Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường nghiên cứu đề xuất các biện pháp thích hợp nhằm quản lý nguồn nước thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã dĩ an tỉnh bình dương

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích quản lý môi trường nghiên cứu đề xuất các biện pháp thích hợp nhằm quản lý nguồn nước thải phát, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Vũ Yến Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Phùng Chí Sỹ
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất các biện pháp thích hợp nhằm quản lý nguồn nước thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• Phương pháp luận
• Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về doanh nghiệp vừa và nhỏ trên thế giới
• 1.1.1. Tổng quan về tiêu chí đánh giá doanh nghiệp vừa và nhỏ trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới về doanh nghiệp vừa nhỏ
• 1.1.3. Mối tương quan giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ và môi trường
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.1. Tổng quan về tiêu chí doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam
• 1.2.2. Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các địa phương Việt Nam
• 1.2.4. Tình hình ô nhiễm môi trường ở DNVVN tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, MÔI TRƯỜNG VÀ KINH TẾ XÃ HỘI TẠI THỊ XÃ DĨ AN
• 2.1. Tổng quan về Thị xã Dĩ An
• 2.2. Hiện trạng và phương hướng phát triển của các cơ sở sản xuất kinh doanh tại Thị xã Dĩ An
• 2.2.1. Tình hình sản xuất tại các cơ sở một số ngành nghề
• 2.2.1.1. Tình hình sản xuất tại các cơ sở sản xuất ngành chế biến thực phẩm và đồ uống
• 2.2.1.2. Tình hình sản xuất tại các cơ sở sản xuất ngành gỗ và lâm sản
• 2.2.1.3. Tình hình sản xuất tại các cơ sở sản xuất ngành cơ khí chế tạo
• 2.2.1.4. Tình hình sản xuất tại các cơ sở sản xuất ngành nhựa, cao su
• 2.2.1.5. Tình hình sản xuất, kinh doanh tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ
• 2.3. Hiện trạng các thành phần môi trường tại Thị xã Dĩ An
• 2.3.1. Hiện trạng chất lượng không khí
• 2.3.2. Hiện trạng môi trường nước
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU TRA ĐÁNH GIÁ NGUỒN NƯỚC THẢI PHÁT SINH TỪ CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ DĨ AN TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 3.1. Đánh giá tải lượng ô nhiễm sinh ra từ một số lĩnh vực sản xuất
• 3.1.1. Đánh giá tải lượng ô nhiễm của ngành chế biến thực phẩm và đồ uống
• 3.1.2. Đánh giá tải lượng ô nhiễm của ngành gỗ và lâm sản
• 3.1.3. Đánh giá tải lượng ô nhiễm của ngành cơ khí chế tạo
• 3.1.4. Đánh giá tải lượng ô nhiễm của ngành nhựa, cao su
• 3.1.5. Đánh giá tải lượng ô nhiễm của kinh doanh, dịch vụ
• 3.2. Đánh giá hiện trạng ô nhiễm tại các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ
• 3.2.1. Phường Dĩ An
• 3.2.2. Phường Tân Đông Hiệp
• 3.2.3. Phường An Bình
• 3.2.4. Phường Bình An
• 3.2.5. Phường Tân Bình
• 3.2.6. Phường Bình Thắng
• 3.2.7. Phường Đông Hòa
• 3.3. Dự báo tải lượng ô nhiễm của một số ngành công nghiệp trên địa bàn Thị xã Dĩ An đến năm 2020
• 3.3.1. Dự báo tải lượng ô nhiễm cho ngành sản xuất thực phẩm và đồ uống
• 3.3.2. Dự báo tải lượng ô nhiễm cho ngành sản xuất chế biến gỗ và lâm sản
• 3.3.3. Dự báo tải lượng ô nhiễm cho ngành cơ khí chế tạo
• 3.3.4. Dự báo tải lượng ô nhiễm cho ngành cao su, plastic
• 3.3.5. Dự báo tải lượng ô nhiễm cho ngành kinh doanh, dịch vụ khác
• 3.4. Hiện trạng công tác quản lý môi trường tại Thị xã Dĩ An
• 3.4.1. Thực trạng tổ chức quản lý môi trường TX
• 3.4.2. Thực trạng quản lý môi trường TX
• 3.4.3. Những trở ngại và khó khăn trong việc bảo vệ môi trường ở các cơ sở sản xuất kinh doanh vừa và nhỏ
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP THÍCH HỢP NHẰM QUẢN LÝ NƯỚC THẢI TỪ CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT QUY MÔ VỪA VÀ NHỎ TẠI TX.
• 4.1. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm cho các cơ sở sản xuất kinh doanh gây ô nhiễm nghiêm trọng
• 4.1.1. Các giải pháp về mặt thể chế, chính sách
• 4.1.1.1. Tăng cường nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
• 4.1.1.2. Trợ giúp về mặt thông tin kỹ thuật
• 4.1.1.3. Trợ giúp về mặt tài chính
• 4.1.2. Các giải pháp về kỹ thuật, công nghệ
• 4.1.2.1. Các giải pháp SXSH
• 4.1.2.1.1. Giải pháp SXSH cho cơ sở SXKD ngành chế biến thực phẩm – đồ uống
• 4.1.2.1.2. Giải pháp sản xuất sạch hơn cho cơ sở TTCN ngành nhựa – cao su
• 4.1.2.1.3. Giải pháp SXSH cho cơ sở SXKD ngành chế biến gỗ lâm sản
• 4.1.2.1.4. Giải pháp SXSH cho cơ sở SXKD ngành cơ khí - chế tạo
• 4.1.2.1.5. Giải pháp SXSH cho cơ sở ngành kinh doanh – dịch vụ
• 4.1.2.2. Giải pháp xử lý cục bộ
• 4.1.2.3. Giải pháp xử lý tập trung
• 4.1.2.4. Giải pháp di dời các cơ sở sản xuất TTCN gây ô nhiễm ra các KCN tập trung
• 4.2. Đánh giá tính khả thi và so sánh hiệu quả kinh tế xã hội của các phương pháp xử lý
• 4.2.1. Giải pháp sản xuất sạch hơn
• 4.2.2. Giải pháp xử lý tại nguồn
• 4.2.3. Giải pháp xử lý tập trung
• 4.2.4. Giải pháp di dời
• 4.2.5. So sánh các giải pháp về một số phương diện
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nước thải tại Dĩ An Bình Dương

Quản lý nước thải từ các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ tại Dĩ An, Bình Dương là một vấn đề cấp bách. Các cơ sở này thường nằm rải rác, không tập trung, gây khó khăn trong việc kiểm soát ô nhiễm. Nhiều doanh nghiệp nằm xen kẽ trong khu dân cư, dẫn đến tranh chấp về môi trường. Xử lý nước thải chưa được đầu tư đúng mức, hiệu quả thấp. Luận văn này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp môi trường phù hợp.

1.1. Hiện trạng quản lý nước thải

Hiện trạng quản lý nước thải tại Dĩ An cho thấy nhiều bất cập. Các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ thường không có hệ thống xử lý nước thải hiệu quả. Nước thải chưa qua xử lý được xả trực tiếp ra môi trường, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Các quy định về bảo vệ môi trường chưa được thực thi nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi các giải pháp kỹ thuật và quy trình quản lý chặt chẽ hơn.

1.2. Tác động đến môi trường

Nước thải từ các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ tại Dĩ An gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Các chất ô nhiễm như BOD, COD, và kim loại nặng làm suy giảm chất lượng nước mặt và nước ngầm. Điều này ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Việc kiểm tra nước thải định kỳ và áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến là cần thiết để giảm thiểu tác động này.

II. Đề xuất giải pháp quản lý nước thải

Luận văn đề xuất các giải pháp môi trường nhằm cải thiện quản lý nước thải tại Dĩ An, Bình Dương. Các giải pháp bao gồm việc tăng cường kiểm soát ô nhiễm, áp dụng công nghệ xử lý hiện đại, và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Các quy trình quản lý cần được thực hiện nghiêm ngặt để đảm bảo hiệu quả.

2.1. Giải pháp kỹ thuật

Các giải pháp kỹ thuật được đề xuất bao gồm việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung và cục bộ. Các công nghệ xử lý như lọc sinh học, hóa lý, và xử lý bằng vi sinh được khuyến nghị. Việc áp dụng các công nghệ này giúp giảm thiểu lượng chất ô nhiễm trong nước thải, đảm bảo tuân thủ các quy định môi trường.

2.2. Giải pháp quản lý

Các giải pháp quản lý bao gồm việc tăng cường giám sát và kiểm tra nước thải định kỳ. Các cơ quan chức năng cần thực hiện các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với các cơ sở vi phạm. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và quản lý chất thải hiệu quả.

III. Đánh giá hiệu quả và khả thi

Các giải pháp môi trường được đề xuất trong luận văn đã được đánh giá về tính khả thi và hiệu quả. Việc áp dụng các công nghệ xử lý hiện đại và quy trình quản lý chặt chẽ sẽ giúp cải thiện đáng kể chất lượng nước thải. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các nguồn lực tài chính để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả.

3.1. Tính khả thi

Các giải pháp môi trường được đề xuất có tính khả thi cao khi được hỗ trợ bởi chính sách và nguồn lực tài chính. Việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung và áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến là cần thiết để đạt được hiệu quả lâu dài. Các quy định môi trường cần được thực thi nghiêm ngặt để đảm bảo tuân thủ.

3.2. Hiệu quả kinh tế xã hội

Việc thực hiện các giải pháp môi trường không chỉ cải thiện chất lượng môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế và xã hội. Các doanh nghiệp sẽ giảm thiểu chi phí xử lý ô nhiễm và nâng cao uy tín. Cộng đồng địa phương sẽ được hưởng lợi từ môi trường sống trong lành và sức khỏe được bảo vệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương là một trong những trung tâm kinh tế năng động thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với giá trị sản xuất công nghiệp năm 2012 đạt 39.396 tỉ đồng, tăng 17,2% so với năm 2011. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh chóng đã tạo ra áp lực môi trường vô cùng nặng nề. Toàn thị xã có khoảng 2.000 doanh nghiệp nằm ngoài các khu công nghiệp tập trung, trong đó có 1.511 cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp hoạt động xen kẽ trong các khu dân cư. Thực trạng khảo sát cho thấy khoảng 75% doanh nghiệp có công trình xử lý nước thải nhưng hiệu quả vận hành thực tế không cao, dẫn đến tình trạng xả thải vượt quy chuẩn vào hệ thống kênh rạch kết nối với lưu vực sông Đồng Nai và sông Sài Gòn.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là điều tra toàn diện hiện trạng phát sinh, định lượng tải lượng ô nhiễm nước thải từ các cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ (DNVVN), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý tích hợp và công nghệ xử lý khả thi cho giai đoạn 2013-2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 7 phường trực thuộc thị xã Dĩ An với tổng diện tích tự nhiên 60,10 km² và dân số trên 73.747 người. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc xây dựng bộ cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác quy hoạch môi trường, hỗ trợ cơ quan quản lý kiểm soát ô nhiễm nguồn nước và định hướng các cơ sở sản xuất chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý môi trường công nghiệp, lý thuyết Sản xuất sạch hơn (Cleaner Production - SXSH) do Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) khởi xướng và mô hình Đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment - LCA). Các mô hình phân tích nguyên nhân - kết quả (CED) kết hợp ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) được vận dụng để xác định nguồn gốc ô nhiễm và hoạch định chiến lược kiểm soát.

Hệ thống khái niệm chính bao gồm:

1. Doanh nghiệp vừa và nhỏ theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP được phân loại theo quy mô vốn dưới 100 tỷ đồng hoặc số lao động dưới 300 người.
2. Tải lượng ô nhiễm nước thải biểu thị qua các thông số đặc trưng gồm Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD₅), Nhu cầu oxy hóa học (COD), Tổng chất rắn lơ lửng (TSS), kim loại nặng và Coliform.
3. Sức chịu tải của thủy vực tiếp nhận nước mặt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kế thừa từ nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh theo Quyết định số 500/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương, kết hợp cùng số liệu quan trắc định kỳ của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương giai đoạn 2005-2011. Quá trình thu thập dữ liệu thực địa diễn ra trong 18 tháng, từ tháng 10/2011 đến tháng 6/2013.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng trên tổng thể 1.511 cơ sở công nghiệp. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 199 cơ sở đại diện cho 5 nhóm ngành nghề chính: 15 cơ sở chế biến thực phẩm và đồ uống, 44 cơ sở chế biến gỗ và lâm sản, 27 cơ sở cơ khí chế tạo, 23 cơ sở sản xuất nhựa và cao su, cùng 90 cơ sở kinh doanh dịch vụ. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo phản ánh chính xác các ngành có nguy cơ gây ô nhiễm cao nhất phân bố tại 7 phường trọng điểm.

Các mẫu nước thải được lấy và phân tích theo phương pháp tiêu chuẩn Standard Methods, sau đó đối chiếu trực tiếp với QCVN 24:2009/BTNMT và QCVN 40:2011/BTNMT. Dữ liệu khảo sát được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS và Microsoft Excel để xác định hệ số tương quan, độ tin cậy, kết hợp phần mềm GIS/ArcView để trực quan hóa không gian các nguồn thải. Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích (CBA) được sử dụng để so sánh tính khả thi kinh tế giữa các phương án xử lý cục bộ, xử lý tập trung và di dời.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu ngành nghề sản xuất ngoài khu công nghiệp tại Dĩ An có mật độ tập trung cao vào các ngành tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm lớn. Trong tổng số 1.511 cơ sở, ngành chế biến gỗ và lâm sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với 415 cơ sở (chiếm 27,47%), tiếp theo là ngành cơ khí kim loại với 309 cơ sở (chiếm 20,45%), ngành dệt may da giày với 245 cơ sở (chiếm 16,21%) và ngành chế biến thực phẩm đồ uống với 188 cơ sở (chiếm 12,44%). Về phân bố địa bàn, phường Tân Đông Hiệp tập trung nhiều nhất với 400 cơ sở (chiếm 26,47%), tiếp đến là phường Dĩ An với 349 cơ sở (chiếm 23,10%).

Thứ hai, nồng độ các chất ô nhiễm trong nước thải chưa qua xử lý vượt quy chuẩn cho phép từ nhiều lần đến hàng chục lần. Điển hình ở ngành chế biến thực phẩm và đồ uống, nồng độ COD dao động từ 1.200 mg/L đến 4.800 mg/L, vượt QCVN từ 8 đến 32 lần; nồng độ BOD₅ vượt quy chuẩn từ 10 đến 35 lần. Ngành chế biến gỗ có hàm lượng chất rắn lơ lửng (SS) và dung môi hữu cơ cao, trong khi ngành sản xuất cao su và nhựa có pH thấp (từ 4,0 đến 5,5) cùng mùi hôi đặc trưng do phân hủy kỵ khí.

Thứ ba, chất lượng các nguồn nước mặt tiếp nhận gồm suối Bình Thắng, sông Bà Lồ, rạch Bà Khâm, rạch Tân Vạn và kênh Ba Bò đang bị suy thoái nghiêm trọng. Kết quả quan trắc tại các trạm RDA1 và RDA2 cho thấy nồng độ oxy hòa tan (DO) thường xuyên giảm xuống dưới 2,0 mg/L, trong khi hàm lượng NH₃-N và Coliform luôn vượt giới hạn tiếp nhận nguồn nước loại B theo quy chuẩn quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ô nhiễm là do đặc thù 767 cơ sở cá thể và doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ thiếu hụt nguồn vốn đầu tư công nghệ xử lý. Dù khoảng 75% cơ sở có hầm tự hoại hoặc bể lắng sơ bộ, nhưng tỷ lệ cơ sở vận hành hệ thống đạt chuẩn chỉ đạt dưới 30%. Tình trạng nhà xưởng xen kẽ trong khu dân cư đô thị khiến việc bố trí diện tích xây dựng trạm xử lý nước thải trở nên bất khả thi đối với hơn 60% số hộ kinh doanh được khảo sát.

So sánh với các nghiên cứu tại Hà Nội (nơi có 29/238 cơ sở ô nhiễm bụi và BOD/COD vượt hàng chục lần) hoặc tại các làng nghề chế biến tinh bột khoai mì ở Tây Ninh và TP. Hồ Chí Minh (COD nước thải đạt mức 4.000 - 9.800 mg/L), đặc trưng ô nhiễm tại Dĩ An có tính chất hỗn hợp và mức độ phân tán cao hơn.

Dữ liệu của luận văn được cấu trúc tối ưu để trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tải lượng ô nhiễm phát sinh theo từng phường, biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu ngành nghề và bản đồ GIS phân vùng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt. Các đồ thị chuỗi thời gian tại vị trí quan trắc RDA1 và RDA2 minh chứng rõ nét mối tương quan giữa tốc độ gia tăng doanh nghiệp cơ khí, gỗ với sự suy giảm hàm lượng DO trong giai đoạn 2005-2011.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính ưu đãi: Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương cùng Sở Tài chính thiết lập gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi 5-7%/năm, hỗ trợ 100% các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nhu cầu vay vốn cải tạo hoặc xây mới công trình xử lý nước thải. Mục tiêu đến năm 2016 có ít nhất 70% cơ sở ngoài khu công nghiệp tiếp cận được nguồn vốn hỗ trợ.

2. Triển khai kỹ thuật sản xuất sạch hơn (SXSH) tại nguồn: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Sở Công Thương tổ chức kiểm toán môi trường và chuyển giao kỹ thuật SXSH cho 80% cơ sở ngành gỗ, nhựa và thực phẩm trước năm 2018. Giải pháp tập trung vào kiểm soát rò rỉ, tuần hoàn nước làm mát và thu hồi phụ phẩm, hướng tới mục tiêu giảm 20-30% lưu lượng nước thải và cắt giảm 15-25% tải lượng ô nhiễm BOD/COD trước khi xả ra môi trường.

3. Xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung cho các cụm tiểu thủ công nghiệp: Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Dĩ An quy hoạch và đầu tư xây dựng 2 trạm xử lý nước thải tập trung với công suất 2.000 - 5.000 m³/ngày đêm tại phường Tân Đông Hiệp và An Bình đến năm 2020. Hệ thống này áp dụng công nghệ xử lý sinh học kết hợp hóa lý nhằm thu gom triệt để nước thải từ các cơ sở trong bán kính 1,5 km.

4. Di dời các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng vào khu công nghiệp tập trung: Ủy ban nhân dân thị xã Dĩ An xây dựng lộ trình từ năm 2015 đến năm 2020, thực hiện di dời bắt buộc 100% cơ sở có phát sinh hóa chất độc hại, cơ sở xi mạ, thuộc da và tẩy nhuộm không thể bố trí mặt bằng xử lý tại chỗ vào Khu công nghiệp Tân Đông Hiệp B hoặc Cụm công nghiệp Tân Bình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Dương, Phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Dĩ An cùng ban quản lý các cụm công nghiệp có thể sử dụng số liệu của 1.511 cơ sở để xây dựng quy hoạch kiểm soát ô nhiễm, phân bổ kinh phí quan trắc và ban hành chính sách quản lý nguồn thải linh hoạt theo từng phường.

2. Chủ doanh nghiệp và cơ sở sản xuất vừa và nhỏ: Các chủ cơ sở thuộc 5 nhóm ngành (gỗ, cơ khí, nhựa, thực phẩm, dịch vụ) có thể áp dụng ngay các giải pháp kỹ thuật sản xuất sạch hơn nhằm tiết kiệm 15-20% chi phí nguyên liệu đầu vào và tối ưu hóa chi phí vận hành hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn.

3. Kỹ sư và đơn vị tư vấn công nghệ môi trường: Đội ngũ thiết kế công trình xử lý nước thải có thể khai thác các sơ đồ công nghệ xử lý chuyên biệt (như công nghệ keo tụ tạo bông kết hợp bùn hoạt tính hiếu khí cho ngành thực phẩm, gỗ) được phân tích chi tiết về hiệu quả kinh tế - kỹ thuật trong luận văn.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Môi trường: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý Môi trường, Kỹ thuật Môi trường có thể kế thừa phương pháp luận đánh giá tích hợp, ma trận SWOT, quy trình kiểm kê tải lượng ô nhiễm và bộ dữ liệu thực địa 199 cơ sở làm tài liệu tham khảo cho các đề tài mở rộng trên lưu vực sông Đồng Nai.

Câu hỏi thường gặp

Nước thải từ các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Dĩ An ảnh hưởng thế nào đến hệ thống sông Đồng Nai?
Nước thải chưa qua xử lý triệt để xả vào các phụ lưu như suối Bình Thắng, kênh Ba Bò làm hàm lượng COD và Coliform tại hạ lưu vượt chuẩn tiếp nhận từ 2 đến 10 lần. Nguồn thải này trực tiếp đe dọa an toàn chất lượng nước cấp sinh hoạt cho hàng triệu cư dân khu vực TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương lấy từ lưu vực sông Đồng Nai.

Tại sao phần lớn các doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài khu công nghiệp chưa vận hành trạm xử lý nước thải hiệu quả?
Khảo sát cho thấy nguyên nhân chính là hạn chế về diện tích mặt bằng nhà xưởng (hơn 60% không đủ chỗ lắp đặt bể xử lý), nguồn vốn đầu tư ban đầu eo hẹp và chi phí hóa chất, điện năng vận hành định kỳ quá cao so với biên lợi nhuận của cơ sở nhỏ lẻ.

Hiệu quả kinh tế của việc áp dụng Sản xuất sạch hơn (SXSH) cho các cơ sở tiểu thủ công nghiệp là gì?
Áp dụng SXSH giúp cơ sở giảm từ 20-30% lượng nước tiêu thụ, tái thu hồi 10-15% nguyên phụ liệu (như bột gỗ, hóa chất tẩy rửa) và giảm chi phí đóng phí bảo vệ môi trường, mang lại thời gian hoàn vốn đầu tư chỉ từ 6 đến 18 tháng.

Khi nào cơ sở sản xuất cần phải di dời thay vì đầu tư hệ thống xử lý tại nguồn?
Khi cơ sở nằm sâu trong khu dân cư đô thị hóa, không còn diện tích xây dựng vùng đệm an toàn môi trường và phát sinh các chất độc hại như kim loại nặng, dung môi hữu cơ khó phân hủy mà hệ thống xử lý cục bộ không thể đạt QCVN 40:2011/BTNMT.

Hệ số phát thải và tải lượng ô nhiễm trong luận văn được xác định bằng phương pháp nào?
Nghiên cứu kết hợp đo đạc thực nghiệm dòng vào - dòng ra tại 199 cơ sở điển hình với phương pháp cân bằng vật chất và hệ số phát thải của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) để ngoại suy tải lượng cho toàn thị xã.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng phát tán chất thải của 1.511 cơ sở công nghiệp và dịch vụ trên địa bàn 7 phường thuộc thị xã Dĩ An.
• Xác định rõ 4 nhóm ngành phát sinh ô nhiễm nước hữu cơ và kim loại nặng cao nhất gồm: chế biến gỗ (415 cơ sở), cơ khí (309 cơ sở), dệt may (245 cơ sở) và thực phẩm (188 cơ sở).
• Chứng minh thực trạng khoảng 75% hệ thống xử lý nước thải tại chỗ chưa đạt yêu cầu kỹ thuật, gây suy giảm nghiêm trọng chỉ số DO trên các tuyến kênh rạch tiếp nhận.
• Xây dựng thành công hệ thống giải pháp tổng thể kết hợp giữa chính sách tài chính ưu đãi 5-7%/năm, kỹ thuật sản xuất sạch hơn, xây dựng 2 trạm xử lý tập trung và lộ trình di dời đến năm 2020.
• Cung cấp cơ sở khoa học và bộ dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ công tác quy hoạch bảo vệ môi trường nước bền vững cho tỉnh Bình Dương và toàn bộ lưu vực hệ thống sông Đồng Nai.

Các cơ quan quản lý, hiệp hội doanh nghiệp và các nhà khoa học hãy tham khảo, vận dụng các đề xuất từ luận văn để chung tay kiểm soát ô nhiễm công nghiệp, thúc đẩy kinh tế xanh và bảo vệ tài nguyên nước khu vực phía Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Trong những năm qua, doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) có vai trò quan trọng trong công tác giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời lao động, huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tƣ phát triển và đóng góp vào ngân sách tỉnh Bình Dƣơng. Nhƣ chúng ta đã biết, DNVVN có vốn đầu tƣ tuy không lớn nhƣng đƣợc hình thành và phát triển rộng khắp ở cả khu vực thành thị và nông thôn, ở hầu hết các ngành nghề, lĩnh vực. Đây cũng là khu vực khai thác các nguồn lực, tiềm năng, tạo cơ hội cho đông đảo dân cƣ có thể tham gia đầu tƣ và tạo ra một thị trƣờng cạnh tranh lành mạnh. Tỉnh Bình Dƣơng nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có tốc độ tăng trƣởng kinh tế cao, cơ cấu kinh tế tăng dần tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.

Tốc độ công nghiệp hóa của địa phƣơng nhanh cũng đồng hành với số lƣợng lớn các chất thải, nƣớc thải chƣa đƣợc xử lý thải ra môi trƣờng khiến chất lƣợng môi trƣờng không khí, nƣớc mặt, nƣớc ngầm của địa phƣơng bị suy giảm nghiêm trọng. Vì vậy, một bài toán khó đặt ra cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ là phải xử lý tốt các chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất, mà đặc biệt quan trọng là nƣớc thải, nhằm giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ môi trƣờng và tiết kiệm tài nguyên. Đề tài “Điều tra, đánh giá hiện trạng các nguồn thải trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng thải vào lƣu vực hệ thống sông Đồng Nai và đề xuất các biện pháp quản lý” thuộc danh mục các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ bổ sung năm 2010 tại Quyết định số 500/QĐ-UBND ngày 05/02/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh, đang đƣợc triển khai theo Hợp đồng đã ký giữa Sở Khoa học và Công nghệ và Viện Nƣớc và Công nghệ môi trƣờng, thời gian thực hiện đề tài là 18 tháng, từ tháng 10/2011 đến tháng 6/2013. Đây là một nhiệm vụ có tính cấp thiết, phù hợp với kế hoạch bảo vệ hiệu quả nguồn nƣớc lƣu vực hệ thống sông Đồng Nai trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng, tăng cƣờng và nâng cao năng lực của cơ quan quản lý và là nhu cầu bức xúc mang tầm quan trọng chiến lƣợc đặc biệt nhằm đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Luận văn Thạc sĩ ngành Quản lý môi trƣờng K2011 14 HVTH: Lê Vũ Yến Thanh bền vững và theo kế hoạch bảo vệ môi trƣờng tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 2011-2015 tại Quyết định số 181/QĐ-UBND ngày 17/1/2011 của Ủy ban Nhân dân tỉnh.

Học viên đã trực tiếp tham gia đề tài này và kế thừa một phần số liệu phục vụ cho Luận văn cao học “Nghiên cứu đề xuất các biện pháp thích hợp nhằm quản lý nguồn nước thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương”. Tính cấp thiết của đề tài Tại tỉnh Bình Dƣơng, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nƣớc và rác thải thải ra môi trƣờng ngày càng tăng là do tỉnh phát triển quá nhanh về công nghiệp mà chƣa tập trung đầu tƣ mạnh vào cơ sở hạ tầng, nhất là hệ thống thu gom và xử lý nƣớc thải, dẫn đến mất cân đối, chƣa thể kiểm soát hết đƣợc lƣợng nƣớc thải trên địa bàn. Trong báo cáo đánh giá hiện trạng môi trƣờng của tỉnh trong 5 năm qua (2005-2010), môi trƣờng ở Bình Dƣơng ngày càng xấu đi. Đáng lo ngại nhất là nạn xả thải nguồn nƣớc sản xuất công nghiệp ở ngoài khu công nghiệp (hiện có hơn 8.100 doanh nghiệp hoạt động ngoài khu công nghiệp tập trung) rất khó kiểm soát.

Số doanh nghiệp ngoài khu công nghiệp có hệ thống xử lý nƣớc thải chiếm khoảng 75%, nhƣng việc vận hành các hệ thống xử lý nƣớc thải này là chƣa cao. Với vị trí địa lý đặc thù và tình hình phát triển công nghiệp tƣơng lai thì môi trƣờng tỉnh Bình Dƣơng sẽ bị ảnh hƣởng nghiêm trọng do ô nhiễm nguồn nƣớc gây ra. Vì vậy việc điều tra đánh giá nguồn nƣớc thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng và đề xuất các biện pháp quản lý là cần thiết nhằm xác định mức độ và phạm vi ảnh hƣởng đối với kinh tế - xã hội, từ đó xây dựng các kế hoạch ứng phó nhằm đảm bảo tính bền vững của nguồn nƣớc cho các hoạt động phát triển trong tƣơng lai. Mục tiêu nghiên cứu Điều tra đánh giá đƣợc nguồn nƣớc thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng, từ đó xác định đƣợc mức độ ô nhiễm của nƣớc thải của các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ.

Luận văn Thạc sĩ ngành Quản lý môi trƣờng K2011 15 HVTH: Lê Vũ Yến Thanh Đề xuất các biện pháp quản lý nhằm ngăn chặn tình hình ô nhiễm nƣớc mặt trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu chính của luận văn này là thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng. Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn này là nguồn nƣớc thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài a).

Tính mới Nghiên cứu điều tra đánh giá nguồn nƣớc thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng là một đề tài mới so với một số đề tài trƣớc đây chỉ điều tra đánh giá nguồn nƣớc thải từ các khu công nghiệp. Đề tài này nhằm mục đích đánh giá trực tiếp tình hình ô nhiễm của các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ đến tài nguyên nƣớc trên địa bàn tỉnh để từ đó xây dựng chƣơng trình quản lý phù hợp. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học nhằm đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trƣờng nƣớc trên địa bàn TX Dĩ An và tỉnh Bình Dƣơng, tạo cơ sở cho công tác phối hợp với các tỉnh, thành phố khác trong lƣu vực hệ thống sông Đồng Nai trong công tác quản lý, bảo vệ môi trƣờng nƣớc. Đề tài cung cấp phƣơng pháp luận, cơ sở dữ liệu phục vụ cho những điều tra đánh giá tiếp theo trên địa bàn TX.Dĩ An và tỉnh Bình Dƣơng liên quan đến nguồn nƣớc thải.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả thu đƣợc từ đề tài sẽ là cơ sở cho các nhà quản lý môi trƣờng, quản lý tài nguyên nƣớc và các cơ quan chức năng tham khảo để đề xuất các giải pháp phù hợp trong việc quản lý nƣớc thải từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ nói riêng và các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp nói chung nhằm giảm thiểu các tác động xấu đến môi trƣờng nƣớc. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn Thạc sĩ ngành Quản lý môi trƣờng K2011 16 HVTH: Lê Vũ Yến Thanh a). Phƣơng pháp luận Điều tra đánh giá nguồn nƣớc thải phát sinh từ các cơ sở sản xuất qui mô vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng dựa trên trên các quy họach phát triển KTXH, quy họach phát triển ngành và các văn bản pháp lý do Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở TNMT tỉnh, Sở KHCN tỉnh ban hành, bao gồm : (i). Tiếp cận tổng hợp tác động của môi trường: Xây dựng trên cơ sở lồng ghép các vấn đề môi trƣờng vào chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội, xem xét nghiên cứu xây dựng chiến lƣợc trong mối liên hệ gắn kết và ảnh hƣởng qua lại với các chiến lƣợc bảo vệ môi trƣờng cấp quốc gia, cấp ngành, cấp tỉnh và thành phố khác có liên đới; trong mối quan hệ chi phối – tác động với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, nền khoa học công nghệ cấp tỉnh, cấp khu vực, cấp quốc gia và thế giới nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, hài hoà giữa các bên.

Phương pháp “nhìn trước công nghệ” (technology foresight): Những ý đồ mang tính hệ thống để nhìn vào tƣơng lai phát triển của khoa học công nghệ, kinh tế xã hội và mối quan hệ tƣơng tác giữa các yếu tố này nhằm đạt đƣợc những lợi ích phát triển bền vững (kinh tế, xã hội và môi trừơng) trong tƣơng lai bằng việc dự báo môi trừơng có thể xảy ra, dựa trên các xu hứơng và cơ hội hay đƣa ra các cơ hội để chi phối tƣơng lai nhờ các quyết định thông minh ở hiện tại. Lộ trình thực hiện: Xác định lộ trình thực hiện nghiên cứu đề xuất giải pháp để định hƣớng thực hiện và đảm bảo tuân thủ lộ trình đã đề ra nhằm đạt đến hiệu quả mong muốn. Các bứơc thực hiện nghiên cứu đề xuất giải pháp: - Thu thập xử lý số liệu: là bƣớc cần thiết và đƣợc thực hiện trƣớc tiên để tạo hệ dữ liệu nền dùng để xây dựng chiến lƣợc một cách chính xác và có tính thực tế. Số liệu thu thập và xử lý liên quan đến các lĩnh vực: môi trƣờng, kinh tế xã hội, quan điểm phát triển, thể chế, pháp lý của tỉnh Bình Dƣơng và trong mối quan hệ gắn kết với khu vực, quốc gia, mối quan hệ tƣơng tác với thế giới.

Yêu cầu của bƣớc thực hiện này là phải đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của số liệu cũng nhƣ phƣơng pháp xử lý số liệu: bảng biểu, đồ thị, mô tả,… Luận văn Thạc sĩ ngành Quản lý môi trƣờng K2011 17 HVTH: Lê Vũ Yến Thanh Hình 1. Lộ trình thực hiện nghiên cứu đề xuất giải pháp nhằm quản lý nguồn nước thải của doanh nghiệp vừa và nhỏ - Phân tích, đánh giá hiện trạng môi trƣờng: là bƣớc sử dụng hệ thống dữ liệu đã thu thập ở bƣớc trên để có cái nhìn về hiện trạng môi trƣờng của huyện Dĩ An tỉnh Bình Dƣơng. Kết quả của bƣớc này phụ thuộc vào tính chính xác, đầy đủ của số liệu và phƣơng pháp phân tích, đánh giá. Trong bƣớc này nhóm nghiên cứu xây dựng đƣợc một bức tranh tổng thể môi trƣờng tỉnh Bình Dƣơng về hiện trạng chất lƣợng môi trƣờng, hiện trạng quản lý, bảo vệ môi trƣờng và các vấn đề môi trƣờng quan tâm không chỉ dừng lại ở việc mô tả, nhận xét kết quả mà còn phải chỉ ra đƣợc ðánh giá mặt mạnh, mặt yếu, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm.