PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước (“NSNN”) là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình. Sự phân cấp quản lý NSNN phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội… Xã (gọi chung cho các cấp xã, phường, thị trấn) là cấp chính quyền nhỏ nhất, gắn bó mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mỗi quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và Nhân dân. Ngân sách xã là phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao.
Cùng với sự phát triển về kinh tế và đời sống của người dân ngày càng cao, việc thu – chi ngân sách xã cũng không ngừng tăng lên. Vì vậy đòi hỏi công tác quản lý ngân sách xã phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã đạt hiệu quả cao, đảm bảo công bằng xã hội. Có thể nói ngân sách xã là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước. Sự nghiệp đổi mới của nước ta xuất phát từ mục tiêu là làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Song mọi cơ chế chính sách quản lý kinh tế - xã hội không có khuôn mẫu sẵn mà chúng không ngừng phát triển, hoàn thiện trong quá trình vận động. Muốn cho ngân sách thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế thì hơn bao giờ hết việc tăng cường công tác quản lý ngân sách xã phải được đặt ra là mục tiêu hàng đầu của công tác quản lý NSNN. Trong công cuộc xây dựng và phát triển nông thôn mới hiện nay, song song với việc củng cố chính quyền cấp xã, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác quản lý ngân sách xã để nó thực sự là một phương tiện vật chất bằng tiền giúp chính quyền xã hoàn thành tốt những nhiệm vụ, chức năng của mình theo quy định của phát luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Chính phủ ta hiện đã có định hướng đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 lên kế hoạch cho các phương án cập nhật, đổi mới các chuẩn mực, với chủ trương sẽ không biên soạn như trước đây mà áp dụng hoàn toàn các chuẩn mực kế toán, kiểm toán của quốc tế, sau đó sẽ tiến hành triển khai hướng dẫn để doanh nghiệp cũng như khu vực công có thể dễ dàng tiếp nhận, sử dụng và tuân thủ.
Quảng Bình là một tỉnh có 8.9% dân tộc miền núi, có trình độ dân trí chưa cao và khả năng tiếp cận với quốc tế còn hạn chế. Việc thực hiện nghiên cứu trên địa bàn tỉnh có đa dạng khu vực kinh tế và trình độ dân trí như Quảng Bình giúp luận văn có được cái nhìn toàn cảnh hơn về thực trạng kế toán khu vực công tại Việt Nam. Do đó, tác giả chọn đề tài “HOÀN THIỆN HỆ THỐNG BÁO CÁO KẾ TOÁN NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG - NGHIÊN CỨU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG BÌNH” với mong muốn nghiên cứu về hệ thống báo cáo và sự tiếp cận với kế toán công quốc tế ở cấp độ xã, phường, thông qua đó có thể giúp nâng cao chất lượng quản lý ngân sách ở Việt Nam. Tổng quan các công trình nghiên cứu trƣớc đây (1) Nguyễn Văn Hồng (2007), “Hoàn thiện hệ thống kế toán Nhà nước”, Luận án Tiến sĩ, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
Luận án đã trình bày được các vấn đề tổng quan về kế toán Nhà nước và đánh giá được việc thực hiện chế độ kế toán ở Việt Nam hiện nay, đồng thời Luận án cũng nêu ra được ưu, nhược điểm và một số giải pháp để hoàn thiện hệ thống kế toán Nhà nước. (2) Phạm Quang Huy (2014), “Hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách tại Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án trình bày chi tiết thực trạng về hệ thống tài chính công, quản lý ngân sách Nhà nước và kế toán thu, chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam, khảo sát bằng việc phát bảng câu hỏi, thu thập dữ liệu liên quan để rút ra được các giải pháp cùng với các kiến nghị để hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách ở Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 (3) Lê Phương Dung (2013), “Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán cấp xã, phường trên cơ sở tiếp cận chuẩn mực kế toán công quốc tế - Nghiên cứu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
Luận văn trình bày thực trạng sử dụng hệ thống báo cáo tài chính ở xã, phường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời so sánh với chuẩn mực kế toán công quốc tế, từ đó thấy được các điểm mạnh và yếu kém trong hệ thống báo cáo tài chính kế toán ở Việt Nam và có những giải pháp, kiến nghị để đưa hệ thống báo cáo tài chính cấp xã, phường ở Việt Nam được hoàn thiện và tới gần hơn với quốc tế. (4) Nguyễn Thị Phúc (2013), “Hoàn thiện hệ thống báo cáo ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Trà Vinh”, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn tập trung nghiên cứu hệ thống báo cáo theo quyết định 94/2005/BTC về chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã và Thông tư 146/2011/BTC áp dụng tại các xã, phường trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, từ đó đưa ra được các kết luận và đề xuất các giải pháp để thiết lập lại hệ thống báo cáo dựa trên chế độ kế toán hiện hành. (5) Võ Minh Nhật Phương (2012), “Hoàn thiện công tác kế toán ngân sách xã, phường trên địa bàn thành phố Hội An”, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Đà Nẵng.
Luận văn nghiên cứu công tác kế toán ngân sách theo chế độ kế toán hiện hành đang thực hiện tại thành phố Hội An, khảo sát bằng cách quan sát và thu thập dữ liệu, từ đó đưa ra được các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn công tác kế toán ngân sách xã, phường trên địa bàn thành phố Hội An. Bài báo đăng trên Tạp chí Tài chính “Hoàn thiện quản lý thu ngân sách xã: Nhìn từ thực tế địa phương” (2014), nghiên cứu trên địa bàn Thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, bài báo này chưa có sự tiếp cận với chuẩn mực quốc tế; Tạp chí Kế toán “Kế toán Nhà nước Việt Nam: Điểm tương đồng và sự khác biệt với chuẩn mực quốc tế về kế toán công” (2013), bài báo này chưa nghiên cứu sâu vào kế toán cấp xã, phường… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Đề tài luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Hồng và Phạm Quang Huy đã nghiên cứu ở góc độ tổng thể Việt Nam nhưng chưa đi vào nghiên cứu cấp độ vi mô từng xã, phường. Luận văn nghiên cứu của Nguyễn Thị Phúc và Võ Minh Nhật Phương đã nghiên cứu ở cấp xã, phường, tuy nhiên chỉ mới dừng lại ở chế độ kế toán hiện hành ở Việt Nam mà chưa đi vào quan sát ở góc độ quốc tế. Luận văn thạc sĩ của Lê Phương Dung đã đề cập tới hệ thống báo cáo tài chính cấp xã, phường trên cơ sở tiếp cận với chuẩn mực kế toán quốc tế, tuy nhiên đề tài nghiên cứu ở Thành phố Hồ Chí Minh, là một trong năm thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam, nơi có trình độ dân trí cao và khả năng tiếp cận với quốc tế tốt hơn so với những địa phương khác.
Tại tỉnh Quảng Bình - là một tỉnh có 8.9% dân tộc miền núi, có trình độ dân trí chưa cao và khả năng tiếp cận với quốc tế còn hạn chế - hiện chưa có công trình nghiên cứu nào về hệ thống báo cáo kế toán ngân sách cấp xã, phường. Điều này cho thấy việc nghiên cứu đề tài này là vấn đề mới đặt ra, đòi hỏi phải nghiên cứu và phân tích sâu, từ đó thấy được thực trạng và đưa ra được các giải pháp để hoàn thiện hệ thống báo cáo. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sẽ tiếp thu, kế thừa có chọn lọc thành quả nghiên cứu của các công trình đã có và các tài liệu liên quan đến luận văn này. Mục tiêu nghiên cứu o Đánh giá được thực trạng hệ thống báo cáo kế toán ngân sách ở các xã, phường trên địa bàn tỉnh Quảng Bình hiện nay.
o Đưa ra được các nhận xét về việc lập báo cáo kế toán ngân sách cấp xã, phường trên cơ sở tiếp cận chuẩn mực kế toán công và đồng thời có những kiến nghị giải pháp thích hợp. Câu hỏi nghiên cứu o Thực trạng lập và sử dụng báo cáo kế toán ngân sách cấp xã, phường trên địa bàn tỉnh Quảng Bình như thế nào? LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 o Để hoàn thiện hệ thống báo cáo ngân sách cấp xã, phường cần thực hiện những biện pháp gì? 5. Đối tƣợng nghiên cứu Tác giả nghiên cứu các đối tượng là các báo cáo kế toán ngân sách cấp xã, phường 6. Phạm vi nghiên cứu Tác giả nghiên cứu trong phạm vi tỉnh Quảng Bình trong khoảng thời gian tháng 8 và tháng 9 năm 2015.
Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài được tiến hành theo phương pháp định tính như sau: Phương pháp tổng hợp – phân tích: tìm hiểu, phân tích, tổng hợp các tài liệu, giáo trình, các bài báo có liên quan đến nội dung của đề tài. Từ đó có thể thấy được cơ sở lý luận cũng như thực trạng hệ thống BCTC của đơn vị kế toán xã, phường trên địa bàn tỉnh Quảng Bình. Phương pháp so sánh – đối chiếu: dựa trên số liệu thu thập được trong quá trình khảo sát tác giả sẽ so sánh, đối chiếu với lý thuyết để tìm ra những ưu điểm cũng như những mặt khó khăn của vấn đề nghiên cứu. Phương pháp thống kê mô tả: đề tài sử dụng phương pháp thống kê mô tả và bảng ghi chép phỏng vấn để phân tích dữ liệu.
Các kết quả sau khi được tổng hợp từ bảng câu hỏi phỏng vấn với những kế toán tại các đơn vị xã, phường trên địa bản tỉnh Quảng Bình.