khác. Hoạt động huy động vốn. NHTM hoạt động và phát triển được chủ yếu nhờ vào lượng tiền mà nó huy động được từ nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực tài chính tiền tệ như hiện nay, để có được nguồn vốn lớn đòi hỏi các NHTM phải có những chính sách huy động hợp lý, nhằm từ đó thu hút được lượng vốn cần thiết trong nền kinh tế để phục vụ cho hoạt động của mình.
Để có nguồn vốn hoạt động, các NHTM nhận tiền gửi của khách hàng dưới nhiều hình thức. Theo thời hạn gửi có: tiền gửi không kì hạn và tiền gửi có kì hạn. Theo thành phần kinh tế có: tiền gửi của các tổ chức kinh tế, tiền gửi của dân cư. Theo loại tiền có: tiền gửi nội tệ, tiền gửi ngoại tệ.
Ngoài các hình thức huy động trên, NHTM có thể phát hành các sản phẩm tiền gửi khác như: chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, kì phiếu…để huy động vốn trên thị trường phù hợp với nhu cầu sử dụng vốn của mình. Như vậy, hoạt động nhận tiền gửi của NHTM sẽ tạo ra một nguồn tiền lớn để NH sử dụng vì mục tiêu sinh lời và lợi ích của nền kinh tế. Hoạt động cho vay. Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM để tạo ra lợi nhuận.
NHTM sau khi tiến hành huy động một lượng tiền gửi nêu trên sẽ tiến hành cho các đối tượng tạm thời thiếu vốn vay trong một thời gian nhất định với thời hạn vay vốn, lãi suất, các điều kiện trả nợ gốc và lãi, các điều kiện ràng buộc khác được ghi rõ trong Hợp đồng tín dụng. Doanh thu từ hoạt động cho vay mới bù đắp nổi chi phí tiền gửi, chi phí dự trữ, chi phí kinh doanh và quản lý, chi phí vốn trôi nổi, chi phí thuế các loại và các chi phí rủi ro đầu tư. Kinh tế càng phát triển, doanh số cho vay của SVTH: Nguyễn Thu Thảo 4 MSV: 11133632 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. TS Nguyễn Hữu Tài các NHTM càng tăng nhanh và loại hình cho vay càng trở nên vô cùng đa dạng ở hầu hết các nước phát triển hàng đầu thế giới.
Hoạt động thanh toán. Trong quá trình nhận tiền gửi của khách hàng và cho khách hàng vay, NH phát hiện ra rằng khách hàng còn có một nhu cầu khác rất cần được đáp ứng là nhu cầu thanh toán. Đối với NHTM, hoạt động thanh toán đòi hỏi phải có các công cụ để thực hiện như: séc, uỷ nhiệm thu, uỷ nhiệm chi… và có cơ chế thanh toán nhất định như thanh toán nội bộ, thanh toán bù trừ, thanh toán điện tử…nhằm đảm bảo quyền lợi và tài sản cho khách hàng và đem lại thu nhập cho NH. Các hoạt động khác.
Ngày nay các NH hiện đại phát triển theo hướng đa dạng hoá các loại hình nghiệp vụ nên không chỉ dừng lại ở các hoạt động thuần tuý như trên mà còn phát triển các hoạt động khác như: cho thuê tài chính, hoạt động liên doanh liên kết, góp vốn mua cổ phần… Như vậy, các NHTM hoạt động trong các lĩnh vực chủ yếu: hoạt động huy động vốn, hoạt động tín dụng, đầu tư và cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Khái niệm về vốn của NHTM Vốn của NHTM là toàn bộ các giá trị tiền tệ mà NH huy động và tạo lập để đầu tư cho vay và đáp ứng các nhu cầu khác cho hoạt động kinh doanh của NH. Thực chất nguồn vốn của các NHTM là 1 bộ phận thu nhập quốc dân tạm thời, nhàn rỗi trong quá trình sản xuất, phân phối tiêu dùng mà khách hàng gửi vào NH với các mục đích khác nhau. Nói cách khác khách hàng chuyển quyền sử dụng tiền tệ cho NH và NH trả cho khách hàng 1 khoản lãi cùng với đó NH đã thực hiện vai trò tập trung và phân phối vốn làm tăng SVTH: Nguyễn Thu Thảo 5 MSV: 11133632 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS.
TS Nguyễn Hữu Tài nhanh quá trình luân chuyển vốn trong nền kinh tế, phục vụ và kích thích mọi hoạt động kinh tế phát triển, đồng thời chính các hoạt động đó lại quyết định đến sự tồn tại và phát triển hoạt động kinh doanh của NH. Cơ cấu vốn của NHTM.Vốn chủ sở hữu. Vốn chủ sở hữu của NHTM là vốn tự có do NH tạo lập thuộc sở hữu riêng của NH thông qua góp vốn của các chủ sở hữu hoặc hình thành từ kết quả kinh doanh. Đây là số vốn ban đầu và được gia tăng không ngừng cùng với quá trình phát triển của NHTM.
Nguồn hình thành loại vốn này rất đa dạng, tuỳ theo tính chất sở hữu, năng lực tài chính của chủ NH, yêu cầu và sự phát triển của thị trường. Vốn chủ sở hữu bao gồm: + Vốn điều lệ: là số vốn được ghi trong điều lệ hoạt động của NHTM do pháp luật quy định khi NH mới thành lập và đi vào hoạt động. + Các quỹ dự trữ: Để đảm bảo duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh của mình trong quá trình hoạt động, các NHTM được trích lập các quỹ dự trữ. Các quỹ này được thực hiện theo quy định của từng quốc gia mức độ trích lập, quy mô của quỹ và mục đích sử dụng.Vốn huy động.
Vốn huy động là nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong NH. Nó là những giá trị tiền tệ mà NH huy động được từ các tổ chức kinh tế và các cá nhân trong xã hội. NH chỉ có quyền sử dụng mà không có quyền sở hữu với nguồn vốn này và phải có trách nhiệm hoàn trả đúng hạn cả gốc lẫn lãi khi chủ sở hữu có nhu cầu rút vốn. NH có thể huy động vốn từ dân cư, các tổ chức kinh tế-xã hội… dưới nhiều hình thức khác nhau bao gồm: huy động vốn theo thành phần kinh tế, huy động vốn theo thời gian, huy động vốn theo loại tiền.
SVTH: Nguyễn Thu Thảo 6 MSV: 11133632 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. TS Nguyễn Hữu Tài 1. Vốn đi vay là loại vốn mà NH chủ động đi vay với mục đích, thời hạn vay và đối tượng vay khác nhau nhằm bổ sung vào nguồn vốn hoạt động của mình để đảm bảo duy trì hoạt động của NH một cách bình thường. vốn đi vay thường được phân theo hai nhóm: + Vay NHTW: NHTW cho NHTM vay dưới hình thức chiết khấu giấy tờ có giá.
Mục đích cho vay của NHTW với NHTM là: thực thi chính sách tiền tệ, đảm bảo an toàn hệ thống NH. + Vay tổ chức tín dụng khác: trong quá trình hoạt động, NH có thể vay các TCTD khác thông qua thị trường liên NH. Chi phí nguồn vốn này thường cao và thời gian sử dụng thường ngắn. Các NH cho nhau vay dưới các hình thức: vay qua đêm, vay kì hạn, vay hợp đồng gia hạn.
Ngoài các hình thức huy động vốn trên thì NH có thể huy động từ: + Vốn trong thanh toán: là nguồn vốn mà NH tạo lập được trong quá trình làm trung gian thanh toán. + Vốn tiếp nhận: là số vốn NHTM tiếp nhận từ NHNN do tài trợ, uỷ thác, đầu tư, làm đại lý, để cấp phát và cho vay các công trình tập trung trọng điểm của Nhà nước.2 Hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm huy động vốn Huy động vốn là nghiệp vụ tiếp nhận nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ các tổ chức và cá nhân bằng nhiều hình thức khác nhau để hình thành nên nguồn vốn hoạt động của ngân hàng. Các hình thức huy động vốn Hoạt động huy động vốn góp phần giải quyết “ đầu vào” của ngân hàng.
Không có hoạt động huy động vốn, NHTM sẽ không có đủ nguồn vốn SVTH: Nguyễn Thu Thảo 7 MSV: 11133632 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. TS Nguyễn Hữu Tài tài trợ cho các hoạt động của mình. Ngoài ra, NHTM có thể đo lường được uy tín cũng như sự tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng thông qua hoạt động huy động vốn. Bởi vậy, các NHTM đã đưa ra các hình thức huy động đa dạng và linh hoạt nhằm huy động tối đa nguồn vốn trong nền kinh tế.
Căn cứ theo thành phần kinh tế. - Huy động vốn từ tiền gửi của dân cư Tiền gửi của dân cư là một bộ phận thu nhập bằng tiền của các tầng lớp dân cư trong xã hội gửi vào ngân hàng nhằm mục đích tiết kiệm, kiếm lời và để thanh toán. Mỗi cá nhân và gia đình trong xã hội đều có những khoản tiền nhàn rỗi, dự phòng để chi tiêu trong tương lai. Xã hội càng phát triển, thu nhập của người dân càng tăng lên thì các khoản dự phòng này càng cao.