Chương I, Thông tư số 193/2009/TT-BTC ngày 01/10/2009 của Bộ Tài chính quy định chi tiết thi hành Nghị định số 97/2007/NĐ-CP và Nghị định số 18/2009/NĐ-CP: "Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý, hay vô ý xâm phạm tới các quan hệ xã hội được các 17 z quy định quản lý nhà nước về hải quan điều chỉnh, bảo vệ, chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt" [8]. Vi phạm hành chính về hải quan luôn luôn là hành vi (hành động hoặc không hành động). Khi xác định một hành vi vi phạm pháp luật có phải là vi phạm hành chính về hải quan hay không cần xét tới các dấu hiệu pháp lý cơ bản sau: - Hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý; Chủ thể thực hiện hành vi vi phạm hành chính có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Các cá nhân, tổ chức này khi thực hiện hành vi vi phạm hành chính về hải quan với lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý đều bị xử phạt theo qui định của pháp luật.
- Hành vi đó xâm phạm các quan hệ xã hội được các quy phạm pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan điều chỉnh và bảo vệ mà không phải là tội phạm. - Mức độ của hành vi thấp hơn tội phạm hay nói cách khác tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi vi phạm hành chính thấp hơn của tội phạm. - Pháp luật qui định hành vi đó phải bị xử phạt vi phạm hành chính về hải quan. Về nguyên tắc, một hành vi chỉ bị coi là vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan khi nó được qui định trong các văn bản pháp luật.
Pháp luật qui định hành vi nào đó là vi phạm hành chính về hải quan và qui định chế tài xử phạt tương ứng với hành vi đó là nhằm phân biệt rõ ranh giới giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi hợp pháp, tạo điều kiện cho chủ thể xử sự theo đúng qui định của pháp luật. Như vậy, vi phạm hành chính về Hải quan là một dạng cụ thể của vi phạm hành chính xâm hại các hoạt động quản lý của Nhà nước về Hải quan. Các nhóm hành vi vi phạm cụ thể được quy định tại Nghị định số 97/2007/NĐ-CP và Nghị định số 18/2009/NĐ-CP và các quy định khác của Chính phủ quy định việc xử phạt vi phạm hành chính. Đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan mang đầy đủ các đặc điểm chung của vi phạm hành chính nói chung, do vậy, cấu thành vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng là tổng hợp những dấu hiệu đặc trưng thể hiện đầy đủ tính xâm hại cho trật tự quản lý nhà nước của một loại vi phạm hành chính và cần thiết cho việc xác định ranh giới của các loại vi phạm hành chính khác nhau.
Tuy nhiên, do đặc thù của hoạt động hải quan, các vi phạm hành chính hải quan cũng có một số đặc điểm riêng có tác động nhất định đến việc xử phạt đối với các hành vi vi phạm này. Vi phạm hành chính hải quan chỉ xảy ra trong hoạt động hành chính có liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, và do đã có liên quan, chịu nhiều tác động của các yếu tố nước ngoài: đối tượng áp dụng của pháp luật hải quan, ngoài các tổ chức, cá nhân trong nước thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải, còn có các tổ chức, cá nhân nước ngoài. - Hoạt động hải quan mang tính tổng hợp, liên quan đến quy định của nhiều đạo luật điều chỉnh các quan hệ xã hội khác nhau như: Bộ luật Hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Luật Thương mại, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu,… Do vậy, vi phạm hành chính về hải quan có thể do nhiều cơ quan phát hiện và vi phạm hành chính hải quan có thể do nhiều cơ quan cùng tham gia xử lý. Tuy nhiên, để tránh sự chồng chéo trong việc xử lý vi phạm hành chính về hải quan, theo quy định của Luật hải quan về địa bàn hoạt động hải quan thì trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh để chủ động phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, chống gian lận thương mại.
Nghị định quy định việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho các cơ quan khác như: Chủ tịch UBND các tỉnh, Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển… 19 z - Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan xâm phạm tới nhiều quan hệ xã hội do pháp luật điều chỉnh, bảo vệ. Vi phạm hành chính bao gồm cả các vi phạm về chế độ quản lý xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa, hành lý, ngoại hối, vàng, tiền Việt Nam, kim khí quý, đá quý, cổ vật, văn hóa phẩm, bưu phẩm, vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và các tài sản khác (gọi chung là hàng hóa); các quy định về xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải, nên có liên quan đến nhiều luật hoặc các quy định chuyên ngành. Trong một số trường hợp, việc phân biệt rõ ràng giữa vi phạm hành chính hải quan và vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác là tương đối khó khăn. Chẳng hạn, phân biệt hành vi khai sai mã số, khai sai trị giá tính thuế của hàng hóa vừa có thể xử phạt theo hành vi vi phạm hành chính hải quan, vừa có thể xử phạt theo hành vi vi phạm luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu tùy theo cách xác định xem đã thuần túy là vi phạm hành chính hải quan hay có mục đích trốn thuế.
mà việc xác định này không phải khi nào cũng dễ dàng. Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 1. Khái niệm xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan Xử lý vi phạm hành chính là một biện pháp cưỡng chế của Nhà nước áp dụng đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước. Theo Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008), xử lý vi phạm hành chính bao gồm: xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính khác.
Xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức có hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Hiện nay, Chính phủ đã quy định trong các Nghị định hàng nghìn hành vi phạm hành chính trong hầu hết các lĩnh vực đời sống xã hội. Đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, để giữ vững trật 20 z tự, kỷ cương trong lĩnh vực quản lý hải quan, giữ vững trật tự pháp luật và đấu tranh có hiệu quả với những hành vi vi phạm hành chính nói chung và về hải quan nói riêng, các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng bị xử phạt theo quy định của pháp luật. Trong lĩnh vực hải quan, công tác xử phạt vi phạm hành chính thể hiện quyền lực Nhà nước, thực hiện sự cưỡng chế đối với các chủ thể vi phạm pháp luật hải quan.
Công tác này mang tính nghiệp vụ tổng hợp, nhằm thực hiện đúng các nguyên tắc trình tự luật định. Trong xử lý - tố tụng hành chính phải hiểu đầy đủ các quy định pháp luật xuyên suốt trong quá trình hoạt động nghiệp vụ, đồng thời qua hoạt động này cũng tác động tích cực lại các khâu nghiệp vụ khác. Nhà nước áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức có vi phạm hành chính hoặc áp dụng biện pháp xử lý hành chính riêng biệt đối với từng loại đối tượng là cá nhân có quá trình vi phạm pháp luật nhiều lần trong lĩnh vực hải quan nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Căn cứ Điều 6 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính qui định các đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính nói chung; theo đó, cá nhân, tổ chức Việt Nam và nước ngoài có hành vi vi phạm pháp luật hải quan đều phải chịu trách nhiệm hành chính về hải quan theo qui định.
Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là một bộ phận trong pháp luật xử phạt vi phạm hành chính về hải quan. Xử phạt vi phạm hành chính chỉ ra hình thức xử phạt, hành vi phải bị xử phạt, mức phạt tiền cũng như những nội dung khác như các quy định về các hình thức xử phạt bổ sung… và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan không bao gồm các biện pháp xử lý hành chính khác. Các quy định của pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là tổng thể các quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác xử phạt vi phạm hành chính của cơ quan hải quan bao gồm các quy định mang tính nguyên tắc tại Pháp lệnh, Nghị định 97/2007/NĐ-CP và Nghị định 18/2009/NĐ-CP; ngoài ra còn có nhiều quy định tại các văn bản pháp luật khác có liên quan trực tiếp 21 z hoặc gián tiếp đến việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan như: Luật Hải quan; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Việc xác định đối tượng áp dụng theo từng biện pháp xử lý hành chính khác nhau tương ứng tùy thuộc loại đối tượng vi phạm được căn cứ vào các Điều 23, 24, 25, 26 và 27 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành, Nghị định 97/2007/NĐ-CP và Nghị định 18/2009/NĐ-CP quy định chế độ áp dụng đối với từng biện pháp nêu trên.
Theo nghị định 97/2007/NĐ-CP thì xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là việc áp dụng hình thức xử phạt chính (cảnh cáo; phạt tiền), hình thức xử phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề; tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi hành chính), các biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm hành chính.