Lời mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính ở Cục An toàn thực phẩm. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Cục An toàn thực phẩm.
KẾT LUẬN 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC Chƣơng 1 của luận văn sẽ nêu tổng hợp và phân tích cơ sở lý luận về cơ quan hành chính nhà nƣớc, về quản lý tài chính tại cơ quan hành chính Nhà nƣớc. Trên cơ sở tiếp cận những lý luận chung về quản lý tài chính tại cơ quan hành chính Nhà nƣớc, chƣơng 1 sẽ nêu rõ các nội dung chủ yếu của công tác quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nƣớc bao gồm: Quy trình quản lý; Quản lý hoạt động thu, chi từ nguồn NSNN cấp và Quản lý kinh phí quản lý hành chính tiết kiệm đƣợc. Đây cũng là cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý để đánh giá hoạt động quản lý tài chính của Cơ quan hành chính Nhà nƣớc nói chung và Cục An toàn thực phẩm nói riêng. Ngoài ra, chƣơng này còn phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nƣớc.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Cơ quan nhà nƣớc đƣợc thành lập theo Hiến pháp và pháp luật để thực hiện quyền lực nhà nƣớc. Hoạt động của Nhà nƣớc trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội luôn phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu cho những mục tiêu xác định. Do đó, chi Ngân sách Nhà nƣớc cho cơ quan hành chính Nhà nƣớc là tất yếu, khách quan, là điều kiện quan trọng đảm bảo duy trì hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc. Tuy nhiên, chi Ngân sách nhƣ thế nào là phù hợp, đảm bảo mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội đề ra mà không gây lãng phí, thất thoát, tham nhũng trong quá trình thực hiện luôn là một vấn đề đƣợc cả xã hội quan tâm.Cơ quan hành chính nhà nƣớc là một bộ phận cấu thành của hệ thống cơ quan nhà nƣớc đƣợc thành lập theo Hiến pháp và pháp luật để thực hiện quyền lực nhà nƣớc.
Hoạt động của Nhà nƣớc trong các lĩnh 5 z vực kinh tế, chính trị, xã hội luôn phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu cho những mục tiêu xác định. Do đó, chi Ngân sách Nhà nƣớc cho cơ quan hành chính Nhà nƣớc là tất yếu, khách quan, là điều kiện quan trọng đảm bảo duy trì hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc. Tuy nhiên, chi Ngân sách nhƣ thế nào là phù hợp, đảm bảo mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội đề ra mà không gây lãng phí, thất thoát, tham nhũng trong quá trình thực hiện luôn là một vấn đề đƣợc cả xã hội quan tâm. Tại Việt Nam, theo khảo sát một vài năm trở lại đây, có nhiều công trình nghiên cứu về công tác quản lý tài chính của cơ quan hành chính dƣới dạng báo cáo khoa học, báo cáo chuyên đề và khóa luận tốt nghiệp đại học.
Đối với cấp độ luận văn thạc sĩ, số lƣợng nghiên cứu mảng đề tài quản lý tài chính tại cơ quan hành chính tƣơng đối nhiều, một số công trình khoa học mà sinh viên có thể tiếp cận nhƣ sau: Tác giả Nông Văn Thân - Khoa khoa học quản lý, lớp QLKT KV18 đã thực hiện luận văn thạc sĩ với đề tài: "Nâng cao công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc (NSNN) trên địa bàn huyện Bắc Mê tỉnh Hà Giang" năm 2005, theo đó tác giả đã đƣa ra cơ sở lý luận về ngân sách Nhà nƣớc, sự cần thiết phải đổi mới hoạt động của NSNN cho phù hợp với điều kiện kinh tế thị trƣờng, từ đó đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc, tuy nhiên đây là những giải pháp tƣơng đối đặc thù xuất phát từ đặc điểm của Hà Giang - một tỉnh có nhiều tiềm năng nhƣng là một trong những tỉnh nghèo nhất nƣớc. Tác giả Văn Tuấn Kiệt với đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách tỉnh Kiên Giang” do TS. Phan Mỹ Hạnh hƣớng dẫn năm 2008, tác giả đƣa ra đƣợc mối quan hệ giữa các cấp ngân sách, việc lập và chấp hành dự toán ngân sách chƣa gắn kết với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 6 z Tác giả Nguyễn Thị Thanh Tú với đề tài “Hoàn thiện cơ chế khoán chi Ngân sách Nhà nƣớc tại Trung tâm kỹ thuật sản xuất chƣơng trình truyền hình Việt Nam” do PGS. Lƣu Thị Hƣơng hƣớng dẫn năm 2003, tác giả đƣa ra cơ chế khoán chi Ngân sách Nhà nƣớc là một cơ chế khá mới mẻ đối với các đơn vị hành chính sự nghiệp của Việt Nam nói chung và đối với Trung tâm Kỹ thuật và Sản xuất chƣơng trình Đài truyền hình Việt Nam nói riêng.
Vì vậy, trong giai đoạn thực hiện thí điểm từ năm 2001 – 2002 những bất cập bộc lộ ra tại trung tâm là điều tất yếu, nhƣng những bất cập này vẫn chƣa phải là tất cả. Tuy nhiên, không phải vì thế mà nói rằng việc chuyển đổi sang có chế này là không phù hợp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng cơ chế khoán chi Ngân sách Nhà nƣớc là lựa chọn tốt nhất cho việc quản lý chi Ngân sách Nhà nƣớc taị các đơn vị hành chính sự nghiệp của Việt Nam hiện nay, đƣa ra những căn cứ, cơ sở và thực tế của việc thực hiện cơ chế này tại Trung tâm Kỹ thuật và Sản xuất chƣơng trình Đài truyền hình Việt Nam. Nhƣ vậy, quá trình phân tích trong đề tài đã cho thấy tính tất yếu của việc chuyển đổi sang cơ chế khoán chi tại trung tâm.
Tác giả Đào Xuân Liên với đề tài “Hoàn thiện cơ chế phân cấp Ngân sách Nhà nƣớc cho các cấp chính quyền địa phƣơng” do GS. Nguyễn Thanh Tuyền hƣớng dẫn năm 2007, tác giả đƣa ra sự phụ thuộc các quyết định ngân sách từ Trung ƣơng mặc dù việc trao quyền ngân sách cho địa phƣơng nắm là nhiều hơn. Luận văn tập trung chủ yếu nghiên cứu những vấn đề cơ bản về phân cấp ngân sách nói chung và phân cấp cho các chính quyền địa phƣơng mà ở đây cụ thể là tỉnh Gia Lai. Những thông tin tìm hiểu của tác giả đã thực hiện cho thấy, hầu hết các luận văn đã thực hiện đều nghiên cứu về quản lý ngân sách Nhà nƣớc ở những địa phƣơng cụ thể (nhƣ Hà Giang, Kiên Giang, …) hoặc cơ quan cụ thể (Trung tâm kỹ thuật sản xuất chƣơng trình truyền hình Việt Nam…) có tính 7 z đặc thù cao, hoặc cụ thể vào một hoạt động ngân sách, cụ thể nhƣ thu ngân sách, chi ngân sách, hiện chƣa có đề tài nghiên cứu nào về quản lý tài chính tại Cục An toàn thực phẩm.
Cục An toàn thực phẩm, đây là một cơ quan hành chính nhà nƣớc, đƣợc cấp nguồn kinh phí hàng năm lớn, tƣơng ứng với các nội dung chi lớn và phức tạp, do đó đề tài về quản lý tài chính tại Cục An toàn thực phẩm là một khoảng trống cần đƣợc nghiên cứu, đảm bảo tính thời sự, tính độc lập và không có sự trùng lặp so với các công trình nghiên cứu đã thực hiện trƣớc đây. Một số vấn đề về cơ quan hành chính nhà nƣớc 1. Cơ quan hành chính nhà nước vàđặc điểmcủa cơ quan hành chính nhà nước Bộ máy nhà nƣớc là một chính thể thống nhất, đƣợc tạo thành bởi hệ thống các cơ quan nhà nƣớc đƣợc tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc chung thống nhất tạo thành một cơ chế đồng bộ để thực hiện các nhiệm vụ và chức năng của nhà nƣớc. Theo Hiến pháp năm 1992 (Nghị Quyết số 06/2011/QH13 sửa đổi năm 2013), ở nƣớc ta có các loại cơ quan nhà nƣớc sau đây: - Cơ quan quyền lực nhà nƣớc, gồm: Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nƣớc cao nhất; Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng.
- Các cơ quan hành chính nhà nƣớc, gồm: Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, huyện, xã và các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân. - Các cơ quan xét xử, gồm: Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án Quân sự các cấp, các Tòa án nhân dân địa phƣơng, Tòa án đặc biệt và các Tòa án khác do luật định. - Các cơ quan kiểm sát, gồm: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát quân sự, Viện Kiểm sát nhân dân địa phƣơng. 8 z Tất cả các cơ quan nhà nƣớc tạo thành bộ máy nhà nƣớc.
Nhƣng bộ máy nhà nƣớc không phải là một tập hợp đơn giản các cơ quan nhà nƣớc, mà là một hệ thống thống nhất các cơ quan có mối liên hệ ràng buộc qua lại chặt chẽ với nhau vận hành theo một cơ chế đồng bộ. Từ giác độ hệ thống xem xét, mỗi cơ quan nhà nƣớc là một khâu (mắt xích) không thể thiếu của bộ máy nhà nƣớc. Hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nƣớc tùy thuộc vào hiệu lực, hiệu quả hoạt động của từng cơ quan nhà nƣớc. Bộ máy Hành chính nhà nƣớc đƣợc thiết lập để thực thi quyền hành pháp.
Quyền hành pháp là quyền thi hành pháp luật. Để thi hành pháp luật, các cơ quan thuộc bộ máy hành chính nhà nƣớc theo sự quy định của pháp luật có quyền lập quy và quyền hành chính. - Quyền lập quy là quyền ban hành các văn bản pháp quy (còn gọi là văn bản dƣới luật) để cụ thể hóa văn bản luật, thực hiện văn bản luật nhằm điều chỉnh những quan hệ kinh tế - xã hội thuộc phạm vi quyền hành pháp. - Quyền hành pháp là quyền tổ chức ra các bộ máy cai quản, sắp xếp nhân sự, điều hành công việc quốc gia, sử dụng nguồn tài chính và công sản để thực hiện những chính sách kinh tế - xã hội của đất nƣớc.
Đó là quyền tổ chức, điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội, đƣa pháp luật vào đời sống nhằm giữ gìn trật tự an ninh xã hội, phục vụ lợi ích của công dân, bảo đảm dân sinh và giải quyết các vấn đề xã hội và sử dụng có hiệu quả nguồn tài chính và công sản để phát triển đất nƣớc một cách có hiệu quả. Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan thực hiện quyền hành pháp của Nhà nước.