ĐẶT VẤN ĐỀ Lúa gạo là một trong những loại cây lương thực chính của thế giới, cung cấp dinh dưỡng, tạo ra các sản phẩm thiết yếu phục vụ đời sống con người, là sản phẩm đóng góp lớn trong quá trình xóa đói giảm nghèo, đảm bảo vấn đề an ninh lương thực. Bên cạnh đó việc sản xuất lúa gạo không chỉ cung cấp lương thực mà còn giải quyết việc làm cho người dân. Với một nước nông nghiệp như Việt Nam hiện nay thì ngành trồng lúa gạo vẫn còn là ngành chủ lực trong phần trăm cơ cấu cây trồng và phân công lao động xã hội. Việt Nam có một thế mạnh về sản xuất lúa gạo và là nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai trên thế giới vì vậy lúa gạo còn có vai trò to lớn trong việc thu ngoại tệ về cho đất nước.
Để góp phần nâng cao sản lượng lúa gạo, tăng cường xuất khẩu chúng ta rất cần những giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái để đưa vào cơ cấu giống lúa của các địa phương. Tình hình sản xuất nông nghiệp hiện nay ở các địa phương đang có xu hướng tăng cường sử dụng các giống lúa ngắn ngày, chất lượng gạo tốt để phù hợp với cơ cấu luân canh tăng vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đồng thời tránh được những ảnh hưởng xấu của thời tiết như hạn, rét, lũ lụt…do hiện tượng biến đổi khí hậu gây ra. Hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu cũng đặt ra cho ngành nông nghiệp rất nhiều thách thức và khó khăn. Thời tiết càng ngày càng bất thuận đối với nông nghiệp như: hạn hán, rét đậm rét hại đầu vụ Xuân, mưa bão cuối vụ Mùa.Đặc biệt trong những năm gần đây hiện tượng mưa gió bão xảy ra thất thường không theo quy luật.
Vì vậy nên trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật đóng vai trò then chốt, đặc biệt khâu lựa chọn các giống đưa vào cơ cấu giống, cơ cấu thời vụ của địa phương đóng vai trò hết sức quan trọng và cần thiết, vừa đảm bảo đủ nhu cầu an ninh lương thực vừa phục vụ cho mục tiêu sản xuất lúa gạo mang tính chất hàng hóa nhằm nâng cao thu nhập trên ha đất canh tác, nâng cao thu nhập cho người dân. Huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam là một huyện đồng bằng sông Hồng hàng năm diện tích trồng lúa khoảng 12.000 ha với cơ cấu giống: lúa lai, lúa thuần chất lượng cao. Đất đai thích hợp với khả năng phát triển nghề trồng lúa, người dân cần cù, dễ dàng tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật. Cây lúa luôn là cây lương 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực chính trong mục tiêu phát triển nông nghiệp của huyện nói riêng của tỉnh nói chung để đảm bảo vững chắc an ninh lương thực.
Tuy nhiên, hiện nay sản xuất lúa gặp nhiều khó khăn do thiên tai, dịch hại và một phần công tác giống chưa được đầu tư thoả đáng. Mặt khác, sản xuất lúa trước đây chủ yếu là để phục vụ cho chăn nuôi, đáp ứng nhu cầu đủ ăn nên phần lớn là trồng lúa thuần năng suất cao và lúa lai. Trong những năm gần đây với sự phát triển nền kinh tế thì diện tích lúa chất lượng cao tăng lên để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng ở địa phương. Do đó, địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, huy động sự tham gia có hiệu quả của cả “4 nhà” để sản xuất nông nghiệp hàng hoá tập trung trở thành xu thế chủ đạo, trong đó đặc biệt ưu tiên các tiến bộ về giống lúa mới trong sản xuất nông nghiệp.
Giống Bắc thơm số 7 (BT7) là giống lúa chất lượng được trồng chủ yếu tại địa phương, tuy nhiên giống lúa này có năng suất đạt mức khá và khả năng chống chịu còn thấp đặc biệt vụ Mùa dễ bị bệnh bạc lá. Bên cạnh đó cũng đã có một số giống lúa chất lượng mới được trồng tại địa phương như: Thiên ưu 8, RVT, HT9,.nhưng diện tích trồng còn ít, nhỏ lẻ chưa phổ biến trên diện rộng. Chính vì vậy nhằm đa dạng bộ giống lúa chất lượng cao chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “So sánh một số giống lúa chất lượng cao tại huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam”. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1.
Mục đích Nhằm chọn ra các giống lúa có chất lượng gạo tốt, năng suất cao chống chịu sâu bệnh và phù hợp với điều kiện tại huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam. Yêu cầu Đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển, năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh, điều kiện ngoại cảnh bất thuận của một số giống lúa thuần chất lượng cao trong vụ xuân và vụ mùa 2015 tại Lý Nhân, Hà Nam. Đề xuất chọn ra các giống lúa chất lượng và phù hợp với điều kiện sinh thái trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA GẠO TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 2. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới Diện tích trồng lúa trên thế giới hàng năm khoảng 155,6 triệu ha. Năng suất lúa trên thế giới tăng từ 3,0 – 5,8 tấn/ ha ở những nơi chủ động tưới tiêu.
Ở những nơi không chủ động tưới tiêu năng suất chỉ từ 1,4 – 1,8 tấn/ha do thiếu giống được cải tiến phù hợp (Pingali, M. Cây lúa trên thế giới được trồng ở 5 vùng đất chính là: Vùng chủ động tưới tiêu, vùng đất thấp chịu nước trời, vùng đất cao, vùng ngập nước, vùng đất ngập do thủy triều. Có khoảng 80 triệu ha (55%) đất trồng lúa của thế giới được tưới tiêu chủ động trong suốt vụ gieo trồng. Người ta ước tính khoảng 75% sản lượng của thế giới thu được từ các vùng được tưới tiêu này.
Trong những năm gần đây do diện tích khai hoang đã dần hết, tốc độ chuyển đổi cơ cấu cây trồng tăng, đô thị hoá diễn ra nhanh chóng chính vì thế diện tích lúa trên thế giới tăng chậm và có chiều hướng chững lại, tuy nhiên năng suất và sản lượng lúa lại không ngừng tăng lên. Sản lượng lúa thế giới trong giai đoạn từ năm 2004-2014 có xu hướng tăng dần nhưng chậm. Không những chỉ tăng về diện tích (năm 2004 khoảng 150,8 triệu ha, năm 2014 khoảng 163 triệu ha) mà còn tăng về năng suất năm 2004 là 40,3 tạ/ha thì đến năm 2014 là 44,7 tạ/ha. Từ đó dẫn đến tổng sản lượng tăng lên năm 2004 đạt 608,1 triệu tấn, đến năm 2014 tổng sản lượng đã tăng lên đến 744,7 triệu tấn.
Diện tích trồng lúa trên thế giới đến năm 2014 có xu hướng tăng lên nhưng không nhiều, mặt khác năng suất và sản lượng lúa ngày một tăng cao, năm 2004 năng suất (40,3 tạ/ha), 2014 là (44,7 tạ/ha) tăng (4,4 tạ/ha) so với năm 2004. Các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế và Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc nhận ra 1990-2005, tốc độ tăng trưởng của sản lượng và năng suất lúa trên thế giới có chiều hướng giảm và tốc độ tăng trưởng của sản lượng thấp hơn nhu cầu gia tăng tiêu thụ gạo. Các chuyên gia dự đoán 2020, nhu cầu tiêu thụ gạo tăng lên ở các khu vực ở Đông Nam Á, Nam Á và Châu Phi. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2004 150,8 40,3 608,1 2005 154,8 40,8 632,3 2006 155,8 41,2 641,6 2007 155,8 42,3 659,6 2008 159,9 43,0 688,4 2009 158,2 43,2 684,8 2010 161,6 43,3 701,0 2011 163,1 44,3 722,5 2012 163,4 43,9 718,3 2013 166,1 44,8 745,2 2014 163,0 44,7 744,7 Nguồn: FAOSTAT (2015) Dân số thế giới hiện nay, trung bình tăng thêm 1 tỷ người sau 14 năm. Diện tích cây trồng trên đầu người giảm dần: 0,45 ha/năm (1966); 0,25 ha/năm (1998) và dự đoán còn 0,15 ha vào năm 2050. Mức độ gia tăng năng suất thấp: tăng 2,1%/năm trong thập niên 1980 và 1,0% trong thập niên 1990. Thách thức đặt ra cho nhân loại là diện tích nông nghiệp giảm (1,5 tỷ ha) vào năm 2050, nước tưới cho nông nghiệp giảm, nhưng phải tăng sản lượng lương thực gấp đôi (Bùi Chí Bửu và Nguyễn Thị Lang, 2009).
Chính vì vậy vấn đề đặt ra hiện nay đối với ngành sản xuất lúa gạo nói chung cũng như các nhà nghiên cứu nói riêng phải tiếp tục duy trì năng suất, lấy chất lượng bù số lượng, đặc biệt là cải tiến các giống lúa sẵn có, thêm các tính trạng chống chịu với các điều kiện bất thuận của môi trường, rút ngắn thời gian sinh trưởng của cây lúa để tránh hạn hán, lụt lội, sâu bệnh, tăng vụ, gối vụ, luân canh cây trồng để cải tạo đất, phát triển nông nghiệp bền vững. Tình hình nghiên cứu chọn tạo và sản xuất giống lúa chất lượng cao trên thế giới Trên thế giới các nhà chọn tạo giống lúa đã quan tâm đến chất lượng nấu nướng đối với các giống lúa cải tiến. Tuy nhiên kết quả chọn tạo giống lúa tẻ thơm chất lượng thường đạt thấp vì hầu hết các giống mang gen chống chịu sâu bệnh đều có hàm lượng amylose cao và nhiệt hoá hồ thấp. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đã có hàng ngàn giống lúa dạng cải tiến được chọn tạo ở Viện lúa quốc té (IRRI).
Các nhà khoa học ở đây đã quan tâm đến việc cải tiến chất lượng nấu nướng đối với các giống lúa cải tiến. Giống lúa IR64 là giống lúa cải tiến đầu tiên có chất lượng gạo tốt, hạt thon dài, trong, hàm lượng amylose và nhiệt độ hóa hồ trung bình. IR64 đã nhanh chóng được mở rộng diện tích gieo trồng ở các nước Châu á và được coi như một giống tiêu biểu cho nhóm giống lúa hạt thon dài, chất lượng gạo trung bình (Khush et al. Việc chọn tạo và sản xuất lúa gạo trên thế giới như Viện lúa Quốc tế quan tâm nhiều đến phẩm chất lúa gạo tiêu dùng cho nội địa và xuất khẩu.
Hướng cải tiến chất lượng chủ yếu tập trung vào phẩm chất xay chà, độ bạc bụng, phẩm chất cơm và giá trị dinh dưỡng. Sự tồn dư của các hóa chất nông dược trên các sản phẩm nông nghiệp cũng được các nước này quan tâm. Việc xâm nhập thuốc vào cơ thể con người 85% là qua thức ăn và 15% là qua các con đường khác như không khí nước, quần áo,…(Hill. Từ những năm 70 IRRI đã cải tiến các giống lúa chất lượng cao nổi tiếng trên thế giới.