I. Vai trò quản lý nhà nước về bảo trì hạ tầng giao thông Đà Nẵng
Quản lý nhà nước về bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ là nhiệm vụ chiến lược, đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho thành phố Đà Nẵng. Hệ thống giao thông không chỉ là huyết mạch kết nối các khu vực kinh tế mà còn là nền tảng cho an ninh quốc phòng. Một hệ thống đường bộ được duy tu, sửa chữa tốt sẽ nâng cao an toàn giao thông đường bộ, giảm chi phí vận tải và thu hút đầu tư. Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Chung (2019) nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh nguồn vốn cho bảo trì đường bộ từ ngân sách nhà nước cho hạ tầng còn hạn hẹp, việc tối ưu hóa công tác quản lý nhà nước về bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là công tác kỹ thuật đơn thuần mà còn là một nội dung quan trọng trong quản lý kinh tế trong giao thông vận tải. Mục tiêu là duy trì tuổi thọ công trình, đảm bảo khai thác an toàn và hiệu quả, góp phần xây dựng Đà Nẵng trở thành một đô thị văn minh, hiện đại. Việc này đòi hỏi một cơ chế quản lý bảo trì đường bộ rõ ràng, minh bạch và hiệu quả, từ khâu lập kế hoạch, phân bổ ngân sách đến giám sát thi công và nghiệm thu. Hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống người dân và năng lực cạnh tranh của thành phố.
1.1. Sự cần thiết của công tác duy tu sửa chữa đường bộ
Công tác duy tu, sửa chữa đường bộ là yêu cầu bắt buộc để duy trì trạng thái phục vụ tốt nhất của công trình. Bất kỳ công trình nào cũng sẽ xuống cấp theo thời gian dưới tác động của phương tiện và thời tiết. Nếu không được bảo trì kịp thời, những hư hỏng nhỏ sẽ phát triển thành hư hỏng lớn, gây tốn kém chi phí sửa chữa và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Theo nghiên cứu, chi phí cho công tác bảo trì phòng ngừa thấp hơn rất nhiều so với chi phí sửa chữa lớn hoặc xây dựng lại. Do đó, việc thực hiện bảo dưỡng thường xuyên không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ tài sản quốc gia mà còn là một biện pháp đầu tư kinh tế hiệu quả, đảm bảo chất lượng công trình giao thông và giao thông thông suốt.
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý kinh tế trong giao thông vận tải
Trong đề tài thạc sĩ quản lý kinh tế, việc phân tích cơ sở lý luận là nền tảng. Quản lý kinh tế trong giao thông vận tải bao gồm việc sử dụng các công cụ chính sách, pháp luật và nguồn lực tài chính để điều tiết hoạt động bảo trì. Hoạt động này phải tuân thủ các nguyên tắc của kinh tế công, hướng tới tối đa hóa lợi ích xã hội với chi phí thấp nhất. Các lý thuyết về đánh giá hiệu quả đầu tư công được áp dụng để lựa chọn các dự án bảo trì ưu tiên, đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất cho sự phát triển hạ tầng đô thị.
II. Thực trạng quản lý nhà nước bảo trì hạ tầng giao thông và thách thức
Giai đoạn 2015-2019, công tác quản lý nhà nước về bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ tại Đà Nẵng đã đạt được những thành tựu nhất định. Nhiều tuyến đường được sửa chữa kịp thời, góp phần đảm bảo giao thông thông suốt. Tuy nhiên, theo đánh giá trong luận án về quản lý công, lĩnh vực này vẫn đối mặt với nhiều hạn chế và thách thức. Thực trạng hạ tầng giao thông Đà Nẵng cho thấy sự xuống cấp ở một số tuyến đường do lưu lượng phương tiện tăng nhanh và tác động của biến đổi khí hậu. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn vốn cho bảo trì đường bộ. Kinh phí từ Quỹ bảo trì đường bộ và ngân sách thành phố thường không đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, dẫn đến việc nhiều hạng mục cần sửa chữa phải trì hoãn. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý bảo trì đường bộ còn một số bất cập trong phân cấp quản lý hạ tầng, sự phối hợp giữa các đơn vị chưa thực sự đồng bộ. Công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm tải trọng xe chưa đủ sức răn đe, gây hư hỏng kết cấu hạ tầng. Việc ứng dụng công nghệ mới trong khảo sát, thi công và quản lý còn chậm, ảnh hưởng đến chất lượng công trình giao thông.
2.1. Phân tích thực trạng hạ tầng giao thông Đà Nẵng 2015 2019
Dữ liệu từ luận văn cho thấy, mặc dù Đà Nẵng có mạng lưới đường bộ phát triển khá tốt, nhưng áp lực từ sự gia tăng dân số và phương tiện giao thông là rất lớn. Bảng 2.8 và 2.10 của luận văn chỉ ra khối lượng thực hiện và kinh phí bảo trì giai đoạn 2015-2019 tăng dần nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ xuống cấp. Một số tuyến đường đô thị và đường tỉnh lộ cho thấy dấu hiệu quá tải, mặt đường bong tróc, hệ thống thoát nước chưa đảm bảo, đặc biệt trong mùa mưa lũ. Đây là những vấn đề mà Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng cần có giải pháp xử lý triệt để.
2.2. Hạn chế về nguồn vốn bảo trì và cơ chế quản lý hiện tại
Nguồn ngân sách nhà nước cho hạ tầng dành cho bảo trì còn hạn hẹp là nguyên nhân cốt lõi của nhiều hạn chế. Việc phụ thuộc quá nhiều vào ngân sách trung ương và địa phương khiến công tác lập kế hoạch trở nên bị động. Cơ chế quản lý bảo trì đường bộ hiện hành đôi khi còn chồng chéo về trách nhiệm giữa các sở, ban, ngành và UBND các quận, huyện. Thủ tục phê duyệt dự án, giải ngân vốn còn chậm, ảnh hưởng đến tiến độ sửa chữa các công trình cấp bách, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước.
III. Giải pháp hoàn thiện chính sách công về giao thông vận tải Đà Nẵng
Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, việc hoàn thiện hệ thống chính sách là giải pháp nền tảng. Luận văn đề xuất cần tập trung vào việc xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế của Đà Nẵng. Các chính sách công về giao thông cần được rà soát, điều chỉnh để tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho hoạt động bảo trì. Một trong những trọng tâm là hoàn thiện quy định về phân cấp quản lý hạ tầng, xác định rõ trách nhiệm của Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng, UBND các cấp và các đơn vị liên quan. Việc này giúp giảm thiểu sự chồng chéo, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của từng đơn vị. Hơn nữa, cần xây dựng các tiêu chí, định mức kinh tế - kỹ thuật cho công tác duy tu, sửa chữa đường bộ một cách khoa học để làm cơ sở cho việc lập kế hoạch và phân bổ ngân sách minh bạch. Chính sách khuyến khích xã hội hóa công tác bảo trì cũng cần được cụ thể hóa để thu hút thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước cho hạ tầng.
3.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo trì
Hệ thống văn bản pháp luật là kim chỉ nam cho mọi hoạt động quản lý. Cần rà soát các quyết định, quy định của UBND thành phố liên quan đến quản lý nhà nước về giao thông để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với các luật mới như Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng. Cần ban hành quy định cụ thể về quy trình lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch bảo trì; quy chế phối hợp giữa các cơ quan trong việc quản lý chất lượng và giám sát các dự án bảo trì KCHTGT.
3.2. Tối ưu hóa cơ chế phân cấp quản lý hạ tầng giao thông
Việc phân cấp quản lý hạ tầng một cách hợp lý sẽ phát huy được vai trò của chính quyền cơ sở. Cần tăng cường phân cấp cho UBND các quận, huyện trong việc quản lý, bảo trì các tuyến đường do địa phương quản lý. Đi kèm với đó là cơ chế phân bổ ngân sách tương ứng và hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng từ Sở GTVT. Điều này không chỉ giúp xử lý các hư hỏng nhỏ nhanh chóng mà còn giảm tải cho cơ quan cấp thành phố, giúp họ tập trung vào các công trình trọng điểm và công tác quản lý vĩ mô.
IV. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo trì đường bộ
Bên cạnh chính sách, việc đổi mới phương pháp triển khai là yếu tố quyết định đến hiệu quả quản lý nhà nước. Trọng tâm là nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch bảo trì KCHTGT. Kế hoạch phải được xây dựng dựa trên cơ sở dữ liệu khoa học về tình trạng kỹ thuật của công trình, dự báo lưu lượng giao thông và xếp hạng ưu tiên dựa trên các tiêu chí rõ ràng. Ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong việc quản lý tài sản hạ tầng sẽ giúp công tác này trở nên chính xác và hiệu quả hơn. Một giải pháp quan trọng khác là đa dạng hóa nguồn vốn cho bảo trì đường bộ. Ngoài Quỹ bảo trì đường bộ, cần tích cực tìm kiếm các nguồn vốn khác, đẩy mạnh xã hội hóa công tác bảo trì thông qua các hình thức hợp tác công - tư (PPP) đối với một số hạng mục phù hợp. Việc lựa chọn nhà thầu thực hiện bảo trì cần được thực hiện qua đấu thầu rộng rãi, minh bạch để chọn được đơn vị có năng lực tốt nhất với chi phí hợp lý, góp phần nâng cao chất lượng công trình giao thông và tiết kiệm ngân sách.
4.1. Xây dựng kế hoạch bảo trì KCHTGT khoa học và khả thi
Một kế hoạch bảo trì khoa học phải xuất phát từ việc khảo sát, đánh giá hiệu quả đầu tư công và hiện trạng một cách định kỳ. Cần xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu toàn diện về mạng lưới đường bộ của thành phố, bao gồm thông tin về năm xây dựng, kết cấu, lịch sử sửa chữa, tình trạng hiện tại. Dựa trên dữ liệu này, việc lập kế hoạch trung và dài hạn sẽ có tầm nhìn chiến lược, giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả, tránh tình trạng sửa chữa chắp vá, bị động.
4.2. Đa dạng hóa nguồn vốn và xã hội hóa công tác bảo trì
Để giải quyết bài toán thiếu vốn, cần có cơ chế đột phá trong việc huy động nguồn lực. Giải pháp xã hội hóa công tác bảo trì có thể bắt đầu từ việc kêu gọi doanh nghiệp tham gia bảo trì các tuyến đường kết nối với khu công nghiệp, khu du lịch của họ. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu khai thác quỹ đất hai bên đường, quảng cáo trên hạ tầng giao thông... cũng là những hướng đi tiềm năng để tạo thêm nguồn thu bổ sung cho Quỹ bảo trì đường bộ.
V. Đánh giá hiệu quả đầu tư công trong bảo trì hạ tầng giao thông
Việc đánh giá hiệu quả đầu tư công trong lĩnh vực bảo trì là cực kỳ quan trọng để đảm bảo mỗi đồng vốn ngân sách được chi tiêu một cách xứng đáng. Công tác này cần được thực hiện thường xuyên thông qua hệ thống các chỉ số đo lường hiệu suất (KPIs) rõ ràng. Các chỉ số này có thể bao gồm: mức độ cải thiện về chỉ số độ bằng phẳng mặt đường (IRI), tỷ lệ giảm tai nạn giao thông tại các điểm đen được xử lý, mức độ hài lòng của người dân, và chi phí bảo trì trên mỗi km đường. Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng đóng vai trò chủ trì trong việc xây dựng bộ tiêu chí và tổ chức đánh giá. Kết quả đánh giá hiệu quả đầu tư công không chỉ là cơ sở để điều chỉnh kế hoạch cho các năm tiếp theo mà còn là công cụ để giải trình với Hội đồng nhân dân và cử tri về việc sử dụng ngân sách. Thực tiễn tại Đà Nẵng cho thấy, các dự án bảo trì KCHTGT được đầu tư đúng lúc, đúng chỗ đã mang lại lợi ích rõ rệt, cải thiện an toàn giao thông đường bộ và thúc đẩy phát triển hạ tầng đô thị.
5.1. Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm trong công tác bảo trì
Nhìn lại giai đoạn 2015-2019, công tác bảo trì đã giúp duy trì hoạt động ổn định cho phần lớn mạng lưới đường bộ của Đà Nẵng. Các công trình trọng điểm, các tuyến đường huyết mạch cơ bản được đảm bảo chất lượng. Bài học rút ra là cần ưu tiên vốn cho bảo dưỡng thường xuyên để ngăn ngừa hư hỏng, thay vì chờ hư hỏng nặng mới sửa chữa lớn. Đồng thời, việc tăng cường giám sát chất lượng thi công của các nhà thầu là yếu tố then chốt để đảm bảo tuổi thọ công trình sau bảo trì.
5.2. Vai trò của Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng trong giám sát
Với vai trò là cơ quan chuyên môn, Sở Giao thông Vận tải Đà Nẵng có trách nhiệm nòng cốt trong việc thanh tra, kiểm tra và giám sát toàn bộ quá trình quản lý nhà nước về bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ. Cần tăng cường năng lực cho các đơn vị giám sát, áp dụng công nghệ hiện đại như flycam, cảm biến để theo dõi chất lượng công trình, đảm bảo nhà thầu tuân thủ đúng thiết kế và quy trình kỹ thuật. Sự nghiêm minh trong giám sát sẽ góp phần chống thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
