Chương 1. Văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam dầu thé ki XX “Chương2. Sông của Nguyễn Ngọc Tư nhìn từ tâm thức văn hóa “Chương 3. Phương thức biểu hiện tâm thúc văn hóa trong Sóng của Nguyễn Ngọc Từ.
CHƯƠNG VĂN XUÔI NGUYÊN NGỌC TƯ TRONG DONG CHẢY VĂN XUÔI VIET NAM DAU THE Ki XI 1. Vin xudi Việt Nam dầu thể kỉ XXI những xu hướng hóa” 1. Đắi mới trong quan niện nghệ thuật về con người Macxim Gorkitimg cho ring “Van hoc la nha hoc”. Quan nigm này đã khẳng định con người là đối tượng chủ yêu và là đối tượng trung tâm mà văn học phản ánh.
'Tuy nhiên xét về mặt triết học, thời trung đại phương Tây, người ta xem con người là sản phẩm sáng tạo của Chúa Trời; từ thời Phục Hưng đến Khai Sáng thì con người được xem là sản phẩm của tự nhiên; đến thể kỹ XIX con người được xem là sản phim 'vừa của tự nhiên, vừa của xã hội. Vì thế, với sứ mệnh của mình, văn học phải phản ánh. son người ở chiều sâu nhân bản, mang toàn thể những ý niệm của đời sống xã hội phân chiếu vào từng cá thể riêng biệt. Do đó, không phái cứ viết về con người sẽ trở thành một sắng tác văn học.
Chỉ có nhimg sing tic dem đến cho người đọc một khẩm phá, giải, phát hiện mới mẻ về con người mới được xem là một sắng tác văn học. ĐỂ lâm được điều này yêu cầu mỗi người cằm bút phải có quan niệm nghệ thuật về con người. Mà theo Trần Đình Sử quan niệm nghệ thuật về con người “là sự lí giải, sự cảm thấy con người đã được hoá thân thành những nguyên tắc, phương tiện, biện pháp thể hiện con người trong văn học tạo nên gi tr nghệ thuật và thắm mĩ cho các hình tượng nhân vật đố". Hay "thực chất đó là vẫn đề tỉnh năng động cũa nghệ thuật trong việc phân ánh hiện thực, bằng các phươngtiên nghệ thuật, giới hạn vị pham vĩ chiếm lĩnh đời sống của một hệ thông nghệ thuật, là khả năng xâm nhập của nỗ vào các miễn khác nhau của đồi" [32].
Như vậy, quan niệm nghệ thuật người chính là sự khám ph vỀ con người. Nó phân ánh cấu trúc của nhân cách con người và các hình thức phức tp trơng ứng rong quan hệ con người đối với thể gi “Quan niệm nghệ thuật vỀ con người ắt nhiên cũng mang dẫu ấn sing tạo của cá tính nghệ sĩ, gắn lền với cái nhìn nghệ sĩ. Suốt chiều dải của lịch sử dân tộc, con người Vigt Nam qua tim thức của các nhà văn, nghệ sĩ là con người của đắt nước, của vận mệnh dân tộc. Từ thể ki XX trở về trước, Việt Nam từng là dân tộc oằn mình trong sự nhân chim và xâm l của văn hóa Trung Hoa, vì vây ở đó, ta thấy bóng dáng của con người vũ trụ, con người đạo đức, con người đắng bậc con người có ý thức cá nhân.
“Tuy vây, cái on người cá nhân rong văn hoe Trung dai luôn gắn với tư nh chuin mực đạo đức, với các nghĩa vụ đối với xã hôi theo quan niễm Nho giáo, quyển lợi cá nhân chưa được chú ý Thể kd XX là th kỉ nhiều biển động của đất nước Việt Nam, sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa phương Tây ở ạt đã khiến xã hội chao dao tr quan niệm xã hội lên hình thái xã hội. Văn học đã nhanh chóng bắt nhịp cũng thời đại, phân ảnh thời dại xã hội, phản ánh tâm thức con người qua chảy dòng mãnh liệt của xã hội. Trong văn 7 học Việt Nam từ sau thé ki XX con người đã lên tiếng nói bày tỏ khát vọng thành thực tắt đời và rất người. Đỏ là tiếng nói của cái tôi cá nhân dám bày tỏ công khai mọi niềm ‘vui nỗi buồn, công khai mọi nỗi đau khổ bắt tận của con người.
Con người tự cảm thấy. "bé nhỏ cô đơn bơ vơ lạc lồng giữa xã hội đầy rẫy những bắt công tàn bạo mà chế độ xã hội thực dân nửa phong kiến dang ngự trị. Cách Mang tháng Tám thành công, một chân trời mới mở ra cho đất nước Việt Nam. Đứng ở một tầm cao mới, quan niệm nghệ thuật của nhà văn về con người lại có bước chuyển mình mạnh mẽ.
Ta thấy bóng dng của con người anh hùng, con người sử thỉ, con người của vận mệnh dân tộc. Cả một thời gian dài, tiếng nói của con người cá nhân bị khuất lắp, nhường chỗ cho tiếng nói của con người tập thể, con người cộng đồng. Cả dân tộc cùng hòa giọng mình trong khúc ca hào hùng của dân tộc, cả nước ra trận, mọi nỗi dau của cá nhân con "người dành nén li, đành bỏ qua. Văn chương lúc này làm nhiệm vụ mà đất nước giao phố: tuyên truyền vận động, con người trong dòng thác cách mạng trở nên “lớn” hơn, oai vệ hơn, kiên cường và mạnh mẽ hơn.
“Công cuộc cách mạng hoàn tắt, thời gian đủ để con người ta say trong niềm vui chiến thắng. Khi đến lúc con người nhìn nhận lại lịch sử, nhìn nhận lại hiện thực va c: nhìn nhận lại chính mình thì cũng là lúc văn bọc bung vỡ tiếng nói của cái tôi cá nhân đích thực. Đầy không chỉ đơn thuần là con người cá nhân lên 8, di quyền tự do hạnh phúc. mà văn học đã din than vao con người với bản ngã đích thực.
Bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau, các nhà văn đã hướng vào cái tôi nội cảm con người, khám phá con người ở mọi phương điện, góc độ. Vi thé, quan niệm nghệ thuật về con người đã có sự chuyển biển mạnh mẽ. Nhà văn, hơn ai hết đã khám phá con người ở mọi gốc độ, mọi ngã rẽ trong đời sống tâm lí phức tạp giữa một xã hội đầy bit trắc. Hơn ai hết, nghệ sĩ đích thực nhận ra rằng, mỗi con người là một thể giới thu nhỏ, một tiểu vũ trụ.
Hành trình sống của con người là hành trình con người di tim kiếm chính mình trong một xã hội bĩ n chìm bởi quá nhiều những quan niệm mới - cũ, những định kiến khắt khe, những trào lưu Âu - Á mỗi ngày thâm nhập vào đời sống xã hội. Con người mỗi ngày phái đấu tranh với chính mình, phải dò dẫm đối mặt với rắt nhiều những ngã rẽ của bản ngã mình mà hoàn thiện chính mình. Nguyễn Minh Châu được đánh giá là một trong những "nhà văn mở đường tỉnh anh va tai năng nhất” của văn học Việt Nam sau 1975 bởi những quan niệm nghệ thuật on người mới mẻ và tiến bộ. Con người của thời đại mới không xuôi chiều, đơn giản.
Vì thể nhìn nhận, khám phá, đánh giá con người cũng cần có cái nhìn đa diện, nhiều chiều; cần đi sâu khám phá đời sống nội tâm của nhân vật để thấy bản chất của con người, bản chất của văn chương nghệ thuật. Nguyễn Minh Châu đã mỡ đường cho độc giả nhận ra chính th trong một thời đại mới: con người tự ý thức, con người tự. thú, con người thức tỉnh, con người sảm hồi, con người với bản năng tính duc.Con người luôn vươn tới khát vọng của chân thiện mĩ, hoàn thiện nhân cách để sống mỗi 8 ngày là một hành trình đích thực : Chiếc chuyển ngoài xa, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Khách ở qué ra Nếu Nguyễn Minh Châu là "nhà văn mở đường tình anh và tài năng” của văn học Việt Nam những năm tám mươi của thế kỉ XX thì Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn có cái nhìn vô cùng “táo bạo” về con người trong những năm cuối của thể ki XX diu thể kỉ XXI. Có thể nói Nguyễn Huy Thiệp làm nên những sáng tác "vang bóng một thời” bởi quan niệm nghệ thuật về con người trong các tác phẩm: Tướng vẻ hưu, Phẩm.
tiể, Vàng lửa, Sang sông. Với giọng điệu lạnh lùng đến mức ngỡ như tàn nhần, sắc lạnh, Nguyễn Huy Thiệp dường như đã dào xới mọi ngóc ngách, mọi mảng tối, mọi sóc khuất của đời sống xã hội để có thé soi roi phẩn sâu kín của con người. Vì thế, các nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp như đau đáu với nỗi đau, chìm lắp với nỗi đau, sống trong nỗi cô đơn, sự dẫn vặt đến tận cùng, đễ rồi ông lại chỉ khép hờ kết thúc của tác phẩm, để mỡ ra suy nghiệm cho người đọc khám phá về con người. Hành trình Ấy cồn tiếp tục với sự nở rộ qua các tác phẩm viết về con người trong các sáng tác của các cây bút trễ tạo nên cơn “dư chấn” và làm nên một “cú bích” juan niệm nghệ thuật trong văn học Việt Nam đầu thế kỉ XI Trước hết là sự góp.
mặt của đội ngũ sáng tác nữ, Với các tên tuổi như Nguyễn Ngoc Tu, Đỗ Hoàng Diệu, Y Ban, Sương Nguyệt Minh, Trần Thùy Mai. tếng nói nữ giới đã thôi một luồng gió mới vào văn chương Việt Nam. Đó là tiếng nói nữ quyển thôi thúc. Với các nhà văn nữ, nhân vật trong tác phẩm của họ không còn là những người din bà trong cơn túng bắn của đời sống vẫn cam chịu, nhẫn nhịn, đau đầu những khao khát rắt riêng mà âm thằm bung vỡ.
Những nhân vat trong các sáng tác của các nhà văn nữ dám sống, dám yêu, đám bây tỏ thành thực lòng mình dù định kiến xã hội vẫn bủa vây không ngưng nghỉ. Đó là người dan ba trong cơn túng bắn của lòng, trong nỗi cô đơn dẫn xé, trong thấm sâu sự thấu hiểu, đã lầm lạc đời mình trong / am dan bả ( Y Ban). Đó không phải Ti tiéng nói của thân xác mà là tiếng nói của lương trí, của tỉnh người trỗi đậy. Người dan bà thủy chung cam chịu sự cô đơn vốn được mặc định là vẻ đẹp truyền thống của phụ nữ Việt Nam không còn nữa.
Mà là, tiếng nói cất lên từ thắm sâu lòng người: tính dục là nho cầu thiết yếu rong đồi sống côa con người Sự đóng góp lớn của các nhà văn nữ là sự góp mặt của cái tôi da diện, là sự xuất hiện của cái tôi đa ngã. Nhờ đó mà quan niệm nghệ thuật về con người được các nhà t nghia, Ii giải ở nhiều góc nhìn, ở nhiều bình điện. Không chỉ là a giới, không chỉ là tiếng riêng đầy khao khát, mã ở đó, người đọc bắt gặp nhiều hiện thực rộng lớn, “đại tự sự” qua góc nhìn của nữ giới trong một thể giới phẳng, ở đó người phụ nữ có quyền cắt tiếng nói cá nhân, giải mã mình, tìm hiểu mình, khám phá mình, đồng thời, khám phá thể giới bằng cảm quan duy mĩ lẫn lí tính.