CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1. Đơn vị sự nghiệp công lập Hiện nay có rất nhiều khái niệm về cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập. Các cơ quan đơn vị này gắn liền với nhau và được gọi là đơn vị Hành chính.
Theo Nghị quyết 45 năm 2018 đưa ra định nghĩa như sau “Cơ quan HCNN là cơ quan, tổ chức do nhà nước có thẩm quyền quyết định và thành lập nhằm cung cấp các dịch hành chính công cho người dân khi thực hiện chức năng được nhà nước giao cho. Các cơ quan HCNN bao gồm các cơ quan, đơn vị: cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính Phủ, cơ quan tham mưu… Ngoài ra còn có các cơ quan chuyên môn của UBNN cấp tỉnh như các Sở, Văn phòng UBND…. các cơ quan chuyên môn của UBND cấp huyện như: Văn phòng Ủy ban nhân dân, Phòng Thanh tra… Đơn vị SNCL là tổ chức do các CQNN có thể quyền thành lập, quy định chức năng và nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ công (các dịch vụ bao gồm: giáo dục đào tạo, thông tin liên lạc, thể thao…)” (Chính phủ, 2018). Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm về QLTC Theo Phạm Văn Khoan (2007) “Quản lý tài chính là hoạt động huy động các nguồn lực tài chính đầu vào cho các cơ quan đơn vị và sử dụng các nguồn lực tài chính vào các nhiệm vụ được giao nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả của công việc.2 Nguyên tắc QLTC tại đơn vị SNCL Các đơn vị SNCL quản lý nguồn tài chính của mình một cách có hiệu quả phải tuân thủ đầy đủ 5 nguyên tắc sau: 1.
Nguyên tắc hiệu quả: Đối với một cơ quan, đơn vị thì tính hiệu quả luôn được đặt lên hàng đầu. Nguồn lực đầu vào thường bị giới hạn như: số Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 lượng khách hàng, số lượng dịch vụ, nguồn lực để phát triển… Chính vì vậy, nguồn lực luôn bị hạn chế trong khi phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ cùng lúc và chịu sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan đơn vị có thẩm quyền. Thêm vào đó là các rằng buộc về tính pháp lý như: đơn giá đã được quy định, hạn mức thực hiện, cơ chế huy động… Điều này có nghĩa là thực hiện nhiệm vụ được giao phải được hoàn thành trong khuôn khổ kinh phí có hạn. Đối với các đơn vị SNCL, đây là các cơ quan nhà nước vì vậy tính hiệu quả ở đây trước hết đó là hiệu quả cho người dân, cho cộng đồng trước khi đưa ra quyết định nào đó.
Đơn vị cần phải dung hòa giữa mục tiêu kinh tế và lợi ích của người dân. Nguyên tắc công khai, minh bạch: Công khai minh bạch là một trong những nguyên tắc quan trọng của quản lý tài chính. Hiện này các đối tượng sử dụng nhiều biện pháp tinh vì, có sự kết nối thành một hệ thống nhằm sự dụng nguồn NSNN nhà nước vào mục đích riêng, ngoài ra có cố tình tạo ra các thất thoát lãng phí để tư lợi cho bản thân. Quá trình công khai minh bạch giúp cho toàn bộ người dân, các cơ quan chức năng có thể giám sát cũng phát hiện được các hành vi gây thất thoát NSNN.
Nguyên tắc thống nhất: Hiện nay các đơn vị SNCL là cơ quan nhà nước, sử dụng nguồn ngân sách nhà nước. Chính vì vậy mà phải chụi sự quản lý chặt chẽ của nhà nước. Vậy việc thu và chi tại các đơn vị SNCL phải đảm bảo đúng theo quy định của nhà nước, điều này giúp cho sự công bằng giữa các đơn vị với nhau. Đối với các đơn vị đặc thù thì có những cơ chế riêng, đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ nhà nước giao.
Nguyên tắc tập trung, dân chủ: Đây là nguyên tắc cơ bản trong quá trình quản lý. Các đơn vị SNCL sẽ được phân bổ sử dụng nguồn ngân sách nhà nước. Trong quá trình thực hiện, có những vướng mắc cần được tháo gỡ, các đơn vị xây dựng tờ trình và có những kiến nghị cần thiết đối với cấp trên. Từ đó cấp trên xem xét cũng như có những chỉ đạo cần thiết.
Bên cạnh đó, các đơn vị cũng chụi sự quản lý chung của các cơ quan chức năng có thẩm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 quyền, việc quản lý được tập trung cho một số cơ quan nhất định, tăng cường sự chỉ đạo và giám sát của cấp trên. Nguyên tắc tự chủ: Phân cấp mạnh cho các đơn vị trong nội bộ trên cơ sở đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được giao, không vi phạm chế độ chính sách của Nhà nước, luôn tôn trọng nguyên tắc hiệu quả, thống nhất, tập trung dân chủ, công khai và minh bạch. Quy trình QLTC Các đơn vị SNCL căn cứ vào nguồn thu từ NSNN cấp, thu từ hoạt động sự nghiệp và các nguồn thu khác để lập dự toán thu, chi cho đơn vị mình theo quy định về tự chủ, tự chịu trách nhiệm các đơn vị SNCL chủ động về tổ chức biên chế và về tài chính cụ thể như sau: - Chủ động bố trí kinh phí được giao và được tự quyết định khi có nhu cầu điều chỉnh kinh phí từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác để thực hiện hoàn thành kế hoạch. Đồng thời phải xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ theo chế độ tài chính quy định làm cơ sở để chi tiêu đảm bảo đúng, đủ định mức.
- Kinh phí tiết kiệm được chi bổ sung thu nhập cho cán bộ, viên chức. - Kinh phí giao tự chủ cuối năm sử dụng không hết được kéo dài, chuyển sang năm sau tiếp tục sử dụng. Kinh phí từ NSNN Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, các nguồn thu khác Xây dựng Lập dự toán thu, chi - Hạch toán quy chế kế toán quản lý và - Thanh tra, chi tiêu Tổ chức thực hiện kiểm tra nội bộ dự toán - Kiểm toán nhà nước Quyết toán thu, chi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.Quy trình QLTC tại các đơn vị SNCL Đối với các đơn vị SNCL nguồn tài chính sẽ dựa trên hai nguồn chính: Nguồn từ NSNN cấp và nguồn thu thừ hoạt động sự nghiệp. Dựa vào nguồn tài chính nêu trên, các đơn vị SNCL sẽ thực hiện phương thức QLTC các bước: Lập dự toán thu chi, tổ chức thực hiện dự toán thu chi và quyết toán thu chi.
Nội dung hoạt động quản lý hoạt động tài chính tại các đơn vị SNCL 1. Lập dự toán thu - chi Lập dự toán thu chi các nguồn kinh phí của đơn vị SNCL là trên cơ sở đánh giá tình hình thực hiện các nhiệm vụ theo kế hoạch năm trước, phân tích và dự đoán các hoạt động chuyên môn trong năm tới, các yếu tố tác động của môi trường bên trong và bên ngoài từ đó xác định chỉ tiêu và mục tiêu về các nguồn thu cũng như các khoản chi tiêu của đơn vị, xác định kế hoạch hành động nhằm thức hiện đạt hiệu quả các mục tiêu đó. - Yêu cầu đối với lập dự toán thu – chi tài chính tại các đơn vị SNCL: Để đảm bảo hoạt động thường xuyên của đơn vị, đồng thời từng bước nâng cao đời sống cho cán bộ, viên chức và nâng cấp cơ sở vật chất của đơn vị, các đơn vị SNCL phải có phương pháp để tăng nguồn thu hợp pháp cho đơn vị. + Tập trung đầu tư đúng mục tiêu nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao, hạn chế tối đa rủi ro và tiêu cực trong kế hoạch đầu tư, từng bước đảm bảo tính công bằng trong sử dụng các nguồn đầu và chi tiêu nội bộ cho đơn vị.
+ Sử dụng các nghiệp vụ tài chính để xác định các chỉ tiêu thu, chi cũng như các giải pháp thực hiện các chỉ tiêu đó. + Bảo đảm cân đối thu đúng, chi đủ và có tiết kiệm phân bổ thu nhập lại cho cán bộ, viên chức. - Căn cứ để lập dự toán thu, chi là: + Phương hướng, nhiệm vụ của các đơn vị SNCL trong tương lai. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 + Kế hoạch hoạt động của các đơn vị SNCL với các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể.
+ Kết quả thực hiện kế hoạch các năm trước. + Khả năng cân đối NSNN cho phép. + Khả năng huy động nguồn lực tài chính ngoài ngân sách. + Khả năng bảo đảm cung cấp vật tư từ Nhà nước và từ thị trường.
+ Năng lực tổ chức, quản lý và năng lực chuyên môn. - Nội dung lập dự toán: Nghiên cứu các yếu tố bên trong, bên ngoài có ảnh hưởng đến kế hoạch thu chi của các đơn vị SMCL, gồm: + Căn cứ chức năng, nhiệm vụ và giao kế hoạch năm được cấp có thẩm quyền giao. + Chế độ, chính sách hiện hành của Nhà nước: Những quy định các nguồn thu hợp pháp, quy định về định mức kinh tế kỹ thuật, về chi tiêu nội bộ như lương, thưởng, nghiên cứu khoa học. + Căn cứ kết quả hoạt động sự nghiệp có thu, tình hình thu, chi tài chính của năm trước liền kề.
+ Dự báo thuận lợi, khó khăn trong năm kế hoạch. + Xác định mục tiêu và chỉ tiêu về ghi thu và chi tài chính cụ thể: Các nguồn thu: Số kinh phí NSNN bảo đảm chi hoạt động thường xuyên, số thu từ phí lệ phí, số thu từ xác định tiền sử dụng tài liệu địa chất khoáng sản, số thu từ hoạt động SXKD và hoạt động khác. Các khoản chi: chi tiết cho từng loại hoạt động. + Xác định các giải pháp để thực hiện các mục tiêu trên.
+ Dự toán thu, chi của đơn vị SNCL được gửi đến cơ quan quản lý cấp trên theo phân cấp, bao gồm cả kinh phí hoạt động thường xuyên và không thường xuyên. Phương pháp lập dự toán trên cơ sở quá khứ: là phương pháp xác định các chỉ tiêu dự toán dựa trên kết quả hoạt động của năm trước liền kề, điều Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 chỉnh theo tỷ lệ tăng trưởng và tỷ lệ lạm phát dự kiến. Như vậy, đây là phương pháp đơn giản, dễ thực hiện và thường áp dụng đối với hoạt động tương đối ổn định như hoạt động chi thường xuyên.
