CHƯƠNG 1. THO NGUYEN Bi HH PHƯƠNG TRONG MẠCH NGUON THO VIE NAM SAU 1986 1 Tho Vi "Nam sau 1986 những tiếp nỈ ảnh hướng cũa chủ nghĩa hậu hiện đại 1.1 Khái lược về chủ nghĩa hậu hiện đại Được khôi phát từ nửa sau thể kỹ XX (những năm 1960-1970), chủ nghĩa hậu hiện đạ là hiện tượng văn hóa có nguồn gốc từ phương Tây. Là một trong những lý thuyết mới nhất và độc đáo nhất của phê bình văn học, chữ nghĩa hậu hiện đại ở thành một hiện tượng văn hóa có độ bao phủ rộng khắp ở hẳu hết mọi lĩnh vực như mỹ thuật, văn học, âm nhạc, kịch, kiến trúc và triết học. Sự ảnh hưởng, của chủ nghĩa hậu hiện đại đã tạo nên một làn sóng cộng hưởng và có sức lan toa mạnh mẽ trên toàn thể giới.
Nói như Lyotard: “chúng ta dang sống trong thởi hậu. "hiện đại, thời mà tắt cả những lý thuyết có từ thời ánh sảng đều bị đồ vỡ'TA1]. Bản chất thật sự của hậu hiện đai chín là vây, nó khỏi đầu từ sự đỗ vỡ của các thể chế cũ, những sự đối lập mẫu thuẫn ong xã hội loài người, từ sự đầu tranh sắc tộc,. kèm theo đồ là sự xuất hiện của những phát mình khoa học với các lý huyết mới ra đồi: lý thuyết hỗn độn, hình học acdl.
Hậu hiện đại là một cách gọi để chỉ về một sự van động , mà sự vận động đó đang tạo thành một hệ hình tư duy mới p nỗi hệ ình tư duy của hiện đại “Tuy nhiên, khó có thể đưa ra một định nghĩa chính xác thể nào là chủ nghĩa hậu hiện đại. Và ong thực tế, các triết gia đã có rất nhiều lý thuyết thể hiện các quan niệm khác nhau về chủ nghĩa hậu hiện dai. Theo Lyotard thì: “Nói thật đơn. giản, hậu hiện đại là sự hoài nghỉ với các siều tự sự”[31J.
Còn theo Tha Hassan, thay vì chuỗn mục của chủ nghĩa hiện đại, chủ nghĩa hậu hiện đại thiên về sự trữ trêu của các sự vật rơi vãi, hỗn loạn, không tuân theo bắt cứ một chuẩn mực nào, (Cing chinh vi inh chit ny va tính chất tan rã của các đại tự sự, nên hậu hiện đại không xác lập được cho mình một nền tảng lý thuyết vũng chắc, một "đại tự sư” như văn học ở các thời kj kc, Fredric Jameson cho ring 4 ls thay th từ " sự tha hóa của chủ thể” trong chủ nghĩa hiện đại bằng “ str phn mainh cua chi thé” trong chủ nghĩa hậu hiện đại ở giai đoạn chủ nghĩa tư bản “Côn ở một góc độ khác U.Eeo xem hậu hiện đại là “ một phạm trù tỉnh thần, hoặc tốt hơn, một 'Kunshvollen ~ một phương thức thao tác” (1996). thật ra ý nghĩa lớn nhất của thuật ngữ hậuhiện đại không chỉ đơn thuần là một dịnh lượng về thời gian” ‘hau” = “sau” thai hign dai), ma chi chất" của nó, Hậu hiện đai là một học thuyết phức tap, bên cạnh đồ nồ lạ có mỗi “quan hệ vớ các chủ nghĩa khác. Do đó việc đưa ra một khái niệm chung là rất khó, chính vì xuất phát cơ sở và chủ trương ban đầu của chủ nghĩa hậu hiện đi, là chối "bỏ các đại tự sự và không xây đựng học thuyết tiêng cho mình, “Tuy vậy, chúng ta có thể nhận ra rằng, lý thuyết về chủ nghĩa hậu hiện đại -vira là bước phát tiển tất yếu, là kết quả của “hiện thực thậm phồn” - cuộc cách mạng kỹ thuật và công nghiệp, là sự nối tiếp của các chủ nghĩa khác vả chủ nghĩa hiện đại trên cơ sở ỉnh thần của ác lý thuyết [Nhu vậy, có thể đưa ra một khái quát chung cho chủ nghĩa bậu hiện đại, là sự phá vỡ các đại tự sư đồng thời từ chối uôn khả năng trở thành một đại tự sự, bởi vậy nên hậu hiện đại luôn tránh nể trong việc biến mình trở thành một học thuyết - "một đại tự sự mới. Song song với đó, chủ nghĩa hậu hiện đại hướng tới các ute sự, chủ âm khai thắc những yếu tổ có tính chất ngoại biên, phả vỡ cải trung tăm, đưa ngoại biên xích gần lại với trung tâm.
Tuy nhiên, những ngoại biên ấy không trở thành một trung tâm khác thay thé trung tâm mà nó đã phá võ. Đặc biệt, trong "khi chủ nghĩa hiện đại tham vọng tạo lập một thể giới hoản thiện, bắt biến, đối lập với thực tại hỗn loạn, phí lý và kỳ vọng vào sự tồn ti của một hiện hực nào đô nằm ding sau các ký hiệu, thì chủ nghĩa hậu hiện đạ lạ giễu cợt vào những áo tưởng ngây thơ, song vĩ đại của bậc tiền bỗi và đưa ra quan niệm: sau những ký hiệu là hỗn loạn và cách khốc phục tốt nhất là“ làm hòa” với nó, Đi thoại với hẳn loạn chính là chiến lược nghệ thuật của hậu hiện đại. Chủ nghĩa hau hiện đại được Xem là một to lưu văn hồa và à một thời kỳ lịch sử “Cũng có thể thấy, trong văn học, có thể coi một số tính chất sau trở thành đặc trưng chủ đạo của chủ nghĩa hậu hiện đại như: sự giễu nhại, sự mìa mai châm Is biểm, sự cắt dân lắp ghép, nh ngẫu nhiên, sự coi trọng quả trình chứ không phải k ết quả, ngụy tạo. Những tính chất này đã xuất hiện ở chủ nghĩa hiện đi ity “hiền, với chủ nghĩa hậu hiện đại, chúng trở thành những nguyên tắc sáng tạo.
Và "bản thân mỗi đặc trưng ấy lại có những khác biệt so với chính nó ở chủ ng hiện đại, Hoặc, tong cách nhìn nhận thể giới Khách quan, nồi theo cách của Bủi Văn [Nam Sơn, nếu như chủ nghĩa hiện đại than khó: cau buồn trước hiện thực, trước những "cái chế" của sự đỗ vỡ các giá tr thì chủ nghĩa hầu hiện đại lại tiễn đưa những "cái ch” Ay vi thai độ vui vẻ Chủ nghĩa hâu hiện đại đề xuất nhiệm vy di tim ban nguyên của con người vì ũ tụ, đi tim nền tăng của nhận thức và cả cách tr thức. Vị học Việt Nam chịu thêm luồng ảnh hưởng của văn học phương Tây kéo (heo sự chuyển minh theo "hướng hậu hiện đại, tuy rằng chưa thể phân chia thành nhiều khuynh hướng trường. phái, nhưng nền văn học nước ta cũng đã có những dấu ấn hậu hiện đại đậm nét 1.2 Sự tấp nhận chủ nghĩu hậu hiện đại trong thơ Việt Nam sau 1986 “Chủ nghĩa hậu hiện đại đã x lên trên thể giới từ giữathể kỷ trước, Việt "Nam dù chưa có đẫy đủ các tiền để về kinh ế và xã hội, nhưng những dẫu Ấn hậu hiên dai ong cuộc sống xã hội với tâm thức của mỗi cá nhân trước thời cuộc đã xxdt hiện. Nó cũng hiển nhiên xuất hiện trong những sáng tác văn học, đặc biệt giai đoạn từ sau 1986 (khi đắt nước đổi mới) đến nay.
Trước đây khi nói đn chủ nghĩ: "hậu hiện đại rong văn học, đã có rất nhiễu các quan im trai ngược nhau, số phân đổi, số không đồng tình, số thì cho rằng đó chỉ là một yếu tổ hậu hiện đại trong sáng tạo nghệ thuật ở nước ta mà thôi. Vốn đĩ sáng tác văn học là một hoạt động sing tạo không ngững. Dó là thức của người cằm bút và cũng là nhiệm vụ sống còn của họ, Trong quả trình đi ìm tôi những phong cách sing tác mới, những ý tưởng mới này sinh, và ngẫu nhiền, nó mang đẫu ấn hâu hiện dại. Diễu này cũng không có gì là khó hiểu.
Nhà văn vốn là những người "viết ich si” bing van hoe Hệ tái hiện cuộc sống hiện ti bằng cảm quan văn học, Sông trong thời đạ, xã hội nào, ắt yếu họ sẽ phân ảnh thời đại, xã hội trong sáng tác của mình, Sau năm 1986, trên đà hội nhập và đổi mới, văn học nước ta có sự chuyển biến rõ rệt Đặc biệt với sự ảnh hướng lớn của chủ nghĩa hậu hiện đại rong văn hoe th giới, tạo thành một trào lưu văn học mới, thì văn học Việt Nam không thể tránh khỏi súc ảnh hướng lớn đó. Mặc đà trong nỄn văn học nước la chưa th hình thành các khuynh hướng hay trảo lưu u hiện đại như các nước trên thể giới hưng chúng ta vẫn thấy được những đấu ấn về bậu hiện đại trong mot sé sing tic sửa một vài cây bút tiêu biểu. Các nhà văn xây dựng cho mình một màu sắc hâu hiện đại cho con đẻ, họ không ngừng đảo sâu tôi, lắp ghép những mảnh vỡ trong cuộc sống để tạo những đề ti với những dẫu ấn riêng. Những gương mặt tiêu biểu như Đăng Đình Hưng, Nguyễn Thúy Hằng, Nguyễn Bình Phương, Hoàng Hung, Vì Thùy Linh.
Có thể nồi hậu hiện đại rong những sáng tác hiện nay phần lớn là những biểu hiện cảm thức. hậu hiện đại,gh lại những đẫu Ấn vừa thể hiện tư cduy cá nhân vừa mang tỉnh in hoi nhap quốc tế "Nhờ vào sự vận động và biến đổi không ngừng của đời sống xã hội trong thời Xi đỗi mới, cùng với nghị yết, chính sách đường lỗi của Đăng và nhà nước đã thúc, hiện của đội ngũ nghiên cứu phê bình đông đảo, hoạt động tích cực, mở đường cho văn học tiếp nhận, úng dụng lý thuyết hậu hiện đại tong sáng tác, phê bình. Bằng sự nhạy bén hội nhập, các nghệ s1đã kịp thời bắt được mạch đập của xu thể toàn cẩu đưa văn học dân tộc hỏa củng thời cuộc. Những cuộc cách tân văn học.
theo xu hướng hậu hiện đại bắt đầu với những bản bòa ca nhiễu âm điệu “Cuối thập niên 80, xuất hiện nhiều cây bút mới nổi bật với nhiều lối it đa dạng hơn như Lê Đạt, tần Dẫn, Nguyễn Bình Phương, Đặng Đình Hưng, Nguyễn Thúy Hẳng. Họ có những cách tân tong lỗi viết đầy mới lạ, la trong với chính bản thân họ rước đó và cả với những nhà văn nhà thơ cùng thời khác. Những sáng túc của họ theo khuynh hướng mới, khuynh hướng hậu hiện dại tạo nên một bước ‘ngoat cho chính sự nghiệp văn chương của họ và của cả văn chương Việt Nam Hậu hiện đại không chỉ đơn thuần là vậy mà còn là ở cảm quan về th giới và con người của người nghệ sĩ, Mỗi tác phẩm văn học là một mảnh ghép vừa của cuộc sống, và tong mảnh ghép đó còn có vô vàn những mảnh ghép nhô hơn của cuộc sống đa chiều kích, Mã ở đó nhà văn mặc sức thể hiện rõ tâm trạng của mình, giải bày những cảm xúc về những góc khut trong xã hội mà tai có thé cham dén hose cham đến những không dám phơi bảy.