I. Tổng quan luận văn tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI
Thế kỷ XXI mở ra một bối cảnh địa chính trị hoàn toàn mới, đánh dấu sự kết thúc của trật tự thế giới hai cực sau khi Liên Xô sụp đổ. Hoa Kỳ, với vị thế siêu cường duy nhất còn lại, đứng trước cả cơ hội và thách thức trong việc định hình một trật tự toàn cầu mới. Luận văn này tập trung phân tích sâu sắc các tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, một chủ đề mang tính thời sự và có ý nghĩa chiến lược. Việc nghiên cứu không chỉ làm rõ các chính sách đối ngoại, kinh tế, quân sự của Washington mà còn đánh giá khả năng duy trì vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của các cường quốc mới, đặc biệt là Trung Quốc. Tài liệu nghiên cứu này kế thừa và phát triển từ các công trình của nhiều học giả trong và ngoài nước, như Emmanuel Tood, Fareed Zakaria, Nguyễn Vũ Tùng, nhằm cung cấp một cái nhìn khách quan và đa chiều. Mục đích chính là khôi phục lại bức tranh toàn cảnh về tiềm lực của Mỹ và làm sáng tỏ những mưu đồ chiến lược nhằm bảo vệ ngôi vị bá chủ. Thông qua phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp lịch sử, nghiên cứu sẽ đi sâu vào các chủ trương, chính sách cụ thể, từ đó giải quyết tranh cãi về việc liệu thế kỷ XXI có thực sự là “thế kỷ của Mỹ” hay không, đóng góp tài liệu giá trị cho việc học tập và giảng dạy về lịch sử thế giới đương đại.
1.1. Bối cảnh thế giới hậu Chiến tranh Lạnh và vai trò Mỹ
Sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết vào năm 1991 đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị thế giới. Trật tự thế giới hai cực Ianta chính thức tan rã, để lại một khoảng trống quyền lực. Trong bối cảnh đó, Mỹ nổi lên như một siêu cường duy nhất với sức mạnh vượt trội về kinh tế, quân sự và văn hóa. Các nhà hoạch định chính sách ở Washington mong muốn thiết lập một trật tự thế giới đơn cực, nơi Mỹ giữ vai trò lãnh đạo, đặt ra luật chơi cho toàn cầu. Tuy nhiên, tham vọng này ngay lập tức đối mặt với những khó khăn. Như tài liệu gốc chỉ ra, sau hơn 40 năm tập trung vào chính sách ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản, “Mỹ thiếu đi kinh nghiệm và kiến thức cho việc xây dựng chính sách đối ngoại trong một giai đoạn mới” [5, tr. 40]. Thế giới bước vào thời kỳ “hậu chiến tranh lạnh” với nhiều biến động phức tạp, sự cạnh tranh khốc liệt từ các đồng minh như Nhật Bản, Đức và sự trỗi dậy của các quốc gia mới nổi đã khiến việc thực hiện tham vọng bá chủ thế giới của Mỹ trở nên đầy thách thức.
1.2. Phân tích mục đích và phạm vi nghiên cứu tham vọng Mỹ
Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI trên các lĩnh vực then chốt: ngoại giao, kinh tế, quân sự, chính trị và văn hóa. Nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa các chính sách và chiến lược cụ thể mà các đời tổng thống Mỹ đã triển khai để duy trì và củng cố vị thế đứng đầu thế giới. Về phạm vi, đề tài khảo sát các nền tảng quyền lực của Mỹ được xác lập từ thế kỷ XX, sau đó đi sâu phân tích tình hình trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI. Phạm vi nội dung bao trùm các chính sách ngoại giao, các chiến lược kinh tế toàn cầu, các học thuyết quân sự và những nỗ lực mở rộng tầm ảnh hưởng văn hóa. Việc này giúp đưa ra nhận định khách quan về những chính sách bảo vệ ngôi bá quyền của Mỹ, đồng thời góp phần giải đáp câu hỏi lớn của thời đại: “thế kỷ 21 là thế kỷ của Mỹ hay của Trung Quốc?”. Đề tài có ý nghĩa thực tiễn, cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá vị thế của Hoa Kỳ trong bối cảnh quốc tế đương đại.
II. Top 3 thách thức lớn với tham vọng của Mỹ thế kỷ XXI
Mặc dù sở hữu sức mạnh vượt trội, tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI phải đối mặt với nhiều thách thức to lớn, làm lung lay vị thế độc tôn. Thách thức lớn nhất đến từ sự trỗi dậy của các cường quốc mới, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ. Trung Quốc, với tốc độ tăng trưởng kinh tế thần kỳ, đã trở thành “công xưởng của thế giới” và là chủ nợ lớn nhất của Mỹ, tạo ra một đối trọng kinh tế và chính trị đáng gờm. Ấn Độ cũng đang vươn lên mạnh mẽ, được dự báo sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Thách thức thứ hai là sự trở lại của Nga trên trường quốc tế. Với tiềm lực năng lượng và quân sự hùng hậu, Nga đang tìm cách khôi phục ảnh hưởng, tạo ra những căng thẳng địa chính trị và cản trở các mục tiêu của Mỹ, đặc biệt ở châu Âu và Trung Đông. Cuối cùng, Mỹ phải đối mặt với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, mà đỉnh điểm là vụ khủng bố ngày 11/9/2001. Chủ nghĩa khủng bố xuyên quốc gia và sự phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã buộc Mỹ phải thay đổi chiến lược an ninh, sa lầy vào các cuộc chiến tốn kém ở Afghanistan và Iraq, làm suy yếu cả về kinh tế lẫn hình ảnh quốc tế. Những thách thức này buộc Washington phải liên tục điều chỉnh chính sách để bảo vệ lợi ích và vị thế lãnh đạo toàn cầu.
2.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và Ấn Độ đối trọng quyền lực
Sự trỗi dậy của Trung Quốc được xem là thách thức chiến lược hàng đầu đối với Mỹ. Sau hơn 30 năm cải cách, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu kinh tế phi thường, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Như tài liệu gốc nhấn mạnh, “Trung Quốc là câu chuyện phát triển thành công nhất trong lịch sử Thế giới” [dẫn theo: §, tr. 175]. Trung Quốc không chỉ cạnh tranh về kinh tế mà còn đang hiện đại hóa quân đội và mở rộng ảnh hưởng địa chính trị, đặc biệt ở khu vực Biển Đông và châu Phi. Cùng với đó, Ấn Độ cũng đang nổi lên như một gã khổng lồ. Nền kinh tế năng động và dân số trẻ của Ấn Độ tạo ra một tiềm năng phát triển to lớn. Sự vươn lên đồng thời của hai quốc gia tỷ dân này đang định hình lại cán cân quyền lực toàn cầu, tạo ra một thế giới đa cực hơn, trực tiếp thách thức vị thế bá chủ thế giới mà Mỹ đã duy trì từ sau Chiến tranh Lạnh.
2.2. Sự trở lại của Nga và những bất ổn địa chính trị mới
Nước Nga, sau giai đoạn suy yếu hậu Xô Viết, đã có sự trở lại mạnh mẽ trên trường quốc tế dưới thời Vladimir Putin. Với nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ, Nga sử dụng “ngoại giao năng lượng” làm công cụ để gây ảnh hưởng chính trị, đặc biệt với châu Âu. Đồng thời, Nga cũng tích cực hiện đại hóa quân đội và không ngần ngại sử dụng sức mạnh quân sự để bảo vệ lợi ích của mình, như đã thể hiện ở Gruzia và Ukraine. Washington luôn xem Nga là một đối thủ chiến lược và tìm cách kiềm chế. Tài liệu chỉ ra mục tiêu của Mỹ là “ngăn chặn sự xích lại giữa Châu Âu và Nga bằng cách duy trì chủ nghĩa đối kháng còn lại từ chiến tranh lạnh” [4, Tr. 162]. Sự trở lại của Nga tạo ra một môi trường cạnh tranh địa chính trị phức tạp, thách thức sự thống trị của Mỹ và các đồng minh NATO, làm gia tăng nguy cơ xung đột tại các khu vực ảnh hưởng.
2.3. Chủ nghĩa khủng bố và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống
Vụ tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 đã làm thay đổi vĩnh viễn nhận thức của Mỹ về an ninh quốc gia. Chủ nghĩa khủng bố xuyên quốc gia, với các mạng lưới như Al-Qaeda và sau này là IS, đã trở thành kẻ thù nguy hiểm và khó lường. Cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu do Mỹ phát động đã dẫn đến các cuộc can thiệp quân sự tốn kém tại Afghanistan và Iraq. Những cuộc chiến này không chỉ gây ra tổn thất lớn về người và của mà còn làm xấu đi hình ảnh của Mỹ trong thế giới Hồi giáo, tạo ra sự bất ổn kéo dài. Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống khác như tấn công mạng, phổ biến vũ khí hạt nhân, và biến đổi khí hậu cũng đặt ra những thách thức nghiêm trọng, đòi hỏi Mỹ phải có những cách tiếp cận đa phương và linh hoạt hơn, thay vì chỉ dựa vào sức mạnh quân sự đơn thuần.
III. Cách Mỹ dùng ngoại giao thực hiện tham vọng thế kỷ XXI
Để hiện thực hóa tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, chính sách ngoại giao luôn là công cụ trung tâm, được điều chỉnh linh hoạt qua các đời tổng thống để phù hợp với bối cảnh thế giới. Thời tổng thống Bill Clinton, Mỹ theo đuổi chiến lược “cam kết và mở rộng”, tập trung vào việc sử dụng “sức mạnh mềm” để mở rộng cộng đồng các quốc gia dân chủ và thị trường tự do, qua đó củng cố vai trò lãnh đạo. Tuy nhiên, sau sự kiện 11/9, chính quyền George W. Bush đã chuyển sang một đường lối cứng rắn hơn với học thuyết “đánh chặn” và chủ nghĩa đơn phương. Chính sách này nhấn mạnh quyền tấn công phủ đầu đối với các mối đe dọa, thể hiện rõ qua cuộc chiến Iraq, nhưng cũng khiến Mỹ bị cô lập và chỉ trích. Khi Barack Obama lên nắm quyền, ông đã tìm cách khôi phục lại hình ảnh nước Mỹ bằng chính sách “sức mạnh khôn ngoan”. Chiến lược này là sự kết hợp giữa sức mạnh cứng và sức mạnh mềm, ưu tiên các giải pháp ngoại giao đa phương nhưng không loại trừ việc sử dụng vũ lực khi cần thiết. Sự thay đổi trong các học thuyết ngoại giao này cho thấy nỗ lực không ngừng của Washington trong việc tìm kiếm phương thức hiệu quả nhất để duy trì vị thế lãnh đạo và định hình trật tự thế giới theo hướng có lợi cho mình.
3.1. Phân tích chiến lược cam kết và mở rộng thời Clinton
Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Bill Clinton, chiến lược toàn cầu của Mỹ được định hình với tên gọi “chiến lược an ninh quốc gia cam kết và mở rộng”. Nội dung cốt lõi của chiến lược này là Mỹ cam kết tiếp tục can dự vào các vấn đề quốc tế với tư cách “người lãnh đạo thế giới”. Tuy nhiên, phương thức thực hiện có sự thay đổi, chú trọng hơn vào vai trò trọng tài và thúc đẩy các thể chế đa phương. Mục tiêu là mở rộng cộng đồng các quốc gia dân chủ và kinh tế thị trường, tạo ra một môi trường quốc tế ổn định và có lợi cho Mỹ. Chính sách ngoại giao này ưu tiên sử dụng sức mạnh mềm, thông qua các công cụ kinh tế và văn hóa để thuyết phục các quốc gia khác đi theo mô hình của Mỹ. Đây là một cách tiếp cận khôn ngoan trong bối cảnh hậu Chiến tranh Lạnh, giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng mà không tốn quá nhiều chi phí quân sự.
3.2. Học thuyết Bush đánh chặn và chủ nghĩa đơn phương
Sau vụ khủng bố 11/9, chính quyền George W. Bush đã đưa ra một chiến lược ngoại giao hoàn toàn khác biệt, được biết đến với tên gọi học thuyết Bush. Đặc trưng của học thuyết này là “đơn phương” và “đánh chặn”. Năm 2002, Tổng thống Bush khẳng định “quyền tấn công bằng vũ lực đối với bất kỳ nước nào và các nhóm khủng bố được coi là mối đe dọa cho Mỹ”. Thực chất, đây là chính sách chấp nhận sử dụng quyền lực cứng một cách quyết liệt để thực hiện các mục tiêu chiến lược. Chủ nghĩa đơn phương thể hiện rõ qua việc Mỹ phát động cuộc chiến Iraq năm 2003 mà không có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Mặc dù thể hiện sức mạnh quân sự áp đảo, chính sách này đã gây ra sự chia rẽ sâu sắc với các đồng minh truyền thống và làm tổn hại đến uy tín của Mỹ trên trường quốc tế.
3.3. Chính sách sức mạnh khôn ngoan dưới thời Obama
Khi lên nắm quyền, Tổng thống Barack Obama đã thực hiện một sự điều chỉnh lớn trong chính sách đối ngoại, hướng tới việc sử dụng “sức mạnh khôn ngoan” (smart power). Khái niệm này, được Ngoại trưởng Hillary Clinton làm rõ, là “sự pha trộn giữa sức mạnh mềm dưới thời tổng thống Clinton và sức mạnh cứng dưới thời Bush con” [15, tr. 44]. Theo đó, ngoại giao được coi là công cụ tiên phong, và Mỹ sẽ ưu tiên cách tiếp cận đa phương, lắng nghe ý kiến của các quốc gia khác. Sức mạnh quân sự chỉ được sử dụng khi các biện pháp ngoại giao thất bại. Chiến lược an ninh quốc gia mới thừa nhận Mỹ “không thể hoạt động một mình trên thế giới” và cam kết hình thành một trật tự thế giới mới. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc Mỹ từ bỏ vai trò lãnh đạo và tham vọng đứng đầu trật tự mới, mà là một nỗ lực để thực hiện vai trò đó một cách bền vững và hiệu quả hơn.
IV. Phân tích bí quyết Mỹ duy trì sức mạnh kinh tế quân sự
Nền tảng cho mọi tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI chính là sức mạnh vượt trội về kinh tế và quân sự. Về kinh tế, dù đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt và các cuộc khủng hoảng, Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất thế giới, với đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Sức mạnh này đến từ sự năng động, khả năng đổi mới sáng tạo, và sự thống trị trong các ngành công nghệ cao. Mỹ còn kiểm soát các định chế tài chính toàn cầu như WB và IMF, cho phép Washington gây ảnh hưởng và định hình luật chơi kinh tế thế giới theo hướng có lợi. Về quân sự, Mỹ duy trì một ngân sách quốc phòng khổng lồ, lớn hơn tổng ngân sách của nhiều cường quốc khác cộng lại. Tài liệu gốc chỉ ra, năm 2006, chi tiêu quân sự của Mỹ “chiếm 46% chi phí quân sự của toàn thế giới” [8, tr. 138]. Sức mạnh quân sự của Mỹ không chỉ thể hiện ở trang bị hiện đại mà còn ở hệ thống căn cứ quân sự toàn cầu và các liên minh quân sự chặt chẽ như NATO. Sự kết hợp giữa bá quyền kinh tế và ưu thế quân sự tuyệt đối tạo thành một công cụ quyền lực không thể tranh cãi, cho phép Mỹ can thiệp vào các khu vực trọng yếu và bảo vệ lợi ích quốc gia trên phạm vi toàn cầu.
4.1. Tham vọng kinh tế duy trì vị thế bá chủ tài chính toàn cầu
Mặc dù tỷ trọng GDP của Mỹ trong nền kinh tế toàn cầu có xu hướng giảm tương đối, Hoa Kỳ vẫn giữ vững vị trí đầu tàu. Năm 2010, GDP của Hoa Kỳ đạt 14.700 tỷ USD, vượt xa nền kinh tế thứ hai là Trung Quốc (5.878,6 tỷ USD). Mỹ thống trị thị trường tài chính toàn cầu và là nơi đặt trụ sở của phần lớn các tập đoàn xuyên quốc gia lớn nhất. Thông qua các tổ chức như WTO, WB, IMF, Mỹ thực hiện quyền lực của mình “trong việc điều khiển các nước đang phát triển, hỗ trợ các công ty quốc tế của mình, dẹp bỏ mọi rào cản trên đường đi xâm chiếm thị trường”. Sau khủng hoảng tài chính 2008, Mỹ đã chủ động thúc đẩy hợp tác quốc tế, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo trong hệ thống kinh tế toàn cầu. Tham vọng duy trì bá quyền kinh tế là yếu tố cốt lõi để Mỹ tài trợ cho sức mạnh quân sự và thực hiện các mục tiêu địa chính trị khác.
4.2. Sức mạnh quân sự công cụ thực hiện mưu đồ bá chủ
Sức mạnh quân sự là công cụ không thể thiếu để Mỹ thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới. Với ngân sách quốc phòng hàng trăm tỷ USD mỗi năm, Mỹ sở hữu lực lượng quân đội được trang bị hiện đại và hùng hậu nhất. Hải quân Mỹ, với 11 tàu sân bay, có khả năng thống trị các đại dương và đảm bảo các tuyến thương mại tự do. Hệ thống căn cứ quân sự của Mỹ được thiết lập trên toàn cầu, tạo thành một mạng lưới cho phép triển khai lực lượng nhanh chóng đến bất kỳ điểm nóng nào. Đặc biệt, sau sự kiện 11/9, Mỹ đã mở rộng sự hiện diện quân sự tại Trung Á và Trung Đông, tạo ra một vòng vây chiến lược đối với cả Nga và Trung Quốc. Như tài liệu đã nêu, “sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ không chỉ lớn gấp hai lần tiềm lực quân sự của chín nước đối thủ hùng mạnh” [8, tr. 139]. Sức mạnh này là lá bài răn đe hiệu quả và là công cụ cuối cùng để Mỹ áp đặt ý chí của mình.
V. Phương pháp Mỹ mở rộng tầm ảnh hưởng ra toàn cầu
Để củng cố vị thế và thực hiện tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI, Washington đã triển khai các phương pháp đa dạng nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng ra khắp các châu lục. Một trong những chiến lược nổi bật nhất là chính sách xoay trục sang Châu Á - Thái Bình Dương dưới thời Obama. Khu vực này được xem là trung tâm kinh tế và chính trị của thế kỷ 21, và Mỹ muốn tái khẳng định vai trò lãnh đạo tại đây để kiềm chế ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Mỹ tăng cường quan hệ đồng minh với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và thắt chặt hợp tác với các nước ASEAN. Bên cạnh đó, Mỹ cũng không bỏ qua Châu Phi, một lục địa giàu tài nguyên và là thị trường tiềm năng. Washington cạnh tranh ảnh hưởng với các cường quốc khác, đặc biệt là Trung Quốc, thông qua các chương trình viện trợ, đầu tư và hợp tác an ninh. Ngoài quyền lực cứng, Mỹ còn tận dụng triệt để sức mạnh mềm. Văn hóa Mỹ, thông qua phim ảnh Hollywood, âm nhạc, và các thương hiệu toàn cầu, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Hệ thống giáo dục đại học hàng đầu thế giới cũng là một công cụ ảnh hưởng quan trọng, thu hút nhân tài và quảng bá các giá trị Mỹ ra toàn cầu.
5.1. Chiến lược xoay trục sang khu vực Châu Á Thái Bình Dương
Châu Á - Thái Bình Dương được Mỹ xác định là khu vực chiến lược quan trọng nhất trong thế kỷ XXI. Mục tiêu của chính sách xoay trục là tăng cường quyền lãnh đạo và khống chế của Mỹ, đặc biệt là để ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc. Về an ninh, Mỹ củng cố các liên minh quân sự truyền thống, đặc biệt coi liên minh Mỹ - Nhật là “hòn đá tảng”. Về kinh tế, Mỹ thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do để tạo ra thị trường cho hàng hóa công nghệ cao của mình. Chính sách của Mỹ tại khu vực này nhằm thực hiện bá quyền khu vực bằng cách sử dụng tổng hợp các công cụ kinh tế, chính trị, quân sự và ngoại giao, buộc các nước phải khuất phục trước tham vọng thiết lập trật tự “đơn cực” do Mỹ lãnh đạo.
5.2. Tăng cường hiện diện và cạnh tranh ảnh hưởng tại Châu Phi
Châu Phi, với nguồn tài nguyên dầu mỏ và kim loại quý dồi dào, đã trở thành một mặt trận cạnh tranh ảnh hưởng mới giữa các cường quốc. Đối với Mỹ, châu Phi có tầm quan trọng chiến lược về năng lượng. Bộ Năng lượng Mỹ từng cam kết đến năm 2020, mỗi năm Mỹ sẽ nhập khẩu hơn 770 triệu thùng dầu từ châu lục này. Chính quyền Obama đã khẳng định “Châu Phi không nằm ngoài các vấn đề thế giới”. Washington tăng cường các nỗ lực ngoại giao, viện trợ kinh tế và hợp tác an ninh để cạnh tranh với sự thâm nhập mạnh mẽ của Trung Quốc. Dù thương mại hai chiều còn khiêm tốn, việc Mỹ tích cực thúc đẩy quan hệ với châu Phi cho thấy rõ tham vọng của Mỹ muốn duy trì ảnh hưởng trên mọi khu vực của quả địa cầu, không để các đối thủ chiếm ưu thế.
5.3. Phân tích sức mạnh mềm qua văn hóa và giáo dục Mỹ
Sức mạnh mềm là một trụ cột quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa Mỹ dễ dàng xâm nhập và ảnh hưởng đến tư duy, lối sống của người dân trên khắp thế giới. Tài liệu gốc nhận định: “Ngày nay không ai có thể dễ dàng phủ nhận văn hóa Mỹ khi mà tất cả mọi tầng lớp dân cư của mọi quốc gia đều có thể tiếp xúc hàng ngày với sản phẩm của nền văn hóa đó” [6, tr. 146]. Phim ảnh Hollywood, âm nhạc pop, và các thương hiệu như Coca-Cola, McDonald's đã trở thành biểu tượng toàn cầu. Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục đại học của Mỹ, với các trường hàng đầu thế giới, là “ngành công nghiệp hạng nhất”, thu hút sinh viên quốc tế và đào tạo ra một thế hệ lãnh đạo toàn cầu mang tư tưởng thân Mỹ. Sức hấp dẫn của mô hình và giá trị Mỹ giúp Washington duy trì ảnh hưởng một cách tự nhiên và bền vững.
VI. Tương lai nào cho tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI
Nhìn về tương lai, tham vọng của Mỹ trong thế kỷ XXI sẽ tiếp tục là động lực chính chi phối chính sách đối ngoại của nước này, tuy nhiên, con đường phía trước sẽ không bằng phẳng. Tiềm lực về kinh tế, quân sự và công nghệ của Mỹ vẫn rất lớn, tạo nền tảng vững chắc để duy trì vai trò lãnh đạo. Tuy nhiên, Mỹ không còn ở vị thế độc tôn như thời điểm hậu Chiến tranh Lạnh. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác đang định hình một trật tự thế giới đa cực hoặc đa trung tâm. Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa đơn phương sẽ không còn hiệu quả. Để bảo vệ lợi ích và duy trì ảnh hưởng, Mỹ buộc phải thích ứng với một thế giới phức tạp hơn, nơi hợp tác và cạnh tranh cùng tồn tại. Việc lựa chọn giữa đối đầu và đối thoại, giữa kiềm chế và hợp tác với các cường quốc mới nổi sẽ quyết định sự thành bại trong việc thực hiện tham vọng của Washington. Tương lai của trật tự thế giới sẽ phụ thuộc rất lớn vào sự khôn ngoan và linh hoạt trong các quyết sách chiến lược của Mỹ cũng như phản ứng của các quốc gia khác. Câu hỏi liệu Mỹ có thể tiếp tục là “quốc gia không thể thiếu” hay không vẫn còn bỏ ngỏ và sẽ được định đoạt bởi những diễn biến sắp tới.
6.1. Đánh giá tổng kết về tiềm lực và chính sách của Mỹ
Qua phân tích, có thể thấy Mỹ vẫn là một siêu cường toàn diện, vượt trội so với các đối thủ trên nhiều lĩnh vực. Nền tảng kinh tế-công nghệ vững chắc, sức mạnh quân sự áp đảo và sức ảnh hưởng văn hóa sâu rộng là những lợi thế không thể phủ nhận. Các chính sách đối ngoại, dù thay đổi qua từng thời kỳ, đều nhất quán hướng đến mục tiêu cuối cùng là duy trì vị thế lãnh đạo toàn cầu. Tuy nhiên, các chính sách này cũng bộc lộ những hạn chế, như việc lạm dụng sức mạnh cứng đã gây ra những cuộc chiến sa lầy và làm suy giảm uy tín quốc tế. Việc thực hiện tham vọng bá chủ thế giới đang ngày càng trở nên tốn kém và khó khăn hơn trong một thế giới cạnh tranh và phụ thuộc lẫn nhau.
6.2. Dự báo trật tự thế giới đơn cực đa cực hay hỗn hợp
Thế giới đang chuyển dịch từ trật tự đơn cực do Mỹ thống trị sang một cấu trúc phức tạp hơn. Nhiều khả năng tương lai sẽ là một trật tự thế giới hỗn hợp, nơi Mỹ vẫn là quốc gia mạnh nhất nhưng không còn khả năng đơn phương định đoạt mọi vấn đề. Sẽ có nhiều trung tâm quyền lực cùng tồn tại như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nga, Ấn Độ, tạo ra một môi trường cạnh tranh và hợp tác đan xen. Trong trật tự này, Mỹ sẽ phải tăng cường ngoại giao đa phương, xây dựng các liên minh linh hoạt và chia sẻ gánh nặng lãnh đạo. Tham vọng của Mỹ sẽ phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế mới, tập trung vào việc dẫn dắt và định hình các quy tắc chung thay vì áp đặt ý chí một cách tuyệt đối.
