Chương 1: Lý luận chưng về quản lý chỉ bảo hiểm xã hội. Chương 2: Thực trạng quản lý chỉ bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Đăk Giei - tỉnh Kon Tum. Chương 3: Một số giải pháp giúp hoàn thiện quản lý chỉ bảo hiểm xã hội tại Bảo hiễ xã hội huyện Đăk Giei - tỉnh Kon Tum. 10 CHUONG 1 LY LUAN CHUNG VE QUAN LY CHI BAO HIEM XA HOI 1.
KHAI QUAT VE QUAN LY CHI BAO HIEM XA HOI 1. Một số khái niệm, đặc điểm, vai trò của chỉ bảo hiểm xã hội a. Khái niệm bảo hiểm xã hội “Bảo hiểm xã hội ra đời khá sớm. Vào giữa thé ky thir 19, khi nền công nghiệp và kinh tế hàng hóa bắt đầu phát triển mạnh mẽ ở các nước Châu Âu thì bảo hiểm xã hội ra đời.
Và đến nay, BHXH đã được thực hiện ở tất cả các nước trên thế giới. Con người hàng ngày thường xuyên phải đối mặt với những rủi ro như ốm đau, tật bệnh, tai nạn lao động, tai nạn giao thông.hay những sự cố không mong muốn. Nêu rơi vào những trường hợp đó mà không có khả năng tài chính, không có thu nhập thì người lao động hay bắt cứ người nào cũng không thể có đủ khả năng tự phục vụ bản thân mình. Do đó, để có thể vượt qua khó khăn, giảm bớt những rủi ro không tránh khỏi thì con người phải tìm các biện pháp phòng ngừa.
Chính vì thế, BHXH đã ra đời với mục đích bảo hiểm cho thu nhập của những người tham gia BHXH; tạo sự yên tâm tin tưởng cho người lao động, giúp họ phần nào yên tâm sản xuất, 6n định thu nhập cho bản thân, góp phần ồn định tài chính cho người tham gia trước tồn thất do rủi ro gây ra, đề phòng và hạn chế tổn thất giúp cho cuộc sống của con người an toàn hơn, xã hội trậ tự hơn, làm giảm bớt nỗi lo cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, góp phần ổn định chỉ tiêu NSNN, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Thực tế, đã có rất nhiều khái niệm, định nghĩa khác nhau về BHXH và chủ yếu theo quan niệm của từng quốc gia mà chưa có sự thống nhất một định nghĩa cho đến nay. Về cơ bải khái niệm BHXH được hiểu: *BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ 11 bi mat hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mắt hoặc giảm khả năng lao động hoặc mắt việc làm, do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu nhập hợp pháp khác, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã h Theo Tổ chức lao động thế giới ILO “8/XH là sự báo vệ của cộng đồng xã hội đối với các thành viên của mình thông qua sự huy động các nguôn đóng góp vào quỹ? BHXH để trợ cấp trong các trường hợp óm đau, tai nạn, thương tật, già yết , thất nghiệp đông thời chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con đề ồn định đời sống của các thành viên và đảm bảo an toàn xã hội."[26] Luật BHXH của Việt Nam (năm 2014) định nghĩa “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phân thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mắt thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quÿ bảo hiểm xã hội.” [L7] Như vậy, BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động (NLĐ) khi thu nhập của ho bị giảm hoặc mắt do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH. Đặc điểm bảo hiểm xã hội - BHXH do Nhà nước thành lập và hoạt động theo pháp luật.
BHXH thực hiện nghiệp vụ thu chỉ theo quy định của pháp luật về BHXH. - Chủ thể tham gia bao gồm các đối tượng đóng góp hình thành quy, bao gồm: người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước. 12 - Bao hiém cho NLĐ trong và sau quá trình lao động. Người lao động sẽ được thay thế một phần thu nhập bị mắt hoặc giảm thu nhập, điều này sẽ động viên người lao động yên tâm cống hiến và không phải lo lắng khi có rủi ro có thể xảy ra, tạo điều kiện cho người sử dụng lao động nhanh chóng ôn định sản xuất.
Đồng thời, hoạt động BHXH còn thể hiện sự quan tâm của người sử dụng lao động đối với người lao động thông qua việc đóng góp vào quỹ BHXH, do đó người lao động có trách nhiệm hơn trong công việc, tích cực, sáng tạo trong quá trình lao động. - Thu nhập của người lao động chính là đối tượng bảo hiểm của BHXH. Như đã nói thì việc tham gia BHXH chính là sự bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi đau ốm, tai nạn,. khiến họ mất hay giảm sức lao động.
Từ đó thì BHXH chính là sự hỗ trơ kịp thời để nguồn thu nhập của người lao động không bị ảnh hưởng nhiều. - Mi quan hệ BHXH thường có sự tồn tại dài lâu. ~ Để đảm bảo sự hoạt động minh bạch và công bằng thì hoạt động của BHXH sẽ có sự giàm sát, kiểm tra của cơ quan chức năng do nhà nước quy định. Khái niệm chỉ bão hiểm xã hội “Chi BHXH là quá trình phân phố sử dụng quỹ BHXH đẻ chỉ trả cho.
các chế độ BHXH nhải ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH và đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH” (Quốc Hội, 2006). Đó là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào quỹ BHXH. Quá trình phân phối được thực hiện theo từng mục đích sử dụng nhất định. Chi BHXH được thực hiện thông qua hai chức năng: phân phối và sử dụng quỹ BHXH.
Cụ thể như sau: - Phân phối quỹ BHXH: là quá trình phân bỗ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH để hình thành các quỹ thành phần: Quỹ ốm đau và thai sản, quỳ 13 TNLĐ và BNN, quỹ hưu trí và từ tuất hoặc phân bổ cho các mục đích sử dụng khác nhau, như: quỹ đầu tư phát triển, quỹ chỉ trả các chế độ BHXH. - Sử dụng quy BHXH: là quá trình chỉ tiền của quỹ BHXH đến tay đối tượng được thụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thể. Cou thấy chi BHXH là một trong những nhiệm vụ trung tâm và đóng. vai trò rất quan trọng trong hoạt động của nganh BHXH.
“Chi bảo hiểm xã hội được hiểu là việc cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan bảo hiếm xã hội) sử dụng số tiền thuộc nguồn Ngân sách Nhà nước và nguôn quỹ bảo hiếm xã hội để chỉ trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho đối tượng thụ hưởng theo luật định”. [9] Quá trình chỉ BHXH phải đảm bảo đúng nguyên tắc chỉ đúng, chỉ đủ, chỉ kịp thời theo đúng quy định mà các văn bản hướng dẫn chỉ các chế độ BHXH do BHXH Việt Nam quy định trong điều lệ và luật mà quốc hội ban hành. Đặc điểm chỉ bảo hiểm xã hội ~_ Trong hệ thống quản lý BHXH có chủ thể quản lý là Nhà nước và đối tượng quản lý là tất cả mọi đối tượng tham gia và hưởng thụ BHXH. Nhà nước ủy quyền cho BHXH Việt Nam quản lý toàn bộ hoạt động BHXH trên phạm vi cả nước từ trung ương đến địa phương.
~ Trong các quá trình hoạch định chỉ BHXH thì các chế độ, điều kiện và tỷ lệ được hưởng thường được xác định trước và không tùy tiện định ra mà dựa trên điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và các căn cứ pháp luật như: + Các nhu cầu vật chất tối thiểu để người lao động có thê duy trì một cuộc sống bình thường, khi họ bị mắt hoặc giảm thu nhập vì một lý do nào đó (Căn cứ này thường được lấy tương ứng bằng mức lương tối thiểu ở từng thời điểm). 14 + Căn cứ vào đặc thù riêng của người lao động phân theo giới tính và tuổi thọ bình quân của người dân. + Căn cứ vào những rủi ro chính mà người lao động thường gặp phải trong quá trình lao động. Dựa vào các căn cứ trên, nhà hoạch định xây dựng chính sách sẽ định ra từng chế độ BHXH cụ thê phù hợp với những điều kiện được hưởng cing như tỷ lệ được hưởng phù hợp nhất.
- Chi BHXH là hoạt động mang tính chất xã hội phi lợi nhuận, phục vụ lợi ích của người lao động và của cả cộng đồng nhằm chia sẻ rủi ro mà rủi ro ở đây không đảm bảo rủi ro về tài sản và trách nhiệm dân sự. Vai trò chỉ bảo hiém xã hội “Quỹ BHXH đều được hình thành và sử dụng theo nguyên tắc dồn tích. và có tính chuyển dịch thu nhập giữa mọi người tham gia BHXH và qua các thế hệ khác nhau. Nguồn quỹ được hình thành từ sự đóng góp của người tham gia BHXH là người lao động, người sử dụng lao động.
Khi đóng BHXH, người tham gia tạm thời tiết kiệm trong chỉ tiêu tạo ra một phần vốn đề đầu tư phát triển kinh tế của đất nước. Khi tham gia BHXH người LÐ được hưởng đầy đủ quyền lợi về BHXH, tạo ra một thị trường lao động nặng động. Theo Nguyễn Văn Định (2003), Chỉ BHXH là một nhiệm vụ quan trọng của ngành BHXH góp phần thực thi chính sách BHXH của Đảng và Nhà nước ối với người lao động. Chi BHXH có các vai trò sau: ~ Ưới đối tượng thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội Công tác chỉ BHXH được thực hiện tốt sẽ trực tiếp đảm bảo quyền lợi của ngừời thụ hưởng các chế độ BHXH.
Giải quyết kịp thời để người lao đông nhận được các chế độ BHXH, giúp người lao động nhanh chóng khắc phục được những tổn thất về vật chất, sớm phục hồi sức khỏe, ồn định cuộc sống để tiếp tục quá trình lao động, hoạt động bình thường của bản thân. Đây 15 là vai trò rõ nét nhất của công tác chỉ BHXH. Người tham gia BHXH được hưởng trợ cấp khi những biến cố xảy ra mang tính tất nhiên đối với con người như thai sản (đối với lao động nữ), tuổi già và chết; hoặc những biến có làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mắt việc làm, những rủi ro ngoài dự tính như ốm đau, TNLĐ-BNN.