Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Tam Kỳ giữ vị trí trung tâm hành chính, kinh tế và văn hóa của tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng 70 km về phía Bắc và cách sân bay quốc tế Chu Lai 30 km về phía Nam. Trong tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016–2020, khu vực dịch vụ - thương mại của thành phố đã vươn lên chiếm tỷ trọng áp đảo với 68,7% trong tổng giá trị sản xuất năm 2020, cùng tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 1.777,8 tỷ đồng. Mặc dù sở hữu hệ thống tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú như bãi biển Tam Thanh, làng bích họa Tam Thanh, di tích địa đạo Kỳ Anh, quần thể tượng đài Mẹ Thứ và hệ sinh thái đầm Sông Đầm, ngành du lịch địa phương vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng các sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thời gian lưu trú bình quân của du khách còn thấp và nguồn thu từ hoạt động du lịch đóng góp vào ngân sách còn khiêm tốn. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Phạm Quang Lâm, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Bảo tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng (năm 2021), tập trung phân tích toàn diện công tác quản lý nhà nước về du lịch trên địa bàn thành phố Tam Kỳ trong giai đoạn 2016–2020. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận diện các rào cản hành chính, đánh giá hiệu lực của các công cụ quản lý và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi đến năm 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý, tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công và thúc đẩy Tam Kỳ trở thành trung tâm du lịch trọng điểm phía Nam của tỉnh Quảng Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý kinh tế của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2001) và lý thuyết kinh tế du lịch của GS.TS. Nguyễn Văn Đính và PGS.TS. Trần Thị Minh Hòa (2006). Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2017 (Luật số 09/2017/QH14), du lịch được tiếp cận đồng thời dưới góc độ nhu cầu xã hội và một ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao.

Nội dung quản lý nhà nước về du lịch cấp thành phố thuộc tỉnh được mô hình hóa thành 6 trụ cột công tác chính:

  1. Xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch dài hạn và trung hạn.
  2. Tuyên truyền, xúc tiến, quảng bá hình ảnh điểm đến và mở rộng liên kết vùng.
  3. Kiện toàn tổ chức bộ máy, phát triển nguồn nhân lực quản lý và nhân lực phục vụ ngành du lịch.
  4. Cấp phép, thẩm định tiêu chuẩn và giám sát điều kiện kinh doanh lưu trú, lữ hành theo quy định của pháp luật.
  5. Quản lý, khai thác gắn liền với bảo vệ tài nguyên tự nhiên và môi trường xã hội du lịch.
  6. Thanh tra, kiểm tra, tiếp nhận giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học:

  • Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn bộ các báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu thống kê du lịch, các văn bản chỉ đạo điều hành và danh mục 15 dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2016–2020 từ Ủy ban nhân dân thành phố Tam Kỳ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam và Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Tam Kỳ.
  • Nguồn dữ liệu sơ cấp: Tác giả tiến hành khảo sát thực địa với kích thước mẫu gồm 95 đối tượng (45 nam và 50 nữ), đại diện cho khách du lịch nội địa và cộng đồng cư dân địa phương sinh sống tại các điểm du lịch trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để bao quát đa dạng độ tuổi và nghề nghiệp. Bảng hỏi được thiết kế theo thang đo Likert và các câu hỏi sắp xếp thứ tự ưu tiên, thời gian thực hiện phỏng vấn trực tiếp từ 10 đến 15 phút cho mỗi người.
  • Phương pháp phân tích: Ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp so sánh đối chiếu chuỗi thời gian và phương pháp tổng hợp liên ngành. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa mức độ hài lòng của du khách, đồng thời chỉ rõ sự tương thích giữa chính sách điều hành vĩ mô với thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế dịch vụ tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng công tác quản lý nhà nước về du lịch tại thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2016–2020 đã ghi nhận những phát hiện nổi bật:

  • Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thuận lợi nhưng đóng góp của du lịch còn thấp: Tỷ trọng ngành dịch vụ thương mại của Tam Kỳ năm 2020 đạt 68,7%, công nghiệp - xây dựng chiếm 30,5%, trong khi nông - lâm - thủy sản chỉ còn 1,7%. Mặc dù tổng thu ngân sách thành phố quản lý đạt 611,645 tỷ đồng (vượt 26% dự toán tỉnh giao), nguồn thu trực tiếp từ dịch vụ lưu trú và tham quan du lịch chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 5% tổng thu dịch vụ.
  • Quy mô đầu tư công tăng trưởng nhưng thiếu trọng tâm: Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội năm 2020 đạt 532 tỷ đồng, tăng 23,2% so với năm 2019. Trong đó, nguồn vốn ngân sách nhà nước do cấp huyện quản lý đạt 411,2 tỷ đồng, tăng 27,1%. Tuy nhiên, tỷ trọng chi đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch chỉ chiếm khoảng 29% tổng chi ngân sách, dẫn đến tình trạng hạ tầng kết nối các điểm di tích lịch sử và bãi biển còn manh mún.
  • Áp lực tính thời vụ và điều kiện khí hậu: Phân tích chuỗi số liệu khí tượng cho thấy mùa mưa kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12 chiếm 70–75% tổng lượng mưa cả năm (lượng mưa đỉnh điểm vào tháng 10 đạt 434 mm, so với tháng 3 chỉ có 12 mm). Tình trạng này khiến công suất sử dụng phòng của hệ thống cơ sở lưu trú trong quý 4 hàng năm sụt giảm xuống dưới mức 35%, đặt ra thách thức lớn cho công tác điều tiết thị trường.
  • Bộ máy quản lý tinh gọn nhưng thiếu chuyên trách: Đội ngũ công chức phụ trách lĩnh vực du lịch tại Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố chỉ có 2 cán bộ kiêm nhiệm nhiều mảng công tác, gây hạn chế trong việc thanh tra chuyên ngành và xúc tiến chuyển đổi số.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng khách du lịch và biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu kinh tế 3 khu vực, kết quả cho thấy một khoảng cách lớn giữa tiềm năng tài nguyên và giá trị gia tăng thực tế. Bảng phân tích chéo từ 95 phiếu khảo sát chỉ ra rằng hơn 62% du khách đánh giá các hoạt động trải nghiệm đêm và dịch vụ mua sắm lưu niệm tại Tam Kỳ chưa đáp ứng yêu cầu.

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại này bao gồm: công tác quy hoạch phân khu du lịch chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa; các chương trình xúc tiến du lịch chưa tận dụng hiệu quả nền tảng công nghệ số; và sự thiếu hụt các cơ chế ưu đãi để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Khi so sánh với kinh nghiệm quản lý của thành phố Nha Trang trong việc thành lập tổ công tác liên ngành xử lý trật tự du lịch, hoặc mô hình du lịch cộng đồng tại bản Gia Khâu của thành phố Lai Châu (với 12 hộ kinh doanh ẩm thực và 8 thuyết minh viên tại chỗ), công tác quản lý tại Tam Kỳ vẫn còn nặng về tính hành chính, thiếu sự gắn kết hữu cơ với chuỗi giá trị du lịch liên tỉnh Đà Nẵng – Hội An – Tam Kỳ – Chu Lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kiện toàn công tác quản lý nhà nước về du lịch trên địa bàn thành phố Tam Kỳ:

  • Hoàn thiện công tác quy hoạch và tái cấu trúc nguồn vốn đầu tư công: Ủy ban nhân dân thành phố Tam Kỳ cần khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch phân khu các cụm du lịch ven biển Tam Thanh, khu sinh thái đầm Sông Đầm và di tích địa đạo Kỳ Anh. Phấn đấu nâng tỷ trọng vốn đầu tư công dành riêng cho hạ tầng kết nối du lịch từ mức 29% hiện nay lên trên 35% trong giai đoạn 2021–2023, ưu tiên các dự án bãi đỗ xe đạt chuẩn, hệ thống chiếu sáng nghệ thuật và trạm dừng chân thông minh.
  • Đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới hoạt động xúc tiến quảng bá: Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố chủ trì phối hợp cùng Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh Quảng Nam xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh, bao gồm cổng thông tin tích hợp bản đồ số 3D và ứng dụng di động đa ngôn ngữ trước năm 2023. Mục tiêu cụ thể là gia tăng mức độ nhận diện điểm đến, kéo dài thời gian lưu trú bình quân của khách du lịch từ 1,2 ngày lên 2,0 ngày vào năm 2025.
  • Kiện toàn bộ máy quản lý và chuẩn hóa nguồn nhân lực: Ủy ban nhân dân thành phố cần bố trí tối thiểu 1 biên chế chuyên trách về kinh tế du lịch tại cơ quan chuyên môn; phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức 4 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý, kỹ năng thuyết minh và văn hóa ứng xử du lịch mỗi năm cho 100% cán bộ cấp xã, phường và các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng trong lộ trình 2021–2025.
  • Tăng cường hiệu lực thanh tra, kiểm tra và bảo vệ môi trường sinh thái: Đội kiểm tra liên ngành thành phố thực hiện kiểm tra định kỳ 100% cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, lữ hành và ăn uống trên địa bàn ít nhất 2 lần mỗi năm; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trật tự xây dựng, chèo kéo khách và xả thải gây ô nhiễm môi trường tại 4 xã đã đạt chuẩn nông thôn mới (Tam Ngọc, Tam Thăng, Tam Thanh, Tam Phú) từ năm 2021 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện và các giải pháp quản trị thực tiễn, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

  • Cán bộ quản lý nhà nước tại Ủy ban nhân dân cấp huyện, thị xã và Phòng Văn hóa - Thông tin: Nắm bắt quy trình chuẩn hóa 6 nội dung quản lý nhà nước về du lịch cấp cơ sở, áp dụng trực tiếp vào việc xây dựng đề án phát triển kinh tế ban đêm và kế hoạch xúc tiến thương mại du lịch tại các đô thị loại II, loại III.
  • Lãnh đạo các cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Sử dụng các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng về chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ (chiếm 68,7%) để xây dựng chiến lược liên kết không gian du lịch phía Nam vùng kinh tế trọng điểm miền Trung.
  • Doanh nghiệp lữ hành, nhà đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng và thương mại dịch vụ: Khai thác danh mục dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2019–2022, nắm bắt đặc điểm hành vi của khách du lịch qua tập dữ liệu khảo sát 95 mẫu để thiết kế các tour du lịch sinh thái – lịch sử đặc trưng.
  • Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Du lịch học: Tiếp cận một tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng, cùng kỹ thuật xử lý số liệu thống kê kinh tế cấp địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài luận văn thạc sĩ này giải quyết điểm nghẽn lớn nhất nào của du lịch thành phố Tam Kỳ?
Luận văn tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch không gian du lịch và năng lực quản lý nhà nước cấp cơ sở. Nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù nguồn vốn đầu tư công năm 2020 đạt 411,2 tỷ đồng, sự phân tán trong bố trí ngân sách khiến thành phố chưa định hình được sản phẩm du lịch mũi nhọn để giữ chân du khách.

Cơ cấu kinh tế thành phố Tam Kỳ tạo tiền đề gì cho việc phát triển ngành du lịch?
Nền kinh tế thành phố ghi nhận tỷ trọng khu vực dịch vụ - thương mại đạt 68,7% và thu ngân sách đạt 1.777,8 tỷ đồng vào năm 2020. Tỷ trọng dịch vụ vượt trội là nền tảng vững chắc để tái cơ cấu nguồn thu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi số và thu hút các dự án đầu tư hạ tầng du lịch chất lượng cao.

Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp trong luận văn được tiến hành như thế nào?
Tác giả đã trực tiếp thực hiện khảo sát ngẫu nhiên phân tầng trên 95 đối tượng (gồm 45 nam và 50 nữ) là du khách và cư dân địa phương tại các điểm đến tiêu biểu. Mỗi cuộc phỏng vấn kéo dài từ 10 đến 15 phút, sử dụng phiếu hỏi được thiết kế khoa học nhằm đánh giá khách quan hiệu quả của các dịch vụ du lịch hiện hữu.

Luận văn đã đúc kết bài học kinh nghiệm nào từ các địa phương đi trước?
Nghiên cứu phân tích bài học từ thành phố Nha Trang về việc duy trì các tổ kiểm tra liên ngành bảo đảm an ninh trật tự, và bài học từ thành phố Lai Châu trong việc xây dựng mô hình du lịch cộng đồng tại bản Gia Khâu với 12 hộ gia đình phục vụ ẩm thực cùng 8 thuyết minh viên bản địa để Tam Kỳ vận dụng vào mô hình làng bích họa Tam Thanh.

Những chỉ tiêu giải pháp nào cần được ưu tiên triển khai đến năm 2025?
Thành phố cần tập trung nâng tỷ trọng chi đầu tư du lịch lên trên 35% trong cơ cấu vốn đầu tư công, tăng thời gian lưu trú của du khách đạt mốc 2,0 ngày, tổ chức 4 khóa tập huấn nghiệp vụ hàng năm và hoàn thành thanh tra định kỳ 100% cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn.

Kết luận

  • Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế của tác giả Phạm Quang Lâm đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về 6 nội dung quản lý nhà nước đối với ngành du lịch tại đô thị cấp tỉnh.
  • Công trình phản ánh trung thực thực trạng giai đoạn 2016–2020, chỉ ra nghịch lý giữa tỷ trọng dịch vụ chiếm 68,7% với sự đóng góp khiêm tốn của nguồn thu du lịch trong tổng thu ngân sách 1.777,8 tỷ đồng.
  • Luận văn xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch, công nghệ số, tổ chức bộ máy và bảo vệ môi trường, gắn chặt với chỉ tiêu đo lường cụ thể cho giai đoạn 2021–2025.
  • Kết quả khảo sát 95 mẫu sơ cấp cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc, mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về liên kết chuỗi giá trị du lịch vùng kinh tế trọng điểm miền Trung.
  • Để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng kinh tế bền vững, chính quyền thành phố Tam Kỳ cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị của luận văn vào các nghị quyết chuyên đề và chương trình hành động thực tiễn ngay từ hôm nay.