Chương 1: Những vấn đề lý luận về vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan. 5 Chương 2: Thực trạng vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan. Chương 3: Dự báo về vi phạm pháp luật và các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực Hải quan. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN 1.
Vi phạm hành chính 1. Khái niệm vi phạm hành chính Vi phạm hành chính là loại vi phạm pháp luật xảy ra khá phổ biến trong đời sống xã hội. Tuy mức độ nguy hiểm cho xã hội của nó thấp hơn so với tội phạm nhƣng hành vi vi phạm hành chính là hành vi gây thiệt hai hoặc đe dọa gây thiệt hai cho lợi ích của Nhà nƣớc, tập thể, lợi ích cá nhân cũng nhƣ lợi ích chung của toàn thể cộng đồng. Trong bất kỳ xã hội nào cũng luôn tồn tại và tiềm ẩn trong nó những vi phạm pháp luật nói chung, vi phạm pháp luật hành chính nói riêng.
Để xã hội có thể ổn định và phát triển đƣợc theo đúng định hƣớng đã định, Nhà nƣớc luôn phải tác động lên các quan hệ xã hội bằng một hệ thống các quy tắc quản lý nhà nƣớc đƣợc quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật. Các hành vi vi phạm diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội, từ những hành vi vi phạm nhỏ nhƣ vứt rác không đúng nơi quy định đến những hành vi vi phạm có tính chất, mức độ lớn hơn nhƣ điều khiển mô tô, xe máy đi vi phạm luật giao thông đƣờng bộ, hoặc những hành vi vi phạm trong hoạt động sản xuất kinh doanh, những vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng, đất đai, lĩnh vực quốc phòng, lĩnh vực hình sự. Vậy vi phạm pháp luật là gì? Với những dấu hiệu cơ bản của nó, chúng ta có thể hiểu vi phạm pháp luật là hành vi xác định của cá nhân hoặc tổ chức, trái với các quy định (yêu cầu) của pháp luật, xâm hại tới các quan hệ xã hội đƣợc pháp luật xác lập và bảo vệ, hành vi trái pháp luật đó chứa đựng lỗi của chủ thể thực hiện hành vi đó và cuối cùng là chủ thể thực hiện hành vi đó phải là ngƣời có năng lực trách nhiệm pháp lý. 7 Hiện nay, các vi phạm pháp luật trong xã hội rất đa dạng, nhƣng theo những tiêu chí phân loại nhất định, có thể chia chung thành các loại vi phạm nhƣ sau: Vi phạm pháp luật hình sự, vi phạm pháp luật hành chính, vi phạm pháp luật dân sự.Trong các loại vi phạm nói trên thì vi phạm pháp luật hình sự là nguy hiểm cho xã hội lớn hơn so với các vi phạm pháp luật khác, vi phạm hành chính có thể coi là loại vi phạm xảy ra khá phổ biến trong đời sống xã hội, kinh tế hiện nay.
Những hành vi vi phạm pháp luật hành chính thƣờng đƣợc thể hiện rất đa dạng phong phú trong hầu hết các lĩnh vực quản lý Nhà nƣớc, nhƣng tựu trung lại chúng có một số đặc điểm sau: - Vi phạm hành chính là hành vi xâm hại đến trật tự quản lý Nhà nƣớc, ảnh hƣởng đến trật tự hành chính đang đƣợc duy trì và bảo vệ, làm ảnh hƣởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nƣớc trong các lĩnh vực. Tuy nhiên tính chất, mức độ xâm hại của hành vi mặc dù nguy hiểm cho xã hội nhƣng chƣa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự nên hành vi đó không phải là tội phạm hình sự theo quy định của Bộ Luật hình sự. - Chủ thể thực hiện hành vi này là cá nhân hoặc tổ chức. Đối với tổ chức, thì hành vi thực hiện bởi cá nhân nhƣng dƣới danh nghĩa tổ chức (do tổ chức phân công, giao nhiệm vụ, hoặc thực hiện hành vi nhân danh tổ chức); - Hành vi do tổ chức, cá nhân thực hiện với lỗi cố ý hay vô ý.
Chỉ những hành vi trái pháp luật hành chính nào đó đƣợc chủ thể thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý mới có thể là hành vi vi phạm pháp luật hành chính. - Hành vi vi phạm của cá nhân, tổ chức đƣợc quy định trong một văn bản quy phạm pháp luật thì bị xử phạt vi phạm hành chính. Từ những nội dung trên, có thể hiểu vi phạm hành chính là hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm các quan hệ xã 8 hội trong quản lý nhà nước do pháp luật quy định, mà chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Các dấu hiệu và yếu tố cấu thành vi phạm hành chính Để xác định một hành vi xảy ra có phải là vi phạm hành chính hay không, cần xác định các dấu hiệu pháp lí của các yếu tố cấu thành của vi phạm hành chính.
Những dấu hiệu này đƣợc mô tả trong các văn bản quy phạm pháp luật quy định về vi phạm hành chính, hình thức và biện pháp xử lý thuộc lĩnh vực này. Nó đƣợc cấu thành bởi các yếu tố sau: - Về mặt khách quan của hành vi vi phạm hành chính bao gồm các dấu hiệu: hành vi, tính trái pháp luật của hành vi, hậu quả thiệt hại mà hành vi gây ra cho xã hội, quan hệ nhân quả, thời gian, địa điểm, phƣơng tiện vi phạm. Vi phạm hành chính cũng nhƣ mọi vi phạm pháp luật khác trƣớc hết phải là hành vi, nó chỉ đƣợc thực hiện bởi hành vi. Hành vi có thể đƣợc thực hiện dƣới hình thức hành động hoặc không hành động Vi phạm hành chính phải là hành vi trái pháp luật nói cách khác đó là là hành vi của tổ chức hoặc cá nhân xâm phạm đến các quy tắc quản lý nhà nƣớc và đã bị pháp luật hành chính ngăn cấm.
Việc ngăn cấm đƣợc thể hiện bằng các quy phạm pháp luật quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Nghĩa là hành vi đó đƣợc thực hiện ngƣợc với yêu cầu của quy phạm pháp luật. Nhƣ vậy khi xem xét đánh giá hành vi của cá nhân hay tổ chức có phải là vi phạm hành chính hay không, bao giờ cũng phải có những căn cứ pháp lý rõ ràng xác định hành vi đó đƣợc pháp luật quy định là sẽ bị xử phạt bằng các biện pháp xử phạt hành chính. - Về mặt chủ quan: đó chính là dấu hiệu lỗi của chủ thể vi phạm.
Vi 9 phạm hành chính phải là hành vi có lỗi thể hiện dƣới hình thức lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý. - Chủ thể vi phạm hành chính: ở đây chính là các tổ chức hoặc cá nhân có năng lực chịu trách nhiệm hành chính theo quy định của pháp luật hành chính. - Khách thể của vi phạm hành chính: là cái mà vi phạm đó xâm hại, vi phạm hành chính cũng nhƣ mọi vi phạm pháp luật khác đều xâm hại đến các quan hệ xã hội đƣợc pháp luật bảo vệ. Trong vi phạm hành chính là hành vi vi phạm đã xâm hại đến trật tự quản lí hành chính nhà nƣớc đƣợc pháp luật hành chính quy định và bảo vệ.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 1. Khái niệm và đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 1. Khái niệm Hoạt động hải quan là một loại hoạt động kiểm tra, giám sát của Nhà nƣớc nhằm đảm bảo quản lý nhà nƣớc đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảng, phƣơng tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh của cá nhân, tổ chức trong nƣớc và nƣớc ngoài. Trên cơ sở các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn đƣợc pháp luật quy định, cơ quan Hải quan là cơ quan trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm tra giám sát đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phƣơng tiện vận tải và hành khách xuất nhập cảnh; điều tra chống buôn lậu, chống gian lận thƣơng mại.nhằm bảo hộ và thúc đẩy phát triển sản xuất trong nƣớc, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu; thu thuế xuất khẩu bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc, bảo vệ lợi ích hợp pháp của ngƣời tiêu dung; bảo vệ môi trƣờng; góp phần bảo vệ lợi ích chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia; trật tự, an toàn xã hội.
Từ hoạt động nói trên các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm 10 quyền phải xây dựng, ban hành ra các văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan Hải quan phải xây dựng quy trình, quy chế quản lý để điều chỉnh và triển khai các hoạt động. Tất cả các quan hệ nhƣ vậy trong lĩnh vực hải quan đƣợc điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật quy định trong nhiều văn bản quy phạm khác nhau nhƣng có liên quan chặt chẽ với nhau lập nên tổng thể các quy phạm luật đặc biệt điều chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực quản lý nhà nƣớc về hải quan, tức là điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thực hiện các biện pháp quản lý nhà nƣớc đối với các hoạt động xuất khẩu và xuất – nhập cảnh. Tổng thể các quy phạm pháp luật đó có thể coi là các quy phạm pháp luật về hải quan. Các quy phạm pháp luật về hải quan quy định cho các bên tham gia các quan hệ xã hội nói trên các quyền và nghĩa vụ pháp lý, trách nhiệm của các bên nếu không thực hiện các quyền và nghĩa vụ đó hoặc vi phạm quyền của bên kia.
Hiện nay các quy phạm pháp luật về hải quan quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên tham gia quan hệ pháp luật về hải quan, các chế độ quản lý về hải quan cụ thể đã đƣợc ban hành trong Luật Hải quan và hệ thống các văn bản hƣớng dẫn dƣới Luật. Do các quy phạm pháp luật về hải quan là các quy tắc chung bảo vệ chế độ kiểm tra, giám sát hải quan là một trong những chế độ quản lý nhà nƣớc nên có tính chất bắt buộc thực hiện đối với toàn xã hội. Trong thực tế hoạt động luôn có những hành vi cố ý hay vô ý vi phạm các quy định của Nhà nƣớc đối với các chế độ quản lý, các quy trình thủ tục hay việc kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan. Các vi phạm đó chính là các vi phạm pháp luật hải quan, xâm phạm quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan.