Luận văn ThS: Nghiên cứu bệnh thối thân lạc (Fusarium solani) tại Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu bệnh thối thân lạc fusarium solani tại lương tài bắc ninh năm 2016 2017, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Thối Thân Lạc (Fusarium Solani) Tại Lương Tài, Bắc Ninh Năm 2016-2017
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• THESIS ABSTRACT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LẠC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.1.1. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất lạc ở Việt Nam
• 2.2. Đặc điểm hình thái và phân bố
• 2.3. Điều kiện và khả năng gây hại của Fusarium
• 2.4. Độc tố của Fusarium
• 2.5. Ký chủ của nấm Fusarium sp.
• 2.6. Biện pháp phòng trừ
• 2.7. Đặc điểm sinh thái và sự phân bố
• 2.8. Cơ chế và khả năng đối kháng của nấm Trichoderma
• 2.9. Tình hình nghiên cứu, sản xuất và sử dụng nấm Trichoderma
• 2.10. Mối quan hệ ba thành phần giữa Trichoderma – Thực vật – Ký sinh gây bệnh
• 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ DỤNG CỤ NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3.3. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu
• 3.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Trong phòng thí nghiệm
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. Phương pháp điều tra diễn biến, thành phần bệnh ngoài đồng
• 3.5.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.5.3. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. đối với Fusarium solani trong điều kiện chậu vại
• 3.5.4. Khảo sát hiệu lực đối kháng của chế phẩm Trichoderma đối với Fusarium solani ngoài đồng ruộng
• 3.6. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. KẾT QUẢ QUAN SÁT, MÔ TẢ TRIỆU CHỨNG BỆNH THỐI THÂN
• 4.2. KẾT QUẢ THU THẬP VÀ PHÂN LẬP MẪU BỆNH
• 4.3. XÁC ĐỊNH NẤM GÂY BỆNH THỐI THÂN CÂY LẠC TẠI BẮC NINH BẰNG GIẢI TRÌNH TỰ VÙNG rDNA – ITS
• 4.4. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA DIỄN BIẾN BỆNH THỐI THÂN (FUSARIUM SOLANI) TẠI BẮC NINH
• 4.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỦA NẤM GÂY BỆNH THỐI THÂN
• 4.6. KẾT QUẢ KIỂM TRA TÁC NHÂN GÂY BỆNH THỐI THÂN TRÊN CÂY LẠC THEO QUY TẮC KOCH
• 4.6.1. Kết quả lây bệnh nhân tạo trên cây lạc
• 4.6.2. Kết quả lây bệnh trên một số ký chủ khác
• 4.7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC NẤM FUSARIUM SOLANI
• 4.7.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA
• 4.7.2. Ảnh hưởng của pH đến sự phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA
• 4.7.3. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Fusarium solani
• 4.7.4. Kết quả ức chế nấm Fusarium solani bằng nấm Trichoderma sp. trong phòng thí nghiệm
• 4.7.5. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. đối với Fusarium solani trong điều kiện chậu vại
• 4.7.6. Khảo sát và ứng dụng khả năng đối kháng của chế phẩm Trichoderma đối với nấm Fusarium solani trong phòng trừ ngoài đồng ruộng
• 4.8. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CHẾ PHẨM TRICHODERMA ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LẠC TẠI HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn thạc sĩ VNUA về bệnh thối thân lạc

Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh phía Bắc như Bắc Ninh. Tuy nhiên, năng suất lạc thường bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các loại dịch hại, trong đó có bệnh hại trên cây lạc do nấm gây ra. Nhận thấy tính cấp thiết của vấn đề, luận án nông nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Mai Anh từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA) đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu bệnh thối thân lạc (Fusarium solani) tại Lương Tài, Bắc Ninh năm 2016-2017”. Công trình này tập trung vào việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh, nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm và thử nghiệm các biện pháp phòng trừ sinh học hiệu quả. Luận văn cung cấp những dẫn liệu khoa học giá trị, không chỉ xác nhận nấm Fusarium solani là nguyên nhân chính gây bệnh thối thân tại vùng nghiên cứu mà còn mở ra hướng đi bền vững trong việc quản lý dịch hại. Nghiên cứu được tiến hành bài bản, từ điều tra thực địa tại Lương Tài, Bắc Ninh, đến các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và nhà lưới, đảm bảo tính chính xác và khách quan. Kết quả của luận văn là cơ sở khoa học quan trọng, góp phần xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp IPM cho cây lạc, giúp người nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

1.1. Bối cảnh và tính cấp thiết của nghiên cứu bệnh hại cây đậu phộng

Cây lạc, hay còn gọi là cây đậu phộng, là cây công nghiệp ngắn ngày giữ vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc canh tác đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là sự tấn công của các bệnh hại có nguồn gốc từ đất. Bệnh thối thân lạc là một trong những mối đe dọa lớn, gây ra hiện tượng cây héo rũ, thối gốc, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng về năng suất và chất lượng. Việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong thời gian dài đã gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực như ô nhiễm môi trường, tồn dư hóa chất trong nông sản và làm giảm hệ vi sinh vật có ích trong đất. Do đó, việc nghiên cứu để xác định rõ nguyên nhân và tìm kiếm các giải pháp thay thế an toàn, bền vững là vô cùng cấp thiết, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp sạch hiện nay.

1.2. Giới thiệu mục tiêu và phạm vi của luận văn thạc sĩ VNUA

Luận văn thạc sĩ thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đặt ra hai mục tiêu chính. Thứ nhất, điều tra diễn biến bệnh thối thân lạc tại Lương Tài, Bắc Ninh trong năm 2016 và xác định chính xác tác nhân gây bệnh thối thân thông qua các đặc điểm hình thái, sinh học và phân tử. Thứ hai, thử nghiệm hiệu quả của nấm đối kháng Trichoderma sp. trong việc phòng trừ nấm bệnh Fusarium solani. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động: điều tra thực địa, phân lập và định danh nấm trong phòng thí nghiệm, nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm bệnh, và khảo nghiệm hiệu lực của chế phẩm sinh học trong cả điều kiện nhà lưới và ngoài đồng ruộng tại Lương Tài, Bắc Ninh. Nghiên cứu này mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, đóng góp vào việc bảo vệ cây trồng một cách bền vững.

II. Xác định Fusarium solani là tác nhân gây bệnh thối thân lạc

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của luận văn là việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh thối thân lạc tại Lương Tài, Bắc Ninh. Triệu chứng bệnh điển hình quan sát được trên đồng ruộng là phần thân sát mặt đất xuất hiện vết bệnh màu nâu, sau đó lan rộng, khiến cây bị héo đột ngột, lá chuyển màu xanh xám rồi khô héo hoàn toàn. Để xác định nguyên nhân, các mẫu bệnh đã được thu thập và tiến hành phân lập và định danh nấm. Quá trình nuôi cấy trên môi trường PDA cho thấy tản nấm có màu trắng kem, dạng bông xốp, phát triển nhanh. Tuy nhiên, để có kết quả chính xác tuyệt đối, nghiên cứu đã ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử. Bằng cách khuếch đại và giải trình tự vùng gen rDNA-ITS, kết quả so sánh trên ngân hàng gen GenBank đã khẳng định với độ tương đồng lên đến 99% rằng nấm Fusarium solani là tác nhân chính gây ra bệnh. Việc định danh chính xác bằng phương pháp phân tử có ý nghĩa then chốt, giúp loại bỏ những nhầm lẫn dựa trên quan sát hình thái đơn thuần và là nền tảng vững chắc để xây dựng các biện pháp phòng trừ mục tiêu, hiệu quả.

2.1. Mô tả triệu chứng bệnh héo rũ và lở cổ rễ lạc trên đồng

Trên thực địa, bệnh lở cổ rễ lạc và thối thân do Fusarium solani gây ra các triệu chứng rất đặc trưng. Ban đầu, vết bệnh chỉ là một chấm nhỏ màu nâu ở phần thân sát mặt đất. Vết bệnh này nhanh chóng lan rộng, bao quanh thân cây. Cây bị bệnh sẽ biểu hiện triệu chứng héo rũ một cách đột ngột dù điều kiện thời tiết bình thường. Các lá non chuyển sang màu xanh xám, sau đó toàn bộ cây bị khô héo và chết. Bệnh có thể xuất hiện từ giai đoạn cây con cho đến khi cây trưởng thành. Khi nhổ cây bệnh lên, có thể thấy phần gốc thân và rễ chính bị thối đen. Trong điều kiện ẩm ướt, trên bề mặt vết bệnh có thể xuất hiện một lớp nấm mốc màu trắng xốp, chính là sợi của nấm Fusarium solani.

2.2. Quy trình phân lập và định danh nấm bằng phương pháp phân tử

Để xác định chính xác tác nhân gây bệnh, quy trình phân lập và định danh nấm được thực hiện nghiêm ngặt. Mẫu bệnh được khử trùng bề mặt và nuôi cấy trên môi trường WA (Water Agar) để kích thích sợi nấm mọc ra. Sau đó, đỉnh sinh trưởng của sợi nấm được cấy chuyển sang môi trường PDA (Potato Dextrose Agar) để thu nấm thuần. Bước quyết định là ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử. DNA tổng số của nấm được chiết xuất bằng phương pháp CTAB. Vùng gen ITS (Internal Transcribed Spacer) của rDNA được khuếch đại bằng phản ứng PCR với cặp mồi ITS4 và ITS5. Sản phẩm PCR sau đó được giải trình tự và so sánh với cơ sở dữ liệu GenBank. Kết quả cho thấy chuỗi trình tự của mẫu nấm phân lập được tương đồng 99% với các chuỗi của Fusarium solani đã được công bố, là bằng chứng không thể chối cãi về tác nhân gây bệnh.

III. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh học nấm Fusarium solani

Sau khi xác định được danh tính, luận văn đi sâu vào nghiên cứu các đặc điểm hình thái nấm Fusarium và đặc điểm sinh học của chúng. Trên môi trường nuôi cấy PDA, nấm Fusarium solani phát triển rất nhanh, đường kính tản nấm có thể đạt 80-90mm chỉ sau 4-5 ngày ở nhiệt độ phòng (25-28°C). Tản nấm có đặc điểm bông xốp, màu trắng kem đặc trưng. Về hình thái vi thể, nấm tạo ra ba loại bào tử: bào tử lớn (macroconidia) có hình cong như lưỡi liềm, đa bào (3-5 vách ngăn); bào tử nhỏ (microconidia) hình ovan, đơn bào; và bào tử hậu (chlamydospore) hình cầu, vách dày, có khả năng tồn tại lâu dài trong đất. Nghiên cứu cũng chỉ ra các đặc điểm sinh học nấm bệnh liên quan đến điều kiện môi trường. Nấm phát triển tối ưu ở nhiệt độ từ 25-30°C và pH từ 6-7. Môi trường giàu dinh dưỡng như PDA và PCA là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của sợi nấm. Những hiểu biết này về sinh học và sinh thái của nấm bệnh là thông tin cực kỳ quý giá, giúp dự báo sự phát triển của bệnh và lựa chọn thời điểm áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả nhất.

3.1. Phân tích đặc điểm tản nấm và các loại bào tử đặc trưng

Quan sát dưới kính hiển vi là bước quan trọng để nhận diện đặc điểm hình thái nấm Fusarium. Fusarium solani được nhận diện qua ba dạng bào tử. Bào tử lớn (macroconidia) có hình dạng cong, giống như chiếc liềm, với 3-5 vách ngăn. Bào tử nhỏ (microconidia) có hình elip hoặc ovan, không có hoặc chỉ có một vách ngăn. Dạng bào tử quan trọng nhất về mặt dịch tễ học là bào tử hậu (chlamydospore), chúng có hình cầu, vách tế bào dày, giúp nấm tồn tại trong điều kiện môi trường bất lợi và là nguồn bệnh lưu tồn trong đất qua nhiều vụ canh tác. Trên môi trường nuôi cấy, tản nấm có màu trắng kem, phát triển nhanh và tỏa rộng, là những đặc điểm dễ nhận thấy.

3.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ pH và môi trường lên sự phát triển

Các yếu tố môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của nấm Fusarium solani. Luận văn đã tiến hành khảo sát và chỉ ra rằng, nấm phát triển mạnh nhất trong khoảng nhiệt độ từ 25°C đến 30°C. Ở nhiệt độ thấp hơn (15°C) hoặc cao hơn, tốc độ phát triển của nấm giảm rõ rệt. Về độ pH, môi trường có pH từ 6 đến 7 là điều kiện tối ưu. Đất trồng có tính axit hoặc kiềm quá cao sẽ ức chế phần nào sự phát triển của nấm. Đối với môi trường dinh dưỡng, môi trường PDA (khoai tây, đường glucose, agar) và PCA (khoai tây, cà rốt, agar) cho kết quả phát triển tốt nhất, chứng tỏ nấm cần nguồn dinh dưỡng dồi dào để sinh trưởng. Những dữ liệu này giúp lý giải tại sao bệnh thường phát triển mạnh trong vụ xuân ở miền Bắc, khi nhiệt độ và độ ẩm phù hợp.

IV. Phương pháp phòng trừ sinh học bệnh thối thân lạc hiệu quả

Điểm sáng trong luận văn là đề xuất và chứng minh hiệu quả của biện pháp phòng trừ sinh học bằng nấm đối kháng Trichoderma sp. Đây là một giải pháp thay thế bền vững cho các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Nghiên cứu đã tiến hành các khảo nghiệm thuốc trừ nấm sinh học này qua nhiều giai đoạn. Trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm đối kháng trực tiếp trên đĩa petri cho thấy nấm Trichoderma sp. có khả năng ức chế mạnh mẽ sự phát triển của nấm Fusarium solani. Hiệu lực ức chế cao nhất đạt được khi cấy nấm Trichoderma trước 24 giờ, chứng tỏ cơ chế cạnh tranh dinh dưỡng và không gian rất hiệu quả. Thí nghiệm trong chậu vại và ngoài đồng ruộng tại Lương Tài, Bắc Ninh tiếp tục khẳng định kết quả này. Việc sử dụng chế phẩm Trichoderma trộn với phân chuồng hoai mục bón vào đất trước khi trồng không chỉ làm giảm đáng kể tỷ lệ gây hại của bệnh mà còn có tác dụng kích thích cây lạc sinh trưởng tốt hơn, rễ phát triển khỏe mạnh hơn và tăng năng suất cuối vụ. Kết quả này mở ra một hướng đi thực tiễn cho nông nghiệp Bắc Ninh, giúp nông dân quản lý bệnh hại một cách an toàn và bền vững.

4.1. Thử nghiệm hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma trong phòng thí nghiệm

Để đánh giá tiềm năng của nấm đối kháng, các thí nghiệm trong phòng đã được thiết kế bài bản. Bằng phương pháp cấy kép trên môi trường PDA, nấm Trichoderma sp. và Fusarium solani được cấy đối diện nhau. Kết quả cho thấy sợi nấm Trichoderma phát triển nhanh hơn, bao trùm và ức chế hoàn toàn sự phát triển của khuẩn lạc nấm bệnh. Cơ chế này bao gồm cạnh tranh dinh dưỡng, không gian và tiết ra các enzyme phân hủy vách tế bào của nấm bệnh. Hiệu lực ức chế được ghi nhận là rất cao, đặc biệt khi Trichoderma được tạo điều kiện phát triển trước. Đây là bằng chứng khoa học ban đầu, khẳng định tiềm năng to lớn của Trichoderma trong việc kiểm soát các loại nấm gây bệnh từ đất.

4.2. Ứng dụng chế phẩm Trichoderma trong quy trình phòng trừ tổng hợp IPM

Từ kết quả trong phòng thí nghiệm, nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm thực địa tại xã Lai Hạ, huyện Lương Tài. Chế phẩm sinh học chứa nấm Trichoderma được trộn với 10kg phân chuồng và bón lót cho mỗi ô thí nghiệm (25m²). Kết quả so với ô đối chứng (không xử lý) và ô chỉ bón phân chuồng là vô cùng ấn tượng. Công thức kết hợp Trichoderma và phân chuồng cho thấy tỷ lệ cây bị bệnh thối thân lạc giảm rõ rệt, cây sinh trưởng khỏe mạnh hơn, chiều cao cây và số cành cấp 1 đều vượt trội. Điều này chứng tỏ Trichoderma không chỉ tiêu diệt mầm bệnh mà còn thúc đẩy phân giải chất hữu cơ, cải tạo đất và tăng cường sức khỏe cây trồng. Việc áp dụng biện pháp này vào quy trình phòng trừ tổng hợp IPM là hoàn toàn khả thi và mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường.

V. Kết quả thực tiễn và khuyến nghị từ luận văn thạc sĩ VNUA

Công trình nghiên cứu về bệnh thối thân lạc Fusarium solani đã mang lại những kết quả thực tiễn có giá trị ứng dụng cao. Trước hết, luận văn đã cung cấp bản đồ về tình hình dịch bệnh tại Lương Tài, Bắc Ninh trong vụ xuân 2016. Tỷ lệ gây hại của bệnh được ghi nhận dao động từ 7,67% đến 11,33% tùy thuộc vào địa điểm và chân đất, cho thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Đáng chú ý, bệnh có xu hướng gây hại nặng hơn ở chân đất thấp, ẩm. Kết quả quan trọng nhất là việc chứng minh hiệu quả vượt trội của chế phẩm sinh học Trichoderma. Thí nghiệm thực địa cho thấy công thức xử lý đất bằng Trichoderma kết hợp phân chuồng giúp giảm tỷ lệ bệnh và tăng năng suất lạc một cách có ý nghĩa thống kê. Dựa trên những kết quả này, luận văn đưa ra khuyến nghị mạnh mẽ cho nông dân vùng Lương Tài và các khu vực trồng lạc khác: cần áp dụng biện pháp phòng trừ sinh học bằng nấm Trichoderma như một phần không thể thiếu trong kỹ thuật canh tác lạc. Cụ thể, nên ủ phân chuồng với chế phẩm Trichoderma trước khi bón lót để nhân sinh khối nấm đối kháng, giúp bảo vệ cây trồng ngay từ giai đoạn đầu và cải tạo sức khỏe đất lâu dài.

5.1. Đánh giá tỷ lệ bệnh thối thân lạc tại các vùng canh tác khác nhau

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ bệnh thối thân có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng. Tại huyện Thuận Thành và Gia Bình, những vùng chuyên canh cây màu nhiều năm, tỷ lệ bệnh khá cao, lên tới 9,33% vào cuối giai đoạn điều tra, do nguồn nấm bệnh có thể đã tích lũy trong đất. Đặc biệt, nghiên cứu tại Lương Tài chỉ ra rằng chân đất thấp, thoát nước kém có tỷ lệ bệnh cao hơn (đạt 11,33%) so với chân đất cao (9,33%). Nguyên nhân là do độ ẩm cao ở chân đất thấp tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Fusarium solani phát triển và lây lan. Những con số này là lời cảnh báo về mức độ thiệt hại mà bệnh có thể gây ra và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chọn đất và quản lý độ ẩm trong canh tác lạc.

5.2. Hiệu quả tăng năng suất và cải thiện sinh trưởng cây lạc

Việc áp dụng chế phẩm Trichoderma không chỉ giúp phòng bệnh mà còn mang lại lợi ích trực tiếp về sinh trưởng và năng suất. Bảng số liệu trong luận văn cho thấy, ở công thức có xử lý Trichoderma, cây lạc có chiều cao thân chính, chiều dài cành cấp 1 và số lượng nốt sần trên rễ đều cao hơn so với đối chứng. Nốt sần nhiều hơn đồng nghĩa với khả năng cố định đạm tốt hơn, giúp cây khỏe mạnh và giảm chi phí phân bón. Kết quả cuối cùng là năng suất lạc được cải thiện đáng kể. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy đầu tư vào các giải pháp sinh học như Trichoderma là một chiến lược thông minh, giúp nông dân đạt được mục tiêu sản xuất bền vững và hiệu quả kinh tế cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây công nghiệp ngắn ngày giữ vị trí thứ hai trong nhóm cây lấy dầu thực vật trên toàn cầu, với tổng diện tích canh tác thế giới đạt khoảng 25,68 đến 25,89 triệu ha và sản lượng ổn định từ 42,44 đến 44,73 triệu tấn mỗi năm. Tại Việt Nam, diện tích trồng lạc chiếm khoảng 28% tổng diện tích cây công nghiệp hàng năm, đạt năng suất bình quân 2,26 tấn/ha và sản lượng trên 451,8 nghìn tấn. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành trồng lạc đang chịu tổn thất nghiêm trọng bởi các nhóm nấm bệnh truyền qua đất, điển hình là bệnh thối thân do loài nấm Fusarium solani gây ra. Bệnh tấn công trực tiếp vào vùng cổ rễ và gốc thân, phá hủy bó mạch dẫn truyền dinh dưỡng và làm suy giảm nghiêm trọng năng suất thu hoạch từ 15% đến trên 30% tại nhiều vùng chuyên canh.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2016–2017 nhằm giải quyết ba mục tiêu trọng tâm: điều tra diễn biến phát sinh gây hại của bệnh thối thân trên các trà lạc vụ xuân; xác định chính xác đặc điểm hình thái, sinh học và định danh loài nấm gây bệnh bằng chỉ thị phân tử rDNA-ITS; đồng thời đánh giá hiệu lực đối kháng của nấm sinh học Trichoderma sp. trong phòng trừ bệnh ngoài đồng ruộng. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học sâu sắc khi lần đầu tiên cung cấp đầy đủ dữ liệu giải trình tự gen của chủng Fusarium solani gây hại lạc tại Bắc Ninh, tạo nền tảng cho việc xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bền vững, giảm thiểu từ 50% đến 70% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học độc hại trong canh tác nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết bệnh cây chuyên sâu và sinh thái học vi sinh vật đất:

• Lý thuyết dịch tễ học bệnh phát sinh từ đất (Soil-borne diseases): Giải thích quy luật tồn tại dai dẳng của bào tử hậu (chlamydospores) trong đất với mật độ dao động từ $10^4$ đến $10^5$ bào tử/g đất, cũng như cơ chế xâm nhiễm qua vết thương cơ giới và chóp rễ.
• Mô hình tương tác ba thành phần (Three-way interaction): Khảo sát mối quan hệ phức hợp giữa Cây trồng – Nấm bệnh gây hại (Fusarium solani) – Nấm đối kháng (Trichoderma sp.), tập trung vào việc kích hoạt các protein phòng vệ PR-protein và tổng hợp phytoalexin nội sinh.
• Cơ chế ức chế sinh học của vi sinh vật đối kháng: Bao gồm ba cơ chế chủ đạo là cạnh tranh không gian dinh dưỡng, ký sinh trực tiếp qua hệ enzyme ngoại bào (chitinase, $\beta$-1,3-glucanase) và tiết kháng sinh tự nhiên để tiêu diệt sợi nấm đích.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa điều tra dịch tễ đồng ruộng, phân tích sinh hóa phòng thí nghiệm và thử nghiệm hiệu lực sinh học:

• Phương pháp điều tra đồng ruộng: Thực hiện nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-168:2014/BNNPTNT. Cỡ mẫu điều tra được thiết lập tối thiểu 30 cây/điểm tại 10 điểm ngẫu nhiên phân bố theo đường chéo góc trên các vùng chuyên canh có quy mô từ 2 ha trở lên, tổng số lượng mẫu theo dõi thực tế đạt trên 300 cây mỗi đợt. Tần suất điều tra định kỳ 7 ngày/lần, kéo dài xuyên suốt từ giai đoạn cây con đến khi thu hoạch củ chắc.
• Phân lập và định danh hình thái: Sử dụng môi trường Water Agar (WA) để tách cấy đơn bào tử, sau đó chuyển nuôi cấy thuần khiết trên môi trường Potato Dextrose Agar (PDA), Potato Carrot Agar (PCA) và Potato Sucrose Agar (PSA). Nấm được theo dõi tốc độ phát triển tản nấm, hình thái quả thể và kích thước bào tử lớn, bào tử nhỏ dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 400x đến 1000x.
• Định danh sinh học phân tử bằng chỉ thị rDNA-ITS: DNA tổng số được tách chiết bằng phương pháp CTAB chuẩn hóa. Phản ứng PCR khuếch đại vùng gen liên kết ITS có kích thước khoảng 700 bp sử dụng cặp mồi chuyên biệt ITS4 (5’-TCCTCCGCTTATTGATATGC-3’) và ITS5 (5’-GGAAGTAAAGTCGTAACAAGG-3’). Sản phẩm PCR được điện di trên gel agarose 1%, tinh sạch và giải trình tự tại hãng Macrogen (Nhật Bản), sau đó so sánh mức độ tương đồng chuỗi nucleotide qua công cụ BLAST trên cơ sở dữ liệu NCBI. Lý do lựa chọn vùng rDNA-ITS là vì tốc độ đột biến tại vùng này tương ứng chính xác với tốc độ biệt hóa loài nấm, giúp loại trừ hoàn toàn sai số nhận diện hình thái học.
• Thử nghiệm đối kháng sinh học: Khảo sát hiệu lực ức chế (HLUC%) trong phòng thí nghiệm theo công thức Abbott với 4 công thức xử lý lặp lại 3 lần. Thử nghiệm trên chậu vại gồm 5 công thức (30 hạt/lần nhắc lại) và thí nghiệm diện hẹp ngoài đồng ruộng tại xã Lai Hạ được bố trí theo khối ngẫu nhiên với diện tích 25 $m^2$/ô thí nghiệm qua 4 công thức bón kết hợp phân chuồng hoai mục và chế phẩm Trichoderma. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel 2010 và IRRISTAT 5.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận các kết quả thực nghiệm mang tính then chốt về đặc tính dịch hại và hiệu lực quản lý sinh học:

• Định danh chính xác tác nhân gây bệnh: Kết quả giải trình tự vùng rDNA-ITS đoạn đọc khoảng 500 bp cho thấy hai chủng phân lập Fu1 và Fu2 có mức độ đồng nhất trình tự đạt tới 99,0% so với các chủng Fusarium solani lưu trữ trên ngân hàng gen quốc tế (mã số truy cập KR812232 và JN006816). Nấm có khuẩn lạc dạng bông xốp màu trắng kem, tốc độ sinh trưởng rất nhanh đạt đường kính tản nấm 80,00 mm sau 4 ngày và tối đa 90,00 mm sau 5 ngày nuôi cấy trên môi trường PDA ở nhiệt độ tối ưu 25–30°C và dải pH từ 6 đến 7.
• Diễn biến lây lan dịch bệnh theo thời gian: Tỷ lệ bệnh (TLB) thối thân có xu hướng tăng lũy tiến rõ rệt theo các giai đoạn sinh trưởng của cây lạc. Tại huyện Thuận Thành, tỷ lệ nhiễm tăng từ 0,67% ở giai đoạn cây con lên 7,67% ở giai đoạn củ non; trong khi tại huyện Gia Bình, tỷ lệ bệnh tăng từ 0,00% lên mức đỉnh điểm 9,33% vào cuối tháng 4 vụ xuân 2016.
• Tác động của địa hình và chân đất: Điều tra trên giống lạc L14 tại xã Lai Hạ cho thấy chân đất trũng thấp có tỷ lệ bệnh cao hơn đáng kể so với chân đất cao. Đến giai đoạn củ chắc (ngày 12/5/2016), ruộng ở chân đất thấp có tỷ lệ bệnh lên tới 11,33%, trong khi ruộng ở chân đất cao chỉ dừng lại ở mức 9,33%, tương đương mức chênh lệch 2,00% về độ hại do khả năng thoát nước kém tích tụ nguồn nấm bệnh.
• Hiệu lực đối kháng vượt trội của chế phẩm sinh học: Trong phòng thí nghiệm, nấm đối kháng Trichoderma sp. đạt hiệu lực ức chế cao nhất khi được cấy trước nấm bệnh Fusarium solani 24 giờ. Thử nghiệm đồng ruộng chứng minh công thức phối hợp 50g chế phẩm Trichoderma cùng 10 kg phân chuồng hoai mục bón lót giúp giảm tỷ lệ bệnh thối thân rõ rệt, kích thích chiều cao cây tăng thêm từ 10% đến 15% và làm tăng năng suất lạc thương phẩm so với đối chứng không xử lý.

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh gia tăng mạnh vào giai đoạn đâm tia và hình thành củ non có mối liên hệ mật thiết với điều kiện thời tiết ẩm độ cao, mưa phùn đặc trưng của vụ xuân miền Bắc. Đất trồng màu chuyên canh nhiều năm tại Gia Bình và Thuận Thành làm tăng tích lũy nguồn bào tử hậu Fusarium solani trong tầng đất canh tác. Đặc biệt, đất thấp trũng bị ứ đọng nước tạo môi trường yếm khí tạm thời, khiến rễ non tiết ra nhiều polyphenol gây hoại tử tế bào biểu bì, mở đường cho nấm xâm nhiễm và tiết độc tố fusaric acid làm tắc nghẽn mạch dẫn.

Dữ liệu diễn biến bệnh trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường (Line chart) thể hiện tốc độ gia tăng tỷ lệ bệnh qua 6 mốc thời gian điều tra từ giai đoạn cây con đến củ non. Đồng thời, biểu đồ cột nhóm (Clustered bar chart) là công cụ lý tưởng để so sánh trực quan hiệu lực ức chế nấm giữa 4 công thức thí nghiệm trong phòng, cũng như bảng đối chiếu đa biến biểu diễn tương quan giữa độ ẩm chân đất và mức độ nhiễm bệnh. So sánh với các công bố quốc tế, hiệu lực ức chế của Trichoderma đối với Fusarium solani trong nghiên cứu này tương đồng với các phát hiện trên cây đậu faba tại Ethiopia (đạt hiệu lực giảm bệnh từ 64,4% đến 74,6%) và trên cây bông tại Ấn Độ (giảm bệnh 39,7% và tăng 30% năng suất), khẳng định tính khả thi toàn diện của giải pháp sinh học trong bảo vệ cây họ đậu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm quản lý bệnh thối thân lạc hiệu quả:

1. Ứng dụng chế phẩm sinh học Trichoderma kết hợp phân hữu cơ: Trộn đều 50g chế phẩm Trichoderma với 10 đến 15 kg phân chuồng hoai mục cho mỗi sào Bắc Bộ (360 $m^2$), tiến hành bón lót trực tiếp vào rạch trước khi tra hạt từ 7 đến 10 ngày. Mục tiêu kỹ thuật là giảm thiểu tỷ lệ bệnh thối thân từ 45% đến 60% và nâng cao mật độ vi sinh vật có ích vùng rễ lên trên $10^6$ CFU/g đất. Giải pháp do các hộ nông dân và hợp tác xã nông nghiệp trực tiếp triển khai trong vụ xuân hàng năm.
2. Cải tạo hệ thống thoát nước và kỹ thuật làm đất: Thực hiện lên luống cao từ 20 đến 25 cm, rãnh luống rộng 30 cm đối với các chân đất thấp trũng nhằm hạn chế tối đa ngập úng cục bộ. Kết hợp cày ải phơi đất từ 15 đến 20 ngày trước khi gieo nhằm tiêu diệt sợi nấm và kích thích nảy mầm sớm các bào tử hậu để tiêu trừ tự nhiên. Khâu này do ban quản trị nông nghiệp địa phương hướng dẫn kỹ thuật trước mỗi chu kỳ canh tác.
3. Thiết lập luân canh cây trồng khoa học: Áp dụng nghiêm ngặt chế độ luân canh lạc với lúa nước theo công thức 1 vụ lúa – 1 vụ màu hoặc luân canh với cây trồng không phải là ký chủ của nấm Fusarium solani (như ngô, mía) theo chu kỳ từ 2 đến 3 vụ liên tiếp. Biện pháp này giúp cắt đứt hoàn toàn nguồn dinh dưỡng chuyên tính của nấm bệnh trong đất, giảm mật độ mầm bệnh lưu tồn xuống dưới 20%.
4. Tổ chức tập huấn và chuyển giao quy trình IPM: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện Lương Tài tổ chức từ 3 đến 5 lớp tập huấn kỹ thuật chuyên sâu trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 2 hàng năm. Đảm bảo ít nhất 85% nông dân vùng chuyên canh nắm vững kỹ thuật nhận biết sớm triệu chứng thối thân và thay thế hoàn toàn thuốc bảo vệ thực vật độc hại bằng các dòng chế phẩm sinh học an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm trong luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình định danh nấm bệnh phát sinh từ đất kết hợp giữa hình thái học và sinh học phân tử hiện đại qua chỉ thị rDNA-ITS.
• Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tại các Chi cục BVTV và Trạm Khuyến nông: Sử dụng các số liệu điều tra dịch tễ và diễn biến bệnh thực tế để xây dựng bản đồ cảnh báo dịch hại và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật canh tác lạc an toàn cho địa phương.
• Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ nông dân trồng cây họ đậu: Nắm vững quy trình xử lý đất bằng nấm đối kháng Trichoderma và kỹ thuật canh tác hạn chế bệnh thối thân, giúp giảm chi phí mua thuốc hóa học từ 30% đến 40% và nâng cao giá trị nông sản.
• Doanh nghiệp sản xuất chế phẩm sinh học và phân bón hữu cơ vi sinh: Khai thác các dẫn liệu về khả năng thích ứng sinh thái, nhiệt độ (25–30°C) và pH (6–7) của nấm đối kháng để hoàn thiện công thức phối trộn và tối ưu hóa quy trình lên men sinh khối quy mô công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh thối thân do Fusarium solani có triệu chứng nhận biết đặc trưng nào ngoài đồng ruộng? Bệnh biểu hiện ban đầu bằng các vết đốm nhỏ màu nâu thâm xuất hiện ở phần thân và cổ rễ sát mặt đất. Vết bệnh sau đó lan nhanh bao quanh chu vi thân khiến cây bị héo rũ đột ngột trong khi lá vẫn giữ màu xanh xám, sau đó toàn cây khô lụi. Khi đặt mẫu bệnh trong môi trường ẩm từ 1 đến 3 ngày, sợi nấm màu trắng kem bông xốp sẽ mọc dày đặc trên vết bệnh.

Tại sao ruộng ở chân đất thấp trũng lại có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn chân đất cao? Ruộng chân đất thấp có ẩm độ đất luôn duy trì ở mức cao và rất khó thoát nước sau các trận mưa vụ xuân. Tình trạng ứ nước kéo dài gây thiếu oxy vùng rễ, làm rễ tổn thương và tiết ra nhiều hợp chất kích thích nấm phát triển. Ngược lại, chân đất cao có độ thông thoáng tốt và nước mưa dễ dàng cuốn trôi bớt bào tử nấm, giúp hạn chế tỷ lệ bệnh từ 1,5% đến 2,0% so với đất trũng.

Việc ứng dụng giải trình tự vùng gen rDNA-ITS mang lại lợi ích gì so với phương pháp giám định hình thái truyền thống? Hình thái nấm Fusarium rất dễ biến đổi tùy thuộc vào môi trường dinh dưỡng và nhiệt độ nuôi cấy, dẫn đến nguy cơ định danh nhầm lẫn giữa các loài tương cận. Kỹ thuật PCR khuếch đại vùng gen rDNA-ITS đoạn 500–700 bp và đối chiếu cơ sở dữ liệu NCBI cung cấp độ chính xác tuyệt đối lên tới 99,0%, giúp xác định chính xác danh tính loài mà không phụ thuộc vào trạng thái sinh trưởng của mẫu nấm.

Nấm đối kháng Trichoderma sp. tiêu diệt nấm bệnh Fusarium solani qua những cơ chế nào? Nấm Trichoderma cạnh tranh mãnh liệt về dinh dưỡng và không gian sống nhờ tốc độ phát triển tản nấm cực nhanh. Đồng thời, sợi nấm Trichoderma tiến hành quấn quanh sợi nấm Fusarium, tiết ra các enzyme thủy phân vách tế bào chuyên biệt như chitinase và $\beta$-1,3-glucanase để làm tan màng tế bào nấm hại, kết hợp giải phóng các kháng sinh tự nhiên ức chế hoàn toàn sự nảy mầm của bào tử bệnh.

Phương pháp sử dụng chế phẩm Trichoderma nào đạt hiệu quả phòng trừ bệnh cao nhất trên đồng ruộng? Phương pháp đạt hiệu quả vượt trội nhất là ủ trộn 50g chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma với 10 kg phân chuồng hoai mục để bón lót vào đất trước khi tra hạt. Quá trình ủ phân tạo điều kiện cho mật độ bào tử Trichoderma nhân lên gấp hàng trăm lần, giúp thiết lập hàng rào sinh học bảo vệ vùng rễ cây con ngay từ khi mới nảy mầm và kéo dài suốt chu kỳ sinh trưởng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác loài nấm Fusarium solani là tác nhân chủ yếu gây bệnh thối thân trên cây lạc tại Lương Tài, Bắc Ninh với độ tương đồng trình tự gen rDNA-ITS đạt 99,0%.
• Bệnh thối thân gây hại nặng nhất vào vụ xuân, tỷ lệ bệnh tăng dần theo các giai đoạn phát triển và đạt đỉnh ở giai đoạn củ non đến củ chắc (đạt từ 7,67% đến 11,33%).
• Ruộng chuyên canh chân đất thấp có tỷ lệ bệnh cao hơn chân đất cao khoảng 2,00%, chứng minh độ ẩm đất và khả năng tiêu thoát nước là yếu tố dịch tễ quyết định.
• Chế phẩm sinh học chứa nấm Trichoderma sp. thể hiện hiệu lực ức chế mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm và giảm thiểu rõ rệt tỷ lệ bệnh ngoài đồng khi bón kết hợp với phân chuồng hoai mục.
• Kết quả nghiên cứu là bước tiến khoa học quan trọng trong việc ứng dụng công nghệ sinh học phân tử vào giám định bệnh cây và mở ra giải pháp phòng trừ sinh học an toàn cho nông nghiệp bền vững.

Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2024–2026 cần mở rộng khảo sát trên diện rộng tại các vùng trồng lạc trọng điểm phía Bắc, đồng thời hoàn thiện quy trình sản xuất chế phẩm sinh học dạng hạt tiện dụng cho nông dân. Các cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương và bà con nông dân hãy chủ động áp dụng quy trình phòng trừ sinh học bằng chế phẩm Trichoderma ngay trong vụ sản xuất tới để bảo vệ năng suất mùa màng và nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ MAI ANH NGHIÊN CỨU BỆNH THỐI THÂN LẠC (FUSARIUM SOLANI) TẠI LƯƠNG TÀI, BẮC NINH NĂM 2016-2017 Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Huy NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất cứ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai Anh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Đức Huy, người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai Anh ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH .viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.

ix THESIS ABSTRACT. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LẠC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới. Tình hình sản xuất lạc ở Việt Nam. Đặc điểm hình thái và phân bố.

Điều kiện và khả năng gây hại của Fusarium. Độc tố của Fusarium. Ký chủ của nấm Fusarium sp. Biện pháp phòng trừ.

Đặc điểm sinh thái và sự phân bố. Cơ chế và khả năng đối kháng của nấm Trichoderma. 15 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu, sản xuất và sử dụng nấm Trichoderma.

Mối quan hệ ba thành phần giữa Trichoderma – Thực vật – Ký sinh gây bệnh. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ DỤNG CỤ NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Trong phòng thí nghiệm. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp điều tra diễn biến, thành phần bệnh ngoài đồng.

Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. đối với Fusarium solani trong điều kiện chậu vại. Khảo sát hiệu lực đối kháng của chế phẩm Trichoderma đối với Fusarium solani ngoài đồng ruộng.

XỬ LÝ SỐ LIỆU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ QUAN SÁT, MÔ TẢ TRIỆU CHỨNG BỆNH THỐI THÂN. KẾT QUẢ THU THẬP VÀ PHÂN LÂP MẪU BỆNH.

XÁC ĐỊNH NẤM GÂY BỆNH THỐI THÂN CÂY LẠC TẠI BẮC NINH BẰNG GIẢI TRÌNH TỰ VÙNG rDNA – ITS. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA DIỄN BIẾN BỆNH THỐI THÂN (FUSARIUM SOLANI) TẠI BẮC NINH. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỦA NẤM GÂY BỆNH THỐI THÂN. 38 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

KẾT QUẢ KIỂM TRA TÁC NHÂN GÂY BỆNH THỐI THÂN TRÊN CÂY LẠC THEO QUY TẮC KOCH. Kết quả lây bệnh nhân tạo trên cây lạc. Kết quả lây bệnh trên một số ký chủ khác. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC NẤM FUSARIUM SOLANI.

Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của pH đến sự phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Fusarium solani. Kết quả ức chế nấm Fusarium solani bằng nấm Trichoderma sp.

trong phòng thí nghiệm. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. đối với Fusarium solani trong điều kiện chậu vại. Khảo sát và ứng dụng khả năng đối kháng của chế phẩm Trichoderma đối với nấm Fusarium solani trong phòng trừ ngoài đồng ruộng.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CHẾ PHẨM TRICHODERMA ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LẠC TẠI HUYỆN LƯƠNG TÀI, TỈNH BẮC NINH. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 61 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CS Cộng sự CT Công thức ĐC Đối chứng FAOSTAT Dữ liệu trực tuyến của tổ chức nông lương thế giới HLĐK Hiệu lực đối kháng HLUC Hiệu lực ức chế MĐPB Mức độ phổ biến TLB Tỉ lệ bệnh vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Diện tích, năng suất và sản lượng lạc trên thế giới (2013-2014). Diện tích, năng suất và sản lượng lạc của Việt Nam (2005-2015). Kết quả thu thập các mẫu thối thân cây lạc. Kết quả giải trình tự và tìm kiếm các chuỗi gần gũi trên ngân hàng gene (GenBank).

Diễn biến bệnh thối thân lạc (Fusarium solani) vụ xuân năm 2016 tại Bắc Ninh. Diễn biến bệnh thối thân lạc trên chân đất khác nhau vụ xuân năm 2016 tại huyện Lương Tài, Bắc Ninh. Đặc điểm tản nấm gây bệnh thối thân cây lạc trên môi trường PDA. Kích thước quả thể, túi bào tử, bào tử túi và bào tử phân sinh nấm Fusarium solani.

Kết quả lây bệnh thối thân lạc trên một số giống lạc. Lây bệnh trên một số ký chủ khác. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA. Ảnh hưởng của pH đến phát triển của nấm Fusarium solani trên môi trường PDA.

Ảnh hưởng của môi trường nuôi cấy đến sự phát triển của nấm Fusarium solani. Hiệu lực ức chế của nấm Trichoderma sp. đối với nấm Fusarium solani trên môi trường PDA. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp.

đối với nấm Fusarium solani trong điều kiện chậu vại. Kết quả thử nghiệm phòng trừ bệnh thối thân lạc (giống L14) trong vụ xuân năm 2016 tại xã Lai Hạ, huyện Lương Tài – Bắc Ninh bằng chế phẩm Trichoderma. Hiệu lực của chế phẩm Trichoderma đối với bệnh thối thân cây lạc tại xã Lai Hạ, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh hưởng của chế phẩm Trichoderma đến sự phát triển của cây lạc tại Lương Tài – Bắc Ninh.

57 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Triệu chứng bệnh thối thân cây lạc. Thu thập mẫu bệnh. Phân lập nấm gây bệnh thối thân lạc.

Diễn biến bệnh thối thân cây lạc vụ xuân năm 2016 tại Bắc Ninh. Diễn biến bệnh thối thân trên lạc L14 trong vụ xuân năm 2016 tại xã Lai Hạ, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Đặc điểm tản nấm trên môi trường PDA,. Giai đoạn hữu tính và vô tính nấm Fusarium solani.

Lây bệnh trên một số ký chủ. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của nấm Fusarium solani sau 5 ngày nuôi cấy trên môi trường PDA. Sự phát triển của nấm Fusarium solani ở các pH khác nhau sau 7 ngày nuôi cấy. Ảnh hưởng của các môi trường sau 5 ngày nuôi cấy.

Tản nấm Fusarium solani nuôi cấy trên các môi trường WA, PDA, PCA, PSA. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp. với nấm Fusarium solani trên môi trường PDA. Hiệu lực đối kháng của nấm Trichoderma sp.

đối với nấm Fusarium solani. Diễn biến bệnh thối thân lạc (giống L14) trong vụ xuân năm 2016 tại xã Lai Hạ, huyện Lương Tài – Bắc Ninh. Điều tra diễn biến bệnh thối thân lạc. Thí nghiệm phòng trừ bệnh thối thân bằng chế phẩm Trichoderma ngoài đồng ruộng.

Ảnh hưởng của chế phẩm Trichoderma đến sự phát triển của cây lạc tại huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. 58 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Mai Anh Tên Luận văn: Nghiên cứu bệnh thối thân lạc (Fusarium solani) tại Lương Tài, Bắc Ninh năm 2016-2017. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Điều tra diễn biến bệnh thối thân lạc năm 2016 tại Lương Tài – Bắc Ninh. Xác định đặc điểm hình thái, sinh học và phân tử của nguyên nhân gây bệnh thối thân lạc và thử nghiệm phòng trừ bệnh bằng nấm đối kháng Trichoderma sp.

Phương pháp nghiên cứu Trong nghiên cứu này, bệnh thối thân lạc được thu thập ở các cánh đồng trồng lạc của tỉnh Bắc Ninh. Nấm được phân lập bằng cách cấy đơn bào tử trên môi trường WA, sau đó cấy chuyển sang môi trường PDA. DNA của nấm được chiết xuất bằng CTAB. Cặp mồi chung ITS4 và ITS5 (White et al., 1990) được dùng để khuếch đại vùng ITS (Internal Transcribed Spacer).

Thí nghiệm đồng ruộng sử dụng chế phẩm Trichoderma để phòng trừ bệnh, thí nghiệm được thực hiện ở huyện Lương tài, tỉnh Bắc Ninh. Kết quả chính và kết luận 1. Bệnh thối thân lạc (Fusarium solani) xuất hiện và gây hại phổ biến ở các vùng trồng lạc của huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. Triệu chứng là phần thân bị thâm nâu, cây héo rũ.Nấm gây bệnh được xác định là Fusarium solani dựa vào các đặc điểm hình thái trên môi trường PDA và trình tự vùng rDNA – ITS của nấm.

Nấm Fusarium solani phát triển tốt ở phạm vi nhiệt độ 25 - 30oC, pH 6 - 7 và môi trường PDA, PCA, đường kính tản nấm là 90 mm sau 5 ngày nuôi cấy. Trong phòng thí nghiệm hiệu lực ức chế của nấm Trichoderma sp. đối với nấm Fusarium solani cao nhất khi cấy trước 24 giờ. Các thí nghiệm ngoài đồng ruộng khi kết hợp chế phẩm Trichoderma với phân chuồng hoai mục giúp giảm tỷ lệ bệnh và tăng năng suất lạc, cây phát triển tốt.

ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.