CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC 1.1 Khái niệm và vai trò của đánh giá kết quả thực hiện công việc 1.1 Khái niệm Con người là nhân tố cốt lõi dẫn đến thành công của một tổ chức. Chính vì thế, trong hoạt động của tổ chức, công tác quản trị nhân sự đóng vai trò hết sức quan trọng. Đánh giá kết quả thực hiện công việc là một hoạt động quan trọng và phức tạp nhất trong quản trị tài nguyên nhân sự. Việc đánh giá này không những mang ý nghĩa thẩm định lượng giá và còn có ý nghĩa công nhận khả năng và thành tích của nhân viên trong khoảng thời gian nhất định.
Nó là chìa khóa giúp công ty có cơ sở để hoạch định, tuyển mộ - tuyển chọn, phát triển nguồn ngân lực cũng như đền bù đãi ngộ và phát triển nghề nghiệp. Muốn đánh giá đúng mức thành tích của nhân viên, trước hết, các nhà quản trị cần phải hiểu thế nào là đánh giá thực hiện công việc, phải nắm vững tiến trình đánh giá, mục tiêu của hoạt động này và các phương pháp đánh giá thực hiện công việc cả về lý thuyết lẫn thực hành. Vậy đánh giá kết quả thực hiện công việc là gì? Có nhiều định nghĩa về đánh giá kết quả thực hiện công việc, theo giáo trình quản trị nguồn nhân lực của trường Đại học kinh tế quốc dân (xuất bản năm 2010), “đánh giá kết quả thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó đối với người lao động”. Theo tác giả Nguyễn Hữu Thân, Quản trị nhân sự do Nhà xuất bản Lao động – xã hội phát hành năm 2008, “đánh giá sự hoàn thành công việc là một hệ thống chính thức duyệt xét và đánh giá sự hoàn thành công tác của một cá nhân theo định kỳ”.
Từ các định nghĩa trên, cho thấy đánh giá thực hiện công việc là một hệ thống chính thức, gồm cả một tiến trình đánh giá khoa học có “bài bản” và có tính hệ thống theo định kỳ. Đối tượng của việc đánh giá kết quả thực hiện công việc là tình hình thực hiện công việc của người lao động. Việc đánh giá phải được thực hiện một cách có hệ thống và trên cơ sở các tiêu chí, tiêu chuẩn đã được xây dựng trước. Tóm lại, đánh giá kết quả thực hiện công việc là công cụ quản lý hữu ích giúp các nhà quản lý nắm bắt, nhìn nhận được năng lực, phẩm chất của nhân viên để có những quyết định quản lý chính xác, hiệu quả nhất.
Chính vì thế, công tác đánh giá kết quả thực hiện công việc cần phải được thực hiện một cách thường xuyên, định kỳ và có hệ thống. Mục tiêu của đánh giá kết quả thực hiện công việc Mỗi nhà quản lý có những mục tiêu khác nhau khi xây dựng hệ thống đánh giá kết quả thực hiện công việc tùy thuộc vào chiến lược phát triển nhân sự và chiến lược hoạt động của công ty trong mỗi thời kỳ. Với những mục tiêu khác nhau thì hệ thống đánh giá kết quả thực hiện công việc sẽ có các tiêu chí đánh giá, phương pháp đánh giá và thời kỳ đánh giá sẽ khác nhau. Xét cụ thể hơn, có thể liệt kê ra các mục tiêu chính của đánh giá kết quả thực hiện công việc mà nhiều công ty mong muốn hướng đến khi áp dụng hệ thống đánh giá thực hiện công việc, như sau: - Hoạch định nguồn nhân lực: Khi đánh giá thực hiện công việc, công ty sẽ có sẵn các dữ liệu cho biết khả năng thăng tiến nghề nghiệp và tiềm năng phát triển của nhân viên, đặc biệt đối với các cấp quản lý cấp trung.
Nhờ đó, công ty có thể hoạch định các kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo kế cận, đội ngũ cán bộ theo cấp bậc đảm bảo đáp ứng yêu cầu công việc trong dài hạn. - Tuyển dụng lao động: Mức điểm thực hiện công việc của nhân viên có thể giúp cho công ty dự báo khả năng hoàn thành công việc của ứng viên tuyển dụng sau này. Mức thang điểm đánh giá thực hiện công việc được sử dụng như một biến số mà điểm trắc nghiệm tuyển dụng cần dựa vào để so sánh. Các cuộc tuyển dụng có hiệu quả hay không tùy thuộc phần lớn vào sự chính xác của kết quả đánh giá nhân viên.
- Phát triển nguồn nhân lực: Đánh giá kết quả thực hiện công việc sẽ cho công ty biết nhu cầu về đào tạo, phát triển đối với nhân viên. Nhờ hệ thống đánh giá, cấp quản trị sẽ xác định được những khuyết điểm và thế mạnh của nhân viên, từ đó, sẽ có chương trình đào tạo nhằm giảm thiểu những khuyết điểm và phát triển hơn nữa những điểm mạnh của nhân viên. - Thực hiện chính sách lương, thưởng, đãi ngộ: Căn cứ vào kết quả đánh giá thực hiện công việc, các cấp quản trị sẽ có các quyết định tăng/giảm lương, tăng thưởng cho các nhân viên có kết quả công tác tốt. Để khuyến khích nhân viên hoàn thành tốt công việc, công ty nên thiết kế và thực hiện một hệ thống đánh giá kết quả công việc công bằng và chính xác.
- Thực hiện các quyết định nhân sự nội bộ: Để sử dụng nhân viên phù hợp với năng lực cá nhân, giúp họ có khả năng phát triển được thế mạnh bản thân, các nhà quản trị có thể sử dụng kết quả đánh giá thực hiện công việc để từ đó hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của nhân viên, từ đó có hướng sử dụng nhân viên hợp lý thông qua các quyết định điều động, luân chuyển, bổ nhiệm, miễn nhiệm,. - Đánh giá tiềm năng của nhân viên: Một số công ty nỗ lực đánh giá tiềm năng của nhân viên thông qua đánh giá kết quả thực hiện công việc của họ. Tuy nhiên thành 7 tích trong quá khứ của một nhân viên không thể cho biết việc hoàn thành công việc của người đó trong tương lai khi được bố trí ở cấp bậc cao hơn hoặc ở vị trí khác. Ý thức được vấn đề này, một số công ty đã tách rời việc đánh giá thực hiện công việc – vốn tập trung vào hành vi và kết quả trong quá khứ - ra khỏi việc đánh giá tiềm năng của nhân viên.
Họ đã thiết lập riêng một cơ sở dữ liệu để đánh giá và đề bạt nhân viên một cách chính xác. Vai trò của đánh giá kết quả thực hiện công việc Đứng ở góc độ quản lý, đánh giá thực hiện công việc sẽ có lợi cho công ty, người quản lý, cho cá nhân người lao động và cho cả bộ phận nhân sự của công ty. - Lợi ích của việc đánh giá kết quả thực hiện công việc đối với người quản lý và công ty là: Ngoài việc giúp nhà quản lý đưa ra được các quyết định nhân sự, kết quả của đánh giá thực hiện công việc còn giúp nhà quản lý và các lãnh đạo câp cao có thể đánh giá được hiệu quả của các hoạt động chức năng về nguồn nhân lực như tuyển dụng, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, từ đó kiểm điểm mức độ hiệu quả và đúng đắn của hoạt động đó, đồng thời cũng khắc phục và có hướng điều chỉnh sao cho phù hợp. Khi quá trình đánh giá kết quả thực hiện công việc được tiến hành đúng cách, quá trình này sẽ giúp người quản lý giảm thời gian hướng dẫn nhân viên hoặc giải quyết những khó khăn trong quá trình thực hiện công việc.
Việc giúp nhân viên hiểu được những kỳ vọng ở họ sẽ giúp họ làm việc độc lập hơn. Xác định được các khó khăn, rào cản trong quá trình thực hiện công việc có thể cải thiện được năng suất làm việc. Quá trình quản trị thực hiện công việc giúp nhân viên thực hiện công việc theo mục tiêu và yêu cầu của Công ty. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng, nó có thể gây ra sự tức giận, thất vọng và tạo cảm giác không công bằng trong Công ty.
Sự hợp lý và tính đúng đắn của việc sử dụng hệ thống đánh giá cũng như thông tin phản hồi các kết quả thu được sẽ giúp tạo động lực cho nhân viên, cải thiện bầu không khí tâm lý xã hội trong tập thể lao động và phát triển thái độ làm việc, đạo đức của người lao động. - Lợi ích với nhân viên: Quá trình quản trị thực hiện công việc giúp nhân viên hiểu được vai trò, trách nhiệm, các kỳ vọng và yêu cầu mức độ hoàn thành. Nó cũng tạo ra cách thức xác định rõ các yêu cầu/kỳ vọng, ghi nhận lại kết quả và điều chỉnh các yêu cầu theo sự thay đổi của mục tiêu hay môi tr ường làm việc. Các kết quả đánh giá phản ánh được hệ thống đánh giá có đúng năng lực của nhân viên, ghi nhận kịp thời những kết quả nhân viên đạt được thể hiện qua tiền thưởng, chế độ đào tạo, thăng tiến.
- Lợi ích đối với bộ phận nhân sự: quản trị thực hiện công việc giúp bộ phận nhân sự có thể điều chỉnh, gắn kế hoạch cá nhân, kế hoạch của đơn vị phù hợp với kế 8 hoạch của công ty và thực hiện được các mục tiêu công ty muốn hướng tới. Ngoài ra, giúp các nhân viên và các đơn vị điều chỉnh lại những sai sót trong cách thức, hành vi thực hiện công việc của nhân viên. Các yêu cầu đối với hệ thống đánh giá kết quả thực hiện công việc Để đánh giá có hiệu quả, hệ thống đánh giá kết quả thực hiện công việc phải đáp ứng các yêu cầu sau: 1. Gắn với chiến lược, mục tiêu hoạt động của công ty Các thành tích công việc phải phù hợp với mục tiêu chiến lược của công ty.
Cụ thể, một nhân viên làm việc trong bộ phận tài chính, mục tiêu của bộ phận tài chính là kiểm soát tốt dòng tiền và đảm bảo không bị thiếu hụt và thất thoát ngân sách, thì những thành tích về công tác phong trào không thể được xem xét đánh giá thành tích trong công việc. Tính tin cậy Hệ thống đánh giá phải công bằng, đáng tin và công tâm, kết quả đánh giá sẽ chính xác, công bằng cho tất cả nhân viên, đảm bảo tâm phục khẩu phục trong toàn thể người lao động. Tính cụ thể Mục tiêu, phương pháp, tiêu chí đánh giá. phải cụ thể, rõ ràng, đong đo đếm được.
Tính phù hợp Yêu cầu này đòi hỏi phải có sự liên quan rõ ràng giữa các tiêu chuẩn thực hiện công việc, các tiêu thức đánh giá với các mục tiêu đánh giá.