Luận văn thạc sĩ về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở việt nam luận án ts luật 60 38 01, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Chu Hồng Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật
• 1.2. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức
• 1.3. Các nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học
• 1.4. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 2.1. Khái niệm viên chức, pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.2. Viên chức và viên chức trong trường đại học
• 2.3. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.4. Khái niệm, đặc điểm, hình thức, vai trò, tiêu chí đánh giá, nhân tố tác động đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.5. Khái niệm, đặc điểm, các hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.6. Đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.7. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.8. Các tiêu chí đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.9. Những nhân tố đảm bảo và tác động tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 2.10. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 2.10.1. Thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học của Nhật Bản
• 2.10.2. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học của Cộng hòa Pháp
• 2.10.3. Thực hiện pháp luật viên chức trong trường đại học của Trung Quốc
• 2.10.4. Một số giá trị Việt Nam có thể tham khảo, tiếp thu
• 2.11. Giả thuyết khoa học. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 2.12. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Xây dựng, ban hành văn bản để thực hiện Luật Giáo dục và Luật Viên chức
• 3.2. Thực hiện pháp luật về tuyển dụng viên chức trong trường đại học
• 3.3. Thực hiện pháp luật về sử dụng, quản lý, đánh giá, bổ nhiệm viên chức, thực hiện quyền, nghĩa vụ của viên chức, khen thưởng, kỷ luật đối với viên chức trong trường đại học
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIÊN CHỨC TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Quan điểm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam
• 4.2. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần phù hợp với các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học
• 4.3. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.4. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung
• 4.5. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần bảo đảm sự minh bạch và bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền “tự do học thuật” của viên chức
• 4.6. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học
• 4.7. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay
• 4.7.1. Hoàn thiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.7.2. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục
• 4.7.3. Bồi dưỡng và giáo dục nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học
• 4.7.4. Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo
• 4.7.5. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học
• 4.7.6. Củng cố các hiệp hội nghề nghiệp của viên chức trong ngành giáo dục nói chung, trong các trường đại học nói riêng
• 4.8. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thực Hiện Pháp Luật Viên Chức Đại Học

Việc thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học ở Việt Nam đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo quyền lợi cho đội ngũ viên chức trường đại học. Đây là một bộ phận quan trọng của quá trình thực hiện pháp luật nói chung, gắn liền với pháp luật về viên chức và giáo dục đại học. Do đó, chủ đề này thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Luận án này sẽ rà soát, phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, từ đó xác định những khoảng trống học thuật và khẳng định tính cấp thiết của đề tài. Việc nghiên cứu được tiếp cận qua ba khía cạnh chính: nghiên cứu về thực hiện pháp luật, nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức và nghiên cứu về giáo dục đại học. Theo tài liệu gốc, trách nhiệm của nhà nước là phải xây dựng và bảo đảm một hành lang pháp lý thông thoáng, chuẩn xác, có hiệu lực và hiệu quả cao khi thi hành, thực hiện.

1.1. Nghiên cứu về Thực Hiện Pháp Luật Chung

Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật là một phần quan trọng của lý luận pháp luật, thường xuất hiện trong các giáo trình ở nhiều cơ sở đào tạo. Các công trình này thường đề cập đến các khía cạnh cơ bản như khái niệm, hình thức thực hiện pháp luật, và đặc biệt là áp dụng pháp luật. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thực hiện pháp luật viên chức trong trường đại học có những đặc thù riêng, với nhiều chủ thể tham gia và các hình thức thực hiện đan xen. Hình thức áp dụng pháp luật không phải lúc nào cũng là hình thức phổ biến nhất.

1.2. Nghiên cứu về Cán Bộ Công Chức Viên Chức

Các công trình nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức tập trung vào các vấn đề như tuyển dụng, sử dụng, quản lý, đánh giá, và chế độ đãi ngộ. Luật Viên chức năm 2010 đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc phân định rõ hoạt động nghề nghiệp của viên chức so với hoạt động công vụ của cán bộ, công chức. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là các quy định đặc thù cho viên chức trường đại học.

1.3. Nghiên cứu về Giáo Dục Giáo Dục Đại Học

Các nghiên cứu về giáo dục và giáo dục đại học thường tập trung vào các vấn đề như nâng cao chất lượng đào tạo, đảm bảo quyền lợi của đội ngũ giảng viên, và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Pháp luật cần tạo điều kiện để viên chức trong các trường đại học phát huy tối đa năng lực của mình, góp phần vào sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, vẫn còn những bất cập trong công tác tuyển dụng, sử dụng, và quản lý viên chức trong lĩnh vực này.

II. Vướng Mắc Khi Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Tại Trường

Việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, đặc biệt sau khi Luật Viên chức ra đời, vẫn còn nhiều bất cập và khó khăn. Điều này ảnh hưởng đến cả viên chức khi tuân thủ pháp luật và các cơ quan, tổ chức khi áp dụng pháp luật. Nguyên nhân chính là do sự tồn tại của nhiều văn bản pháp luật khác nhau, do các cơ quan khác nhau ban hành, điều chỉnh viên chức trường đại học. Ngoài ra, vẫn thiếu các quy định đặc thù cho đội ngũ giảng viên, giáo viên, dẫn đến những tồn tại trong công tác tuyển dụng, sử dụng, và chính sách đãi ngộ. Theo tài liệu gốc, quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học là đơn vị sự nghiệp công lập đang tạo ra sự khác biệt, sự phân biệt rất lớn đối với các trường đại học ngoài công lập mà chưa tìm ra được sự lý giải khoa học, những căn cứ thuyết phục.

2.1. Sự Thiếu Đồng Bộ Của Văn Bản Pháp Luật

Hiện nay, có quá nhiều văn bản pháp luật khác nhau, do nhiều cơ quan ban hành, cùng điều chỉnh đối với viên chức trong trường đại học. Điều này gây ra sự chồng chéo, mâu thuẫn, và khó khăn trong việc áp dụng pháp luật. Cần có sự rà soát, hệ thống hóa, và thống nhất các văn bản pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và dễ dàng thực hiện.

2.2. Thiếu Quy Định Đặc Thù Cho Viên Chức Giảng Dạy

Luật Viên chức chưa có các quy định đặc thù cho đội ngũ giảng viên, giáo viên trong các trường đại học, những người có những đặc thù nghề nghiệp riêng. Điều này dẫn đến những bất cập trong công tác tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, và chính sách đãi ngộ. Cần có những quy định riêng để phù hợp với đặc thù của công việc giảng dạy và nghiên cứu.

2.3. Phân Biệt Giữa Trường Công Lập và Tư Thục

Quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học công lập và tư thục đang tạo ra sự khác biệt lớn, gây ra sự bất bình đẳng và khó khăn cho các trường tư thục. Cần có sự điều chỉnh để đảm bảo sự công bằng và tạo điều kiện cho các trường tư thục phát triển.

III. Giải Pháp Nâng Cao Thực Thi Pháp Luật Viên Chức Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường tính tự chủ của các trường đại học, và củng cố các hiệp hội nghề nghiệp. Việc xây dựng, phát triển đội ngũ viên chức trong các trường đại học cần được thực hiện trên nền tảng pháp lý vững chắc, đảm bảo sự thượng tôn pháp luật và bảo đảm quyền con người.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Viên Chức

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, cần xây dựng các quy định đặc thù cho đội ngũ giảng viên, giáo viên trong các trường đại học. Việc hoàn thiện pháp luật cần dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của viên chức.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Cho Viên Chức

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho viên chức trong các trường đại học. Việc nâng cao nhận thức pháp luật sẽ giúp viên chức hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó tuân thủ và thực hiện pháp luật một cách hiệu quả. Cần có các hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật phù hợp với đặc thù của từng đối tượng.

3.3. Tăng Cường Tính Tự Chủ Cho Trường Đại Học

Cần trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các trường đại học trong việc quản lý viên chức. Việc tăng cường tính tự chủ sẽ giúp các trường đại học chủ động hơn trong việc tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, và đãi ngộ viên chức, từ đó nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát và giám sát để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Thực Thi Pháp Luật Viên Chức

Việc đánh giá thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần được thực hiện một cách khách quan, khoa học, và toàn diện. Các tiêu chí đánh giá cần dựa trên các quy định của pháp luật và phù hợp với đặc thù của từng trường đại học. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để đưa ra các giải pháp cải thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

4.1. Tiêu Chí Đánh Giá Hiệu Quả Thực Thi Pháp Luật

Các tiêu chí đánh giá cần bao gồm: tính tuân thủ pháp luật, hiệu quả công tác, sự hài lòng của viên chức, và đóng góp vào sự phát triển của trường đại học. Cần có các phương pháp đánh giá phù hợp, đảm bảo tính khách quan và chính xác.

4.2. Phương Pháp Đánh Giá Thực Hiện Pháp Luật Viên Chức

Có thể sử dụng nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, như: khảo sát, phỏng vấn, thu thập dữ liệu, và phân tích báo cáo. Cần lựa chọn phương pháp phù hợp với từng tiêu chí đánh giá và đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

4.3. Sử Dụng Kết Quả Đánh Giá Để Cải Thiện

Kết quả đánh giá cần được sử dụng để xác định những điểm mạnh, điểm yếu, và những vấn đề cần cải thiện trong công tác thực hiện pháp luật về viên chức. Cần có kế hoạch hành động cụ thể để giải quyết các vấn đề và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

V. Quan Điểm Mới Về Pháp Luật Viên Chức Trong Đại Học Hiện Nay

Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần phù hợp với các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần gắn với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ đối với việc thực hiện pháp luật về viên chức nói chung. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần bảo đảm sự minh bạch và bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền “tự do học thuật” của viên chức. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tính đến đặc thù của môi trường giáo dục đại học.

5.1. Đổi Mới Căn Bản và Toàn Diện Giáo Dục Đại Học

Việc thực hiện pháp luật về viên chức cần phải hỗ trợ và thúc đẩy quá trình đổi mới giáo dục đại học, tạo điều kiện cho các trường đại học phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo.

5.2. Quyền Tự Chủ và Tự Chịu Trách Nhiệm

Các trường đại học cần được trao quyền tự chủ cao hơn trong việc quản lý viên chức, đồng thời phải chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình.

5.3. Minh Bạch Bình Đẳng và Tự Do Học Thuật

Việc thực hiện pháp luật cần đảm bảo sự minh bạch, bình đẳng và bảo vệ quyền tự do học thuật của viên chức, tạo môi trường làm việc tốt nhất cho họ.

VI. Tương Lai Của Thực Hiện Pháp Luật Viên Chức Trường Đại Học

Trong tương lai, việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học cần tiếp tục được hoàn thiện và nâng cao hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các trường đại học, và các tổ chức xã hội để đảm bảo sự thành công của quá trình này. Việc xây dựng đội ngũ viên chức chất lượng cao sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

6.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Viên Chức

Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, cần xây dựng các quy định đặc thù cho đội ngũ giảng viên, giáo viên trong các trường đại học.

6.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý

Cần nâng cao năng lực quản lý của các trường đại học trong việc quản lý viên chức. Việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý là rất quan trọng.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác

Cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, các trường đại học, và các tổ chức xã hội trong việc thực hiện pháp luật về viên chức. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp đạt được hiệu quả cao nhất.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Việt Nam đang trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng hành lang pháp lý chuẩn xác, hiệu lực nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao từ hệ thống giáo dục đại học. Quốc hội đã thông qua Luật Viên chức năm 2010, đánh dấu bước chuyển biến quan trọng khi chính thức phân định đội ngũ viên chức ra khỏi cán bộ, công chức, tạo cơ sở pháp lý độc lập cho hoạt động nghề nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập gắn với cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học bộc lộ nhiều điểm hạn chế, vướng mắc trong các khâu tuyển dụng, sử dụng, quản lý, bổ nhiệm, đãi ngộ và đánh giá. Thực tiễn áp dụng cho thấy sự tồn tại đồng thời của nhiều văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan khác nhau ban hành ở những thời điểm khác nhau; chưa có đạo luật chuyên biệt điều chỉnh đầy đủ đặc thù nghề nghiệp của đội ngũ giảng viên đại học; đồng thời tồn tại sự phân biệt đáng kể giữa trường đại học công lập và trường đại học ngoài công lập.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học; khảo cứu, đối chiếu và đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở từng khâu, từng giai đoạn và hình thức cụ thể; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định và giải quyết bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Một là: Tìm hiểu, phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam nhằm kế thừa tri thức đã công bố và xác định khoảng trống học thuật cần tiếp tục giải quyết.
2. Hai là: Tìm hiểu, phân tích và xây dựng khung lý luận về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, bao gồm khái niệm, nội dung, đặc điểm, hình thức, vai trò, tiêu chí đánh giá và các nhân tố bảo đảm, tác động.
3. Ba là: Phân tích, đánh giá thực trạng, xác định những kết quả đạt được, hạn chế, bất cập và nguyên nhân trong quá trình thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam.
4. Bốn là: Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Về đối tượng nghiên cứu, luận án tập trung vào khuôn khổ pháp luật và thực trạng thực thi pháp luật về viên chức trong các trường đại học ở Việt Nam. Về phạm vi không gian và chủ thể, nghiên cứu giới hạn ở các trường đại học công lập; không phân tích toàn bộ việc thực hiện pháp luật đối với người lao động trong trường đại học ngoài công lập và các cơ sở đào tạo thuộc lực lượng vũ trang do các đối tượng này theo quy định hiện hành không mang tư cách viên chức. Về phạm vi thời gian, luận án khảo cứu từ năm 1997, 1998 (thời điểm bắt đầu đổi mới giáo dục đại học), tập trung chuyên sâu từ năm 2010 (khi Luật Viên chức được ban hành) đến năm 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã rà soát, phân loại và đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm các nghiên cứu về thực hiện pháp luật: Các công trình giáo trình lý luận nền tảng bao gồm Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Học viện Công vụ Nga (2003), Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2005-2007), Phạm Hồng Thái và Đinh Văn Mậu (2009), Trường Đại học Luật Hà Nội (2010). Các nghiên cứu chuyên sâu của PGS. Nguyễn Minh Đoan (2009, 2013) về thực hiện, áp dụng pháp luật và văn hóa pháp lý; luận án tiến sĩ của Vũ Thị Hồng Vân (2014) về thực hiện pháp luật giáo dục trong trường đại học; luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Linh (2015) về thực hiện pháp luật giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh; các bài viết của Trần Văn Tuấn (2010) và Chu Hồng Thanh (2014) về tính hệ thống của văn bản quy phạm pháp luật.

Nhóm các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức: Giai đoạn trước năm 2010 có đề tài cấp bộ của TS. Nguyễn Minh Phương (2005) về phân định ngạch công chức và viên chức; đề tài của TS. Nguyễn Ngọc Vân (2007) về đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công chức; luận án tiến sĩ của Lương Thanh Cường (2008) về pháp luật công vụ, công chức; các nghiên cứu của Chu Văn Đức (2004), Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương (2005), Nguyễn Trọng Điều (2006), Phạm Hồng Thái (2009). Sau năm 2010, các công trình tiếp tục phát triển gồm đề tài của TS. Lại Đức Vượng (2010), TS. Hà Quang Ngọc (2011); bài viết của Văn Tất Thu (2010), Trần Anh Tuấn (2010), Lê Thị Thanh (2013), Thiều Huy Thuật và Phạm Thị Hồng Thắm (2013), Đinh Văn Tiến và Thái Vân Hà (2013); sách chuyên khảo của Nguyễn Minh Đoan, Lê Đăng Doanh, Bùi Thị Đào (2013), Nguyễn Hùng (2013), Trần Đình Thắng (2013).

Nhóm các nghiên cứu về giáo dục và giáo dục đại học: Các công trình triết lý giáo dục của Platon, J.J. Rousseau, E. Durkheim, John Dewey (với các tác phẩm tiêu biểu năm 1899, 1910, 1916, 1938); các nghiên cứu của Hoàng Tụy (2004), nhóm Trí thức Việt kiều (2005), Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (2006), Võ Nguyên Giáp (2007), Nguyễn Thị Bình (2008, 2009). Các tài liệu khảo cứu hệ thống giáo dục của Nguyễn Quang Hưng, Trịnh Văn Chung, Vũ Thị Hương Giang (2000), Gopinathan (2005), Lâm Quang Thiệp, D.B. Johnstone, P.G. Altbach (2006-2007), Đặng Bá Lãm, Nguyễn Cảnh Hồ, Vũ Ngọc Hải (2005), Nguyễn Hải Thập (2009), Nguyễn Thị Thu Hà (2010), Phan Minh Tiến và Phạm Thế Kiên (2013), Kỷ yếu Hội thảo Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam (2010), Kỷ yếu Đại học Humboldt 200 năm do Ngô Bảo Châu, Pierre Darriulat, Cao Huy Thuần, Hoàng Tụy, Nguyễn Xuân Xanh, Phạm Xuân Yêm chủ biên (2011); Đề án Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam 2005 - 2020; các công trình của Chu Hồng Thanh (2008, 2009), luận án tiến sĩ của Đặng Thị Minh (2014) về chính sách phát triển đại học tư thục; các nghiên cứu quốc tế của Krissanapong Kirtikara (2005), Xie Weihe (2005), Nguyễn Quảng (2002), F.K.S. Leung (2002).

Khoảng trống nghiên cứu: Phần lớn các công trình trước đây chỉ xem xét viên chức gộp chung với công chức, hoặc tiếp cận quản lý giáo dục đơn thuần dưới góc độ nghiệp vụ sư phạm và quản trị hành chính. Chưa có công trình chuyên khảo nào ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu độc lập, hệ thống và chuyên biệt về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học công lập tại Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật sau khi Luật Viên chức năm 2010 được ban hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng hệ thống lý luận của khoa học pháp lý về nhà nước và pháp luật:

• Khái niệm viên chức: Được phân tích qua tiến trình lịch sử pháp lý Việt Nam từ Sắc lệnh số 76/SL (1950), Hiến pháp 1980, Bảng danh mục viên chức số 1 (1982), Hiến pháp 1992, Pháp lệnh Cán bộ, công chức (1998, sửa đổi 2003), Luật Cán bộ, công chức (2008), Luật Viên chức (2010) và Hiến pháp (2013). Theo Điều 2 Luật Viên chức 2010, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập.
• Khái niệm viên chức trong trường đại học: Luận án xác định là bộ phận cấu thành của đội ngũ viên chức nói chung, bao gồm hai nhóm chủ yếu: đội ngũ các nhà khoa học, nhà giáo (giảng viên) và những người làm việc theo hợp đồng làm việc tại các phòng, ban, đơn vị trực thuộc của trường đại học (thực hiện công tác quản lý, hành chính và phục vụ đào tạo).
• Khái niệm pháp luật về viên chức trong trường đại học: Là tổng thể các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, quản lý và hoạt động nghề nghiệp của viên chức trong trường đại học.
• Khái niệm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học: Là hoạt động thực tiễn có mục đích của các cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật về viên chức vào đời sống trường đại học, thông qua bốn hình thức: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp văn bản quy phạm pháp luật để làm rõ nội hàm các quy định về viên chức và giáo dục đại học.
• Phương pháp lịch sử - cụ thể để theo dõi sự phát triển của quy chế pháp lý về viên chức qua các thời kỳ.
• Phương pháp so sánh luật học để khảo cứu mô hình thực hiện pháp luật về viên chức giáo dục đại học của Nhật Bản, Cộng hòa Pháp và Trung Quốc.
• Phương pháp thống kê, điều tra xã hội học và khảo sát thực tiễn để thu thập dữ liệu về thực trạng đội ngũ và nhận thức pháp luật của giảng viên, viên chức quản lý.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu bao gồm: hệ thống văn bản pháp quy của Nhà nước, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ; số liệu thống kê giáo dục năm học 2014 - 2015 từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bảng 3.1); dữ liệu phiếu khảo sát thực tế của tác giả đối với giảng viên, chuyên viên tại các cơ sở giáo dục đại học (Bảng 3.2).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

Chương 1 hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba trục nội dung: lý luận về thực hiện pháp luật; pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức; pháp luật và chính sách giáo dục đại học. Tác giả đánh giá những kết quả khoa học của các thế hệ nghiên cứu đi trước, đồng thời chỉ ra khoảng trống học thuật: chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học công lập dưới góc độ lý luận nhà nước và pháp luật trong bối cảnh Luật Viên chức 2010 đi vào thực tiễn.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học

Chương 2 tập trung giải quyết các nội dung lý luận nền tảng:

• Phân tích 5 đặc điểm lao động của viên chức: mang tính nghề nghiệp phục vụ nhu cầu thiết yếu; thực hiện qua đơn vị sự nghiệp chuyên ngành; cung cấp dịch vụ phi hiện vật; không mang tính quyền lực nhà nước; đòi hỏi chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cao.
• Phân loại viên chức theo vị trí việc làm (viên chức quản lý và viên chức không giữ chức vụ quản lý) và theo chức danh nghề nghiệp (hạng I, hạng II, hạng III, hạng IV).
• Xác định 4 đặc điểm của pháp luật về viên chức trong trường đại học: thể chế hóa trách nhiệm của Nhà nước đối với giáo dục đại học; bảo đảm quyền con người và công bằng xã hội; gắn liền với đổi mới cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp công lập; bảo đảm sự tương quan giữa quy phạm pháp luật và quy phạm đạo đức nhà giáo.
• Phân tích 4 hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học:
  • Thi hành pháp luật: Chủ thể thực hiện nghĩa vụ bằng hành vi tích cực (giảng dạy, nghiên cứu khoa học, chấp hành quy chế chuyên môn).
  • Tuân thủ pháp luật: Chủ thể kiềm chế không thực hiện các hành vi bị cấm (không bãi công, không trốn tránh trách nhiệm, không đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật).
  • Sử dụng pháp luật: Chủ thể thực hiện các quyền được pháp luật cho phép (đăng ký thi/xét thay đổi chức danh nghề nghiệp, tham gia đào tạo bồi dưỡng, hưởng chế độ đãi ngộ).
  • Áp dụng pháp luật: Cơ quan, người có thẩm quyền ban hành các quyết định pháp lý cá biệt (tuyển dụng, bổ nhiệm, thanh tra, xử lý kỷ luật).
• Khảo cứu kinh nghiệm pháp luật về viên chức giáo dục đại học của Nhật Bản, Cộng hòa Pháp và Trung Quốc, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam về cơ chế phân loại ngạch bậc, chế độ hợp đồng và bảo đảm quyền tự do học thuật.

Chương 3: Thực trạng thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam

Chương 3 phân tích thực tiễn thực hiện pháp luật về viên chức trong các trường đại học công lập:

• Đánh giá hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Giáo dục và Luật Viên chức tại các cơ quan quản lý và các trường đại học.
• Phân tích thực trạng tuyển dụng viên chức dựa trên dữ liệu thống kê đội ngũ giảng viên tại Bảng 3.1:

Chỉ tiêu thống kê	Số lượng / Cơ cấu	Ghi chú theo dữ liệu luận án
Khối trường khảo sát	Các trường cao đẳng, đại học	Năm học 2014 - 2015
Đội ngũ viên chức giảng viên	Thống kê theo ngạch, trình độ đào tạo	Phân bổ theo chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ
Phương thức tuyển dụng	Thi tuyển và xét tuyển	Thực hiện theo phân cấp quản lý và chỉ tiêu biên chế

• Khảo sát thực tiễn sử dụng, quản lý, đánh giá, phân loại, bổ nhiệm, khen thưởng và kỷ luật viên chức. Phân tích mô hình quản lý theo Sơ đồ 3.1 (quản lý viên chức tại Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) và Sơ đồ 3.2 (quản lý viên chức tại các trường đại học trực thuộc bộ, ngành, địa phương khác).
• Trình bày kết quả điều tra xã hội học tại Bảng 3.2 về nhận thức và mức độ sử dụng pháp luật của giảng viên, chuyên viên trong trường đại học.
• Đánh giá thành tựu (bước đầu chuẩn hóa tiêu chuẩn giảng viên, chuyển sang cơ chế hợp đồng làm việc) và chỉ ra các hạn chế: văn bản hướng dẫn còn chậm và thiếu đồng bộ; quy trình tuyển dụng còn nặng tính hành chính; tiêu chí đánh giá viên chức chưa gắn chặt với kết quả chuyên môn; chế độ tiền lương chưa tạo động lực cống hiến; quyền tự chủ của các trường còn bị ràng buộc bởi cơ chế bộ chủ quản.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 xác lập 5 quan điểm chỉ đạo và đề xuất 6 nhóm giải pháp:

• 5 quan điểm chỉ đạo:
  1. Phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học.
  2. Gắn liền với việc bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học.
  3. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật về viên chức nói chung.
  4. Bảo đảm sự minh bạch, bình đẳng, quyền và lợi ích chính đáng, đặc biệt là quyền tự do học thuật của viên chức.
  5. Tính toán đầy đủ các đặc thù của hoạt động nghề nghiệp và môi trường giáo dục đại học.
• 6 nhóm giải pháp cụ thể:
  1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về viên chức trong trường đại học (chuẩn hóa vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh giảng viên).
  2. Điều chỉnh thống nhất pháp luật về viên chức giữa trường đại học công lập và tư thục nhằm tạo sự bình đẳng nghề nghiệp.
  3. Tăng cường công tác bồi dưỡng, giáo dục nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật cho viên chức.
  4. Xây dựng và ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo.
  5. Mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm thực chất cho các trường đại học trong quản lý nhân sự và tài chính.
  6. Củng cố các tổ chức hiệp hội nghề nghiệp, tiến tới thành lập Hội giáo chức Việt Nam.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được các kết quả khoa học và đóng góp mới cụ thể:

• Về mặt lý luận:
  • Xây dựng định nghĩa khoa học về "thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học", tiếp cận theo chu trình quản lý thực tế của các chủ thể pháp luật (lập kế hoạch, phân công trách nhiệm, hoàn thiện văn bản, bố trí bộ máy, bảo đảm tài chính và tuyên truyền pháp luật).
  • Làm rõ sự khác biệt của hoạt động thực hiện pháp luật đối với giảng viên đại học so với các nhóm viên chức khác (sự tích hợp giữa giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quyền tự do học thuật).
  • Xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả và các nhân tố bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong cơ sở giáo dục đại học.
• Về mặt thực tiễn:
  • Đánh giá toàn diện bức tranh thực thi pháp luật về viên chức trong các trường đại học công lập từ năm 2010 đến 2015, chỉ ra nguyên nhân của những bất cập trong phân cấp quản lý và đánh giá viên chức.
  • Tổng kết kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham khảo từ Nhật Bản, Pháp và Trung Quốc.
  • Đề xuất gói giải pháp đồng bộ và khả thi: hoàn thiện tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo, điều chỉnh thống nhất quy chế lao động công - tư và thành lập Hội giáo chức Việt Nam.

Bảng tổng hợp các nhóm giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học:

Nhóm giải pháp	Nội dung trọng tâm	Kết quả kỳ vọng
Hoàn thiện thể chế pháp luật	Sửa đổi, bổ sung quy định về tuyển dụng, hợp đồng làm việc, chức danh nghề nghiệp	Khắc phục chồng chéo, tạo hành lang pháp lý đồng bộ
Thống nhất quản lý công - tư	Điều chỉnh quy chế pháp lý giữa giảng viên trường công lập và trường ngoài công lập	Bảo đảm bình đẳng về cơ hội phát triển nghề nghiệp
Nâng cao ý thức pháp lý	Tuyên truyền, phổ biến pháp luật viên chức và giáo dục đại học định kỳ	Tăng tỷ lệ sử dụng và tuân thủ pháp luật đúng quy định
Đạo đức nghề nghiệp	Ban hành Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà giáo	Chuẩn hóa hành vi ứng xử và trách nhiệm nghề nghiệp
Tự chủ đại học	Phân cấp tuyển dụng, sử dụng nhân sự gắn với trách nhiệm giải trình	Nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng đào tạo
Phát triển hội nghề nghiệp	Thành lập Hội giáo chức Việt Nam, củng cố các hội chuyên môn	Bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tự do học thuật của viên chức

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào đối tượng viên chức tại các trường đại học công lập, chưa bao quát toàn bộ chế độ pháp lý của người lao động tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục và các trường thuộc khối lực lượng vũ trang do sự khác biệt về chế định điều chỉnh theo Luật Viên chức 2010.
• Dữ liệu khảo sát thực tiễn phản ánh chủ yếu giai đoạn từ khi Luật Viên chức có hiệu lực đến năm 2015.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

1. Tiếp tục nghiên cứu cơ chế hoàn thiện thể chế nhằm thu hẹp khoảng cách pháp lý và tiến tới thống nhất quy chế lao động cho đội ngũ nhà giáo trong toàn bộ hệ thống giáo dục đại học (cả công lập và tư thục).
2. Nghiên cứu sâu về cơ chế bảo đảm quyền tự do học thuật gắn liền với trách nhiệm xã hội của giảng viên trong bối cảnh tự chủ đại học toàn diện.
3. Đánh giá tác động dài hạn của việc chuyển đổi hoàn toàn sang chế độ hợp đồng làm việc có thời hạn đối với sự phát triển bền vững của đội ngũ giảng viên đại học.

Giá trị tham khảo

Luận án là nguồn tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ thực tiễn và giải pháp cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội trong việc sửa đổi, bổ sung Luật Viên chức, Luật Giáo dục đại học và các nghị định hướng dẫn thi hành.
• Cơ quan quản lý cơ sở giáo dục đại học: Hỗ trợ Hội đồng trường, Ban Giám hiệu các trường đại học trong việc hoàn thiện quy chế tổ chức hoạt động, xây dựng đề án vị trí việc làm, quy trình tuyển dụng, đánh giá giảng viên và quản trị nhân sự tự chủ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy các chuyên đề Lý luận Nhà nước và pháp luật, Luật Hành chính, Quản lý giáo dục và Quản trị công. Các nội dung tổng quan tài liệu ở Chương 1 và khung lý thuyết ở Chương 2 có giá trị phương pháp luận cho các đề tài cùng hướng nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định viên chức trong trường đại học gồm những thành phần nào?

Luận án xác định viên chức trong trường đại học là một bộ phận của đội ngũ viên chức nói chung, bao gồm hai nhóm chính:

• Nhóm đội ngũ các nhà khoa học, nhà giáo (giảng viên): Lực lượng trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực hiện các dịch vụ xã hội.
• Nhóm người làm việc theo hợp đồng làm việc tại các phòng, ban, đơn vị trực thuộc của trường đại học: Lực lượng thực hiện các công việc chuyên môn, nghiệp vụ hành chính, quản lý và hỗ trợ đào tạo.

2. Bốn hình thức thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học biểu hiện như thế nào?

Theo luận án, bốn hình thức được biểu hiện cụ thể gồm:

• Thi hành pháp luật: Viên chức thực hiện các nghĩa vụ tích cực theo quy định (giảng dạy đủ giờ, nghiên cứu khoa học, rèn luyện đạo đức, chấp hành quy chế chuyên môn).
• Tuân thủ pháp luật: Chủ thể kiềm chế không vi phạm các điều cấm (không tham gia đình công, không gây mất đoàn kết, lãnh đạo không đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật).
• Sử dụng pháp luật: Viên chức thực hiện các quyền được pháp luật cho phép (đăng ký thi/xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp, tham gia đào tạo bồi dưỡng, hưởng chính sách đãi ngộ).
• Áp dụng pháp luật: Cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền ban hành quyết định quản lý cá biệt (tuyển dụng, điều động, bổ nhiệm chức vụ quản lý, xử lý kỷ luật).

3. Những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hạn chế trong thực hiện pháp luật về viên chức đại học là gì?

Luận án chỉ ra các nhóm nguyên nhân:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn thiếu tính đồng bộ, có sự giao thoa và mâu thuẫn giữa quy định của Luật Viên chức và Luật Giáo dục đại học.
• Cơ chế quản lý theo chế độ bộ chủ quản làm hạn chế quyền tự chủ thực chất của các trường trong tuyển dụng và quản lý nhân sự.
• Tiêu chí đánh giá, phân loại viên chức còn chung chung, chưa phản ánh đúng đặc thù lao động sáng tạo của giảng viên đại học.
• Ý thức tìm hiểu và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi của một bộ phận giảng viên, viên chức còn hạn chế.

4. Luận án đề xuất giải pháp gì về mặt tổ chức xã hội - nghề nghiệp cho viên chức giáo dục?

Luận án đề xuất củng cố các hiệp hội nghề nghiệp hiện có và tiến tới thành lập Hội giáo chức Việt Nam. Tổ chức này giữ vai trò đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đội ngũ nhà giáo, giám sát việc thực hiện chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, bảo vệ quyền tự do học thuật và tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách pháp luật cho ngành giáo dục.

Kết luận

Luận án "Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương là công trình nghiên cứu hệ thống thuộc chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật. Công trình đã làm rõ khung lý luận, các hình thức và đặc thù của việc thực hiện pháp luật về viên chức trong cơ sở giáo dục đại học, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng thực thi quy định pháp luật giai đoạn 2010 - 2015. Trên cơ sở đó, luận án xác lập 5 quan điểm chỉ đạo và 6 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao quyền tự chủ đại học và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho đội ngũ giảng viên, viên chức trong điều kiện đổi mới giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục nói chung, trong khối các trường đại học nói riêng là lực lượng lao động chính, nhân tố quan trọng tác động, thúc đẩy và quyết định chất lượng giáo dục. Chính vì thế, việc thực hiện, hoàn thiện pháp luật đối về viên chức trong lĩnh vực này không chỉ là cơ sở, điều kiện để phát huy nhân tố con người trong lĩnh vực giáo dục mà còn là nhiệm vụ thường xuyên của quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học ở Việt Nam là một bộ phận của quá trình thực hiện pháp luật nói chung, có liên quan chặt chẽ với pháp luật về viên chức và pháp luật về giáo dục đại học. Do ý nghĩa và tầm quan trọng của nó, trong thời gian qua, các vấn đề liên quan đến pháp luật về viên chức trong trường đại học đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Trong chương này, Luận án rà soát, phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu về đề tài mà đã được thực hiện bởi các tác giả trong nước và trên thế giới. Trên cơ sở đó, Luận án tìm ra những khoảng trống về mặt học thuật cần tiếp tục nghiên cứu và khẳng định tính cấp thiết, đóng góp của Luận án. Để phân tích, đánh giá được toàn diện các công trình nghiên cứu hiện có liên quan tới thực hiện pháp luật về viên chức trong trường đại học, Luận án đã xem xét ba khía cạnh: tình hình nghiên cứu về thực hiện pháp luật (mục 1.), nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức (mục 1.) và nghiên cứu về giáo dục, giáo dục đại học (mục 1. Các nghiên cứu về thực hiện pháp luật Nghiên cứu về thực hiện pháp luật là một trong những nội dung quan trọng của lý luận về pháp luật, xuất hiện trong rất nhiều công trình có tính chất giáo khoa ở các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước.

Các công trình nhiên cứu này đều dành một chương để giải quyết những khía cạnh cơ bản về thực hiện pháp luật: đưa ra 7 z quan niệm về thực hiện pháp luật, các hình thức thực hiện pháp luật và tập trung luận giải về áp dụng pháp luật - một hình thức thực hiện pháp luật. Trước hết cần kể tới các công trình như: Lý luận Nhà nước và pháp luật. Học viện Công vụ Nga. 2003 [53]; Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật, NXB.

Sách tiếng Nga [100]; Giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005-2007 [72]; Lý luận Nhà nước và pháp luật của tác giả Phạm Hồng Thái, Đinh Văn Mậu, NXB Giao thông Vận tải, 2009 [105] và Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, 2010 [126]. Những năm gần đây, các công trình nghiên cứu của các tác giả Việt Nam về thực hiện pháp luật được công bố nhiều hơn và có chiều sâu hơn, tập trung làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như hình sự, dân sự, hành chính, đất đai. ở Việt Nam nhưng chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt về thực hiện pháp luật đối với viên chức trong trường đại học như: các công trình nghiên cứu của PGS. Nguyễn Minh Đoan từ năm 2009 đến năm 2013: “Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, “Thực hiện pháp luật và văn hoá pháp lý trong đời sống xã hội”, NXB.

Cũng có đề tài luận án tiến sĩ liên quan tới thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực cụ thể đã được các tác giả bảo vệ thành công. Có thể kể đến luận án tiến sĩ luật học “Thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Vũ Thị Hồng Vân (bảo vệ thành công năm 2014) đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học như: xây dựng khái niệm thực hiện pháp luật về giáo dục, thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học, các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học. Đồng thời, trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế của thực 8 z trạng thực hiện pháp luật về giáo dục, và pháp luật về giáo dục đại học trong các giai đoạn khác nhau, tác giả đã đề xuất được hệ thống đồng bộ các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giáo dục trong các trường đại học ở nước ta: nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp luật về giáo dục, kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện pháp luật về giáo dục… Đề tài luận án tiến sĩ luật học: “Thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay” được tác giả Nguyễn Văn Linh (bảo vệ thành công năm 2015) đã phân tích, làm nổi bật những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật nói chung, về thực hiện pháp luật giải quyết thủ tục hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh như: khái niệm pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, đặc điểm, nội dung, các hình thức văn bản pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, khái niệm thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính, những đặc điểm, yêu cầu và điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật này của các cơ quan nhà nước cấp tỉnh hiện nay. Trên cơ sở tìm hiểu pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính của một số nước đồng thời khái quát thực trạng, rút ra những ưu điểm, hạn chế trong thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh trong tiến trình cải cách hành chính, trong cải cách nền hành chính nhà nước ở địa phương, tác giả đưa ra những quan điểm, giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về giải quyết thủ tục hành chính tại cơ quan nhà nước cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay.

Trên các tạp chí, nhiều bài viết xuất hiện đã thể hiện vấn đề thực hiện pháp luật luôn nhận được sự quan tâm đáng kể của các tác giả và được nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Đó là bài: “Thực hiện tốt Luật Viên chức để tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ của khu vực sự nghiệp công lập” trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 1, trang 4-9; [109] của tác giả Trần Văn Tuấn; Bài “Khắc phục tình trạng “hỗn loạn” của văn bản quy phạm pháp luật” đăng trên tạp chí Luật sư số 05 (tháng 7 năm 2014) của PGS.LS Chu Hồng Thanh [118]. Các nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức Nghiên cứu về cán bộ, công chức, viên chức nhìn chung đã phong phú hơn, đa chiều hơn (dưới góc độ pháp lý, quản lý và tâm lý học). Giai đoạn trước năm 9 z 2010 (trước khi có Luật Viên chức ra đời), công chức và viên chức đều được điều chỉnh chung trong các văn bản pháp luật của nhà nước và các văn bản pháp lý của những cơ quan hữu quan, chưa có sự phân tách rõ ràng về các đối tượng làm việc trong các cơ quan hành chính với cơ quan sự nghiệp, dịch vụ công.

Tuy nhiên, do nhu cầu của hoạt động áp dụng pháp luật đòi hỏi phải có sự xác định và phân biệt, so sánh, nhận dạng giữa công chức và viên chức nên bước đầu đã có một số đề tài khoa học cấp bộ được triển khai. Đầu tiên phải kể đến đề tài cấp bộ “Luận cứ khoa học phân định ngạch công chức, ngạch viên chức” nghiệm thu năm 2005 do TS.Nguyễn Minh Phương - Bộ Nội vụ chủ nhiệm đề tài. Tiếp theo, năm 2007, Bộ Nội vụ tiến hành nghiệm thu đề tài: “Cơ sở khoa học của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính theo nhu cầu công việc” do TS. Nguyễn Ngọc Vân làm chủ nhiệm [16].

Năm 2008, tác giả Lương Thanh Cường bảo vệ thành công Luận án tiến sỹ với đề tài: “Hoàn thiện chế định về pháp luật công vụ, công chức ở Việt Nam hiện nay” [23]. Mặc dù các tác giả đã cố gắng giải quyết những vấn đề rất quan trọng, cấp thiết của khoa học pháp lý và thực tiễn áp dụng pháp luật yêu cầu là chỉ rõ tiêu chí để phân biệt công chức và viên chức, cơ sở khoa học của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính theo nhu cầu công việc nhưng chủ yếu chỉ xem xét vấn đề theo phương diện lý luận. Về phía các nhà khoa học, nhà quản lý và cả các nhà tâm lý xã hội cũng đã dựa trên cơ sở các văn bản pháp luật điều chỉnh đối với cán bộ, công chức, viên chức cũng như thực trạng việc áp dụng các văn bản này trong thực tiễn để hướng đến nghiên cứu về việc thực hiện, áp dụng pháp luật về công chức, viên chức. Phần lớn các công trình khoa học đều chú ý đề cập, khai thác nghiên cứu việc xây dựng, quản lý, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong điều kiện thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong đó, các tác giả đã nhấn mạnh đến việc phải chú ý bảo đảm, điều chỉnh về mặt quy chế pháp lý và điều kiện vật chất, tinh thần một cách phù hợp, tương xứng với sự đóng góp của cán bộ, công chức, viên chức. Có thể kể đến các công trình như: Tác giả Chu Văn Đức nghiên cứu về “Vấn đề động viên viên chức”, đăng trên Tạp chí Tâm lý học, số 2, năm 2004 trang 41 - 45 [40]; Tác giả Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương 10 z năm 2005 đồng chủ biên cuốn sách: “Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ công chức” do NXB Chính trị Quốc gia phát hành [91]; Tác giả Nguyễn Trọng Điều có bài: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu hội nhập” đăng trên Tạp chí Cộng sản, số 13, trang 19 - 22, năm 2006, [34] và tác giả PGS. Phạm Hồng Thái có bài “Sự điều chỉnh của pháp luật về viên chức” đăng trên Tạp chí tổ chức Nhà nước, số 1, trang 27-29, năm 2009 [115].