Chương 1. Cơ sở của việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định Chương 2. Thực tiễn công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định Chương 3. Những vấn đề rút ra từ việc nghiên cứu công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt ở thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định e 11 Chƣơng 1 CƠ S KHOA HỌC CỦA VIỆC XÂY DỰNG ỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ỊNH 1.
Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm “Cán bộ” Theo Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý làm chủ biên: “Cán bộ: Người làm việc trong cơ quan nhà nước - cán bộ nhà nước; người giữ chức vụ, phân biệt với người bình thường, không giữ chức vụ trong các cơ quan, tổ chức nhà nước” [62; tr. Theo Luật Cán bộ, công chức (số 22/2008/QH12) của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (ban hành 13/11/2008) quy định: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước” [25; tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa về cán bộ hết sức khái quát, giản dị và dễ hiểu.
Theo Người: “Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành, đồng thời đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [28; tr. Từ những định nghĩa nêu trên, có thể hiểu “cán bộ” là khái niệm dùng để chỉ những người ở trong cơ cấu của một tổ chức nhất định, có trọng trách hoàn thành nhiệm vụ theo chức năng được tổ chức đó phân công. e 12 Như vậy, từ những cách tiếp cận trên, có nhiều quan niệm về cán bộ, theo chúng tôi, có hai cách hiểu cơ bản: Một là, cán bộ bao gồm những người trong biên chế Nhà nước, làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể chính trị, xã hội, các doanh nghiệp nhà nước và các lực lượng vũ trang từ Trung ương đến địa phương và cơ sở. Hai là, cán bộ là những người giữ chức vụ trong một cơ quan hay một tổ chức để phân biệt với người không có chức vụ.
Trên cơ sở những khái niệm về cán bộ nêu trên, hiểu theo nghĩa chung nhất, cán bộ là người lãnh đạo, quản lý hoặc người làm chuyên môn, nhà khoa học hay công chức, viên chức làm việc, hưởng lương từ ngân sách Nhà nước hoặc từ các nguồn khác. Họ được hình thành từ tuyển dụng, phân công công tác sau khi tốt nghiệp ra trường, từ bổ nhiệm, đề bạt hoặc bầu cử. Khái niệm “Đội ngũ cán bộ chủ chốt” Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 2002: “Chủ chốt” là tính từ chỉ “quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt”[61; tr. Như vậy, nói chủ chốt là nói đến quan hệ trong một tập hợp nhất định có nhiều phần tử, nhiều đối tượng và vị trí, tính chất của những phần tử, đối tượng trong tập hợp ấy.
Từ những nội dung trình bày nêu trên, có thể hiểu “cán bộ chủ chốt” là người có chức vụ, nắm giữ các vị trí quan trọng, có tác dụng làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống bộ máy của một cấp nhất định; người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được giao. “Đội ngũ” là “nhóm đông người được tập hợp lại thành một lực lượng để thực hiện một công việc nào đó” (chẳng hạn như: đội ngũ binh sĩ tập luyện quân sự tại thao trường hoặc chiến đấu chống quân thù tại mặt trận). Đội ngũ cũng được quan niệm là “tập hợp gồm số đông người có chung lý tưởng, mục e 13 tiêu phấn đấu, hoặc cùng nghề nghiệp, giai cấp, tầng lớp xã hội…” (ví dụ: đội ngũ đảng viên, đội ngũ đoàn viên, đội ngũ những người viết báo, đội ngũ giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức). Như vậy, đội ngũ cán bộ chủ chốt có thể hiểu là tập hợp những người có chức vụ, người đứng đầu, nắm giữ vị trí chủ yếu, có tác dụng làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống chính trị; được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được giao.
Mặt khác, cũng có thể hiểu, đội ngũ cán bộ chủ chốt là những người đại diện một tổ chức, một tập thể., chủ yếu do bổ nhiệm hoặc bầu cử, giữ một chức vụ trọng yếu trong cơ quan Đảng, chính quyền (cấp trưởng, cấp phó); trưởng các đoàn thể và là những người chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về mọi hoạt động của địa phương, đơn vị hoặc lĩnh vực công tác được đảm nhận. Từ những quan niệm trên, theo chúng tôi, Đội ngũ cán bộ chủ chốt của một địa phương, một đơn vị… là tập hợp số đông cán bộ lãnh đạo chủ chốt (không phải một vài chức danh riêng lẻ) của các tổ chức trụ cột trong một hệ thống bộ máy tổ chức của địa phương, đơn vị đó, cùng nhau lãnh đạo, điều hành tổ chức của mình để hoàn thành nhiệm vụ chung. Công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt là những hoạt động cụ thể nhằm định hướng cho chiến lược lâu dài và đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng, tác động đồng bộ lên một tập thể cán bộ thông qua các khâu của công tác cán bộ từ tuyển dụng, đánh giá, sử dụng (đào tạo, bổ nhiệm, cất nhắc, luân chuyển) cán bộ. Hay nói cách khác, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt tức là quá trình hoạch định chủ trương, phương hướng cụ thể thông qua công tác cán bộ để đi tới tổ chức thực thi, tạo ra một tập thể cán bộ có đức, có tài phục vụ cho sự nghiệp phát triển của địa phương hay đơn vị.
Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về đội ngũ cán bộ chủ chốt Bàn về vị trí, vai trò của cán bộ lãnh đạo đối với sự nghiệp cách mạng, C.Ăngghen là người đầu tiên nêu ra quan điểm khoa học về cán bộ. Hai ông khẳng định: “Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn” [7; tr. Theo đó, cán bộ là những người tiêu biểu cho phong trào cách mạng; có tri thức và trình độ nhận thức cao, biết kết hợp vận dụng lý luận cách mạng với thực tiễn để tổ chức phong trào cách mạng của quần chúng, lãnh đạo quần chúng thực hiện các cuộc cải cách có ý nghĩa cách mạng. Họ phải là những người tuyệt đối trung thành với lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, có trách nhiệm cao và được quần chúng noi theo.
Kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng của C.Lênin đã đề ra những quan điểm quan trọng về cán bộ trong quá trình xây dựng nhà nước của giai cấp công nhân. Theo Lênin, vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ trước hết là ở chỗ đảm bảo tổ chức thực hiện thắng lợi đường lối chính trị của đảng. Bởi vì họ vừa là người xây dựng đường lối, vừa tiến hành lựa chọn phương pháp chỉ đạo, tổ chức thực hiện và kiểm tra quá trình vận động cách mạng, hướng tới mục tiêu đã đề ra. Người cũng nhấn mạnh:“Trong lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiên phong có khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào”[22; tr.
Sau khi lãnh đạo Cách mạng tháng Mười Nga 1917 thắng lợi và giành được chính quyền, đảng kiểu mới của V.Lênin trở thành đảng cầm quyền. Trong bối cảnh khó khăn, phức tạp của đảng cầm quyền thực hiện quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, xã hội nhằm xây dựng thành công xã hội mới - xã hội chủ nghĩa thì vấn đề cán bộ càng trở nên quan trọng và cấp thiếtở Nga. Lênin yêu cầu đội ngũ cán bộ phải nỗ lực cao hơn thời nội chiến để hoàn thành sứ e 15 mệnh mới là quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Người khẳng định: “Nghiên cứu con người, tìm ra cán bộ có bản lĩnh; hiện nay đó là then chốt, nếu không thì tất cả mọi mệnh lệnh và quyết định sẽ chỉ là mớ giấy lộn”[23; tr.
Để có được đội ngũ cán bộ am hiểu nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội, đáp ứng yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, một nhiệm vụ lâu dài, khó khăn và phức tạp, V.Lênin đã coi trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, lựa chọn, đề bạt cán bộ vào cácvị trí công tác, thường xuyên kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của họ, chú ý giáo dục, rèn luyện, nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng và năng lực công tác cho cán bộ, chống bệnh quan liêu, xa dân, kiêu ngạo, thoái hóa, biến chất. Trong suốt quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng nước ta, Hồ Chí Minh luôn coi trọng công tác cán bộ nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ vừa hồng, vừa chuyên, đủ sức đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn cách mạng Việt Nam, khi nói đến xây dựng đội ngũ cán bộ, Người cho rằng đó là vấn đề tất yếu, nhất là đối với một đảng cầm quyền. Người coi cán bộ là cái gốc của mọi công việc.
Vai trò của người cán bộ, theo Người, được thể hiện trong bốn mối quan hệ chủ yếu là: cán bộ với đường lối chính sách, cán bộ với tổ chức bộ máy, cán bộ với công việc và cán bộ với quần chúng. Trong quan niệm của Người, cán bộ không chỉ là người vạch ra đường lối mà còn có vai trò quyết định trong việc tổ chức thực hiện đường lối.