Luận văn phân tích tham vọng và chiến lược toàn cầu của Mỹ thế kỷ XXI

Chuyên khảo phân tích Luận văn tham vọng của mỹ trong thế kỷ xxi, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Chuyên ngành: Chưa rõ
• Đề tài: Luận Văn Tham Vọng Của Mỹ Trong Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NƯỚC MỸ TRÊN CON ĐƯỜNG XÁC LẬP QUYỀN LÃNH ĐẠO KHÔNG TRANH CÃI TRONG THẾ KỶ XX
• 1.1. Chính sách ngoại giao của Mỹ, từ chủ nghĩa “biệt lập” đến “chiến lược ngoại giao toàn cầu”
• 1.2. Nước Mỹ và sự xác lập quyền lực trong thế kỷ XX
• 1.2.1. Sự xác lập quyền lực kinh tế của Mỹ
• 2. CHƯƠNG 2: NƯỚC MỸ VỚI NHỮNG THAM VỌNG TRONG THẾ KỶ XXI
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI MỸ TRONG THẾ KỶ XXI
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI

Thế kỷ XXI mở ra một bối cảnh địa chính trị hoàn toàn mới, đánh dấu sự kết thúc của trật tự thế giới hai cực sau khi Liên Xô sụp đổ. Hoa Kỳ, với vị thế siêu cường duy nhất còn lại, đứng trước cả cơ hội và thách thức trong việc định hình một trật tự toàn cầu mới. Luận văn này tập trung phân tích sâu sắc các tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, một chủ đề mang tính thời sự và có ý nghĩa chiến lược. Việc nghiên cứu không chỉ làm rõ các chính sách đối ngoại, kinh tế, quân sự của Washington mà còn đánh giá khả năng duy trì vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của các cường quốc mới, đặc biệt là Trung Quốc. Tài liệu nghiên cứu này kế thừa và phát triển từ các công trình của nhiều học giả trong và ngoài nước, như Emmanuel Tood, Fareed Zakaria, Nguyễn Vũ Tùng, nhằm cung cấp một cái nhìn khách quan và đa chiều. Mục đích chính là khôi phục lại bức tranh toàn cảnh về tiềm lực của Mỹ và làm sáng tỏ những mưu đồ chiến lược nhằm bảo vệ ngôi vị bá chủ. Thông qua phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp lịch sử, nghiên cứu sẽ đi sâu vào các chủ trương, chính sách cụ thể, từ đó giải quyết tranh cãi về việc liệu thế kỷ XXI có thực sự là “thế kỷ của Mỹ” hay không, đóng góp tài liệu giá trị cho việc học tập và giảng dạy về lịch sử thế giới đương đại.

1.1. Bối cảnh thế giới hậu Chiến tranh Lạnh và vai trò Mỹ

Sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết vào năm 1991 đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị thế giới. Trật tự thế giới hai cực Ianta chính thức tan rã, để lại một khoảng trống quyền lực. Trong bối cảnh đó, Mỹ nổi lên như một siêu cường duy nhất với sức mạnh vượt trội về kinh tế, quân sự và văn hóa. Các nhà hoạch định chính sách ở Washington mong muốn thiết lập một trật tự thế giới đơn cực, nơi Mỹ giữ vai trò lãnh đạo, đặt ra luật chơi cho toàn cầu. Tuy nhiên, tham vọng này ngay lập tức đối mặt với những khó khăn. Như tài liệu gốc chỉ ra, sau hơn 40 năm tập trung vào chính sách ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản, “Mỹ thiếu đi kinh nghiệm và kiến thức cho việc xây dựng chính sách đối ngoại trong một giai đoạn mới” [5, tr. 40]. Thế giới bước vào thời kỳ “hậu chiến tranh lạnh” với nhiều biến động phức tạp, sự cạnh tranh khốc liệt từ các đồng minh như Nhật Bản, Đức và sự trỗi dậy của các quốc gia mới nổi đã khiến việc thực hiện tham vọng bá chủ thế giới của Mỹ trở nên đầy thách thức.

1.2. Phân tích mục đích và phạm vi nghiên cứu tham vọng Mỹ

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI trên các lĩnh vực then chốt: ngoại giao, kinh tế, quân sự, chính trị và văn hóa. Nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa các chính sách và chiến lược cụ thể mà các đời tổng thống Mỹ đã triển khai để duy trì và củng cố vị thế đứng đầu thế giới. Về phạm vi, đề tài khảo sát các nền tảng quyền lực của Mỹ được xác lập từ thế kỷ XX, sau đó đi sâu phân tích tình hình trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI. Phạm vi nội dung bao trùm các chính sách ngoại giao, các chiến lược kinh tế toàn cầu, các học thuyết quân sự và những nỗ lực mở rộng tầm ảnh hưởng văn hóa. Việc này giúp đưa ra nhận định khách quan về những chính sách bảo vệ ngôi bá quyền của Mỹ, đồng thời góp phần giải đáp câu hỏi lớn của thời đại: “thế kỷ 21 là thế kỷ của Mỹ hay của Trung Quốc?”. Đề tài có ý nghĩa thực tiễn, cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá vị thế của Hoa Kỳ trong bối cảnh quốc tế đương đại.

II. Top 3 thách thức lớn với tham vọng của Mỹ thế kỷ XXI

Mặc dù sở hữu sức mạnh vượt trội, tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI phải đối mặt với nhiều thách thức to lớn, làm lung lay vị thế độc tôn. Thách thức lớn nhất đến từ sự trỗi dậy của các cường quốc mới, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ. Trung Quốc, với tốc độ tăng trưởng kinh tế thần kỳ, đã trở thành “công xưởng của thế giới” và là chủ nợ lớn nhất của Mỹ, tạo ra một đối trọng kinh tế và chính trị đáng gờm. Ấn Độ cũng đang vươn lên mạnh mẽ, được dự báo sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Thách thức thứ hai là sự trở lại của Nga trên trường quốc tế. Với tiềm lực năng lượng và quân sự hùng hậu, Nga đang tìm cách khôi phục ảnh hưởng, tạo ra những căng thẳng địa chính trị và cản trở các mục tiêu của Mỹ, đặc biệt ở châu Âu và Trung Đông. Cuối cùng, Mỹ phải đối mặt với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, mà đỉnh điểm là vụ khủng bố ngày 11/9/2001. Chủ nghĩa khủng bố xuyên quốc gia và sự phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã buộc Mỹ phải thay đổi chiến lược an ninh, sa lầy vào các cuộc chiến tốn kém ở Afghanistan và Iraq, làm suy yếu cả về kinh tế lẫn hình ảnh quốc tế. Những thách thức này buộc Washington phải liên tục điều chỉnh chính sách để bảo vệ lợi ích và vị thế lãnh đạo toàn cầu.

2.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và Ấn Độ đối trọng quyền lực

Sự trỗi dậy của Trung Quốc được xem là thách thức chiến lược hàng đầu đối với Mỹ. Sau hơn 30 năm cải cách, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu kinh tế phi thường, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Như tài liệu gốc nhấn mạnh, “Trung Quốc là câu chuyện phát triển thành công nhất trong lịch sử Thế giới” [dẫn theo: §, tr. 175]. Trung Quốc không chỉ cạnh tranh về kinh tế mà còn đang hiện đại hóa quân đội và mở rộng ảnh hưởng địa chính trị, đặc biệt ở khu vực Biển Đông và châu Phi. Cùng với đó, Ấn Độ cũng đang nổi lên như một gã khổng lồ. Nền kinh tế năng động và dân số trẻ của Ấn Độ tạo ra một tiềm năng phát triển to lớn. Sự vươn lên đồng thời của hai quốc gia tỷ dân này đang định hình lại cán cân quyền lực toàn cầu, tạo ra một thế giới đa cực hơn, trực tiếp thách thức vị thế bá chủ thế giới mà Mỹ đã duy trì từ sau Chiến tranh Lạnh.

2.2. Sự trở lại của Nga và những bất ổn địa chính trị mới

Nước Nga, sau giai đoạn suy yếu hậu Xô Viết, đã có sự trở lại mạnh mẽ trên trường quốc tế dưới thời Vladimir Putin. Với nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ, Nga sử dụng “ngoại giao năng lượng” làm công cụ để gây ảnh hưởng chính trị, đặc biệt với châu Âu. Đồng thời, Nga cũng tích cực hiện đại hóa quân đội và không ngần ngại sử dụng sức mạnh quân sự để bảo vệ lợi ích của mình, như đã thể hiện ở Gruzia và Ukraine. Washington luôn xem Nga là một đối thủ chiến lược và tìm cách kiềm chế. Tài liệu chỉ ra mục tiêu của Mỹ là “ngăn chặn sự xích lại giữa Châu Âu và Nga bằng cách duy trì chủ nghĩa đối kháng còn lại từ chiến tranh lạnh” [4, Tr. 162]. Sự trở lại của Nga tạo ra một môi trường cạnh tranh địa chính trị phức tạp, thách thức sự thống trị của Mỹ và các đồng minh NATO, làm gia tăng nguy cơ xung đột tại các khu vực ảnh hưởng.

2.3. Chủ nghĩa khủng bố và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống

Vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 đã làm thay đổi vĩnh viễn nhận thức của Mỹ về an ninh quốc gia. Chủ nghĩa khủng bố xuyên quốc gia, với các mạng lưới như Al-Qaeda và sau này là IS, đã trở thành kẻ thù nguy hiểm và khó lường. Cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu do Mỹ phát động đã dẫn đến các cuộc can thiệp quân sự tốn kém tại Afghanistan và Iraq. Những cuộc chiến này không chỉ gây ra tổn thất lớn về người và của mà còn làm xấu đi hình ảnh của Mỹ trong thế giới Hồi giáo, tạo ra sự bất ổn kéo dài. Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống khác như tấn công mạng, phổ biến vũ khí hạt nhân, và biến đổi khí hậu cũng đặt ra những thách thức nghiêm trọng, đòi hỏi Mỹ phải có những cách tiếp cận đa phương và linh hoạt hơn, thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân sự đơn thuần.

III. Cách Mỹ dùng ngoại giao thực hiện tham vọng thế kỷ XXI

Để hiện thực hóa tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, chính sách ngoại giao luôn là công cụ trung tâm, được điều chỉnh linh hoạt qua các đời tổng thống để phù hợp với bối cảnh thế giới. Thời tổng thống Bill Clinton, Mỹ theo đuổi chiến lược “cam kết và mở rộng”, tập trung vào việc sử dụng “sức mạnh mềm” để mở rộng cộng đồng các quốc gia dân chủ và thị trường tự do, qua đó củng cố vai trò lãnh đạo. Tuy nhiên, sau sự kiện 11/9, chính quyền George W. Bush đã chuyển sang một đường lối cứng rắn hơn với học thuyết “đánh chặn” và chủ nghĩa đơn phương. Chính sách này nhấn mạnh quyền tấn công phủ đầu đối với các mối đe dọa, thể hiện rõ qua cuộc chiến Iraq, nhưng cũng khiến Mỹ bị cô lập và chỉ trích. Khi Barack Obama lên nắm quyền, ông đã tìm cách khôi phục lại hình ảnh nước Mỹ bằng chính sách “sức mạnh khôn ngoan”. Chiến lược này là sự kết hợp giữa sức mạnh cứng và sức mạnh mềm, ưu tiên các giải pháp ngoại giao đa phương nhưng không loại trừ việc sử dụng vũ lực khi cần thiết. Sự thay đổi trong các học thuyết ngoại giao này cho thấy nỗ lực không ngừng của Washington trong việc tìm kiếm phương thức hiệu quả nhất để duy trì vị thế lãnh đạo và định hình trật tự thế giới theo hướng có lợi cho mình.

3.1. Phân tích chiến lược cam kết và mở rộng thời Clinton

Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Bill Clinton, chiến lược toàn cầu của Mỹ được định hình với tên gọi “chiến lược an ninh quốc gia cam kết và mở rộng”. Nội dung cốt lõi của chiến lược này là Mỹ cam kết tiếp tục can dự vào các vấn đề quốc tế với tư cách “người lãnh đạo thế giới”. Tuy nhiên, phương thức thực hiện có sự thay đổi, chú trọng hơn vào vai trò trọng tài và thúc đẩy các thể chế đa phương. Mục tiêu là mở rộng cộng đồng các quốc gia dân chủ và kinh tế thị trường, tạo ra một môi trường quốc tế ổn định và có lợi cho Mỹ. Chính sách ngoại giao này ưu tiên sử dụng sức mạnh mềm, thông qua các công cụ kinh tế và văn hóa để thuyết phục các quốc gia khác đi theo mô hình của Mỹ. Đây là một cách tiếp cận khôn ngoan trong bối cảnh hậu Chiến tranh Lạnh, giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng mà không tốn quá nhiều chi phí quân sự.

3.2. Học thuyết Bush đánh chặn và chủ nghĩa đơn phương

Sau vụ khủng bố 11/9, chính quyền George W. Bush đã đưa ra một chiến lược ngoại giao hoàn toàn khác biệt, được biết đến với tên gọi học thuyết Bush. Đặc trưng của học thuyết này là “đơn phương” và “đánh chặn”. Năm 2002, Tổng thống Bush khẳng định “quyền tấn công bằng vũ lực đối với bất kỳ nước nào và các nhóm khủng bố được coi là mối đe dọa cho Mỹ”. Thực chất, đây là chính sách chấp nhận sử dụng quyền lực cứng một cách quyết liệt để thực hiện các mục tiêu chiến lược. Chủ nghĩa đơn phương thể hiện rõ qua việc Mỹ phát động cuộc chiến Iraq năm 2003 mà không có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Mặc dù thể hiện sức mạnh quân sự áp đảo, chính sách này đã gây ra sự chia rẽ sâu sắc với các đồng minh truyền thống và làm tổn hại đến uy tín của Mỹ trên trường quốc tế.

3.3. Chính sách sức mạnh khôn ngoan dưới thời Obama

Khi lên nắm quyền, Tổng thống Barack Obama đã thực hiện một sự điều chỉnh lớn trong chính sách đối ngoại, hướng tới việc sử dụng “sức mạnh khôn ngoan” (smart power). Khái niệm này, được Ngoại trưởng Hillary Clinton làm rõ, là “sự pha trộn giữa sức mạnh mềm dưới thời tổng thống Clinton và sức mạnh cứng dưới thời Bush con” [15, tr. 44]. Theo đó, ngoại giao được coi là công cụ tiên phong, và Mỹ sẽ ưu tiên cách tiếp cận đa phương, lắng nghe ý kiến của các quốc gia khác. Sức mạnh quân sự chỉ được sử dụng khi các biện pháp ngoại giao thất bại. Chiến lược an ninh quốc gia mới thừa nhận Mỹ “không thể hoạt động một mình trên thế giới” và cam kết hình thành một trật tự thế giới mới. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc Mỹ từ bỏ vai trò lãnh đạo và tham vọng đứng đầu trật tự mới, mà là một nỗ lực để thực hiện vai trò đó một cách bền vững và hiệu quả hơn.

IV. Phân tích bí quyết Mỹ duy trì sức mạnh kinh tế quân sự

Nền tảng cho mọi tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI chính là sức mạnh vượt trội về kinh tế và quân sự. Về kinh tế, dù đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt và các cuộc khủng hoảng, Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất thế giới, với đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Sức mạnh này đến từ sự năng động, khả năng đổi mới sáng tạo, và sự thống trị trong các ngành công nghệ cao. Mỹ còn kiểm soát các định chế tài chính toàn cầu như WB và IMF, cho phép Washington gây ảnh hưởng và định hình luật chơi kinh tế thế giới theo hướng có lợi. Về quân sự, Mỹ duy trì một ngân sách quốc phòng khổng lồ, lớn hơn tổng ngân sách của nhiều cường quốc khác cộng lại. Tài liệu gốc chỉ ra, năm 2006, chi tiêu quân sự của Mỹ “chiếm 46% chi phí quân sự của toàn thế giới” [8, tr. 138]. Sức mạnh quân sự của Mỹ không chỉ thể hiện ở trang bị hiện đại mà còn ở hệ thống căn cứ quân sự toàn cầu và các liên minh quân sự chặt chẽ như NATO. Sự kết hợp giữa bá quyền kinh tế và ưu thế quân sự tuyệt đối tạo thành một công cụ quyền lực không thể tranh cãi, cho phép Mỹ can thiệp vào các khu vực trọng yếu và bảo vệ lợi ích quốc gia trên phạm vi toàn cầu.

4.1. Tham vọng kinh tế duy trì vị thế bá chủ tài chính toàn cầu

Mặc dù tỷ trọng GDP của Mỹ trong nền kinh tế toàn cầu có xu hướng giảm tương đối, Hoa Kỳ vẫn giữ vững vị trí đầu tàu. Năm 2010, GDP của Hoa Kỳ đạt 14.700 tỷ USD, vượt xa nền kinh tế thứ hai là Trung Quốc (5.878,6 tỷ USD). Mỹ thống trị thị trường tài chính toàn cầu và là nơi đặt trụ sở của phần lớn các tập đoàn xuyên quốc gia lớn nhất. Thông qua các tổ chức như WTO, WB, IMF, Mỹ thực hiện quyền lực của mình “trong việc điều khiển các nước đang phát triển, hỗ trợ các công ty quốc tế của mình, dẹp bỏ mọi rào cản trên đường đi xâm chiếm thị trường”. Sau khủng hoảng tài chính 2008, Mỹ đã chủ động thúc đẩy hợp tác quốc tế, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo trong hệ thống kinh tế toàn cầu. Tham vọng duy trì bá quyền kinh tế là yếu tố cốt lõi để Mỹ tài trợ cho sức mạnh quân sự và thực hiện các mục tiêu địa chính trị khác.

4.2. Sức mạnh quân sự công cụ thực hiện mưu đồ bá chủ

Sức mạnh quân sự là công cụ không thể thiếu để Mỹ thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới. Với ngân sách quốc phòng hàng trăm tỷ USD mỗi năm, Mỹ sở hữu lực lượng quân đội được trang bị hiện đại và hùng hậu nhất. Hải quân Mỹ, với 11 tàu sân bay, có khả năng thống trị các đại dương và đảm bảo các tuyến thương mại tự do. Hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ được thiết lập trên toàn cầu, tạo thành một mạng lưới cho phép triển khai lực lượng nhanh chóng đến bất kỳ điểm nóng nào. Đặc biệt, sau sự kiện 11/9, Mỹ đã mở rộng sự hiện diện quân sự tại Trung Á và Trung Đông, tạo ra một vòng vây chiến lược đối với cả Nga và Trung Quốc. Như tài liệu đã nêu, “sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ không chỉ lớn gấp hai lần tiềm lực quân sự của chín nước đối thủ hùng mạnh” [8, tr. 139]. Sức mạnh này là lá bài răn đe hiệu quả và là công cụ cuối cùng để Mỹ áp đặt ý chí của mình.

V. Phương pháp Mỹ mở rộng tầm ảnh hưởng ra toàn cầu

Để củng cố vị thế và thực hiện tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, Washington đã triển khai các phương pháp đa dạng nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng ra khắp các châu lục. Một trong những chiến lược nổi bật nhất là chính sách xoay trục sang Châu Á - Thái Bình Dương dưới thời Obama. Khu vực này được xem là trung tâm kinh tế và chính trị của thế kỷ 21, và Mỹ muốn tái khẳng định vai trò lãnh đạo tại đây để kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Mỹ tăng cường quan hệ đồng minh với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và thắt chặt hợp tác với các nước ASEAN. Bên cạnh đó, Mỹ cũng không bỏ qua Châu Phi, một lục địa giàu tài nguyên và là thị trường tiềm năng. Washington cạnh tranh ảnh hưởng với các cường quốc khác, đặc biệt là Trung Quốc, thông qua các chương trình viện trợ, đầu tư và hợp tác an ninh. Ngoài quyền lực cứng, Mỹ còn tận dụng triệt để sức mạnh mềm. Văn hóa Mỹ, thông qua phim ảnh Hollywood, âm nhạc, và các thương hiệu toàn cầu, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Hệ thống giáo dục đại học hàng đầu thế giới cũng là một công cụ ảnh hưởng quan trọng, thu hút nhân tài và quảng bá các giá trị Mỹ ra toàn cầu.

5.1. Chiến lược xoay trục sang khu vực Châu Á Thái Bình Dương

Châu Á - Thái Bình Dương được Mỹ xác định là khu vực chiến lược quan trọng nhất trong thế kỷ XXI. Mục tiêu của chính sách xoay trục là tăng cường quyền lãnh đạo và khống chế của Mỹ, đặc biệt là để ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc. Về an ninh, Mỹ củng cố các liên minh quân sự truyền thống, đặc biệt coi liên minh Mỹ - Nhật là “hòn đá tảng”. Về kinh tế, Mỹ thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do để tạo ra thị trường cho hàng hóa công nghệ cao của mình. Chính sách của Mỹ tại khu vực này nhằm thực hiện bá quyền khu vực bằng cách sử dụng tổng hợp các công cụ kinh tế, chính trị, quân sự và ngoại giao, buộc các nước phải khuất phục trước tham vọng thiết lập trật tự “đơn cực” do Mỹ lãnh đạo.

5.2. Tăng cường hiện diện và cạnh tranh ảnh hưởng tại Châu Phi

Châu Phi, với nguồn tài nguyên dầu mỏ và kim loại quý dồi dào, đã trở thành một mặt trận cạnh tranh ảnh hưởng mới giữa các cường quốc. Đối với Mỹ, châu Phi có tầm quan trọng chiến lược về năng lượng. Bộ Năng lượng Mỹ từng cam kết đến năm 2020, mỗi năm Mỹ sẽ nhập khẩu hơn 770 triệu thùng dầu từ châu lục này. Chính quyền Obama đã khẳng định “Châu Phi không nằm ngoài các vấn đề thế giới”. Washington tăng cường các nỗ lực ngoại giao, viện trợ kinh tế và hợp tác an ninh để cạnh tranh với sự thâm nhập mạnh mẽ của Trung Quốc. Dù thương mại hai chiều còn khiêm tốn, việc Mỹ tích cực thúc đẩy quan hệ với châu Phi cho thấy rõ tham vọng của Mỹ muốn duy trì ảnh hưởng trên mọi khu vực của quả địa cầu, không để các đối thủ chiếm ưu thế.

5.3. Phân tích sức mạnh mềm qua văn hóa và giáo dục Mỹ

Sức mạnh mềm là một trụ cột quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa Mỹ dễ dàng xâm nhập và ảnh hưởng đến tư duy, lối sống của người dân trên khắp thế giới. Tài liệu gốc nhận định: “Ngày nay không ai có thể dễ dàng phủ nhận văn hóa Mỹ khi mà tất cả mọi tầng lớp dân cư của mọi quốc gia đều có thể tiếp xúc hàng ngày với sản phẩm của nền văn hóa đó” [6, tr. 146]. Phim ảnh Hollywood, âm nhạc pop, và các thương hiệu như Coca-Cola, McDonald's đã trở thành biểu tượng toàn cầu. Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục đại học của Mỹ, với các trường hàng đầu thế giới, là “ngành công nghiệp hạng nhất”, thu hút sinh viên quốc tế và đào tạo ra một thế hệ lãnh đạo toàn cầu mang tư tưởng thân Mỹ. Sức hấp dẫn của mô hình và giá trị Mỹ giúp Washington duy trì ảnh hưởng một cách tự nhiên và bền vững.

VI. Tương lai nào cho tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI

Nhìn về tương lai, tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục là động lực chính chi phối chính sách đối ngoại của nước này, tuy nhiên, con đường phía trước sẽ không bằng phẳng. Tiềm lực về kinh tế, quân sự và công nghệ của Mỹ vẫn rất lớn, tạo nền tảng vững chắc để duy trì vai trò lãnh đạo. Tuy nhiên, Mỹ không còn ở vị thế độc tôn như thời điểm hậu Chiến tranh Lạnh. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác đang định hình một trật tự thế giới đa cực hoặc đa trung tâm. Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa đơn phương sẽ không còn hiệu quả. Để bảo vệ lợi ích và duy trì ảnh hưởng, Mỹ buộc phải thích ứng với một thế giới phức tạp hơn, nơi hợp tác và cạnh tranh cùng tồn tại. Việc lựa chọn giữa đối đầu và đối thoại, giữa kiềm chế và hợp tác với các cường quốc mới nổi sẽ quyết định sự thành bại trong việc thực hiện tham vọng của Washington. Tương lai của trật tự thế giới sẽ phụ thuộc rất lớn vào sự khôn ngoan và linh hoạt trong các quyết sách chiến lược của Mỹ cũng như phản ứng của các quốc gia khác. Câu hỏi liệu Mỹ có thể tiếp tục là “quốc gia không thể thiếu” hay không vẫn còn bỏ ngỏ và sẽ được định đoạt bởi những diễn biến sắp tới.

6.1. Đánh giá tổng kết về tiềm lực và chính sách của Mỹ

Qua phân tích, có thể thấy Mỹ vẫn là một siêu cường toàn diện, vượt trội so với các đối thủ trên nhiều lĩnh vực. Nền tảng kinh tế-công nghệ vững chắc, sức mạnh quân sự áp đảo và sức ảnh hưởng văn hóa sâu rộng là những lợi thế không thể phủ nhận. Các chính sách đối ngoại, dù thay đổi qua từng thời kỳ, đều nhất quán hướng đến mục tiêu cuối cùng là duy trì vị thế lãnh đạo toàn cầu. Tuy nhiên, các chính sách này cũng bộc lộ những hạn chế, như việc lạm dụng sức mạnh cứng đã gây ra những cuộc chiến sa lầy và làm suy giảm uy tín quốc tế. Việc thực hiện tham vọng bá chủ thế giới đang ngày càng trở nên tốn kém và khó khăn hơn trong một thế giới cạnh tranh và phụ thuộc lẫn nhau.

6.2. Dự báo trật tự thế giới đơn cực đa cực hay hỗn hợp

Thế giới đang chuyển dịch từ trật tự đơn cực do Mỹ thống trị sang một cấu trúc phức tạp hơn. Nhiều khả năng tương lai sẽ là một trật tự thế giới hỗn hợp, nơi Mỹ vẫn là quốc gia mạnh nhất nhưng không còn khả năng đơn phương định đoạt mọi vấn đề. Sẽ có nhiều trung tâm quyền lực cùng tồn tại như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nga, Ấn Độ, tạo ra một môi trường cạnh tranh và hợp tác đan xen. Trong trật tự này, Mỹ sẽ phải tăng cường ngoại giao đa phương, xây dựng các liên minh linh hoạt và chia sẻ gánh nặng lãnh đạo. Tham vọng của Mỹ sẽ phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế mới, tập trung vào việc dẫn dắt và định hình các quy tắc chung thay vì áp đặt ý chí một cách tuyệt đối.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bước vào thập niên đầu của thế kỷ 21, tổng sản phẩm quốc nội của Hoa Kỳ đạt 14.700 tỷ USD, chiếm khoảng 23,79% tổng quy mô kinh tế toàn cầu, đồng thời ngân sách quốc phòng đạt 528 tỷ USD, tương đương 46% tổng chi tiêu quân sự của toàn thế giới. Sau khi trật tự thế giới hai cực sụp đổ vào năm 1991, Hoa Kỳ đã nhanh chóng vươn lên xác lập vị thế siêu cường duy nhất và tìm cách định hình một trật tự đơn cực do Washington dẫn dắt. Tuy nhiên, sự trỗi dậy mạnh mẽ của nhóm các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, cùng sự phục hồi của Liên bang Nga, đã đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì vai trò lãnh đạo toàn cầu của nước Mỹ. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Phân tích thực chất sức mạnh, bản chất chiến lược và những biểu hiện cụ thể trong tham vọng bá quyền của Hoa Kỳ trong giai đoạn mới.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài bao gồm hai nội dung trọng tâm. Thứ nhất, hệ thống hóa và tái hiện toàn diện tiến trình xác lập quyền lực của Hoa Kỳ từ thế kỷ 20 để làm rõ nền tảng sức mạnh vật chất và thể chế. Thứ hai, làm sáng tỏ các chính sách thể hiện tham vọng duy trì ngôi vị lãnh đạo thế giới của Hoa Kỳ trong 10 năm đầu thế kỷ 21 trên các trụ cột ngoại giao, kinh tế, quân sự, địa chính trị và văn hóa.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát các khu vực chiến lược như Châu Á - Thái Bình Dương, Châu Âu, Trung Đông và Châu Phi, với trục thời gian trọng tâm là giai đoạn 2001-2010 và đối chiếu với nền tảng tích lũy từ thế kỷ 20. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để đánh giá khách quan cán cân quyền lực quốc tế, giải quyết tranh biện về việc chuyển dịch địa chính trị toàn cầu và phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử thế giới hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Hiện thực và Tân hiện thực trong Quan hệ Quốc tế làm nền tảng phân tích hành vi của các quốc gia trong hệ thống vô chính phủ. Theo trường phái này, động lực tối thượng của một siêu cường như Hoa Kỳ là tối đa hóa quyền lực và bảo đảm an ninh quốc gia thông qua việc kiềm chế các đối thủ cạnh tranh tiềm tàng. Đồng thời, đề tài tích hợp Thuyết Quyền lực mềm và Thuyết Sức mạnh khôn ngoan của Joseph Nye, luận giải cách thức Hoa Kỳ kết hợp linh hoạt giữa năng lực quân sự, áp đặt kinh tế với sức hút văn hóa và giá trị dân chủ để duy trì tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự liên kết đa chiều giữa các thành tố cấu thành sức mạnh tổng hợp quốc gia. Trong đó, 5 khái niệm then chốt được phân tích xuyên suốt gồm: Sức mạnh cứng, Sức mạnh mềm, Sức mạnh khôn ngoan, Trật tự đơn cực và Cơ chế kiềm chế - đối trọng. Mô hình này cho phép bóc tách tham vọng của Hoa Kỳ từ cấp độ hoạch định học thuyết an ninh đến cấp độ triển khai thực thi chính sách ở từng địa bàn khu vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn kiện an ninh quốc gia của các chính quyền Tổng thống Bill Clinton, George W. Bush và Barack Obama, kết hợp báo cáo thống kê định lượng từ các tổ chức quốc tế lớn như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Thương mại Thế giới trong giai đoạn 1990-2010. Ngoài ra, nguồn tư liệu thứ cấp kế thừa chọn lọc các công trình nghiên cứu chuyên sâu của các học giả quốc tế và các bài báo khoa học chuyên ngành trong nước.

Đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp logic làm phương pháp chủ đạo, cho phép vừa tái hiện tiến trình vận động khách quan của lịch sử, vừa khái quát hóa bản chất của các chiến lược đối ngoại. Bên cạnh đó, các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê định lượng và so sánh đối chiếu được áp dụng triệt để.

Về quy mô mẫu và dữ liệu, đề tài khảo cứu chuỗi số liệu kinh tế - quân sự liên tục qua 20 năm tại hơn 100 quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ và 75 quốc gia chịu các lệnh trừng phạt kinh tế từ Washington. Phương pháp chọn mẫu tiêu biểu tập trung vào các cường quốc cạnh tranh trực tiếp như Trung Quốc, Nga, Nhật Bản và các khu vực trọng điểm chiến lược. Việc kết hợp phân tích định tính và định lượng giúp bảo đảm tính khách quan, khắc phục cái nhìn phiến diện khi đánh giá thực lực và tham vọng của nước Mỹ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trên lĩnh vực kinh tế, Hoa Kỳ vẫn bảo tồn được ưu thế áp đảo mang tính cấu trúc dù đối mặt với sự suy giảm tương đối. Năm 2008, GDP của Hoa Kỳ đạt 14.441,42 tỷ USD, chiếm 23,79% tổng GDP thế giới, gấp 2,94 lần Nhật Bản và gấp 3,33 lần Trung Quốc. Hoa Kỳ kiểm soát 12,5 nghìn tỷ USD giá trị tín dụng ngân hàng, chiếm 20,4% toàn cầu và sở hữu 24 doanh nghiệp trong nhóm 50 công ty có vốn hóa lớn nhất thế giới, chiếm tỷ lệ 48%.

Thứ hai, vị thế quân sự của Hoa Kỳ duy trì ở mức vượt trội tuyệt đối so với phần còn lại của thế giới. Chi phí quốc phòng của Hoa Kỳ năm 2006 đạt 528 tỷ USD, chiếm 46% tổng chi tiêu quân sự toàn cầu và tiếp tục tăng lên mức 548,9 tỷ USD vào năm 2011. Về hải quân, Hoa Kỳ sở hữu 11 tàu sân bay trong tổng số 313 tàu chiến, vượt xa toàn bộ các cường quốc khác khi các nước như Anh, Pháp, Nga, Ấn Độ chỉ sở hữu 1 tàu sân bay mỗi nước. Mạng lưới căn cứ đồn trú bao phủ toàn cầu với 259.914 quân thường trực bố trí tại các vị trí yết hầu như Đức có 60.677 quân, Anh có 11.379 quân và Tây Ban Nha có 3.575 quân.

Thứ ba, sức mạnh mềm và ảnh hưởng văn hóa - giáo dục của Hoa Kỳ tiếp tục thống trị toàn cầu. Nước Mỹ đầu tư 2,6% GDP cho giáo dục bậc cao, cao hơn gấp đôi mức 1,2% của Châu Âu và 1,1% của Nhật Bản. Nhờ đó, Hoa Kỳ chiếm 8 trên 10 trường đại học hàng đầu thế giới và chiếm 68% trong nhóm Top 50 trường xuất sắc nhất toàn cầu, đồng thời tiếp nhận 30% tổng lượng du học sinh quốc tế.

Thứ tư, vị thế bá chủ đơn cực của Hoa Kỳ đang đối mặt với những thách thức cấu trúc sâu sắc từ sự vươn lên của các cực quyền lực mới. Nhóm BRIC chiếm 33% GDP thế giới. Trong đó, Trung Quốc đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 9% liên tục suốt 30 năm, tích lũy 1.500 tỷ USD dự trữ ngoại hối, trong khi Nga nắm giữ 34% trữ lượng khí đốt và 13% trữ lượng dầu mỏ toàn cầu, trực tiếp làm suy giảm khả năng áp đặt trật tự đơn cực của Washington.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh rằng tham vọng bá quyền của Hoa Kỳ trong thế kỷ 21 không phải là sự bột phát ngẫu nhiên mà là sự kế thừa có hệ thống từ nền tảng tích lũy thế kỷ 20. Việc chuyển giao từ chiến lược đơn phương đánh đòn phủ đầu thời George W. Bush sang học thuyết Sức mạnh khôn ngoan thời Barack Obama phản ánh sự thích ứng thực dụng của giới tinh hoa Washington nhằm duy trì vai trò lãnh đạo thế giới với chi phí tối ưu nhất.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa rõ ràng khi trình bày qua các bảng so sánh tương quan GDP và biểu đồ phân bổ quân số đồn trú quốc tế. Bảng phân bố quân số phản ánh rõ chiến lược khóa chặt các khu vực địa chính trị xung yếu từ Tây Âu sang Trung Đông và Đông Bắc Á. Biểu đồ so sánh quy mô kinh tế giai đoạn 2001-2010 minh chứng sự cách biệt lớn về giá trị thực giữa Mỹ và các nước xếp sau, bác bỏ luận điểm bi quan về sự sụp đổ tức thì của đế chế Mỹ, đồng thời ủng hộ nhận định rằng quá trình chuyển dịch quyền lực thế giới sẽ kéo dài và phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đối với các cơ quan nghiên cứu chiến lược và hoạch định chính sách đối ngoại, cần chủ động nâng cao năng lực phân tích dự báo cục diện đa cực, xây dựng kịch bản ứng phó trước sự cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Mục tiêu cụ thể là giảm thiểu 15% đến 20% các rủi ro địa chính trị đối với an ninh quốc gia trong giai đoạn 2026-2030, duy trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và đa phương hóa.

Thứ hai, đối với các bộ ngành kinh tế và thương mại, cần đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, giảm thiểu mức độ phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ. Phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch thương mại quốc tế từ 8% đến 10% mỗi năm đến năm 2030, đồng thời chủ động cập nhật hệ thống rào cản kỹ thuật, quy định chống bán phá giá và phòng ngừa các biện pháp trừng phạt thương mại quốc tế.

Thứ ba, đối với các cơ quan an ninh và quốc phòng, cần hoàn thiện chiến lược bảo vệ an ninh biển đảo dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982. Tăng cường khả năng phối hợp kiểm soát không gian an ninh hàng hải trước năm 2028, khai thác hiệu quả các cam kết duy trì tự do hàng hải của các đối tác quốc tế.

Thứ tư, đối với hệ thống giáo dục đại học và viện nghiên cứu, cần đẩy mạnh cải cách chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, tăng tỷ trọng đầu tư cho nghiên cứu khoa học lên mức 2% GDP trước năm 2030. Nâng cao tỷ lệ nhân lực kỹ thuật và công nghệ cao đạt chuẩn kiểm định khu vực từ mức 15% hiện nay lên 40% vào năm 2030 để thích ứng với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách ngoại giao và cán bộ nghiên cứu chiến lược quốc tế. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực về học thuyết an ninh của các đời Tổng thống Mỹ, giúp xây dựng kịch bản ứng xử ngoại giao linh hoạt trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn.

Thứ hai, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Lịch sử Thế giới, Quan hệ Quốc tế, Quốc tế học và Chính trị học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các học phần Lịch sử Quan hệ Quốc tế thế kỷ 20 và 21, làm rõ tiến trình xác lập vị thế siêu cường và sự tiến hóa của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ.

Thứ ba, các chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô và doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu. Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về sức mạnh tài chính, vai trò chi phối của đồng USD và các tổ chức định chế thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá rủi ro thị trường và rào cản thương mại.

Thứ tư, học viên cao học và nghiên cứu sinh đang thực hiện đề tài về địa chính trị. Công trình cung cấp mô hình phương pháp luận kết hợp lịch sử và logic, phương pháp xử lý dữ liệu thống kê phức hợp và khung lý thuyết sức mạnh toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá như thế nào về vị thế kinh tế của Hoa Kỳ trong thập niên đầu thế kỷ 21? Luận văn chỉ ra rằng nền kinh tế Hoa Kỳ có sự suy giảm tương đối về tỷ trọng đóng góp tăng trưởng toàn cầu nhưng vẫn giữ vị trí số một tuyệt đối. Với quy mô GDP đạt 14.441,42 tỷ USD năm 2008, chiếm 23,79% tổng sản lượng toàn cầu, gấp 2,94 lần Nhật Bản và nắm giữ 20,4% tín dụng toàn cầu, Hoa Kỳ vẫn duy trì vai trò đầu tàu định hình luật chơi kinh tế thế giới.

Chiến lược quân sự của Hoa Kỳ ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tập trung vào những mục tiêu nào? Hoa Kỳ xác định Châu Á - Thái Bình Dương là vành đai then chốt để duy trì quyền lãnh đạo toàn cầu. Chiến lược an ninh tại đây dựa trên 3 trụ cột: củng cố liên minh quân sự với Nhật Bản và các đối tác, duy trì sự hiện diện thường trực của hạm đội hải quân và ngăn chặn tầm ảnh hưởng của Trung Quốc, bảo đảm tự do lưu thông hàng hải tại các tuyến thương mại trọng yếu.

Khái niệm Sức mạnh khôn ngoan được chính quyền Hoa Kỳ hiện thực hóa như thế nào? Khái niệm này được Ngoại trưởng Hillary Clinton công bố và Tổng thống Barack Obama thể chế hóa trong Chiến lược An ninh Quốc gia. Đây là sự tích hợp linh hoạt giữa quyền lực cứng quân sự và quyền lực mềm ngoại giao, văn hóa, viện trợ. Hoa Kỳ chuyển từ hành động can thiệp quân sự đơn phương sang hợp tác đa phương, chia sẻ gánh nặng an ninh với các đồng minh.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc tạo ra thách thức lớn nhất nào đối với Hoa Kỳ? Thách thức lớn nhất đến từ tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 9% liên tục suốt 30 năm của Trung Quốc, đưa quy mô dự trữ ngoại tệ lên 1.500 tỷ USD và biến nước này thành công xưởng sản xuất giá rẻ toàn cầu. Đồng thời, các chiến lược vươn ra biển lớn và tranh chấp chủ quyền của Trung Quốc đe dọa trực tiếp đến không gian ảnh hưởng truyền thống của Hoa Kỳ tại Tây Thái Bình Dương.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo của đề tài có điểm gì nổi bật? Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic, đặt các sự kiện ngoại giao trong tiến trình liên tục từ thế kỷ 20 sang thế kỷ 21. Nghiên cứu sử dụng nguồn số liệu định lượng phong phú từ hơn 100 quốc gia, giúp kiểm chứng khách quan các nhận định lý thuyết về quyền lực siêu cường.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh toàn diện nền tảng sức mạnh kinh tế, quân sự và văn hóa khổng lồ được tích lũy từ thế kỷ 20 là bệ phóng vững chắc để Hoa Kỳ tiếp tục theo đuổi tham vọng bá quyền lãnh đạo thế giới trong thế kỷ 21.
• Sự chuyển đổi linh hoạt trong các học thuyết ngoại giao từ Đơn phương đánh chặn sang Sức mạnh khôn ngoan khẳng định tính nhất quán trong mục tiêu chiến lược tối thượng của Washington: duy trì trật tự thế giới lấy Mỹ làm hạt nhân trung tâm.
• Vị thế độc tôn của Hoa Kỳ đang chịu sự cạnh tranh gay gắt từ sự trỗi dậy của các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc với 1.500 tỷ USD dự trữ ngoại tệ và Nga với 34% trữ lượng khí đốt thế giới, báo hiệu xu hướng chuyển dịch tất yếu sang trật tự đa cực.
• Công trình đóng góp hệ thống tư liệu lịch sử và số liệu định lượng có giá trị học thuật cao, phục vụ công tác giảng dạy chuyên đề lịch sử thế giới và cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách đối ngoại.
• Trong giai đoạn 2026-2030, các cơ quan nghiên cứu và đào tạo cần tiếp tục cập nhật các biến động địa chính trị mới, khai thác triệt để các phát hiện của luận văn nhằm phục vụ chiến lược hội nhập quốc tế bền vững và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luân và tài liệu tham khảo, để tài được chia là ban chườn với nội dụng: Chương Ï NƯỚC MỸ TRÊN CON DUONG XAC LAP QUYỀN LÃNH ĐẠO KHONG TRANH CÃI TRONG THẺ KỸ XX Chương2. NƯỚC MỸ VỚI NHỮNG THAM VỌNG TRONG THÊ KỸ XXI Chương3 NHUNG THÁCH THỨC ĐÔI VỚI MỸ TRONG THẺ KỶ XI. Chuong1 NUGC MY TREN CON DUONG XAC LAP QUYEN LANH ĐẠO KHÔNG TRANH CAI TRONG THE KY XX 1.1Chính sách ngoại giao của Mỹ, từ chủ nghĩa “biệt lập” đến “chiến lược ngoại giao toàn cầu”. Ngay từ ngày lập quốc nước Mỹ đã lựa chọn và trung thành với đường lối ngoại giao biệt lập của tổng thống G.Oasinhton, theo đường lối này người Mỹ tự bó hẹp mình trong khuôn khổ nước Mỹ và châu Mỹ, không ký bắt cứ một hiệp ước nào đối với các nước phương Tây trên tắt cả các lĩnh vực.

Nhưng cùng với quá trình mở rộng đất đai về phía Tây và hoàn thành cuộc cách mạng tư sản ở Mỹ, quốc gia này đã trỗi dậy một cách mạnh mẽ và đầy tiềm lực, với tính ưu việt của một thể chế nhà nước Cộng Hòa, một cơ chế quyền lực mang tính kiềm chế và đối trọng đã giúp Mỹ trở thành kiểu mẫu của thé giới lúc đương thời. Với sự vươn lên đó làm cho Mỹ không tự. bằng lòng với những gì mình đã có, tham vọng muốn mở rộng ảnh hưởng của Mỹ ngày cảng được biểu hiện rõ nét, trước hết là khu vực Mỹ - latinh vào tháng 2 năm 1823 Mỹ đưa ra học thuyết Mơnrô với khẩu hiệu “Cháu A/P của người Mỹ”, đây là mộc đánh dấu cho sự chấm dứt hoàn toàn đường lỗi ngoại giao “biệr lập ” của chính phú Hoa Kỷ. Học thuyết Mơn rô được ban hành với mục đích tranh giành quyền thống trị của thực dân Tây Ban Nha trên các thuộc địa ở khu vực châu Mỹ - lanh, sự tranh chấp đó đã dẫn đến cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Tây Ban Nha vào năm 1840, đây chiến tranh để quốc đầu tiên của Mỹ và cũng là tiếng súng đầu tiên báo hiệu chỉ tranh đề quốc chia lại tl ¡, kết thúc chiến tranh Mỹ đã xác lập được quyền thống trị của mình trên các thuộc địa như Cu Ba, Pueetô Riccô.

Để tiếp tục đặt quyền thống trị lên toàn bộ châu Mỹ - latinh, năm 1893 Mỹ đặt quyền báo hộ đối với Ha Oai và đưa ra học thuyết liên Mỹ với mục đích: Tách Panama ra khỏi Côlômpia và thành lập nhà nước cộng hòa Panama, chính phủ Panama phải cho Mỹ quyền sở hữu vĩnh viễn kênh đào này, cho quyên xây dựng đường sắt và thiết lập công sự. Không chỉ dừng lại ở những chính sách đó, Mỹ tiếp tục thực hiên các chính sách ngoại giao “Cáy gậy lớn và củ cà rốt ” và "chính sách ngoại giao đồng đöla” đỗi với các nước châu Mỹ - latinh và thống trị toàn bộ khu vực tây bán cầu này. 'Vươn ra khỏi khuôn khổ nước Mỹ và châu Mỹ, tham vọng mở rộng và tranh giành ảnh hưởng với các nước zhực cđân giả cũng được Mỹ biểu hiện khá rõ nét. Đó là việc Mỹ muốn đặt chân vào thị trường Trung Quốc, Mỹ đã đưa ra cái gọi là “chính sách mở cửa” vào năm 1889 nhằm mục đích: Các nước thừa nhận chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thỗ Trung Quốc, các nước đều bình đăng đổi với các đặc quyền ở Trung Quốc không xâm phạm vào những khu vực của nhau.

Ở các khu vực ảnh hưởng của các nước. thì đều đánh thuế ngang nhau với hàng hóa nước khác nhập vào. Thực chất của chính sách nảy là Mỹ muốn hàng hóa của Mỹ có chân trong thị trường rộng lớn nảy, với sự tràn ngập hàng hóa của người Mỹ, dẫn dẳn Mỹ sẽ vươn lên trên hết về sự cạnh tranh với các nước khác, từ đó biến Trung Quốc trở thành đắc địa cho Mỹ. Có thể nói từ cuối thế kỷ XIX dau thé ky XX, My da bộc lộ tham vọng vươn ra thể giới, nhưng trong giai đoạn này Mỹ mới chỉ là một cường.

quốc phát triển mạnh về kinh tế mà chưa thực sự trở thành một để quốc hùng. mạnh về quân sự và vị thế của Mỹ trên trường quốc tế còn quá mờ nhạt, đặc. quy còn nằm trong tay các nước thực dân có nhiều thuộc địa trong. khi Mỹ chỉ mới bắt đầu đặt tầm ảnh hưởng của mình lên khu vực châu Mỹ mà thôi.

Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, Mỹ thực hiện đường lối ngoại giao fodn cẩu phản cách mạng với âm mưu thống trị toàn thể giới, tiêu diệt các đối trọng của Mỹ một cách không thương tiếc đó chính là chủ nghĩa cộng sản và phong trảo giải phóng dân tộc: “Mỹ để ra ba mục tiêu cho chiến lược toàn cầu, ngăn chặn, đây lùi, tiễn tới tiêu diệt hệ thông xã hội chủ nghĩa thẻ giới, đàn áp phong trào giải. phóng dân tộc, phong trào hòa bình dân chủ thể giới, nô dịch các nước đồng minh, tập hợp các lực lượng phản động quốc tễ đặt dưới sự lạnh đạo của [13. 290], để thực hiện âm mưu trên, Mỹ đã dựa trên các cơ sở chiến tranh và các thế mạnh của mình để khuất phục các dân tộc khác, đồng thời Mỹ còn chía thê giới ra thành các khu vực ưu tiên bao gồm: * Châu Âu: Đây là khu vực quan trọng nhất vì vừa có các đồng minh Tay Âu, lại vừa có Liên Xô, Đông Au di theo con đường xã hội chủ nghĩa, do đó phải tập trung chống pha. * Trung Đông: Được coi là mái nhà của thể giớ, với nguồn năng lượng dầu mỏ tập trung nhiều hơn so với các khu vực khác trên thể giới, do đó nó được coi là trái tìm của thể giới, nếu ai chiếm được Trung Đông thì sẽ làm chủ thế giới.

+ Đông Bắc Á: Nơi đây điển hình với sự vươn lên một cách thần kỳ của Nhật Bản, một cường quốc trong thể giới tư bản và là nguy cơ đối trọng gay gắt nhất của Mỹ, là đối thủ có khả năng nhất trong cuộc chay đua tranh giành ngôi vị đứng đầu thế giới ới Mỹ trong thế kỷ XX, do đó cần phải kiềm chế Nhật Bản. s$ Mỹ - latinh và Đông Nam Á: cũng được coi là mục tiêu tiêu diệt của Mỹ, đặc biệt trong chiến tranh lạnh Việt Nam - Đông Dương được xem. là nơi đụng đầu của hai phe chủ nghĩa xã hội và tư bản chủ nghĩa. “Trên cơ sở chiến lược toàn cầu phản cách mạng này, dưới các đời tống thống Mỹ đã xây dựng lên các học thuyết mang tên mình đề đạt những mục tiêu cụ thể, như thời kỳ tông thống Tơrumam, Aixenhao trong các học thuyết của mình, họ tập trung xây dựng các căn cứ quân sự trên toàn cầu và ngoại giao nguyên tử được xem là nền tảng, đến thời Kenodi, Giônxơn lại tập trung thi hành các học thuyết như “ở rộng biển giới” và chiến lược “hỏa bình” đề nô dịch các quốc gia mới giải phóng bằng cách xây dựng các nhà nước theo mô hình tư bản chủ nghĩa kiểu Mỹ.

Đến năm 1992 Mỹ lại thực hiện chính sách “vượt lên ngăn chặn” chủ động tiến công hoặc thực hiên chiêu bài diễn biến hòa bình tấn công vào Đông Âu, Liên Xô, tiêu diệt một mảng lớn các nước xã hội chủ nghĩa trên lãnh thô châu Âu. Những chính sách ngoại giao này cho thấy Mỹ thực sự là quốc gia hùng mạnh nhất, chiếm ưu thế tuyệt đối trong phe tư bản chủ nghĩa. Dựa trên ưu thể đó giới cằm quyền Mỹ luôn chủ quan cho rằng sau chiến tranh sẽ là thời đại của Mỹ, thời đại mà Mỹ có thể dùng sức mạnh của mình để buộc các dân tộc khác phải phục tùng. Điều này cũng đồng nghĩa với sự suy yếu của các nước tư bản Tây Âu trước sự vươn lên của Mỹ và trước sự bùng nỗ mạnh mẽ của phong phảo giải phóng dân tộc trên thể giới, sự vươn lên của các nước xã hội chủ nghĩa đã khiến cho Mỹ phải lo sợ và Mỹ tự gán cho.

mình trách nhiệm cầm đầu các nước tư bản bảo vệ “/h giới tự do”.2 Nước Mỹ và sự xác lập quyền lực trong thế kỹ XX.1 Sự xác lập quyền lực h tế của Mỹ. Cuộc cách mạng công nghiệp diên ra vào thế kỹ XVII ở Anh và Châu Au da đưa vương quốc Anh vươn lên đứng đầu thế giới về mọi mặt, và nắm giữ ngôi vị lãnh đạo thể giới tư bản lúc đương thời, vị tÌ lứng đầu thế giới của nước Anh còn được duy trì vào nhiều thập niên của thế kỷ XIX. Nhưng bước sang thể kỷ XX, vị thế ấy của Anh không còn được duy trì nữa, dấu mốc chính thức đánh dấu cho cuộc chuyển giao quyền lực này là “chiến tranh thể giới thứ hai chính là chiếc đình cái đóng chết vào cải quan tài của quyên lực kinh tế Anh quốc " [5, tr. Cuộc chuyên giao quyền lực kinh tế ấy đã được đặt lên vai người Mỹ, nhưng ngay từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất Mỹ đã trở thành chủ nợ đối với các nước Châu Âu, sự tốn thất sau.

chiến tranh đã khiến châu Âu phải vay Mỹ 10 tỷ USD để giải quyết khó khăn và khôi phục đất nước, sự túng thiếu của châu Âu đã là cơ hội lớn cho. Mỹ đầu tư tư bản của mình ra nước ngoài và trở thành ông chủ của những kẻ. trước đây đã từng thống trị mình: “Sau hai năm chiến tranh do châu Âu cân hàng hóa Mỹ. đã tạo điều kiện cho công nghiệp Mỹ phát triển mạnh mẽ.

Năm 1919 hàng Mỹ xuất sang châu Âu lên tới gần 8 tỷ đô la, vốn đâu tư dài hạn của Mỹ ra nước ngoài đạt 6,4 nè đô la. Mỹ cũng trở thành nước có dự trữ vàng lớn nhất thể giới, chiếm 1⁄3 số vàng thể giới” [I3, tr. Không tham gia vào cuộc chiến tranh thế ¡ thứ nhất, nhưng Mỹ với tư cách là ông chủ buôn vũ khí cho cả hai bên tham chiến đã khiến Mỹ giàu lên nhanh chóng, Mỹ đã trở thành trung tâm. kinh tế, thương mại tài chính q trong khi các nước Tây Âu còn đang phải oằn mình vào việc khắc phục hậu quả chiến tranh thì Mỹ đã: “khđng định vị trí số một của mình và ngày càng vượt trội các đổi thủ.

Năm 1922 ở hội nghị Giơ ne vơ đồng đô la đã được công nhận là đồng tiền quốc tế cùng. với đồng bảng của Anh” [13, tr.92], quy chế này đã khẳng định vị thế của Mỹ trong thế giới tư bản, chính thức xác lập được giá trị của đồng tiền Mỹ và biến nó trở thành đồng tiền giao dịch quốc tế với mệnh giá lớn.