Chương 1. Diém nhìn và không - thời gian trin thut rong tễu thuyết lửa của Nguyễn Quang Sáng. Xây dưng nhân vật và tổ chức kết cầu trần thuật trong tiễu thuyết Đắt lửa của Nguyễn Quang Sáng. Ngôn ngữ và giọng điều trần thuật trong tiễu thuyết Đắt lửø của Nguyễn Quang Sáng 10 thì căng thẳng, kịch tính và đỉnh điểm là những mâu thuẫn trong nội bộ các phe phái, thậm chí ở ngay trong gia đình, họ hàng và giữa bạn bè,.
Việc tạo ra điểm nhìn mang tầm bao quát, tác giả đã thành công trong thu gom nhiều biển cố, cũng như hơi nóng của sự xung đột về một hiện thực dang diễn ra tại làng Mỹ Long Hưng ở miền Tây Nam Bộ vào i đầu kháng chiến chống Pháp (1945 ~ 1954). Cũng từ tiêu cự bên ngoi , sắc màu tôn giáo còn được tác giả phác thảo sống. động qua bức tranh toàn cảnh về hội Long Hoa ở núi Cắm “nếu ai được đến đó với lòng thành thì tâm hồn sẽ tan đi hết những nỗi ưu phiền. Nơi ấy có áng mây ngũ sắc, có dòng suối cam lồ, có đủ thứ chim muôn biết ca hát, có những nằng tiên thỉnh thoảng chấp cánh về trần đi tắm suỗi.
Trên những áng mây ngũ sắc đỏ có các chư tiên, chư phật toa trên đài sen phất trần nhìn cuộc thể {30,tr81]. Nhưng ngược lạ với cuộc sống thiên đường như một câu chuyện cổ tích đẹp đề đó, giờ đây, chốn trần thể chỉ toàn khổ đau, bỉ thương, nơi đang diễn ra cảnh giết chốc khi con người chìm vào u mẽ, tăm tối. Để rồi, phóng chiếu trong cát nhìn bao quát đó là một kết cục đầy bì kịch “không khí chết lặng đè nặng xuống xóm làng. Đã lâu lắm rồi, người ta bỏ tắt cả công ăn việc làm (.), họ mãi lao vào cuộc chém giết như những con thiêu thân lao vào lửa”30.100 Tiếp tục dịch chuyển theo điểm nhìn bên ngoài, mạch truyện kể lại đưa người đọc chứng kiến những không gian sống, chiến đầu kiên trung của những người con Đắt lửa hết lòng với quê hương.
Họ là Sáu Sỏi - Bí thư Huyện ủy, là hình ảnh người Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh huyện Chợ Mới,. Đó là những con người dám xả thân vì quyền lợi tập thể, hết lòng yêu thương đồng chí, đồng bào. Đối với họ, hành động luôn gắn với lương tâm và trách nhiệm, gắn với khát vọng chân chính. Bởi vậy, trong mọi hoàn cảnh, Sáu Sỏi đã không quản ngại ngày đêm xuống với bà con, tuyên truyền, vận động, thức tính cho những người nông dân lầm.
lạc trở về cuộc sống lương thiện. Điểm nhìn bên ngoài một lần nữa được chủ thể sing tạo đặt trong tằm nhìn của cái cao cả để tôn vinh nhân cách người cách mạng kiên trung. Đó còn là hình ảnh nhân vật "Sáu Sỏi từ hằm ngoi lên (. ), người bác io den cia bác đã nhuộm màu bùn nhớp nhấp.
Bùn nhầy nhụa bê " bết trên mái tóc chòm râu và gương mặt hốc hác của bác. Chỉ có đôi mắt chân thành của bác là còn trong sing. Tay bac bi ti sau hg bing một sợi ôi ¡130454 Đôi mắt của Sáu Si thoáng một vẻ xao xuyến, giọng của bác lại trầm xuống, châm Tãi và tha thiết như lời trăn tri: "Tôi cũng như anh, đều là những người biết thương nước, thương nôi. Tôi Sáu Sỏi, anh còn nhớ chứ?[30,tr 74].
Có thể nói từ điểm nhìn bên ngoài, nhà tiểu thuyết đã đem lại cảm giác chân thực cho người tiếp nhận khi được chứng kiến chân dung một người con Dắt lửa, một người công sản kiên cường. Và cũng từ điểm nhìn ngoại quan, tác giả khéo dịch chuyển nhãn quan tựa vào nhân vật, để cho nhân vật hiện lên từ những dáng vẻ bề ngoài đã phần nào bộc lộ cho tính cách bên trong. Đắy là hình ảnh lão Tư Trịnh bước đi “với những bước nặng n trên những chiếc lá vừa rụng và đầu nhìn xuống đắt” [30. Rồi không khong ring “lang thững như cái xác không hồn, đầu c im xuống đắt, từng bước, từng bước đi vÈ*[304r.
Rồi lại sợ mọi người, xấu hỗ với mọi người và sơ nhìn cá chết của con "lão nẾp vào bóng tối, lưng công xuống muốn thu người lại, lão vừa nl áo dác, vừa bước từng bước trở về'130,t:306]. Như thể, từ điểm, nhìn bên ngoài, tác giả đã cho bạn đọc hiểu được bản chất thật sự bên trong một con người - Tư Trịnh không phải như những bọn Việt gian khác, vẫn còn có tỉnh người. Bởi, một khi con người làm những điều sai trái thì cũng có những phút giây con người này sim hỗi, tự vin lương tâm nên cin duge sự công tim trong cái nhìn. Bằng sự quan sát thấu đáo, ngôn ngữ trần thuật khách quan, Nguyễn Quang Sáng đã đặt nhân vật tự đối lên với chính lương tâm con người Hơn nữa, lỗi quan sắt gián tiếp tương tác từ tiêu cự bên ngoài - cắt chiếu qua nhiều biểu hiện của nhân vật, nhà văn đã tạo ra những gạch nổi gắn kết cho tỉnh huống truyện trở nên kịch tính hơn.
Đây cũng là cách xử lí điểm nhìn bên ngoài hết sức linh hoạt, đem lại hiệu quả thẩm mĩ không nhỏ cho tác phẩm. Và từ điểm nhìn này, tước sau, nhà tiểu thuyết đã xây dựng được những khoảng cách cần thiết khiến người đọc cảm thấy. tâm thể người kể chuyện là một người quan st khách quan và công tim trong nhiệm vụ thuật, kẻ về những điều mắt thấy tai nghe. Cách gia cổ điểm nhìn như vậy, nhà văn đã đặt nhân vật và các sự kiện hòa nhập vào khung ngữ cảnh một cách tự 2 nhiên nhất, qua đó nhân vật có thé chạm tới các cột mắc thời gian cũng như điễn tiến và sự phát triển của nỗ trong mạch truyện kể - tức, nó có thể khỏa lắp trên nhiều phạm vi tiếp xúc khác nhau.
“Từ gốc nhìn toàn cảnh qua các sự kiện điễn ra liên tục xoay quanh các nhân vật, ác giả đưa ra những lời bình giá, chiêm nghiệm "Những lời nói của Sáu Sôi như những hạt giống của chân lý gieo xuống mảnh đắt lòng của lão, một mảnh đắt tuy dang khô khan nhưng là một mảnh đất màu mở, tuy khó khăn, nhưng những bạt giống ấy cũng đã bắt đầu nảy mằm”[30,. Với một điểm nhìn trực diện vừa bao cquất vừa mang tính chủ quan của người kế nhưng tác giả không gây cho người đọc cảm thấy tỉnh quy chụp về bản chất, tính cách cho các nhân vật của mình. Bởi thể, mỗi nhân vật hiện lên trên từng trang viết mang một sắc thái riêng hoàn toàn độc đáo và mới mẻ. Việc đặt hệ thống các nhân vật như Sáu Sỏi, Tư Trịnh, Quản Dong.
vào các trường nhìn bên ngoài, qua nhiều cảnh huồng của đời sống xã hội và lịch sử, nhà văn còn mong muốn để nhân vật tự tìm cho minh hướng đi đúng trên con đường đời. Đồng thời, việc tạo nên các điểm nhìn bên nạc để lần tìm mọi hoạt động của nhân vật, Nguyễn Quang Sáng còn giúp người đọc xích lai gin hom với không gian rất xa, tưởng như chỉ diễn ra trong chiều sâu tâm hỗn nhân vật thì nay lại hiện hữu qua những góc quay cận cảnh. Đó là lúc cái dáng vẻ im lặng bé ngoài cin lio Tw Trinh đã “khiến cho Quản Dõng suy nghĩ. Hắn vừa đi vừa liếc nhìn cái vẻ ủ rũ của lão.
Hắn thấy rõ cái nỗi đau đớn của lão hiện rõ lên trong cái vẻ ủ rũ ấy. Lão khổ khi lão giết một kẻ thủ của hắn. Hắn thấy cần phải đề phòng cái nỗi khổ này 130. Hay đó còn là hình ảnh chân dung người phụ nữ chịu đựng, hy sinh “suốt một cuộc đời vất vị vì chúng con, nay chỉ còn là một mảnh xương gầy.
Vậy mà “mia nào cũng thể, vợ lão bơi xuồng ra giữa dòng vớt củi để chụm và lựa những loại củi quý, cái mat eva lam hương để bán. gió thôi thình lình, những ngọn sóng to chen nhau tràn tới nhận chìm người đàn bà khắc khổ ấy [304. Bằng lỗi áp chiếu trực diện bên ngoài mang tinh cộng hưởng và lối xâu chuỗi một loạt sự kiện, gắn với mỗi mảnh đời, số phận éo le khác 4 “Thực hành tiểu thuyét Bde lúa của Nguyễn Quang Sáng chúng tôi nhận thấy “nhà văn din dit mach truyện kể theo ngôi thứ ba. Đây là lỗi trần thuật quen thuộc, thường gặp rong văn học nhưng điểm khác biệt được tác giả tao nên là lối kết nối trong việc hoán vị điểm nhìn - chuyển hóa (chủ thể hóa khách thể và khách thể hóa chủ thổ) tạo nên sự mời g tươi mới cho lồ kử.
Vẫn là ngôi kể thứ ba nhưng đôi khi nhà u thuyết đã chuyển vai cho “cái tôi bên ngoài”, đặt cái tôi trần thuật trong tâm thể khách thể hóa với khung ngữ cảnh. Hay cũng có khi, nhà văn lại ẩn hình 'bên trong nội cảm nhân vật để nói lên quan điểm, lập trường nhưng tắt cả đều được khơi thông qua ánh xạ chủ thể đối tượng. Và lúc này, nhân vật trở thành người kể chuyện không xưng tới. Tức, người trần thuật đã mượn hình thức “thế” - phân thân vào nhân vật, đặt nhân vật xuất hiện, đối thoại rực tiếp với độc giả.
Nói một cách khác, người kể chuyện mặc dù không trực tiếp xuất hiện nhưng anh ta vẫn biết tuốt, 1g nghe tất cả và phát đi thông tin sống động qua điễn xuất của nhân vật đến người thưởng thức, Điều này có nghĩa, Nguyễn Quang Sáng đã rắt chú ý trong việc sử dụng điểm nhìn bên trong của nhãn vật này để nói lên suy ngẫm của mình với nhân vật khác trong tác phẩm và với cả con người ngoài cuộc đời. Trong cuộc đối thoại giữa Tu Trinh va Sáu Soi, thì nhân vật Sáu Sỏi đã giúp tác giả lột bộ mặt thật của tên Quản Dõng và những tên khác như hin: “Anh Tu! Anh đừng thấy Quản Dang mit dé dà, đầu để tóc mã anh cho nó là người theo đạo. Đó chỉ là cái vỏ. Anh lật áo nó lên mà xem, nó vẫn là thằng chủ điền.
Còn anh và tín đồ trong làng vẫn là tả điền của nó. Anh quên nó rồi sao anh Tư?”130,tr. “Nó lâm hội tễ của giấc, những thẳng tay sai, là những thẳng bán nước. Nó bán nước, bán dân cho giặc từ lâu rồi.
Bây giờ nó chui vào đạo để lường gạt tín đổ, để bán rẽ tin đồ cho giặc. Bọn nó muốn nắm chánh quyền cách mạng, để nhân đó dễ dàng tiêu diệt cách mạng [304.