Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO 1. Nghiên cứu ngoài nước Các nghiên cứu ngoài nước về các phương pháp nhận diện mối nguy, đánh giá và đưa ra biện pháp kiểm soát rủi ro đã được in trên các tạp chí khoa học có uy tín đã trở thành hướng nghiên cứu được quan tâm sau khi có các công trình công bố có giá trị khoa học, tính ứng dụng thực tiễn cao về các đối tượng nghiên cứu này. Năm 2007 tiêu chuẩn OHSAS 18001 do Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) ban hành đã quy định các yêu cầu đối với hệ thống quản lý ATSKNN để tổ chức có thể kiểm soát được các rủi ro về ATSKNN. Các thuật ngữ, định nghĩa và các quy trình để nhận diện và đánh giá rủi ro được đưa ra trong tiêu chuẩn này.
Song song, OHSAS 18001:2007 cũng đưa ra các biện pháp để kiểm soát hoặc thay đổi, cải tiến biện pháp kiểm soát để làm giảm rủi ro theo các cấp độ: Loại trừ, thay thế, kiểm soát kỹ thuật, cảnh báo hoặc kiểm soát hành chính, các thiết bị bảo vệ con người. Cái hay với OHSAS 18001:2007 là cách cho điểm có trọng số các mối nguy hiểm và phân loại các rủi ro có thể chấp nhận được và rủi ro không thể chấp nhận, còn hướng dẫn thực hiện phương pháp đánh giá rủi ro sao cho phù hợp và đáp ứng được các yêu cầu của pháp luật,phù hợp với điều kiện của từng doanh nghiệp. Giám đốc An toàn Willhead Martin của công ty Systra làm việc tại dự án đường sắt đô thị Gold Line tại Doha Qatar đã có những nghiên cứu Formatted: Expanded by 0,3 pt về quản lý rủi ro tại dự án, đã xây dựng quy trình đánh giá rủi ro cho toàn bộ dự án. Chủ tịch và Phó Chủ tịch của NEBOSH (The National Examination Board in Occupational Safety and Health) - Phil Hughes và Ed Ferrett trong năm 2007 đã có những nghiên cứu và hướng dẫn an toàn và sức khỏe được đưa ra tại nơi làm việc phiên bản thứ 3 (Introduction to Health and Safety at Work - Third Edition).
Phil và Ed đã đưa ra hai hình thức cơ bản để đánh giá 7 rủi ro trong nghiên cứu của mình đó là: Cách đánh giá định lượng và cách đánh giá định tính. Nhưng hình thức đánh giá định lượng là đáng chú ý nhất. Đánh giá định lượng theo Phil và Ed là phương pháp dùng để đo lường rủi ro bằng cách kết hợp giữa xác xuất có thể xảy ra của rủi ro với mức độ nghiêm trọng của các hậu quả khi các rủi ro xảy ra và cho rủi ro một giá trị bằng số nhất định theo thang điểm. Để thực hiện được hình thức đánh giá định lượng, Phil và Ed đã đưa nó yếu tố của đánh giá rủi ro là: Nhận diện yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại cho con người trong rủi ro, đánh giá mức rủi ro, đưa ra biện pháp kiểm soát rủi ro, thực hiện và xem xét đánh giá lại.
Tại Hoa Kỳ: Ovidi Cretu và các tác giả, trong cuốn sách 285 trang, nghiên cứu về QLRR cho thiết kế và xây dựng trình bày khái niệm về sự không chắc chắn và rủi ro của dự án. Tại Hàn Quốc: J. Seo và Hyun Ho Choi, nghiên cứu phương pháp đánh giá tác động an toàn dựa trên rủi ro cho các dự án xây dựng tàu điện ngầm ở Hàn Quốc. Tác giả cho rằng sự an toàn của các công trình xây dựng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau như loại và quy mô dự án, phương pháp thi công, quy trình quản lý an toàn, khí hậu, địa điểm… 1.
Nghiên cứu trong nước Hiện nay, ở nước ta có một số tổ chức, cá nhân đã có nghiên cứu về đánh giá rủi ro trong thi công xây dựng. Tác giả Đỗ Thị Mỹ Dung đã làm rõ các lý thuyết về rủi ro và QLRR dự án đầu tư xây dựng. Nghiên cứu áp dụng phương pháp xác suất thống kê phân tích tương quan để đánh giá mối liên hệ tương quan của một biến đến các biến khác để đánh giá về các rủi ro sau khi đã nhận dạng chúng và sử dụng phần mềm QLRR trong quá trình QLRR thi công cọc Barret. Nguyễn Xuân Chính và Nguyễn Hoàng Anh, nghiên cứu về tính toán độ an toàn thiết kế các công trình xây dựng.
Tính toán và dự báo sự cố rủi ro sẽ đưa ra được kế hoạch khai thác, bảo trì và sửa chữa hợp lý nhằm bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả khai thác công trình. 8 Lê Kiều, nghiên cứu rủi ro tai nạn lao động trên công trường. Tác giả xây dựng quy trình QLRR tai nạn lao động gồm các bước: Lập kế hoạch QLRR; Đánh giá tai nạn rủi ro, chống tai nạn dự phòng; Tổ chức QLRR đề phòng tai nạn, và Xây dựng cơ sở dữ liệu phòng ngừa tai nạn rủi ro. Tác giả Triệu Quốc Lộc - Viện Nghiên cứu KHKT Bảo hộ lao động Formatted: Line spacing: Multiple 1,55 li cùng các cộng sự nghiên cứu về vấn đề đánh giá rủi ro trong thi công xây dựng trong tài “Đánh giá rủi ro trong thi công xây dựng theo nhóm các yếu tố nguy hiểm”.
Triệu Quốc Lộc và các cộng sự trong nghiên cứu của mình, đã đánh giá ưu, nhược điểm của các phương pháp đánh giá an toàn trước đó đưa ra được một phương pháp mới phù hợp hơn, đó là phương pháp “giám sát toàn theo nhóm các yếu tố nguy hiểm”. Phương pháp này đã áp dụng khá thành công trong quá trình khảo sát đánh giá tình hình an toàn hoạt động của các cơ sở công nghiệp điển hình ở khu vực phía Bắc, và được vận dụng trong công tác đào tạo các khóa sinh viên khoa An toàn lao động và sức khỏe nghề nghiệp Trường Đại học Công đoàn. Nhưng phương pháp kiểm soát rủi ro cụ thể trong một dự án đặc thù như dự án tuyến đường sắt trên cao đoạn Nhổn - Ga Hà Nội là rất khó khăn. Là một dự án xây dựng nên tuyến đường sắt trên cao đoạn Nhổn - Ga Hà Nội mang đầy đủ những yếu tố nguy hiểm và rủi ro đặc trưng của một công trình xây dựng.
Hơn thế nữa việc thi công tại khu vực thi công tại trung tâm thành phố Hà Nội cũng gặp rất nhiều khó khăn do phải thi công ngay trên đường giao thông cũng như việc giải tỏa mặt bằng, phá dỡ các công trình ngầm. Chính vì vậy đòi hỏi người thực hiện công tác An toàn tại dự án phải có cách nhìn tổng quan và đưa ra những hướng dẫn và quyết định chính xác cho các bên liên quan để đảm bảo An toàn vệ sinh cho dự án. Một số khái niệm Formatted: Line spacing: 1,5 lines 1. Khái niệm mối nguy hiểm Mối nguy hiểm là tất cả các yếu tố, nguồn hay tình huống có khả năng gây ra thương vong, tai nạn cho con người, gây hư hỏng, tổn thất tài sản hoặc tác động có hại đến môi trường [13, Tr.
Khái niệm rủi ro Rủi ro là sự kết hợp giữa mức độ nguy hiểm và tần suất xảy ra hoặc có thể xảy ra hoặc có thể định nghĩa rủi ro là sự kết hợp giữa khả năng xảy ra mối nguy hiểm và mức độ nghiêm trọng của thương tật, tổn thất đối với sức khỏe con người, hỏng hóc đối với tài sản và tác động có hại đối với môi trường phát sinh từ các nguy cơ tại nơi làm việc [ 13, Tr. Khái niệm đánh giá rủi ro Đánh giá rủi ro là quá trình tìm hiểu những rủi ro có thể và sẽ liên quan tới công việc chuẩn bị thực hiện, phải chỉ ra cụ thể những rủi ro có thể gặp; xây dựng những biện pháp kiểm soát để thực thi công việc một cách hiệu quả nhất, an toàn nhất, nhằm tránh gây tai nạn cho con người, hư hại tài sản, thiết bị, tổn hại và tác động xấu đến môi trường [1, Tr. Ý nghĩa của công việc đánh giá rủi ro: Việc nhận diện các mối nguy hiểm và đánh giá rủi ro có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác kiểm soát và ngăn ngừa TNLĐ, BNN hoặc giảm thiểu thiệt hại nhất nếu xảy ra rủi ro, sự cố. Tầm quan trọng của nhận diện mối nguy giúp xác định nguyên nhân gốc rễ, cốt lõi của một vấn đề.
Tuy nhiên trong thực tế thi công xây dựng, nếu xác định sai nguyên nhân có thể dẫn đến sự sai lệch trong kết quả điều tra và đề xuất giải pháp xử lý không hiệu quả hoặc lệch hướng. Phương pháp xác định nguyên nhân và nhận diện mối nguy 1. Phương pháp sơ đồ xương cá 10 Sơ đồ xương cá (Fishbone Diagram) là một công cụ dùng để phân tích những khó khăn nảy sinh, giúp chúng ta tìm hiểu vấn đề một cách toàn diện và tìm ra các nguyên nhân tiêm ẩn của một vấn đề, sơ đồ này còn gọi là sơ đồ Nguyên nhân - Kết quả. Sơ đồ xương cá cụ thể như hình dưới đây: Môi trường Máy móc Nguyên vật liệu Hậu quả của vấn đề Đo lường Phương pháp Con người Sơ đồ 1.1: Xương cá Nguồn:[11, Tr.15] Những bước thực hiện của sơ đồ xương cá: - Bước 1 là xác định vấn đề: chúng ta ghi lại chính xác vấn đề một cách chi tiết, tỉ mỉ (áp dụng phương pháp 5W-1H: Who, What, When, Where, Why, How: Ai, Làm việc gì, Khi nào, Ở đâu,Tại sao, Và làm như thế nào,).
Viết vấn đề vào ô bên trái ở giữa tờ giây, sau đó kể một đường ngang chia tờ giấy ra làm hai phần. Đây chính là phần đầu và xương sống của sơ đồ xương cá. - Bước 2 là xác định nhóm nguyên nhân chính: ứng với mỗi nhóm nguyên nhân chính là một nhánh xương sườn vào sơ đồ. Thông thường nhóm nguyên nhân sẽ gồm các nhóm như sau: Con người, Máy móc thiết bị, Nguyên vật liệu, Môi trường, Hệ thống chính sách, Thông tin, Đo lường, yếu tố bên ngoài.
11 - Bước 3 là ứng với mỗi nhóm nguyên nhân chính tìm ra những nguyên nhân cụ thể có thể có. - Bước 4 là nếu nguyên nhân quá phức tạp có thể chia nhỏ thành nhiều cấp. - Bước 5 là phân tích sơ đồ: sơ đồ đã xây dựng là một danh sách đầy đủ các nguyên nhân có thể xảy ra, nếu là nguyên nhân quan trọng, hãy ghi lại bằng bút màu để xác nhận đâu là lý do chính rồi từ đó có kế hoạch cụ thể để sửa chữa. Phương pháp 5W (5 Why) Một trong những kỹ năng nâng cao khả năng giải quyết vấn đề là phương pháp 5W.
Phương pháp này đặt ra những câu hỏi “Tại sao” cho đến khi tìm được nguyên nhân căn cơ của một vấn đề.